Discussienota - Versterking van onze lokale democratie D66 PvdA SP

Versterking van onze lokale democratie Discussienota Commissie Bestuur

In december 2018 presenteerde de Staatscommissie Parlementair Stelsel haar bevindingen m.b.t. het functioneren van de parlementaire democratie. De commissie keek vooral naar het functioneren van onze parlementaire democratie op nationaal niveau. Desalniettemin bevat het rapport ‘lage drempels, hoge dijken’ conclusies die ook voor de lokale democratie van groot belang zijn. Het goede nieuws is dat de staatscommissie tot de conclusie komt dat het Nederlandse stelsel van evenredige vertegenwoordiging nog altijd op groot draagvlak kan rekenen. Zorgelijk is echter de voornaamste conclusie van de commissie, namelijk dat onze democratie vandaag de dag niet voor iedereen even goed werkt en dat inwoners voor wie de democratie minder goed werkt dreigen af te haken of zelfs al afgehaakt zijn. Er is, zo concludeert de commissie, sprake van maatschappelijke tweedeling tussen hen die de democratie representeert en hen die de democratie onvoldoende representeert. Een tweedeling die zich langs de scheidslijnen van opleidingsniveaus voltrekt. Deze tendens knaagt aan het vertrouwen van velen en staat op gespannen voet met het principe dat binnen onze democratie de stem van wie dan ook even veel waard is.

De staatscommissie komt op grond van haar analyse met een aantal aanbevelingen langs drie lijnen: 1) versterking van de directe democratie; 2) aanpassing van het kiesstelsel en 3) vergroting van de rol van inwoners bij de formatie. Het is op het eerste punt dat de fracties van D66, PvdA Den Bosch en SP het debat in de commissie bestuur willen initiëren. De lokale democratie heeft immers constant onderhoud nodig om zichzelf te versterken en het vertrouwen van mensen in de democratie te versterken en te vergroten. Over de noodzaak van de betrokkenheid van inwoners werd onlangs in de commissie bestuur uitgebreid gedebatteerd aan de hand van een discussienota van het college. De fracties van PvdA, SP en D66 signaleerden in dit debat draagvlak voor versterking van de participatie van inwoners en een gedeeld besef dat er ruimte voor verbetering is. Met deze discussienota willen wij het debat een stap verder brengen door een verkenning van de diverse instrumenten te starten. Ons doel: een vitale lokale democratie van onze inwoners, voor onze inwoners, door onze inwoners. In deze discussienota zoeken D66, PvdA en SP naar de antwoorden op de volgende vragen alvorens ze bij de commissie in discussie te brengen: 1. Hoe staat het met het vertrouwen in, en de betrokkenheid bij de lokale democratie? 2.

Welke democratische instrumenten hebben inwoners in de gemeente ’sHertogenbosch tot hun beschikking, hoe vaak worden ze gebruikt en is dat naar tevredenheid? 3. Welke democratische instrumenten ontbreken en worden elders succesvol ingezet?

1

De staat van de lokale democratie

Het goede nieuws is: het vertrouwen in het bestuur van de gemeente is van alle bestuurslagen het hoogst. Op een schaal van 1 tot 10 scoort het bestuur van de gemeente een 6,4 waar de Haagse politiek niet verder komt dan een 5,2. Europa moet het met een 4,9 doen. Het lokaal bestuur neemt in het onderzoek burgerperspectieven van het SCP (COB 2020|1) daarmee al jarenlang de hoogste notering van de bestuurslagen in. Hoe nabijer hoe vertrouwder zo lijkt de les.

Daarbij zien we echter wel ruimte voor verbetering. Zo’n 45 procent van alle Nederlanders wil meer inspraak op het bestuur van gemeente en provincie. Onder mensen met een hoger opleidingsniveau geldt dat voor ongeveer 35 procent van de mensen. Bij mensen met een lager opleidingsniveau wil ruim 50 procent meer invloed op het lokaal bestuur. Ook op lokaal niveau is het verschil tussen hoger en lager opgeleiden daarmee stevig te noemen.

Alhoewel de vertrouwenscijfers van het lokaal bestuur in vergelijking tot de andere bestuurslagen stukken beter zijn constateren we een behoefte aan meer inspraak. Uit onderzoek van I&O research (Versterking lokale democratie, in opdracht BZK juni 2018)

concluderen we daarnaast dat evenals op nationaal niveau ook op lokaal niveau de toenemende politieke fragmentatie voor veel inwoners een punt van zorg is. Ook zijn veel Nederlanders van mening dat politieke macht teveel geconcentreerd is rondom een kleine groep betrokkenen en partijen.

Bijzondere aandacht willen we daarnaast ook vragen voor regionale samenwerkingen in al haar soorten (gemeenschappelijke regelingen, bestuurlijke samenwerkingsverbanden, gezamenlijke inkoop). Op 18 oktober j.l. stuurde minister van Binnenlandse Zaken Kasja Ollongren de zogenaamde Thorbeckebrief over de toekomst van het openbaar bestuur aan de Tweede Kamer. Hierin constateert de minister wat onze fracties betreft terecht dat de combinatie van veranderende maatschappelijke opgaven en de recente decentralisaties leiden tot een decentralisatieparadox: -

Het lokaal bestuur krijgt er steeds meer taken bij; Opgaven als woningbouw, klimaat en energie, zorg, werk en economie vragen om een aanpak die vaak boven de gemeente grenzen uitstijgt; Gemeenten gaan daardoor diverse soorten samenwerkingsverbanden met de regio aan.

Terwijl de decentralisaties er mede op gericht waren om de uitvoering dichterbij inwoners te organiseren schalen gemeenten de uitvoering ten dele op naar regionaal niveau. Het onbedoelde gevolg daarvan is dat inwoners die voorheen rechtstreeks een bestuurslaag konden aanspreken nu met een democratisch slecht gelegitimeerde regio te maken krijgen. Lokale volksvertegenwoordigers en bestuurders zijn immers minder goed aanspreekbaar op zaken die spelen in ingewikkelde samenwerkingsconstructies dan op zaken die rechtstreeks onder hun budgetrecht en beleidsverantwoordelijkheid vallen. Een nieuw Kabinet zal werk moeten maken van die democratische legitimiteit maar in de tussentijd ontslaat dat gemeenteraden niet van de plicht om zélf na te denken over de manier waarop ze vinden dat inwoners betrokken dienen te zijn bij regionale samenwerkingsverbanden aangegaan door hun gemeente. De fracties van D66, SP en de PvdA Den Bosch pleiten met bovenstaande bevindingen in ons achterhoofd voor een versterking van de inspraak van inwoners van onze gemeente waarbij we tevens aandacht willen schenken aan de betrokkenheid bij regionale samenwerkingen.

2 Het Bossche instrumentarium voor inspraak onder de loep Op dit moment zijn er verschillende mogelijkheden waarop inwoners directe invloed kunnen uitoefenen op het politiek-bestuurlijke proces in de gemeente ’s-Hertogenbosch: -

Inspreken bij Informeren & Ontmoeten (maandelijks); Indienen van petities bij de gemeenteraad; Indienen van een burgerinitiatief; Bestuursraden en dorps- & wijkraden; Right to Challenge; Cityboost; Raadplegend referendum; G1000 (bij ’s-Hertogenbosch Centraal).

We lopen de mogelijkheden kort langs om te bezien of en in welke mate er gebruik wordt gemaakt van het bestaande instrumentarium voor inspraak. Informeren en ontmoeten In 2016 is de gemeenteraad gestart met de Informeren & Ontmoeten-avonden. Tijdens deze avonden zijn een aantal onderdelen van het raadswerk gebundeld: -

Door het college aangeboden informatiebijeenkomsten over actuele onderwerpen; Door de raad georganiseerde hearings; Inspreken van inwoners over geagendeerde en niet geagendeerde onderwerpen.

Uit een evaluatie eind 2017, uitgevoegd door de werkgroep Herkenbaar en Toegankelijk, blijkt dat insprekers, college en raadsleden Informeren & Ontmoeten als positief ervaren. De raad heeft daarom besloten Informeren & Ontmoeten te continueren. Begin 2019 zijn er verbeteringen door het presidium doorgevoerd om onder meer het bereik te vergroten en het gastheerschap uit te bouwen. In 2018 waren er gemiddeld 10 insprekers per Informeren & Ontmoeten. Zeer regelmatig leiden deze inspreekbijdragen tot moties of voorstellen in de raadsvergadering. Geconcludeerd werd toen dat de gemeenteraad er in is geslaagd om burgers op een laagdrempelige manier invloed op de agenda van de gemeenteraad te geven. Het presidium besloot om meer bekendheid te geven aan de mogelijkheid om in te spreken. Onder meer via social media. We zien anno 2021 dat ongeveer evenveel inwoners gebruik maken van de maandelijkse mogelijkheid om in te spreken tijdens Informeren & Ontmoeten. Een echte stijging n.a.v. aankondigen op social media hebben wij nog niet kunnen waarnemen. Het effect hiervan zal in een volgende evaluatie dienen te worden onderzocht. We constateren dat Informeren & Ontmoeten een succesvol laagdrempelig instrument is voor inwoners om in te spreken bij de gemeenteraad en invloed uit te oefenen op de agenda van de gemeenteraad.

Indienen petities Als inwoner kun je een petitie indienen bij de gemeenteraad. Ondanks dat wordt aangegeven dat het gebruikelijk is dat een petitie handtekeningen bevat, kent de gemeente ’sHertogenbosch geen regels omtrent het opstellen van een petitie. Wanneer een petitie gericht is aan de raad, krijgen de indieners de mogelijkheid om deze te overhandigen aan de raad. Tussen 2016-2019 is er 7 keer een ondertekende petitie overhandigd aan de gemeenteraad. Of er naar aanleiding van een aangeboden petitie politieke actie ontstaat is niet vastgelegd. Na het indienen van een petitie bekijkt de gemeenteraad wie het best op de petitie kan reageren: de gemeenteraad zelf of het college van B&W.

Indienen van een burgerinitiatief Een burgerinitiatief is een door een burger opgesteld raadsvoorstel dat op de agenda van de raad wordt geplaatst. De wijze waarop dit gebeurd is vastgelegd in de Verordening Burgerinitiatief uit 2007. Sinds de inwerkingtreding van deze verordening zijn er in totaal zes burgerinitiatieven door de gemeenteraad behandeld, waarvan de laatste begin 2015. In 2016 zijn de laatste twee initiatieven ingediend maar die hebben de raadsagenda niet gehaald omdat ze niet voldeden aan de voorschriften uit de verordening. In datzelfde jaar verzuchte een raadswerkgroep dat de spelregels rondom het burgerinitiatief dermate complex zijn dat voor het indienen ervan ambtelijke ondersteuning onontbeerlijk is. Het overdrachtsdocument van de vorige raad bevatte al de aanbeveling om het indienen van petities en burgerinitiatieven te vereenvoudigen. Hierop is in oktober 2019 door het Presidium een onderzoek gestart naar het verlagen van drempels rondom het initiatiefrecht voor burgers van de gemeente ’s-Hertogenbosch. De conclusies en aanbevelingen1 zijn 23 januari 2020 gepresenteerd aan het Presidium en toen is besloten om een onderzoek te starten hoe binnen de (juridische) kaders inhoudelijke behandeling van petities door de gemeenteraad laagdrempeliger georganiseerd kan worden.

Sindsdien zijn er nog geen stappen gezet om het indienen van petities en burgerinitiatieven te verbeteren. De fracties van D66, PvdA en SP constateren dat petities en burgerinitiatieven een waardevolle toevoeging zijn voor de directe democratie in ’s-Hertogenbosch. Tegelijkertijd zien we dat hiervan niet tot nauwelijks gebruik wordt gemaakt. Het is wat ons betreft tijd om deze mogelijkheden voor directe inspraak af te stoffen, in de etalage te zetten en ze toegankelijker te maken. Wij pleiten er dan ook voor om het initiatiefrecht te moderniseren door het potentieel van petities en burgerinitiatieven beter te benutten en daarvoor de aanbevelingen uit het hiervoor benoemde onderzoek zo spoedig mogelijk uit te voeren. Wat ons betreft behelst dat in ieder geval de volgende aspecten: 1. Een laagdrempelig initiatief: vergelijking met gemeenten waar het burgerinitiatief succesvoller lijkt te zijn, bevestigt het beeld dat de gemeente ’s-Hertogenbosch stevige eisen stelt aan vorm en inhoud van het verzoek. Hoogste drempel daarbij is het uitgangspunt dat een burgers een ‘beslisrijp’ voorstel moeten aanleveren. Er moet een besluit geformuleerd zijn en financiële implicaties moeten in kaart zijn gebracht. De gemeenten waarmee in het genoemde onderzoek is vergeleken bieden initiatiefnemers de mogelijkheid om een ‘onderwerp’ op de agenda te plaatsen.

Dat leidt dan niet direct tot een raadsbesluit over de inhoud van het verzoek maar vormt meestal de start van een proces waarin het college na het raadsdebat een rol krijgt in de voorbereiding van de besluitvorming; 2. Ambtelijke ondersteuning: indien inwoners wel graag een beslisrijp initiatief willen indienen zouden we graag zien dat ze daarbij ondersteuning krijgen. De kunst van het schrijven van raadsvoorstellen is een expertise die we niet van iedereen mogen verwachten. Wél mogen we verwachten dat het openbaar bestuur inwoners van dienst is die hun tijd en energie willen steken in het schrijven van een initiatief; 3. Communicatie: onbekend maakt onbemind. Uit onze eigen observaties komt het beeld naar voren dat de meeste inwoners geen kennis hebben van de mogelijkheden die er zijn in onze gemeente om het initiatief in eigen hand te nemen. Voor het gehele palet aan mogelijkheden zouden wij graag zien dat er een communicatie-aanpak wordt ontwikkeld om inwoners met terugkerende regelmaat op de hoogte te stellen van de mogelijkheden tot directe participatie.

1

Zie bijlage 1: Conclusies en aanbevelingen ‘Drempels op de weg. Een onderzoek naar mogelijkheden naar verlaging van drempels rondom het initiatiefrecht voor burgers van de gemeente ’s-Hertogenbosch’.

Bestuurs-, wijk- en dorpsraden & het wijk-, buurt- en dorpsbudget De gemeente kent verschillende adviesorganen uit de wijken of dorpen. Er zijn democratisch gekozen bestuursraden (2), wijkraden (15) en dorpsraden (2). Ze komen op voor de belangen van hun wijk of dorp en geven gevraagd en ongevraagd advies aan college en gemeenteraad over gemeentelijk beleid(svoornemens). Ook adviseren ze over de toekenning van subsidies uit het Wijk- buurt- en dorpsbudget: een subsidieregeling voor en door bewoners die in hun wijk, buurt of dorp aan de slag willen. Inwoners weten de weg naar het wijk-, buurt- en dorpsbudget goed te vinden. Ieder jaar worden er voor honderdduizenden euro’s aan initiatieven in de stad uitgevoerd op grond van deze regeling. Zorgen zijn er met enige regelmaat over de representativiteit van bestuurs-, wijk- en dorpsraden. Het vinden van actieve leden is voor de raden vaak een uitdaging. Ook hier geldt naar onze observatie dat teveel inwoners vaak geen beeld hebben van het bestaan en het belang van de wijk- en dorpsraden. Ons pleit: een versterking van de positie én de democratische legitimiteit van bestuurs-, wijk- en dorpsraden door ze gezamenlijk in de etalage te zetten bijvoorbeeld via: -

Gezamenlijke presentatie en activiteiten op de Dag van de Democratie (15 september); Één collectief moment van kandidaatstelling voor wijk- en dorpsraden waarbij alle inwoners worden aangeschreven; Versterken van de samenwerking met scholen, (sport)verenigingen en buurtinitiatieven.

Het gesprek over de versterking van de positie en legitimiteit van de bestuurs-, wijk-, en dorpsraden dient bovenal gevoerd te worden met de raden en de inwoners zelf. Dat initiatief zouden we dan ook graag door het college opgepakt willen zien. Right to challenge Right to Challenge staat voor ‘het recht om de gemeente uit te dagen’. Wanneer een burger of een groep burgers een idee heeft om een sociaal maatschappelijke taak van de gemeente beter of slimmer aan te pakken met hetzelfde budget, kunnen zij de gemeente uitdagen. Zij kunnen dan subsidie daarvoor aanvragen en soms zelfs langdurig financiering krijgen voor het uitvoeren van de taak. De voorwaarden waaronder de subsidie kan worden aangevraagd en verstrekt zijn vastgelegd in de ‘Subsidieregeling Nieuwe Initiatieven en Right To Challenge 2021’. Ook hier valt wat ons betreft winst te behalen. Het ‘right to challenge’ bestaat in ’s-Hertogenbosch vooral op papier en wordt in de praktijk nauwelijks gebruikt. Communicatie en ondersteuning staan nog in de kinderschoenen en dienen wat ons betreft pro-actief opgepakt te worden door het college. Cityboost Cityboost is een vorm van Right to Challenge voor en door jongeren. Jongeren tussen de 12 en 30 jaar oud woonachtig of studerend in de gemeente ’s-Hertogenbosch kunnen subsidie en ondersteuning aanvragen voor het organiseren van een cultureel, creatief of ander (sport)event.

Met Cityboost wordt jongerenparticipatie gestimuleerd door eenmalige projecten georganiseerd door jongeren vóór inwoners van de gemeente ’s-Hertogenbosch te ondersteunen. Hiervan is in 2019 goed gebruik gemaakt.2 Kortom: een initiatief dat lof en navolging verdient wat onze fractie betreft.

2

Uit het jaarverslag 2019 blijkt dat er in 2019 € 45.749,- subsidie is verstrekt binnen Cityboost, daar waar er € 30.000,- geraamd was.

Raadplegend referendum Per 1 januari 2014 is de referendumverordening inwerking getreden. Destijds bevatte de verordening zowel de mogelijkheid tot een raadplegend (vanuit de gemeenteraad geïnitieerd) als raadgevend (vanuit de bevolking geïnitieerd) referendum. Beide niet bindend en niet correctief. In zowel 2016 als in 2017 is een inleidend verzoek ingediend voor een raadgevend referendum. Beide verzoeken werden om verschillende redenen door de gemeenteraad afgewezen. Daarop besloot de raad op 12 juni 2017 om het raadgevend referendum buiten werking te stellen en de referendumverordening daarop te wijzigen. Sindsdien is het enkel nog mogelijk om een raadplegend referendum te organiseren dat geïnitieerd is vanuit de gemeenteraad. De fracties van D66, SP en PvdA zijn voorstander van een écht referendum: een correctief bindend referendum. Een referendum waarbij de bevolking de mogelijkheid heeft om een aangenomen raadsbesluit te verwerpen. Deze echte noodrem op de democratie is op lokaal niveau echter (nog) niet bindend in te voeren. Op landelijk niveau wordt momenteel het debat gevoerd over de mogelijkheid van een correctief bindend referendum, iets wat een grondwetswijziging noodzakelijk maakt. Omdat het referendum vooralsnog niet bindend is in te voeren zijn wij, op dit moment, geen voorstander om een correctief referendum in te voeren.

Het blijft immers voor de inwoner vooraf onduidelijk wat er met de uitkomst van een dergelijk referendum gebeurt – de ultieme fopspeen van directe democratie is wat ons betreft een geldige referendumuitslag die door de politiek naast zich wordt neergelegd. Dat verkleint in plaats van vergoot het vertrouwen in de democratie. Wél kijken de fracties van SP, D66 en PvdA met bijzondere interesse naar lokale ontwikkelingen zoals in Amsterdam waar de referendumverordening momenteel op o.a. twee punten wordt aangepast. Allereerst wordt hier de mogelijkheid van zelfbinding in de verordening opgenomen waarbij de raadsleden die zonder last gekozen zijn vooraf aangeven wat zij met de uitslag van een referendum doen. Hiermee wordt het aan de voorkant duidelijk welke politieke gevolgen de verschillende partijen trekken uit een referendumuitslag. Daarnaast wordt het referendum uitgebreid van een ja/nee of voor/tegen vraag naar wat men noem een constructief referendum. Hiermee komt er ruimte om inwoners te laten kiezen uit verschillende alternatieven. Omdat het referendum het sluitstuk van de directe democratie is (de noodrem) stellen wij voor om eerst een aantal (nog volgende) nieuwe instrumenten in te voeren en de komende periode te bezien hoe het systeem van zelfbinding en de constructieve variant in de praktijk uitwerken.

In een volgende coalitieperiode kan het correctief referendum al dan niet in een nieuwe vorm worden geïntroduceerd. Vooropgesteld spreken we de wens uit dat de veel voorkomende politieke schermutselingen over wel of niet een correctief referendum niet het gehele debat over de mogelijkheden voor directe inspraak domineren – we kunnen vooruitlopend omvangrijke verbeteringen en versterkingen aanbrengen. G1000 Op 3 maart 2020 is de motie ‘Bossche variant op de G1000’ op initiatief van D66, PvdA en GroenLinks aangenomen. In de motie werd verzocht om in het kader van ’s-Hertogenbosch Centraal een Bossche variant op de G1000 te organiseren. De situatie rond het corona-virus doemde na het aannemen van deze motie snel op. Een Bossche variant van de G1000 heeft dan ook nog altijd niet plaatsgevonden, waarvoor alle begrip van de indieners van de motie gezien de beperkingen door de corona-maatregelen. Dat neemt niet weg dat de PvdA en D66 uitkijken naar het moment waarop een dergelijke Bossche Burgertop over de toekomst van ‘s-Hertogenbosch wel weer kan gaan plaatsvinden. Over deze vorm van wat men noemt deliberatieve democratie meer onder de noemer burgerberraad – de Verenigde Straten van ’s-Hertogenbosch.

3 Versterking van onze lokale democratie Binnen het huidige democratisch instrumentarium in ’s-Hertogenbosch zijn er verschillende mogelijkheden voor burgers om invloed uit te oefenen op de politieke besluitvorming. In dit democratisch pallet ontbreekt echter de mogelijkheid om directe invloed uit te oefenen op een besluit van de gemeenteraad, ontbreekt het aan transparantie bij benoeming van nietgekozen bestuurders en zien wij kansen om de betrokkenheid bij de lokale democratie en de regionale samenwerking te verbeteren. Wij doen daartoe vier voorstellen om de lokale democratie te versterken. 1. Recht op burgeramendement Zoals hiervoor aangegeven is het voor inwoners op een aantal manieren de mogelijkheid om het gesprek aan te gaan met de raad, een petitie in te dienen of gebruik te maken van het inspreekrecht. Toch is dat niet altijd voldoende: de inspraak is niet altijd gekoppeld aan een duidelijk vervolg of het geeft niet de ruimte voor de gewenste nuance. We zien potentie in de mogelijkheid voor iedere burger om voorafgaand aan een besluit in de gemeenteraad het voorstel te doen om een besluit te wijzigen. D66 en PvdA willen hiervoor het recht op (burger)amendement invoeren. Dit geeft elke inwoner de kans om inhoudelijk betrokken te raken en zijn/haar invloed uit te oefenen.

Een burgeramendement kan worden ingediend als een aantal mensen gelijk aan 5% van de kiesdeler zijn handtekening zet onder het amendement. Zo heeft het burgeramendement democratische legitimiteit maar blijft het ook uitvoerbaar om in korte tijd het aantal handtekeningen te behalen. Een burgeramendement kan alleen ingediend worden op een raadsvoorstel dat (binnenkort) behandeld wordt in de gemeenteraad en daarmee geschikt is voor een amendement. Indien de indiener vereiste handtekeningen heeft verzameld zal het voorstel worden rondgezonden aan de leden van de gemeenteraad. Ook krijgt de indiener de gelegenheid om zijn of haar burgeramendement toe te lichten voorafgaand aan de behandeling. Leden van de gemeenteraad kunnen vragen stellen aan de indiener en het amendement voorts betrekken in de behandeling van het raadsvoorstel. Het recht op burgeramendement vergroot de betrokkenheid bij de besluitvorming. Het is een versterking van de representatieve democratie, zonder dat het de helderheid van de besluitvorming aantast. De raad houdt de democratische bevoegdheid om een besluit te nemen, maar per voorstel hebben inwoners een serieuze kans om invloed uit te oefenen op thema’s die zij belangrijk vinden.

Daarmee wordt beter gebruik gemaakt van de expertise die in de stad aanwezig is en geeft het inwoners een instrument om de raad een duidelijke uitspraak te laten doen over een door hen gekozen onderdeel van een raadsvoorstel. 2. Openbare hoorzitting De gemeenteraad benoemt mensen voor een aantal invloedrijke functies in het openbaar bestuur, zoals wethouders. Zij zijn niet direct verkozen maar hebben wel degelijk macht. Het komt de democratische legitimiteit van deze bestuurders ten goede wanneer er helderheid en transparantie is over de besluitvorming. De gemeenteraad werkt al met commissies die de geloofsbrieven onderzoeken dan wel een sollicitatiecommissie vormen. De gemeentewet biedt ruimte aan de gemeenteraad om te bepalen welk proces er ingericht wordt voordat er over gegaan wordt tot besluitvorming over de benoeming. Een openbare hoorzitting is een effectieve manier om kennis te maken met iemand die geschikt wordt geacht voor een functie in het openbaar bestuur. D66 , SP en PvdA zijn groot voorstander om voorafgaand aan de stemming over de benoeming van een of meerdere personen een openbare hoorzitting te organiseren. Waarbij

ieder lid van de gemeenteraad de gelegenheid krijgt tot het stellen van vragen die relevant zijn voor de uitoefening van de functie. Dit komt de transparantie van het benoemingsproces ten goede. 3. Burgerberaad – de Verenigde Straten van ‘s-Hertogenbosch Een burgerberaad is een manier om gedragen politieke besluitvorming mede vanuit de samenleving te laten komen. Naast de gemeenteraad wordt periodiek (bijvoorbeeld eens per anderhalf jaar, waarbij ieder half jaar een deel wordt vernieuwd) een burgerberaad gekozen. Door loting wordt een representatieve groep inwoners aangewezen die het recht krijgt om aanbevelingen te doen aan de politiek. Zo kan er per buurt een inwoner geloot worden om een Verenigde Straten van ’s-Hertogenbosch samen te stellen. Samen zoeken inwoners naar oplossingen voor taaie politieke problemen – zoals bijvoorbeeld klimaatverandering of de spanning tussen bouwen en groen- door het gesprek met elkaar aan te gaan, argumenten uit te wisselen, experts te horen etc. Ze kunnen zelf onderwerpen aandragen maar ook onderwerpen ophalen bij de gemeenteraad. Ze komen er uit door samen naar een gemeenschappelijke basis te zoeken, opties tegen elkaar af te wegen en pas dan een keuze te maken. Een burgerberaad geeft een betrouwbaarder beeld van de publieke opinie omdat deelnemers zich niet alleen hebben kunnen informeren, maar ook met elkaar kunnen overleggen.

Omdat de dialoog centraal staat is het bovendien een uitstekend middel tegen discussies die ontaarden in een simpel vóór of tégen bouwen of groen – inwoners moeten immers rekening houden met elkaars belangen en dienen daarmee de politiek van advies. De gemeenteraad formuleert de opdracht en het politieke mandaat. Fracties van PvdA, SP en D66 zijn voorstander van een experiment met het burgerberaad. Wat ons betreft loten we gelijktijdig met de verkiezing van een nieuwe gemeenteraad een Verenigde Straten van ’s-Hertogenbosch voor de duur van bijvoorbeeld anderhalf jaar. We willen het college verzoeken dit experiment uit te werken. 4. Bewonersparticipatie i.r.t. regionale samenwerkingsverbanden Hoe betrekken we inwoners bij regionale samenwerkingsverbanden aangegaan door onze gemeente? Eerlijk gezegd kampen onze fracties zelf al met enige regelmaat met de vraag hoe we als raadsleden onze invloed kunnen doen gelden op samenwerkingsverbanden zoals Agrifood Capital, Omgevingsdienst, Veiligheidsregio, BrabantStad, de inkoop van jeugdzorg etc. Er is hier immers sprake van een versplinterd mandaat over diverse gemeenten. Toch vinden we het van belang dat voor gemeenschappelijke regelingen, bestuurlijke samenwerkingsverbanden en gezamenlijke inkoop ook de mogelijkheid van betrokkenheid en participatie tegen het licht gehouden wordt.

Anders is immers de consequentie van decentralisaties en samenwerking dat er sprake is van ontdemocratisering: de positie van volksvertegenwoordigers én inwoners wordt immers zwakker naarmate er opgeschaald wordt. De Vereniging Nederlandse Gemeente adviseert over burgerparticipatie bij gemeenschappelijke regelingen zo nauw mogelijk met de gemeenteraden van andere deelnemende gemeenten een dergelijk proces vorm te geven. Onze wens op dit vlak is dat in kaart wordt gebracht op welke wijze bewonersparticipatie bij de door onze gemeente aangegane samenwerkingsconstructies a) op dit moment mogelijk is; b) hoe vaak daar gebruik van wordt gemaakt; c) welke methoden elders worden toegepast. Dit als startschot voor een discussie over democratisering van samenwerkingsverbanden nu vanuit het Rijk voorlopig geen herziening van het Huis van Thorbecke te verwachten valt. Alles overwegende brengt dit ons tot de volgende vragen aan de Commissie Bestuur: 1. Bent u het met ons eens dat de lokale democratie constant onderhoud en versterking behoeft om het vertrouwen en de betrokkenheid in onze lokale democratie te vergroten?

2. Hoe kijkt u aan tegen het huidig Bossche instrumentarium voor inspraak? a. Bent u het met ons eens dat het indienen van een burgerinitiatief laagdrempelig georganiseerd moet worden? Met daarbij betere communicatie over het indienen en de mogelijkheid tot ambtelijke ondersteuning? b. Hoe kijkt u aan tegen het versterken van de positie én de democratische legitimiteit van bestuurs-, wijk- en dorpsraden? c. Bent u het met ons eens dat de communicatie over en ondersteuning bij ‘Right to Challenge’ verbeterd moeten worden? 3. Bent u het met ons eens dat meer transparantie en directe invloed op de politieke besluitvorming een versterking zijn voor de lokale democratie? Hoe kijkt u aan tegen onze concrete voorstellen over: a. het recht op burgeramendement? b. openbare hoorzittingen bij het aanstellen van niet-gekozen bestuurders? c. een experiment met een burgerberaad – De Verenigde Straten van ’sHertogenbosch? d. het in kaart brengen op welke wijze bewonersparticipatie bij de door onze gemeente aangegane samenwerkingsconstructies verbeterd kan worden? 4. Heeft u nog andere ideeën ter versterking van de lokale democratie? René van den Kerkhof – D66 Pieter Paul Slikker – Partij van de Arbeid Cecile Visscher - SP