definitieve jaarrekening 08052026
Tekst van het document
Dit doen we door buiten naar binnen te halen met omgevingsanalyses, (persoonlijk) dialoog en aanvullende persoonlijke onderzoeken via Onderzoek &Statistiek: Er is via het inwonerpanel onderzoek gedaan naar communicatie-onderwerpen (beperkt), ook wordt inmiddels op kleine schaal gewerkt met omgevingsanalyses. We zoeken op nieuwe (digitale) kanalen naar interactie en mogelijkheden. Dit om benaderbaar te zijn én blijven. En ruimte voor externe inbreng mogelijk te maken en uit te breiden: We werken aan nieuw social
27
Jaarrekening 2025 Wat hebben we ervoor gedaan? media beleid waarin dit vraagstuk gedeeltelijk aan bod komt. Ook zoeken we binnen het traject rond burgerparticipatie – mee naar welke digitale kanalen en mogelijkheden kunnen worden ingezet om externe inbreng mogelijk te maken.
Gerealiseerd?
Ieders stem is belangrijk in een democratie. In 2025 doet we dat door: •
Samen met inwoners aan een integraal participatiekader te werken, zodat inwoners weten en ervaren wat ze op dit vlak van de gemeente kunnen verwachten. Een overall visie over de ontwikkeling en aanpak van bewonersparticipatie met de praktische vertaling van wat hiervoor nodig is om dit in de organisatie duurzaam te borgen. Dit leggen we vast in een uitvoeringsprogramma en een participatieverordening. • Na de evaluatie van het doorlopen burgerberaad over de Woonzorgvisie bereiden we in 2025 een nieuw burgerberaad voor. Ieders stem is belangrijk in een Gedeeltelijk democratie. In 2025 deden we dat onder meer door: ·Samen met inwoners aan een integraal participatiekader te werken, zodat inwoners weten en ervaren wat ze op dit vlak van de gemeente kunnen verwachten. Een overall visie over de ontwikkeling en aanpak van bewonersparticipatie met de praktische vertaling van wat hiervoor nodig is om dit in de organisatie duurzaam te borgen. Dit leggen we vast in een uitvoeringsprogramma en een participatieverordening: De visie - die we met behulp van een tweede burgerberaad opgesteld hebben – is gerealiseerd, contouren voor uitvoeringsprogramma gereed en voorbereiding voor participatieverordening die eind 2026 vastgesteld zal worden.
·Na de evaluatie van het doorlopen burgerberaad over de Woonzorgvisie heeft in 2025 een tweede burgerberaad ‘Samen maken we ’s-Hertogenbosch’ heeft plaatsgevonden en de aanbevelingen zijn op 23 oktober 2025 overhandigd aan het gemeentebestuur.
Met lobby inzetten op partnerschap en creëren van mede-eigenaarschap. In 2025 doen we dat door •
28
We gaan door met het aanboren en onderhouden van ons netwerk bij relevante politici, bestuurders en directeuren, onder andere door werkbezoeken in ‘s-Hertogenbosch te
Jaarrekening 2025 Wat hebben we ervoor gedaan? Gerealiseerd? organiseren. We besteden telkens aandacht voor wederkerigheid: ’s-Hertogenbosch heeft oplossingen voor problemen waar andere overheidspartners iets aan hebben en tegelijkertijd zijn wij ook afhankelijk van bijvoorbeeld middelen die andere partners ons aanreiken om inhoudelijke opgaves aan te gaan. • We verkennen hoe we met partners uit de stad nog meer massa en impact kunnen maken in onze lobby. • We blijven de handen net als in 2024 ineen slaan met strategische partners zoals de G40 en de VNG om de doelen uit ons bestuursakkoord te behalen. We zetten ons strategisch uitnodigingsbeleid op evenementen voort. We koppelen dit aan onze hoofdopgaven en actuele lobbykansen. Met lobby inzetten op partnerschap en Ja creëren van mede-eigenaarschap. In 2025 deden we dat onder meer door: • We organiseerden veel werkbezoeken in onze gemeente voor bewindspersonen, Kamerleden en topambtenaren. Samen met partners als de provincie, NS, ProRail, jeugdzorginstellingen en het lokale bedrijfsleven. Daarnaast zijn we direct betrokken bij diverse lobbytrajecten rondom uiteenlopende onderwerpen. De inzet van het instrument lobby is effectief gebleken. We hebben middelen ten behoeve van woningbouw en het station binnengehaald.
Rondom de A2 wordt naar aanleiding van een intensieve lobby en een aangenomen Kamermotie gekeken naar een gefaseerde opstart van de A2. • We maken zowel met spelers binnen onze eigen stad als met partners buiten de stad verbinding om de lobby impactvoller te maken. Voorbeelden zijn VNO-NCW, Reinier van Arkel en Heijmans. Met het binnenhalen en organiseren van Serious Request hebben we ons landelijk op de kaart gezet, wat betekenisvol is voor onze lobby. Daarnaast werken we op de inhoud aan verschillende dossiers met partners in de stad, wat we betrekken in onze lobby. Denk hierbij ook aan de onderwijsinstellingen, de
29
Jaarrekening 2025 Wat hebben we ervoor gedaan? zorginstellingen en bedrijven. • We blijven de handen ineen slaan met strategische partners zoals de G40 en de VNG om de doelen uit ons bestuursakkoord te behalen. Zo hebben we momenteel twee bestuurders en een directeur afgevaardigd in de VNG-commissies. Bovendien is een Bossche bestuurder lid van het landelijk bestuur en spreekt zo regelmatig ministers en staatssecretarissen en is het gezicht van de VNG op deze onderwerpen. • Binnen de G40 hebben wij het initiatief genomen voor een lobbytraject op de Wet versterking regie op de Volkshuisvesting en ook hebben wij een gremium geïnitieerd dat zich focust op het stedelijke belang rondom het stikstofdossier. • We zetten ons strategisch uitnodigingsbeleid op evenementen voort. We koppelen dit aan onze hoofdopgaven en actuele lobbykansen. We hebben verschillende evenementen georganiseerd of gefaciliteerd, waarmee we belangrijke spelers naar onze gemeente hebben gehaald. Naast carnaval hebben we dit jaar ook de eer gehad om Serious Request te mede-organiseren. Daarnaast zijn er verschillende iets kleinere evenementen georganiseerd, waarbij onze hoofdopgaven continue naar voren zijn gebracht bij relevante bezoekers.
Gerealiseerd?
Partnerschap en samenwerking binnen regionale samenwerkingsverbanden. Dat doen we in 2025 door: •
Voort te bouwen op de besluitvorming uit 2024 rond het nieuwe samenwerkingsconvenant voor de Regio Noordoost-Brabant. • Te blijven zoeken naar verbinding van onze lokale agenda met die van partners in de regio, BrabantStad, op nationaal niveau en in de EU. Partnerschap en samenwerking binnen Ja regionale samenwerkingsverbanden. Dat
30
Jaarrekening 2025 Wat hebben we ervoor gedaan? deden we in 2025 onder meer door: • We hebben concrete stappen gezet in de versterking van onze regionale samenwerking. Het belangrijkste resultaat is de toekenning van Regio Deal 't Goeie Leven: €70 miljoen totaalinvestering (€25 miljoen Rijk, €45 miljoen regionale partners) voor de komende vier jaar. We werkten de deal uit tot 17 programma's verdeeld over vier pijlers: Ondernemerskracht, Menskracht, Gebiedskracht en Regiokracht. • We participeren actief in meerdere programma's, zoals het IKDB Innovatielab waar jaarlijks 1.500 studenten werken aan datagedreven oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken, mentaal welzijn voor circa 9.000 voortgezet onderwijs-leerlingen en 30.000 studenten, en het gebiedsproces Dommelvallei waar we met Boxtel, Sint-Michielsgestel en Vught werken aan klimaatrobuuste inrichting waarbij water, natuur en landbouw in balans komen. • We stelden een nieuwe organisatieregeling voor de RNOB vast die onze regionale governance versterkt. Op BrabantStad-niveau organiseerden we een Prinsjesdag-programma voor Haagse beleidsmakers en het jaarlijkse ambtelijke diner met secretarissen-generaal en directeuren-generaal van rijksdepartementen. • We waren het afgelopen jaar succesvol op het verwerven van meerdere EU-subsidies voor gemeentelijke projecten.
Daarmee brachten we het totaal in deze bestuursperiode op €9,36 miljoen aan EU-subsidies voor zestien gemeentelijke projecten.
Gerealiseerd?
31
Jaarrekening 2025
Financiën
De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse lasten en baten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (X € 1.000).
Bedrag x € 1.000
Programma
Saldo van baten en lasten voor bestemming Lasten Baten Reserve mutaties Toevoeging aan de reserves Onttrekking aan de reserves Totaal
Realisatie 2024
Primitieve begroting 2025
Realisatie 2025
Verschil
15.175
Begroting na wijziging 2025 15.485
18.165
16.107
-622
20.196 -2.030 -386 277 -663 17.779
16.358 -1.184 -85 0 -85 15.090
16.461 -975 -435 100 -535 15.050
17.354 -1.247 -266 100 -366 15.841
-894 272 -169 0 -169 -791
Belangrijkste verschillen: •
•
•
•
32
Burgerberaad (nadeel € 0,1 miljoen) De coördinatie van het tweede burgerberaad ‘Samen maken we ’s-Hertogenbosch’ kon niet binnen de regulier beschikbare formatie worden opgevangen. Daarom is tijdelijke vervanging ingezet om de benodigde ambtelijke capaciteit voor projectleiding en (deels) projectondersteuning te borgen. Daarnaast was extra communicatie noodzakelijk voor o.a. het begeleiden van het burgerberaad. Deze factoren hebben geleid tot bovenstaand nadeel. Hosting k2 belastingen (nadeel € 0,2 miljoen) Er is voor de overgang naar een nieuw belastingpakket gekozen voor een langere implementatietijd. Hierdoor zijn de hostingkosten van het oude belastingsysteem met een jaar verlengd. Pensioen wethouders (voordeel € 0,2 miljoen) De pensioenvoorziening voor (voormalig) wethouders wordt jaarlijks actuarieel berekend. Deze is ultimo 2025, als gevolg van een gunstigere rentetermijn structuur, toereikend. Hierdoor hoeft er geen storting plaats te vinden en is het resultaat € 0,2 miljoen voordelig. Personeelskosten (nadeel € 0,7 miljoen)
Jaarrekening 2025 •
Wet Open Overheid voordeel € 0,1 miljoen) Omdat de aanstelling van een kwartiermaker voor de WOO‑werkzaamheden in 2026 plaatsvindt, is het budget in 2025 niet volledig aangewend.
33
Jaarrekening 2025
Subsidies
Subsidiedoelstelling
Primitieve begroting Begroting 2025 na 2025 wijziging Belangenbehartiging van bewoners in de wijk Wijkraden 111.660 111.660 Verstrekken subsidie Nationaal monument kamp Vught Nationaal Monument 25.280 25.190 kamp Vught 136.940 136.850
Verleende subsidie 2025 87.592 25.190 112.782
Een totaaloverzicht van de subsidies per programma en een register van de subsidieontvangers kunt u in de bijlagen vinden.
34
Jaarrekening 2025
Verbonden Partijen
In het Register verbonden partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waar in de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’s-Hertogenbosch participeert staan in dit register. De Verbonden partijen binnen dit programma vindt u op de volgende pagina's, een overzicht van alle verbonden partijen vindt u in de Paragraaf Verbonden Partijen
35
Jaarrekening 2025
Brabantstad
Financieel belang € 55.000 bijdrage vanuit de gemeente 's-Hertogenbosch
Eigen vermogen 1-1 nvt
Eigen vermogen 31-12 nvt
Risicoclassificatie Laag
Vreemd vermogen 1-1 nvt
Vreemd vermogen 31-12 nvt
Resultaat nvt
Brabantstad Het bestuurlijk netwerk BrabantStad is een samenwerking van de B7 steden en de provincie Brabant. Er is geen sprake van een afzonderlijke rechtspersoon. Afspraken in het netwerk worden gezamenlijk gemaakt, op basis van gelijkwaardigheid. Dit is altijd onder voorbehoud van de beschikbaarheid van eigen middelen, capaciteit en lokale besluitvorming. De financiële risico’s zijn beperkt.
36
Jaarrekening 2025
Stadsgewest
Financieel belang nvt
Eigen vermogen 1-1 -/-€ 1.573.000
Risicoclassificatie nvt
Eigen vermogen 31-12 -/- € 1.501.000
Vreemd vermogen 1-1 € 2.500.000
Vreemd vermogen 31-12 € 2.500.000
Resultaat nihil
Risicomanagement Bovenstaande cijfers hebben betrekking op de begroting 2025. Het takenpakket van Stadsgewest ’s-Hertogenbosch is beperkt tot het beheer van de gesloten stortplaats Vlagheide te Schijndel. Bij begroting 2020 is besloten om € 4,5 MIO van het negatief saldo af te rekenen met de deelnemende gemeenten die hiervoor een voorziening hadden getroffen. Het resterende negatief saldo (eind 2023 € 1.5701.000) wordt gefinancierd met een lening van de gemeente ’s-Hertogenbosch. Het bestuur verwacht de lening af te kunnen lossen uit teveel opgebouwd doelvermogen in het nazorgfonds voor de eeuwigdurende nazorg van stortplaats Vlagheide. De overdracht van de nazorg aan de Provincie vindt niet eerder plaats dan 2029. Op 4 maart 2024 heeft de Provincie de te hanteren rekenrente voor het bepalen van het doelvermogen voor gesloten stortplaatsen gewijzigd naar 3,45%. Dit heeft voor Vlagheide tot gevolg dat het gewenst doelvermogen per 1-1-2024 is herberekend op € 34,1 MIO waardoor er een tekort is van ca € 19,0 MIO indien we per 1-1-2024 zouden overdragen. Het aandeel voor de gemeente ’s-Hertogenbosch bedraagt 39,2% oftewel € 7,4 mln. De gemeente ’s-Hertogenbosch heeft op basis van de eerder vastgestelde doelvermogens een voorziening hiervoor getroffen van € 1,3 mln.
Het uiteindelijke over te dragen doelvermogen is onderhavig aan de toekomstige beleggingsrendementen van het nazorgfonds en de op dat moment te hanteren rekenrente. Het moment van overdracht is nog niet definitief bepaald.
37
Jaarrekening 2025
Risico's
In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing vindt u een totaaloverzicht van de risico's.
Risico Dit programma kent geen risico's.
38
Jaarrekening 2025
Beleidskaders
Nota verbonden partijen s- hertogenbosch 2024-2027
39
Jaarrekening 2025
Dienstverlening met een kloppend hart voor de samenleving
Ambitie Vanuit het Bestuursakkoord en onze visie op (publieke) dienstverlening geven we invulling aan onze gemeentelijke dienstverlening. Hierbij hechten we groot belang aan het in verbinding zijn met onze inwoners en ondernemers. Nu digitale dienstverlening steeds meer de norm wordt in de maatschappij, wordt een goede borging van het menselijke aspect ook steeds belangrijker. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat de behoefte aan persoonlijk contact met de overheid en ondersteuning bij dienstverlening blijft bestaan. Mensen willen, zeker bij complexe en ingrijpende gebeurtenissen, nog altijd graag geholpen worden door echte mensen met echte emoties. Aan ons om hierin duidelijk te krijgen wat de behoefte van onze inwoners en ondernemers daadwerkelijk is en onze dienstverlening hierop in te richten. We vinden het belangrijk dat we als de overheidsorganisatie die het dichtst bij de burger staat goed bereikbaar zijn, helder en begrijpelijk communiceren en transparant zijn over onze processen en afwegingen. Hiermee laten we het vertrouwen ontstaan dat inwoners op de door hun gewenste manier met ons in contact kunnen komen en we samen komen tot passende dienstverlening. We doen dit door in onze dienstverlening de mens centraal te zetten, in te zetten op continu leren en verbeteren en hierbij slim gebruik te maken van data en nieuwe technologische mogelijkheden.
40
Jaarrekening 2025
Doelstellingen
De ambities uit het bestuursakkoord zijn vertaald naar de programmabegroting. Om deze ambities te realiseren zijn er binnen dit programma een of meerdere doelstellingen opgenomen met verschillende indicatoren. Op de volgende pagina's ziet u de vertaling van het bestuursakkoord naar outcome-indicatoren ("Wat willen we bereiken?") en output-indicatoren ("Wat gaan we er voor doen?").
41
Jaarrekening 2025
Een goed bereikbare en facilitaire dienstverlening
Wat wilden we bereiken? • We zijn goed en snel bereikbaar • We gebruiken in onze communicatie eenvoudige en begrijpelijke taal • We zijn transparant over onze processen en maken deze zo eenvoudig mogelijk We staan open voor en gebruiken opgehaalde feedback om onze dienstverlening continu te verbeteren. Hierbij maken we optimaal gebruik van nieuwe ontwikkelingen
Indicator Nulmeting Doelstelling 2025 Realisatie 2025 Ambitie 2026 Bron Percentage inwoners dat (zeer) tevreden is over de mogelijkheden van dienstverlening via internet (bv. afspraken maken of aanvragen indienen) 65% 83% 73% 85% Omnibusenquête (O&S) Percentage inwoners dat (zeer) tevreden is over de telefonische bereikbaarheid 72% 75% 83% 75% Omnibusenquête (O&S) Percentage inwoners dat (zeer) tevreden is over persoonlijke contacten met de gemeente Nvt Nulmeting 90% 95% Vragenlijst Onderzoek & Statistiek
Wat hebben we ervoor gedaan? Wat hebben we ervoor gedaan?
Gerealiseerd?
Bereikbaarheid en dienstverlening: We maken gezamenlijke afspraken om onze interne en externe bereikbaarheid te verbeteren. Er zijn gemeentebrede afspraken gemaakt Ja rondom bereikbaarheid, het regelen van onbereikbaarheid en uniforme uitstraling van communicatie. Datagedreven dienstverlening: • 42
We zetten in op het gebruik van data en nieuwe technologische mogelijkheden, zodat wij
Jaarrekening 2025 Wat hebben we ervoor gedaan? Gerealiseerd? passende, proactieve dienstverlening kunnen bieden aan onze inwoners en ondernemers. Voorbeeld hiervan is het analyseren van de contactmomenten van het GCC, waarbij middels textmining terugkerende onderwerpen in kaart worden gebracht. • De nieuwe website biedt ons de mogelijkheid om de digitale dienstverlening te blijven doorontwikkelen. Hier maken we optimaal gebruik van. In 2025 is verdere voortgang geboekt in het Gedeeltelijk datagedreven verbeteren van dienstverlening. Door analyse van contactmomenten, onder andere via het Gemeentelijk Contactcentrum, zijn terugkerende vragen en knelpunten inzichtelijk gemaakt. Deze inzichten zijn gebruikt om dienstverlening gerichter af te stemmen op de behoefte van inwoners en ondernemers. Daarnaast is de nieuwe website benut als basis voor verdere ontwikkeling van de digitale dienstverlening.
Dienstverlening met de mens centraal: We blijven werken aan vereenvoudiging van onze dienstverlening door waar mogelijk gebruik te maken van landelijke standaarden, en methodieken ter ondersteuning van procesverbetering. In 2025 is structureel feedback van Gedeeltelijk inwoners opgehaald en gebruikt om dienstverlening- en werkprocessen tegen het licht te houden en waar mogelijk te vereenvoudigen. Daarbij is gebruikgemaakt van landelijke standaarden en gezamenlijke verbetermethodieken, zodat processen consistenter zijn ingericht en beter aansluiten bij de leefwereld van inwoners en ondernemers. Inzet op continu leren en verbeteren: •
Als onderdeel van het programma Dienstverlening brengen we gemeente breed het belang van dienstverlening en specifiek houding en gedrag van onze medewerkers onder de aandacht. • Er zijn doorlopende en/of periodieke kwaliteits- en tevredenheidsonderzoeken. Deze onderzoeken voeren we uit bij inwoners en ondernemers. De resultaten gebruiken we om verbeteringen in de dienstverlening te realiseren. • Bij het verbeteren van processen gebruiken we gemeente brede methodieken vanuit het klantreis principe en de inzet van serviceformules; hiermee stellen we de standaard vast, rekening houdend met de behoefte en verwachtingen van onze inwoners en ondernemers. In 2025 is structureel ingezet op het Ja (door)ontwikkelen van dienstverlening met
43
Jaarrekening 2025 Wat hebben we ervoor gedaan? de mens centraal. Het belang van klantgerichte houding en gedrag is organisatiebreed en blijvend onder de aandacht gebracht. Daarnaast is het meten van kwaliteit en tevredenheid uitgebreid, waardoor op meer plekken binnen de organisatie structureel feedback van inwoners en ondernemers wordt opgehaald. De uitkomsten hiervan zijn benut om gerichte verbeteringen in dienstverlening en werkprocessen door te voeren. Bij procesverbetering is gewerkt met gemeente brede methodieken, waaronder het klantreis-principe, om de dienstverlening te versterken en blijvend aan te laten sluiten bij de behoeften en verwachtingen van inwoners en ondernemers.
Gerealiseerd?
Toegankelijke dienstverlening: •
Om onze inwoners en ondernemers zo goed mogelijk te bedienen gaan we aan de slag om onze communicatiekanalen beter bij elkaar te brengen. We onderzoeken of onze huidige kanalen voldoen aan de klantvraag en experimenteren we met de inzet van nieuwe kanalen. • We geven invulling aan toegankelijke en begrijpelijke dienstverlening door het creëren van ondersteuningsmogelijkheden voor (kwetsbare) inwoners. Hiervoor werken we samen met o.a. met de wijkpleinen, het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) en het servicepunt op het stadskantoor. In 2025 is gewerkt aan het verbeteren van Gedeeltelijk de toegankelijkheid van onze dienstverlening door inwoners en ondernemers via de juiste kanalen te ondersteunen. Daarbij is aandacht besteed aan het helder en begrijpelijk aanbieden van informatie en het bieden van passende ondersteuning wanneer digitaal contact niet volstaat. Samen met onder andere de wijkpleinen, Koo en het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) is ingezet op laagdrempelige ondersteuning voor (kwetsbare) inwoners, zodat zij beter geholpen worden bij vragen en het gebruik van gemeentelijke dienstverlening. Dit blijft een structureel aandachtspunt.
44
Jaarrekening 2025
Financiën
De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse lasten en baten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (X € 1.000).
Bedrag x € 1.000
Programma
Saldo van baten en lasten voor bestemming Lasten Baten Reserve mutaties Toevoeging aan de reserves Onttrekking aan de reserves Totaal
Realisatie 2024
Primitieve begroting 2025
Realisatie 2025
Verschil
3.282
Begroting na wijziging 2025 4.156
3.763
3.840
316
7.882 -4.119 -42 378 -420 3.721
7.390 -4.108 393 393 0 3.675
8.264 -4.108 393 931 -538 4.549
7.863 -4.024 457 536 -79 4.297
400 -85 -64 395 -459 252
Belangrijkste verschillen •
• •
Leges (nadeel € 0,1 miljoen) Enerzijds zijn de legesopbrengsten voor reisdocumenten lager dan begroot, doordat inwoners hun document niet of pas na de vervaldatum verlengen (‑/‑ € 0,2 miljoen). Anderzijds zijn de opbrengsten uit uittreksels uit de burgerlijke stand hoger dan geraamd (€ 0,1 miljoen). Dit hangt samen met de mogelijkheid om deze uittreksels digitaal aan te vragen, waarvan inwoners in toenemende mate gebruikmaken. Personeelskosten (voordeel € 0,2 miljoen) Overige verschillen (voordeel € 0,2 miljoen)
45
Jaarrekening 2025
Subsidies
Dit programma kent geen subsidies. Een totaaloverzicht van de subsidies per programma en een register van de subsidieontvangers kunt u in de bijlagen vinden.
46
Jaarrekening 2025
Verbonden partijen
In het Register verbonden partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waar in de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’s-Hertogenbosch participeert staan in dit register. De Verbonden partijen binnen dit programma vindt u op de volgende pagina's, een overzicht van alle verbonden partijen vind u in de Paragraaf Verbonden Partijen.
Dit programma kent geen verbonden partijen.
47
Jaarrekening 2025
Risico's
In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing vindt u een totaaloverzicht van de risico's
Risico Dit programma kent geen risico's.
48
Jaarrekening 2025
Beleidskaders
Bestuursakkoord 2022-2026
49
Jaarrekening 2025
Gezondheid, sociale structuur en maatschappelijke Ondersteuning
Ambitie We willen dat onze inwoners zich zo goed en zo lang mogelijk zelfstandig kunnen redden in hun eigen woning en mee kunnen doen in de maatschappij. En we geloven in meer gezonde en gelukkige jaren voor onze inwoners. Dit doen we door de gezondheidsverschillen tussen groepen inwoners te verkleinen. We zorgen ervoor dat (meer) inwoners in een kwetsbare positie hun gezondheidspotentieel beter inzetten. Te veel inwoners geven aan dat ze gezondheidsproblemen ervaren en de gezondheidsverschillen tussen groepen inwoners zijn te groot. Daarom investeren we blijvend in een gezonde leefstijl, een gezonde leefomgeving en dat iedereen die dat wil, kan meedoen. We investeren in een sterke sociale structuur binnen onze wijken en dorpen, waarbij we inzetten op het tegengaan van eenzaamheid, (meer) ruimte voor ontmoeting, sterke sociale netwerken, groen, sport en spel. Hierdoor zetten we in op meer preventie en houden we de stijging van zorgkosten zoveel mogelijk binnen de perken. De sociale structuur bestaat uit de vele (in)formele netwerken, verenigingen, scholen en sport- en wijkaccommodaties binnen onze gemeente. Inwoners hebben een sterke sociale steunstructuur van mantelzorgers, sociaal netwerk en vrijwilligers. Vanuit deze basis zijn inwoners, van jong tot oud, in staat om elkaar te ontmoeten, activiteiten te ontplooien en om te zien naar elkaar.
We helpen de inwoners voor wie dat niet vanzelf gaat. Als er (tijdelijk) extra ondersteuning nodig is, zorgen we voor maatwerk: niet meer en langer dan noodzakelijk en niet minder of korter dan nodig. We werken daarbij minder vanuit systemen en meer vanuit de leefwereld van inwoners. Via het persoonlijke contact met de inwoner, versimpelde en verkorte (her)indicaties en het samenspel met de zorgaanbieders, worden hulp en ondersteuning sneller en persoonlijker geboden. We zorgen dat alle activiteiten en voorzieningen voor iedereen bereikbaar en toegankelijk zijn.
50
Jaarrekening 2025
Doelstellingen
De ambities uit het bestuursakkoord 2022-2026 zijn vertaald naar de programmabegroting. Om deze ambities te realiseren zijn er binnen dit programma een of meerdere doelstellingen opgenomen met verschillende indicatoren. Op de volgende pagina's ziet u de vertaling van het bestuursakkoord naar outcome-indicatoren ("Wat willen we bereiken?") en output-indicatoren ("Wat gaan we er voor doen?").
51
Jaarrekening 2025
Sociale structuur
Wat wilden we bereiken? •
Inwoners hebben een sterk sociaal netwerk waardoor zij het gevoel hebben mee te tellen en mee te kunnen doen in de samenleving. • Minder inwoners voelen zich eenzaam door de sluitende aanpak tegen eenzaamheid. Mensen met dementie wonen zo lang mogelijk prettig en zelfstandig thuis met ondersteuning.
Indicator Nulmeting Doelstelling 2025 Realisatie 2025 Ambitie 2026 Het aandeel inwoners dat zich (zeer) ernstig eenzaam voelt 11% 10% Realisatie in 2024 <11% is 14%. Volgende meting is in 2028. Het aandeel inwoners dat zich inzet als vrijwilliger 38% 39% 38%
GGD, ouderenmonitor, volwassenmonito r
Enquête Sport en Welzijn ( gemeente 's-Hertogenbosch ) Het percentage inwoners dat het (helemaal) eens is met de stelling 'ik heb het gevoel mee te tellen in de samenleving' 73% (18-64 75% (18-64 77% (18-64 Omhoog Volwassenmonit jarigen) en 65% jarigen) en 72% jarigen); 70% or en (65-plussers) (65-plussers) (65-plussers) ouderenmonitor (GGD) en enquête Sport en Welzijn (gemeente 's-Hertogenbosch ) Percentage mantelzorgers dat de mantelzorg (zeer) belastend vindt 14% 12% 13% 11% Enquête Sport en Welzijn (gemeente 's-Hertogenbosch )
52
>38%
Bron
Jaarrekening 2025
Wat hebben we ervoor gedaan? Wat hebben we ervoor gedaan? Gerealiseerd? Als gemeentelijke organisatie werken we vanuit vertrouwen om laagdrempelig en ontschot in te spelen op bewonersinitiatieven. De coalitie Bewonersinitiatieven is Ja gerealiseerd en met Buurtmakers werken we vanuit vertrouwen door aan verdere ontwikkelkansen. Daarnaast is het I-team ingericht om nieuwe bewonersinitiatieven laagdrempelig en ontschot te ondersteunen. Een aanjaagteam van uitvoerende sleutelpersonen vanuit o.a. wijkpleinen, Koo-belteam, NIO, Seniorenplatform e.a. voorziet de versterking van verbindingen tussen informele en formele inzet van concrete acties zodat vindbaarheid en toegankelijkheid over en weer verbetert. Het aanjaagteam is gerealiseerd en Ja doorontwikkeld tot de inzet van drempelnemers. Deze aanpak versterkt de verbinding tussen informele en formele inzet en leidt tot nieuwe aanmeldingen van vrijwilligers uit groepen die normaal minder snel de weg vinden. De aanpak wordt in 2026 voortgezet. In de inkoop basisondersteuning (jongerenwerk en welzijnswerk) wordt ingezet op de versterking van vrijwillige en informele en formele inzet om mogelijk te maken dat inwoners beter de weg vinden naar bestaande activiteiten en passende ondersteuning. We gaan we met alle partners in de basisondersteuning gebiedsgericht werken in samenwerking met lokale maatschappelijke initiatieven.
In de inkoop van de basisondersteuning is Ja ingezet op het versterken van de samenhang tussen vrijwillige, informele en formele inzet. Van partners wordt gevraagd gebiedsgericht te werken en actief samen te werken met lokale maatschappelijke initiatieven, zodat inwoners laagdrempeliger hun weg vinden naar bestaande activiteiten en passende ondersteuning. Deze uitgangspunten zijn verankerd in de opdracht en vormen de basis voor de samenwerking in de gebieden. In 2025 hebben we daar een start mee gemaakt die we in 2026 continueren. Netwerken van bestaande vrijwilligersinitiatieven (Netwerk Informele Ondersteuning (NIO), Senioren Platform, e.a.), bestaande en nieuwe bewonersinitiatieven en besturen van sociaal culturele accommodaties, worden beter ondersteund door de gemeentelijke organisatie. Dat doen we onder andere door: •
Bestaande initiatieven met regelmaat bijeen te brengen en relevante thema’s uit te
53
Jaarrekening 2025 Wat hebben we ervoor gedaan? Gerealiseerd? diepen. • Nieuwe initiatieven beter de weg de wijzen via het initiatieven-team. • Bestaande regelingen te herijken op gebruiksvriendelijkheid. De ondersteuning van netwerken van Ja vrijwilligers- en bewonersinitiatieven is versterkt. Subsidie-regelingen zijn in herijking om de gebruiksvriendelijkheid te verbeteren. Daarnaast zijn rond het thema ontmoeten diverse sessies georganiseerd met ontmoetingsplekken en het seniorenplatform om gezamenlijk verbeterkansen te verkennen. Voor het toekomstgericht vrijwilligerswerk versterken we het ondersteuningsaanbod vanuit SSport, Galant en Huis73. We dagen verenigingen en organisaties uit om gastvrij te zijn voor die inwoners die niet vanzelfsprekend hun weg naar hen vinden en werken aan nieuwe partners die hier ook aan meedoen, zoals erfgoed, energiewerkgroepen. Het reguliere aanbod van S-Sport, Galant en Ja Huis73 is ingezet op toekomstgericht vrijwilligerswerk, met nadruk op onderlinge samenwerking en gastvrijheid richting nieuwe doelgroepen. In mei 2025 is dit versterkt met een groot gezamenlijk event, waaraan circa 250 organisaties deelnamen via workshops en uitwisseling. We gaan verder met de interventies voor de sluitende aanpak eenzaamheid.
We hebben een brede aanpak: het Ja voorkomen van eenzaamheid via sportinitiatieven, aandacht voor risicogroepen en het verder verkennen van aansluiting bij life-changing events. Daarnaast is eenzaamheid bespreekbaar gemaakt via publieke campagnes en het event #vaniknaarwij. Het herkennen van eenzaamheid is versterkt via signaleringsbijeenkomsten en het infopunt van Farent. Het tegengaan van eenzaamheid kreeg vorm via initiatieven zoals Join Us, Avondje Uit en de Vriendenbank van Humanitas. We geven uitvoering aan het meerjarenprogramma Sociale Structuur: waarderen, stimuleren, benutten en toekomstbestendig maken van bestaande vrijwillige inzet. Langs alle lijnen van het Ja meerjarenprogramma is voortgang geboekt. Het bestaande vrijwilligerswerk is gewaardeerd en versterkt, onder meer via ondersteuning van Galant en het vrijwilligersmonument. Daarnaast zijn mensen bereikt die minder vanzelfsprekend tot vrijwilligerswerk komen, bijvoorbeeld via het WK handbal en de inzet van
54
Jaarrekening 2025 Wat hebben we ervoor gedaan? drempelnemers.
Gerealiseerd?
We richten de openbare ruimte en het groen in onze wijken/dorpen in zodat deze meer uitnodigt voor ontmoeten en contact, er meer ontmoetingsplekken in de openbare ruimte zijn en laagdrempelige ontmoetingsplekken in de buurt (toegankelijker) worden gemaakt. Er zijn in de buitenruimte al verschillende Ja mogelijkheden voor bewegen, spelen en ontmoeten gerealiseerd. Veelal voortgekomen uit het initiatief van bewoners zelf. Hier wordt structureel vorm aan gegeven door het realiseren van een beleidsstuk Bewegen, Spelen en Ontmoeten in Q1 2026. In de binnenruimte zijn buurtkamers gerealiseerd in Engelen, Buitenpepers en De Herven. We starten met de realisatie van een regionale logeervoorziening voor respijtzorg om mantelzorgers te ontlasten. We zijn gestart met twee logeerbedden. Ja Deze zijn beschikbaar voor logeerzorg zonder beschikking. De regio maakt ook gebruik van deze bedden. We willen een dementievriendelijke gemeente zijn. Op basis van de dementiescan en het uitvoeren van het actieplan dementievriendelijke gemeente, werken we hiernaar toe. Onderdeel hiervan is de verdere implementatie sociale benadering dementie. Op zaterdag 20 september 2025 ontving de Ja gemeente van Alzheimer Nederland het certificaat dementievriendelijke gemeente.
55
Jaarrekening 2025
Maatschappelijke ondersteuning
Wat wilden we bereiken? • • •
Inwoners kunnen zich zelfstandig redden en benutten hun zelfoplossend vermogen. Wanneer dat (tijdelijk) niet lukt, is er professionele hulp op maat Inwoners met een hulpvraag worden zo snel als mogelijk geholpen, waarbij de wachttijden zo kort mogelijk zijn Iedereen heeft een eigen (t)huis met zorg, ondersteuning en begeleiding
Indicator Nulmeting Doelstelling 2025 Realisatie 2025 Ambitie 2026 Bron Het aandeel inwoners met een Wmo-voorziening per 1.000 inwoners 73 op de 1.000 Lager dan de 74 op de 1.000 Vergelijkbaar met CBS inwoners referentie-groep inwoners 100.000-300.000 gemeenten Het aantal (dreigend) dakloze mensen Nvt Geen meting in 1.008 40% lager dan de Telmeting op 2025 volwassenen en nulmeting in basis van ETHOS kinderen in september 2023 light, Hogeschool Meierij en Utrecht Bommelerwaard, 577 voor alleen Den Bosch (meting 2023) Het percentage inwoners met een Wmo-voorziening dat aangeeft: ‘Door de ondersteuning kan ik mezelf beter redden’ 87% Minimaal 88% 78% >87% Cliëntervaringson derzoek Wmo
Wat hebben we ervoor gedaan? Wat hebben we ervoor gedaan? Gerealiseerd? Vanuit het Regionaal programma gemeenten Integraal Zorgakkoord (IZA) ontwikkelen we met regiogemeenten en partners uit Zorgzaam een veranderaanpak waarbij we werken vanuit dezelfde uitgangspunten voor integraal werken met meerdere methodieken naast elkaar: de Samenwerkwijze bij niet-geëscaleerde casuïstiek en de Doorbraakmethode bij geëscaleerde
56
Jaarrekening 2025 Wat hebben we ervoor gedaan? Gerealiseerd? casuïstiek. Voor inwoners met mentale problemen is Ja binnen het IZA-netwerk Zorgzaam het mentaal gezondheidsnetwerk (MGN) opgezet samen met Reinier van Arkel, Jeroen Bosch Huisartsen, Farent, Novadic Kentron en MEE. De goedkeuring van het transformatieplan MGN is eind 2025 ontvangen om de werkwijze verder regionaal te implementeren. De Doorbraakmethodiek is geïmplementeerd (zie ook hierboven bij domeinoverstijgende multiproblematiek). Voor het vluchtelingendossier gaan we uit van het gesloten financiële circuit voor wat betreft de middelen vanuit het Rijk. De Rijksmiddelen worden gestort in de Ja Reserve Opvang Ontheemden, waarvan uit ook de kosten die gemaakt worden in het vluchtelingendossier worden betaald. Dit heeft ook in 2025 geleid tot een nog steeds goed gevulde reserve, waardoor in dit gesloten financiële circuit de financiering nog steeds geborgd is. We besteden de huishoudelijke hulp en woningaanpassingen opnieuw aan. Bij de aanbesteding huishoudelijke hulp nemen we de uitkomsten van de proeftuinen huishoudelijke hulp waar mogelijk mee. De huishoudelijke hulp is opnieuw Ja aanbesteed per 1 januari 2026. Als resultaat van de proeftuinen is een aantal uitgangspunten geformuleerd die integraal onderdeel uitmaakte van de aanbesteding.
We implementeren het (regionale) uitvoeringsplan van het (regionale) Koersplan Veilig in Afhankelijkheidsrelaties 2023-2028. Het regionale uitvoeringsplan is herijkt, de Gedeeltelijk implementatie vindt in 2026 en verder plaats. De lokale uitvoering loopt naar tevredenheid. We hebben een ontwikkelteam Top-3 en de meldstructuur is verbeterd. We implementeren lokaal en regionaal het Regionaal actieplan aanpak dakloosheid. Het betreft een meerjarenplan, waarvan Ja sommige acties al liepen en enkele nieuwe acties zijn opgestart, vaak in een combinatie van lokale en regionale maatregelen. Bijvoorbeeld: start transformatie opvang jongeren, in combinatie met start aanpak 16-27 jaar. Daarbij is specifiek aandacht voor jongeren die uitstromen uit verblijf jeugdhulp en dreigen dakloos te raken.
57
Jaarrekening 2025 Wat hebben we ervoor gedaan? Gerealiseerd? De groep op straat is beter in beeld: centraal in beeld bij Bemoeizorg, de pilot Woonkamer Eigentijd is geopend en een netwerk van professionals uit zorg en handhaving werkt samen om dakloze arbeidsmigranten aan te spreken en waar mogelijk weer op weg te helpen. We stellen de visie op wonen en zorg vast en werken aan de implementatie ervan, rekening houdend met de 34 adviezen van het burgerberaad op het thema Wonen en Zorg. De woonzorgvisie is op 16 juni 2025 door Ja college vastgesteld, na wensen en bedenkingen die door de gemeenteraad zijn meegegeven. De voortgang wordt tweejaarlijks verantwoord met herijking van de uitvoeringsagenda. We verbeteren de integrale, domeinoverstijgende aanpak rondom inwoners met zeer complexe multiproblematiek en onbegrepen gedrag op het snijvlak van Zorg en Veiligheid. We startten verschillende initiatieven of Ja zetten deze door vanuit het programma Grip op Onbegrip (Spoedplein JBZ en Doorbraakmethodiek). In 2025 is gestart met de implementatie van de Aanpak Voorkoming Escalatie (AVE). De inkoop voor bemoeizorg en psychosociale crisiszorg is opnieuw aanbesteed voor 2026 e.v. We verbeteren de wachttijden tot de dienstverlening in de zorg op basis van de ervaringen van inwoners, professionals en andere gemeenten. We zien een gemengd beeld.
Mede Gedeeltelijk vanwege de wachtlijsten in de huishoudelijke hulp hebben we nieuwe contractering per 1-1-2026 met extra ingekochte capaciteit, waarbij we een positief effect op de wachtlijst zien. We zetten extra formatie in voor heronderzoeken huishoudelijke hulp. Bij voorzieningen zoals hulpmiddelen en trapliften, zien we meer aanvragen. Bij Wmo zwaar zien we een verbeterde doorstroom bij maatschappelijke opvang en Wonen Eerst; bij beschermd wonen zien we een stijging van de wachtlijst en gaan we de inkoop openstellen voor nieuwe aanbieders Beschermd Wonen. We verlengen/actualiseren het regioplan en de centrumregeling Beschermd wonen/maatschappelijke opvang (BW MO) voor de periode 2026-2030. De raad heeft in 2025 ingestemd met het Ja geactualiseerde beleidsplan Thuis in de Wijk voor Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang en met de nieuwe centrumregeling 2026-2030. De
58
Jaarrekening 2025 Wat hebben we ervoor gedaan? Gerealiseerd? nieuwe centrumregeling is per 1 januari 2026 van kracht. We versterken de expertise over verslaving en licht verstandelijke beperkingen en in het veld van beschermd wonen en maatschappelijke opvang. In 2025 zijn zowel Novadic-Kentron Ja (verslavings-expertise) als Cello (expertise licht verstandelijk beperkten) via de expertisepool ingezet op Beschermd Wonen- en Maatschappelijke Opvang-locaties in onze regio. Deze inzet is positief geëvalueerd met zorgaanbieders die gebruik hebben gemaakt van deze expertise. We voeren als centrumgemeente het toezicht en de handhaving in het sociaal domein op regionaal niveau uit om zo effectiever onrechtmatigheid en fraude bij gecontracteerd aanbod en maatwerk op te sporen. Toezichthouders zijn per 2025 in dienst van Ja RIOZ. De basis voor toezicht is het regionaal beleidskader Toezicht & Handhaving. We werken aan de ‘zachte landing’ van inwoners die uitstromen uit een voorziening voor beschermd wonen of maatschappelijke opvang en die zelfstandig in de wijk gaan wonen. We investeren in laagdrempelige Ja steunpunten voor psychisch kwetsbaren in de wijken en inzet op samenwerking tussen Farent en zorgaanbieders. Dit is een doorlopend proces.
59
Jaarrekening 2025
Gelijke kansen op gezondheid
Wat wilden we bereiken? • •
Inwoners zijn gezond, zelfredzaam, zelfstandig en in staat mee te doen in de samenleving. Meer inwoners hebben gezonde en gelukkige levensjaren en meer inwoners benutten hun gezondheidspotentieel beter.
Indicator Nulmeting Doelstelling 2025 Realisatie 2025 Ambitie 2026 Gemiddeld rapportcijfer dat inwoners zichzelf geven voor gezond leven 2019: 7,5 7,5 7,5 7,6
Bron
Enquête Leefbaarheid en Veiligheid Het aantal focusbuurten waar het gemiddelde rapportcijfer dat inwoners zichzelf geven voor gezond leven In 2019 zaten 3 In 6 van de 12 In 2024 is in 2 In 9 van de 12 Enquête buurten op of buurten geven van de 12 buurten geven Leefbaarheid en boven de 7,5. inwoners zichzelf focusbuurten het inwoners zichzelf Veiligheid minimaal een 7,5 rapportcijfer voor minimaal een 7,5 of is het cijfer gezond leven of is het cijfer toegenomen. toegenomen of toegenomen. minimaal een 7,5 Het aantal focusbuurten waar het percentage inwoners dat de gezondheid als voldoende of (zeer) goed beoordeelt In 2019 zaten 2 In 2019 zaten 4 In 2024 is in 5 In 9 van de 12 Enquête van de 12 van de 12 van de 12 buurten is het Leefbaarheid en buurten op of buurten op of focusbuurten het percentage Veiligheid boven de 85%. boven de 85%. % dat de toegenomen of gezondheid als bedraagt het (zeer) goed minstens 85%. beoordeelt toegenomen of is dit minimaal 85% Percentage inwoners dat de gezondheid als (zeer) goed ervaart 73% >73% 68% >73% Enquête Sport en Welzijn
60
Jaarrekening 2025
Wat hebben we ervoor gedaan? Wat hebben we ervoor gedaan? Gerealiseerd? De GGD werkt met de toekomstvisie Wij maken samen gezond gewoon aan de ambitie dat de verschillen in gezonde levensjaren niet toenemen. Daartoe stelt de GGD onder andere passende ondersteuning en zorg beschikbaar voor alle kinderen met obesitas en overgewicht. Dit wordt onder andere gerealiseerd door Ja de ketenaanpak Kind naar Gezond Gewicht en de inzet van GLI Jeugd (Gecombineerde leefstijlinterventie). Samen met onze partners in Zorgzaam pakken we de zorg en ondersteuning voor mensen met een stapeling van problemen op volgens de Samenwerkwijze. Dit is een beproefde en geaccrediteerde methode van samenwerken tussen professionals, onder meer rondom inwoners met een stapeling van problemen. We starten in de wijk West (focusbuurten Schutskamp en Kruiskamp). In de wijk West zijn vanaf september 2024 Ja 24 casussen op de Samenwerkwijze opgepakt in het netwerk. In 2025 zijn beroepskrachten getraind en zijn de leersessies van start gegaan. We geven lokaal uitvoering aan het Gezond en Actief Leven Akkoord door onder andere ketenaanpakken uit te voeren. Hiermee werken we aan het voorkomen van overgewicht en obesitas bij zowel jongeren als volwassenen, preventie van vallen bij 65-plussers, een kansrijke start voor ieder kind en aan het welzijn van onze inwoners met de aanpak Welzijn op Recept.
Aan alle thema's uit het Gezond en Actief Ja Leven Akkoord is aandacht geschonken en alle vijf de ketenaanpakken zijn uitgevoerd. We geven verder uitvoering aan het programmaplan Samen Gezond ’s-Hertogenbosch langs de volgende drie lijnen: 1. Ondersteunen inwonersinitiatieven en betrekken van minder zichtbare en gehoorde inwoners bij gezondheidsinitiatieven door o.a.: • •
het versterking en uitbreiden van de samenwerking met inwoners, partnerorganisaties én vanuit verschillende beleidsdomeinen in de gemeente; de oprichting van een klankbordgroep van ervaringsdeskundigen. Deze groep bestaat uit inwoners die als vertegenwoordigers van hun buurt fungeren. Ze geven feedback op het programma en adviseren over gezondheidsinitiatieven.
2. We bevorderen domeinoverstijgende samenwerking en kennisdeling door o.a.: •
•
het project "Gelijke Kansen door een Kansrijke Start" waarbij diverse domeinen en afdelingen samenwerken om een integrale aanpak te realiseren. Het project richt zich op het bieden van een kansrijke start voor kinderen in de eerste 1000 dagen van hun leven, cruciaal voor hun toekomstige gezondheid en welzijn; het structureel inbedden van gezondheidsoverwegingen, zodat elk beleidsinitiatief bijdraagt aan het verkleinen van gezondheidsverschillen en het bevorderen van een gezonde levensstijl. Thema’s waarmee we beginnen zijn roken en vapen, reclamebeleid rondom ongezond voedsel en een verkenning van het vestigingsbeleid voor
61
Jaarrekening 2025 Wat hebben we ervoor gedaan? fastfoodaanbieders.
Gerealiseerd?
3. We werken samen aan een prettige en gezonde leefomgeving die gezond gedrag bevordert door onder andere: het investeren in het creëren en onderhouden van groene ruimtes die uitnodigen tot bewegen en recreatie. Voorbeelden zijn parken, speeltuinen en wandel- en fietspaden die toegankelijk zijn voor iedereen. Ondersteunen van inwonersinitiatieven en Ja betrekken van inwoners Door netwerken op te bouwen via partners en sleutelfiguren, vergroten we de betrokkenheid. Succesvolle voorbeeld is het experiment in Boschveld met een bewoners-klankbordgroep. We ondersteunen projecten die sociale binding en gezondheid koppelen, zoals ‘Boks je fit’ in de Kruiskamp, gezonde maaltijden in de Noorderpoort en weerbaarheidstrainingen via ’Hambaken Doet’. Bevorderen van domeinoverstijgende samenwerking en kennisdeling Er is geïnvesteerd in professionals via ‘Beweegbelang’ voor een gezonde start van het jonge kind en in plannen om gezondheid in te bedden bij de fysieke leefomgeving, economie en beheer. We nemen deel aan de City Deal Duurzame en Gezonde Voedselomgeving. Samenwerken aan een prettige en gezonde leefomgeving In de Haren wordt de leefomgeving tijdens renovaties gezonder ingericht met beweegpaden en ontmoetingsplekken op basis van bewonersparticipatie. Om sport in de buurt te stimuleren, zijn multifunctionele velden, een basketbalveld en sportcontainers geplaatst.
We stellen een Brede Lokale Inclusie Agenda op. Hierbij werken we zowel in de eigen organisatie als met samenwerkingspartners en inwoners aan een meer inclusief 's-Hertogenbosch. De thema's die onderdeel uitmaken van deze Brede Lokale Inclusie Agenda zijn: inwoners met een beperking, de LHBTIQA+ community, gendergelijkheid en tegengaan racisme. Ook diverse elementen van de aangenomen motie Werken aan Hersteld Vertrouwen zullen terugkomen in deze brede Lokale Inclusie Agenda. De meeste thema’s raken naast de Inclusie Agenda ook andere programma’s en werkzaamheden. Het werken aan een echt inclusieve samenleving is immers van ons allemaal. Het beleidsplan ‘Samen mens, samen Ja gemeenschap’ is een richtinggevend beleidsplan, omdat het aansluit op de
62
Jaarrekening 2025 Wat hebben we ervoor gedaan? urgentie om inclusie, diversiteit en gelijkwaardigheid (DIG) structureel te verankeren in het gemeentelijk beleid en uitvoering. Het DIG-plan biedt een samenhangende koers en verbindt lopende initiatieven waaronder de Lokale Inclusie Agenda (LIA) en de Regenboogagenda als onderdeel van het DIG-plan. Naast verbinding van lopende initiatieven initieert het ook nieuwe.
Gerealiseerd?
63
Jaarrekening 2025
Financiën
De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse lasten en baten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (bedragen x € 1.000):
Bedrag x € 1.000
Programma
Realisatie 2024
Primitieve begroting 2025
Realisatie 2025
Verschil
134.408
Begroting na wijziging 2025 139.048
Saldo van baten en lasten voor bestemming Lasten Baten Reserve mutaties Toevoeging aan de reserves Onttrekking aan de reserves Totaal
129.025
137.698
1.350
163.437 -34.412 3.710 31.015 -27.305 132.735
139.593 -5.184 675 13.364 -12.689 135.083
165.599 -26.551 -1.567 25.842 -27.409 137.481
177.926 -40.228 -780 22.631 -23.411 136.918
-12.327 13.677 -787 3.211 -3.998 563
Belangrijkste verschillen: •
• •
64
GGD (voordeel € 0,1 miljoen) De BTW valt lager uit voor de GGD waardoor de kosten lager uitvallen. Daarnaast zijn er vanuit de septembercirculaire middelen ontvangen voor extra rijksvaccinaties, waarop de GGD geen aanspraak heeft gedaan. Informele ondersteuning (voordeel € 0,2 miljoen) Door het omzetten van een subsidierelatie naar een inkoopcontract, in combinatie met een lager aantal subsidieaanvragen, is sprake van een incidentele meevaller van € 0,2 miljoen. Wijk, buurt en dorpsbudget ( nadeel € 0,2 miljoen) Het Wijk- en dorpsbudget is een subsidieregeling voor en door bewoners die in hun wijk, buurt of dorp aan de slag willen. Dit budget bestaat in onze begroting uit een exploitatie- en een investeringsdeel. Uitgaven ten laste van beide onderdelen werken anders door in onze begroting en jaarrekening. Bij het exploitatiebudget komen alle uitgaven in een jaar volledig ten laste van de exploitatie in dat jaar. Bij investeringsuitgaven komen enkel de rente- en afschrijvingslasten ten laste van de exploitatie van een jaar. Een uitgave is een investering, als deze nut heeft voor meerdere jaren. Hierin moeten we de boekhoudregels volgen. In de subsidieregeling is een subsidieplafond opgenomen voor het totaal aan exploitatie- en
Jaarrekening 2025
• • • • •
investeringsbudget, maar zonder onderscheid tussen deze twee onderdelen. We verwachten dit jaar een overschrijding op het exploitatiedeel en een onderschrijding bij het investeringsdeel. Het totaal aan uitgaven is evenwel passend binnen het subsidieplafond. Per saldo is sprake van een incidenteel nadeel van circa € 0,2 miljoen op de exploitatie. Programma Samen Gezond (voordeel € 0,1 miljoen) Binnen het programma Samen gezond zijn middelen gereserveerd voor initiatieven uit de stad. In 2025 hebben zich minder initiatieven aangediend dan vooraf verwacht. WMO (nadeel € 0,1 miljoen) Zie voor de toelichting de financiële hoofdlijnen. Kapitaallasten (nadeel € 0,1 miljoen) Personeelskosten (voordeel € 0,4 miljoen) Overige verschillen (voordeel € 0,2 miljoen)
65
Jaarrekening 2025
Subsidies
Subsidiedoelstelling
Primitieve begroting 2025
Accommodatiebeleid Vrijwillige inzet, 822.482 informele zorg en omgaan met elkaar Algemene voorzieningen WMO en Jeugd Meedoen 21.440 Beschermd Wonen Ondersteunen van 380.000 innovatieve projecten Herstel en Ervaringsdeskundighei d Bosch gehandicapten platform Zoveel mogelijk 83.702 inwoners zijn zo lang mogelijk zelfstandig en zelfredzaam Communitybuilding Voorkomen criminele 0 aanwas bij jongeren door in te zetten op preventie, weerbaarheid en het bieden van toekomstperspectief De Stijl Het bieden van een 286.478 beschermende omgeving voor de groep psychische kwetsbare mensen uit de regio Eenzaamheid/vrijwilligers structureel Vrijwillige inzet, 1.064
66
Begroting 2025 na wijziging
Verleende subsidie 2025
952.981
1.476.300
21.440
19.000
320.000
269.134
83.702
72.336
50.000
50.000
286.478
286.478
0
0
Jaarrekening 2025 Subsidiedoelstelling
Primitieve begroting 2025
informele zorg en omgaan met elkaar Emancipatiebeleid Een passend 134.883 activiteiten-, dienstenen voorzieningenaanbod Geweld hoort nergens thuis Terugdringen van 60.000 huiselijk geweld, kindermishandeling en geweld in afhankelijkheidsrelatie s, de schade ervan beperken en zo de cirkel van geweld van generatie op generatie doorbreken Maatschappelijk werk Zoveel mogelijk 48.497 inwoners zijn zo lang mogelijk zelfstandig en zelfredzaam Nieuwe initiatieven en Right to Challenge Het ondersteunen van 183.875 nieuwe initiatieven en challenges die de sociale kwaliteit van de stad bevorderen Preventie en MHU Zoveel mogelijk 1.184.879 inwoners zijn zo lang mogelijk zelfstandig en zelfredzaam Sociale activering Een passend 701.706 activiteiten-, dienstenen voorzieningenaanbod Steunpunt voor psychisch kwetsbaren Het bieden van een 0 beschermende omgeving voor de groep psychische kwetsbare mensen uit de regio Straatpastoraat Zoveel mogelijk 0 inwoners zijn zo lang
Begroting 2025 na wijziging
Verleende subsidie 2025
179.692
156.481
70.000
70.000
63.904
63.904
183.875
79.500
1.206.192
1.206.124
786.706
772.832
500.000
500.000
17.500
17.500
67
Jaarrekening 2025 Subsidiedoelstelling
Primitieve begroting 2025
Begroting 2025 na wijziging
mogelijk zelfstandig en zelfredzaam Structuurversterkende maatregelen Coalitie Buurtbinders Manieren van 0 ondersteuning van inwonersinitiatieven realiseren met behoud van eigenheid, eigenaarschap, continuïteit en kwaliteit Subsidieregeling Goed voor elkaar Activiteiten stimuleren 1.569.809 op het gebied van integratie, emancipatie en maatschappelijke participatie. De initiatieven zijn bedoeld voor inwoners met een belemmering van culturele, lichamelijke en geestelijke aard. Door deze activiteiten kunnen inwoners zelfstandiger deelnemen aan de samenleving dan eerst Valpreventie Zoveel mogelijk 0 inwoners zijn zo lang mogelijk zelfstandig en zelfredzaam Verslavingszorg Zoveel mogelijk 584.459 inwoners zijn zo lang mogelijk zelfstandig en zelfredzaam Vrouwenopvang / Huiselijk geweld Terugdringen van 2.834.005 huiselijk geweld, kindermishandeling en geweld in afhankelijkheidsrelatie s, de schade ervan beperken en zo de cirkel van geweld van generatie op generatie
68
Verleende subsidie 2025
30.000
30.000
1.499.809
1.428.276
270.000
268.461
1.112.878
675.946
3.452.786
3.154.122
Jaarrekening 2025 Subsidiedoelstelling
Primitieve begroting 2025
doorbreken Welkom in Den Bosch Het creëren van een veilige omgeving voor zelfexpressie, netwerkopbouw en persoonlijke groei wordt mogelijk gemaakt door kunstzinnige en verbindende projecten, terwijl inclusie en sociale cohesie binnen de gemeente Den Bosch worden versterkt. Dit bevordert de integratie, vermindert eenzaamheid en legt een duurzame basis voor blijvende impact binnen de gemeenschap Werkcarrousel Een passend activiteiten-, dienstenen voorzieningenaanbod Wijk-, buurt- en dorpsbudget Vrijwillige inzet, informele zorg en omgaan met elkaar Zorgbemiddeling en -aanbieding Zoveel mogelijk inwoners zijn zo lang mogelijk zelfstandig en zelfredzaam.
Begroting 2025 na wijziging
Verleende subsidie 2025
0
298.056
313.655
95.646
95.646
85.136
878.980
0
738.705
90.020
0
0
9.961.925
11.481.645
11.733.890
Een totaaloverzicht van de subsidies per programma en een register van de subsidieontvangers kunt u in de bijlagen vinden.
69
Jaarrekening 2025
Verbonden Partijen
In het Register Verbonden Partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waar in de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’s-Hertogenbosch participeert staan in dit register. De Verbonden partijen binnen dit programma vindt u op de volgende pagina's, een overzicht van alle verbonden partijen vind u in de paragraaf Verbonden partijen .
70
Jaarrekening 2025
GGD Hart voor Brabant
GGD Hart voor Brabant Financieel belang € 44,86 per inwoner voor het jaar 2025
Eigen vermogen 1-1 € 7.400.000
Eigen vermogen 31-12 € 4.650.000
Risicoclassificatie Midden
Vreemd vermogen 1-1 € 18.185.000
Vreemd vermogen 31-12 € 11.079.000
Resultaat € -/- 1.161.000
Risicomanagement De GGD Hart van Brabant wijdt een aparte paragraaf in haar begroting aan weerstandsvermogen en risicobeheersing. De belangrijkste risico’s worden vermeld en toegelicht, inclusief een inschatting van het risicobedrag en de kans waarin een risico zich kan voordoen. Vanaf 2022 is er een risicobedrag van € 1,5 miljoen (ondergrens) tot 5,2 miljoen (bovengrens) ingeschat wat door de algemene reserve gedekt zou moeten worden. Het gaat dan met name om: Hoge inflatie en koststijgingen (kans middelgroot- impact groot € 1,5 miljoen) De hoge inflatie als gevolg van macro-economische omstandigheden kan doorwerken in zeer forse stijgingen van zowel de personele kosten (CAO-stijgingen) als de materiele kosten (aanpassing van nieuwe inkoopcontracten en in de jaarlijkse contractuele prijsaanpassing van lopende afspraken). De GGD wordt via zijn indexeringssystematiek gecompenseerd voor deze loon- en prijsstijgingen en loopt daardoor gelijk met de werkelijke stijging van lonen en prijzen, maar: met een vertraging.
Het verschil tussen de begrote indexering en werkelijke stijging vangt de GGD onder normale omstandigheden op in de exploitatie of via de algemene reserve maar het verschil kan door bijzonder macro-economische omstandigheden tussen opstellen van de begroting en realisatie groot zijn waardoor de GGD mogelijk niet in staat is om dergelijke verschillen op te vangen in de algemene reserve. Het risico is in 2024 en 2025 gedaald, zowel de kans als de impact. Informatiebeveiliging onvoldoende op orde (kans groot- impact groot € PM) Dit risico blijft gelijk. De GGD is steeds afhankelijker van de IT-infrastructuur. Hiertoe worden maatregelen getroffen om de informatiebeveiliging te verbeteren en informatieveilig gedrag van de collega’s te stimuleren. Tegelijkertijd ziet de GGD ook dat de cyberdreiging steeds groter wordt. De GGD is NEN 7510 gecertificeerd, wat betekent dat ze voldoen aan strikte normen voor informatiebeveiliging om systemen en data te beschermen. 71
Jaarrekening 2025 Onvoldoende binden en boeien van medewerkers (kans groot-impact groot € 0,8 miljoen) Dit risico blijft gelijk. Het risico dat medewerkers op cruciale functies vertrekken. De GGD besteedt aandacht aan opleiding, ontwikkeling en arbeidsomstandigheden. Dit risico blijft gelijk: de risico’s van schaarste op de arbeidsmarkt worden gemitigeerd door te blijven investeren in aantrekkelijk werkgeverschap. Voortbestaan van de GGD in de huidige vorm (kans middel groot- impact zeer groot € PM) De coronacrisis leidt tot andere sturing bij crises (van infectieziekten). Dit risico blijft gelijk. Het risico wordt verminderd door nauwe samenwerking met andere GGD’en en andere organisaties. Indexering gemeentelijke bijdrage (kans groot- impact zeer groot € 1,5 miljoen) Het risico dat een meerderheid van de gemeenten zich niet kan vinden in de afgesproken jaarlijkse indexering gaat van middelgroot naar groot. Vooruitlopend op de signalen rondom de gemeentelijke financiën in 2026 (het zogenaamde ravijnjaar) bestaat het risico dat gemeenten vragen de inwonerbijdrage 2025 als uitgangspunt te hanteren voor 2026 en loon- en prijscompensatie op te vangen in de eigen begroting middels ombuigingen.
Jaarlijkse indexering van de gemeentelijke bijdrage is juist nodig om de autonome loon- en prijsstijgingen op te vangen, die het gevolg zijn van kostenstijgingen waar de GGD mee geconfronteerd wordt als gevolg van bijv. CAO-stijgingen en prijsstijgingen van inkoop van goederen en diensten. De GGD voert een ombuiging door binnen de eigen begroting: om de stijging van kosten als gevolg van onderhoud aan het functieboek op te vangen. De ongedekte kosten waren 3% van de begroting. Deze afgezet tegen de personele lasten betekent een stijging van zelfs 5%. Hiervoor is in 2024 het programma Transitie Toekomstbestendige GGD door het algemeen bestuur vastgesteld. Met het programma Financieel Fit en Gezond wordt de structurele kostenstijging niet verhaald bij de gemeenten. Niet in te vullen vacatures op vitale functies (kans groot- impact groot € PM) Het is soms moeilijk om vacatures in te vullen voor vitale functies, wat kan leiden tot achterstanden in het primaire proces. Ondanks gerichte acties, lukt het de GGD niet altijd vacante vacatures tijdig in te vullen. Dit risico blijft gelijk. Hoog ziekteverzuim (kans groot- impact middel groot € 1,1 miljoen) Dit kan leiden tot achterstanden in en druk op (een deel van de) diensten. Er wordt ingezet op vitaliteit van medewerkers en zo nodig worden doelen bijgesteld.
Fluctuaties in omzet plustaken (kans groot- impact groot € 1,4 miljoen) De omzet van plustaken kan veranderen zonder dat de GGD de organisatie hierop tijdig kan aanpassen. De kans wordt groter dat gemeenten nog scherpere keuzes moeten maken over de plustaken die zij afnemen. Omdat pas in de najaarsgesprekken met de gemeenten duidelijk wordt welke plustaken zij het jaar daaropvolgend willen afnemen en er ook gedurende het jaar nog extra plustaken kunnen worden ingekocht door gemeenten is het voor de GGD moeilijk om tijdig bij te sturen. Dit brengt het risico van tijdelijke overformatie en in potentie frictiekosten met zich mee. GGD beperkt dit risico door actief accountmanagement en door te blijven investeren in de kwaliteit en impact van de plustaken die wij aanbieden. Toenemend aantal specifieke uitkeringen en budgetkorting (SPUK’s) (kans groot – impact groot € 1 miljoen)
72
Jaarrekening 2025 De GGD heeft ook te maken met een toenemend aantal specifieke uitkeringen en de daaraan gekoppelde verantwoordingslast. Voor een aantal taken gaat het om substantiële bedragen waarbij aanzienlijke inzet wordt gevraagd maar onzeker is of de activiteiten uiteindelijk een structureel karakter krijgen. Te denken valt aan VIP en de Covid-19 vaccinatiecampagne, waar voor de GGD aanzienlijke bedragen mee gemoeid zijn. Dit maakt het voor de GGD risicovol om langlopende verplichtingen aan te gaan en haar bedrijfsvoering hieromtrent duurzaam te organiseren. Er is onzekerheid over continuering van VIP in 2026 als gevolg van aangekondigde bezuinigingen in het regeerakkoord uit 2024. Vanwege arbeidsmarktoverwegingen en goed werkgeverschap is een aantal collega’s een vast contract gegund terwijl financiering mogelijk vervalt. Daarnaast is het een risico in de zin van deskundigheid- en capaciteitsverlies in onze dienstverlening rondom infectieziektebestrijding. Tevens bestaat er een risico van 10% budgetkorting wanneer specifieke uitkeringen overgeheveld zullen worden naar het gemeentefonds, conform het regeerakkoord uit 2024. De Regeling Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg is ook een SPUK. Deze bedraagt jaarlijks ca. € 3,0 mln. en is bedoeld om een aantal risicogroepen gratis en, indien gewenst, anonieme aanvullende seksuele gezondheidszorg te bieden.