Definitief verslag Commissie Omgeving 26 november 2024

Commissie OMGEVING verslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: Aanwezige leden:

Collegeleden:

26 november 2024 Raadzaal

F.J. van Haren mr. G.L. Pijnenburg H.B. Bos, J. Broekmeulen, mw. M. Claessen, M.C. Dupuis, J.J.M. Gersjes, L.A.J. van Griensven, W.B.G. Hoeben, M.P. Kagie, mw. M.A.J.T. Korver-van Weegberg, mw. W.M. van de Leemput, mw. mr. drs. R. Lipman, mr. S.J.M. Peters, M.C.J.M. Ploegmakers, M.G.H. van Rens, B.F.C. Roovers, mw. E. Samshuijzen, ir. P.K. Schuurmans, A.C. van Silfhout, ing. J.P. Verhoef BEd, mw. N.R. Verreijt, K.M. Vossen, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg ing. R.A.P. Geers

Afwezig:

J.M.A. van der Els, E.R.F. Esser, drs. R.M.J. van den Kerkhof, T.A.J. Heijmans, ing. J.Th.M. van Hoek, A.A.J. van der Leest, mw. J.M. Klerks, drs. P.E. Kagie

Verslaglegging:

E.J. Wendt, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.00 uur en heet iedereen welkom.

2.

Vaststellen van de agenda De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Omgeving van 29 oktober 2024 Het verslag wordt vastgesteld met inachtneming van de eerder ingediende opmerking van mevrouw Korver.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties De commissie stemt in met het als afgedaan beschouwen van vijf moties: Motie 9. Diezebrug, motie 12, Doorgaand verkeer Binnenstadsring, motie 20, Magistratenlaan, motie 43, Bestemmingsverkeer, alle inzake mobiliteit en motie 21, 's-Hertogenbosch Ontmoetingsstad. Van de lijst met bestuurlijke toezeggingen wordt de toezegging inzake de Verkeershoofdstructuur Brede Binnenstad als afgedaan beschouwd.

5.

Werkplanning Hierover worden geen opmerkingen gemaakt.

Raadsvoorstellen 6.

Leefbare, gastvrije en bereikbare Brede Binnenstad - Verkeersstructuur 2030 Mevrouw Lipman (CDA) merkt op dat de discussie over de verkeersstructuur breder is dan alleen verkeer. Om de aantrekkelijke binnenstad voor inwoners, ondernemers en bezoekers te behouden zijn aanpassingen nodig. Een meer autoluwe binnenstad is daarin de noodzakelijke stap voorwaarts om terrassen, groen, voetgangers en fietsers meer ruimte te bieden. De fractie wil een binnenstad in balans en daarbij is het meten van de brede welvaart van belang. De randvoorwaarden dienen op orde te zijn. Het autoluwer maken van de binnenstad in de Hinthamerdriehoek behoort tot het 'zuur', een verandering die tot gedoe leidt. Laat tegelijk ook het zoet landen en zet in op vergroening, herinrichting van de straat en de omgeving, aldus de fractie. Een Binnenstadsfonds zou voor die balans tussen zoet en zuur kunnen zorgen. 1

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat leefbaarheid, verblijfskwaliteit en bereikbaarheid van de Bossche binnenstad onder druk staan. Het antwoord op breed gedragen moties van vier jaar geleden is vooralsnog wéér een beleidsstuk. De fractie is sceptisch over of en wanneer daadwerkelijk meters worden gemaakt. Fundamentele randvoorwaarden als parkeren worden zonder stelling in te nemen vooruitgeschoven. Het participatieproces is een farce, blijkt uit het participatielogboek. Dat verplicht raad en commissie om de energie en effort van samengekomen ondernemers en inwoners serieus te nemen en wél te laten zien wat volksvertegenwoordiging is. Tussen nu en 10 december a.s. zijn uitspraken nodig om het broodnodige draagvlak te creëren. De heer Broekmeulen (VVD) is net zo kritisch over dit voorstel als voor de zomer over de verkeersstudie die feitelijk het raadsvoorstel vormt. De huidige binnenstad is succesvol. De aanpak daarvan moet goed gaan, want het kan maar één keer. De voorstellen om enkele knips aan te brengen, stonden drie jaar geleden al in breed gedragen moties. De vraag is waarom dat nu allemaal tegelijk moet. In het kader van de zorgvuldigheid is de VVD blij met de fasering en randvoorwaarden in het voorstel, hoewel die nog explicieter zouden mogen. Veel vragen zijn nog niet beantwoord en er zijn nieuwe vragen gerezen.

Aan de collegafracties de vraag of de knip op de plek waar het meeste bestemmingsverkeer komt wel de methode is om doorgaand verkeer op de Binnenstadsring te weren. Ook is een vraag wat de afname van verkeer op die Binnenstadsring volgens Goudappel doet met het verdienvermogen van ondernemers. In dit voorstel is de Zandzuigerstraat straks de enige oost-westverbinding. Als daar een ongeluk gebeurt, zou de snelweg als ontsluiting moeten dienen. Opvallend voor een gemeente in de top 10 van meest filegevoelige routes. Ook de Lambooybrug staat vaak vast. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) voorspelt een grote omzetdaling en daardoor verloedering van de binnenstad als die autoluw wordt. Publiek zal afreizen naar steden die minder autoluw zijn. Van een stad met minder omzet daalt de totale attractie. Autobereikbaarheid is een must. De participatie heeft niets opgeleverd. Er moet worden gestuurd op feitelijke data, niet op modellen. Eerst de succesfactoren benoemen en daarna de benodigde relevante maatregelen nemen is de volgorde. De heer Van Silfhout (Volt) is blij dat Den Bosch de binnenstad gaat terugveroveren. Dat doet iets met de kansen voor ondernemers. Er zal iets veranderen, maar partijen moeten die verandering samen oppakken, onder goede randvoorwaarden. De ring en de ruit vormen het fundament onder die autoluwe binnenstad, die lopen nu nog vast.

Voorkomen moet worden dat ook bestemmingsverkeer vanuit zuid die ring pakt. De Nelson Mandelalaan en de Magistratenlaan kunnen de beoogde verdubbeling niet hebben. Dat moet anders. Het fundament is niet op orde. Waar nu wordt gesproken over doorstroomassen, moet eerder sprake zijn van uitstroomassen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN), is blij met de principiële keuze voor een autoluwe binnenstad en onderschrijft de voorgestelde fasering en planning: eerst de doorstroomassen upgraden, daarna afgeleide maatregelen uitwerken. De keuzes die recht doen aan alle betrokkenen behoeven wel draagvlak en dus inspraak. Dat de onafhankelijke begeleidingsgroep een 'suggestie, indien noodzakelijk' is, gaat de fractie niet ver genoeg. In plaats van een optie dient dit een uitgangspunt te zijn. Misschien wel een thema voor een burgerraad. Voor de fractie is deze beleidingsgroep voorwaarde om het voorstel te steunen. De heer Roovers (SP) is, als voorstander van de autoluwe binnenstad, extra kritisch op voorstellen die leiden tot deze manier om de stad leefbaarder en levendiger te maken. De Zuidwal is de bottleneck. Wie vanuit het zuiden naar het ziekenhuis moet, komt zeker in de ochtend onherroepelijk vast te staan. De capaciteit op de doorstroomassen is een vraagstuk. De startnotitie moet de antwoorden bieden op de vragen van bijvoorbeeld de ondernemers. .

Een manier om het winkelgebied aantrekkelijker te maken is uitbreiding van het wandelgebied. De heer Bos (GroenLinks) stelt dat de verkeersstructuur 2030 zorgt voor een nieuwe balans in het mobiliteitsvraagstuk in een gebied waar het prettig wonen is en kinderen veilig over straat kunnen gaan, ondernemers zich graag vestigen en waar bezoekers graag komen. De voetganger en de fiets krijgen er ruimte. Zij dragen bij aan schone lucht, iets waaraan Den Bosch nu een tekort heeft. Op basis van het rapport van Goudappel ziet de fractie het raadsvoorstel 2

bijdragen aan het bredere verhaal. Een leefbare en gastvrije binnenstad gaan verder dan alleen de verkeersstructuur 2030, maar de fractie ziet aanknopingspunten. De heer Van Rens (D66) ziet dat het steeds populairdere 's-Hertogenbosch op termijn vastloopt. Daardoor vermindert de ruimte voor alles wat Den Bosch bruisend maakt. Het is belangrijk dat Den Bosch met alle vervoersmiddelen bereikbaar blijft, dat de kinderen kunnen opgroeien in schone lucht, de studenten na het college een terrasje kunnen pakken en de ondernemers hun koopwaar kunnen uitstallen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) hoopt dat deze raad op 10-12 kiest voor een leefbare, gezonde, groene, toekomstbestendige én bereikbare stad. Het Goudappel-onderzoek ligt daar onder. Ook de motie van D66 van 24 juni jl. waar de hele coalitie achter stond, geeft aanleiding te verwachten dat het voorstel vanuit díe uitgangspunten wordt omarmd. De fractie heeft begrip voor de kritische geluiden uit de samenleving. Verandering leidt tot emotie, maar die sluit in dit geval niet aan bij de feiten. Cijfers tonen aan dat het gevoel van mogelijk verminderde omzet niet past bij de groei door kwaliteitsverbetering. De beslissing moet de raad niet nemen voor degenen die het hardst roepen, maar op basis van de meerwaarde. De heer Vossen (PvdA) is positief over dit stuk dat van Den Bosch een leefbare, gastvrije en bereikbare stad maakt.

Op de zorgen vanuit de samenleving en vanuit ondernemers worden nog antwoorden bedacht en er zijn nog andere vragen. Verstedelijkte gebieden scoren slecht op welvaart. De PvdA strijdt tegen beton en gaat voor groen en reuring en onderschrijft het voorstel van het CDA voor een Binnenstadsfonds. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) merkt op dat de leefbaarheid onder druk staat. De binnenstad is bijzonder, kent zijn pareltjes en dient bereikbaar en leefbaar te zijn. De fractie vraagt wat er nog nodig is om de coffeeshops weg te krijgen uit de binnenstad voor 2027, als grootste veroorzakers van verkeersdrukte. Ook wordt gevraagd naar de positie van de winkeliers in het uitloopgebied en wat de ombuigingen doen met de stikstofuitstoot. Onduidelijk is of parkeerplaatsen wel of niet verdwijnen. De fractie adviseert het college geen oude schoenen weg te gooien voor het nieuwe heeft. Ook oudere bewoners moeten straks van die mooie binnenstad kunnen genieten. De vraag is hoe dat moet als die vanuit de woongebieden minder bereikbaar wordt. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) merkt op dat de autoluwe binnenstad geen doel is, maar een middel om de stad leefbaarder en gastvrijer te maken. De plannen die voorliggen, bieden de kans dit te realiseren. Ruimte voor fasering en monitoring acht de fractie cruciaal.

De fractie heeft vertrouwen in plannen die leiden tot een plek waar mensen zich thuis voelen en graag tijd doorbrengen. Er is begrip voor de zorgen. Aan de wethouder de vraag te reflecteren op het participatieproces. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) geeft aan dat hoewel dit een raadsvoorstel naar zijn hart is hij er niet gelukkig mee is omdat de participatie niet is verlopen zoals had gemoeten. Hij verwijst naar de inspreekster tijdens I&O. Als De Bossche Groenen met stakeholders spreken, blijken er wel degelijk mogelijkheden te zijn. Iedere stakeholder heeft vanuit de eigen achtergrond het beste met de stad voor. Om daar zelf óók achter te komen, moet het college naar buiten kijken en zich afvragen hoe het dit voorstel gaat verkopen aan de stad. Om te voorkomen dat draagvlak verloren gaat, moet tempo worden gemaakt. Met de vertraging wordt ook de weerstand groter. De hedenavond aan de wethouder aangeboden petitie is een signaal. De heer Van Griensven (PVV) verbaast zich over het gebruik van de term 'gastvrij' terwijl de automobilist, goed voor 41% van de bestedingen, niet meer welkom is. Hij vraagt aandacht voor het alternatieve plan van bewoners en ondernemers. De fractie wijst erop dat de autoluwe binnenstad juist tot meer kilometers leidt voor degenen die er willen komen. De knip in de Zuidwal is desastreus omdat de al overbelaste A2 het enige alternatief is.

Gevraagd wordt of wel is overlegd met Rijkswaterstaat over het afwentelen van lokaal verkeer op de snelweg. Het college heeft zich uitgesproken over het sluiten van parkeergarages dan wel opheffen van parkeerplaatsen onder verwijzing naar de Parkeervisie die in 2025 komt. De fractie kan daar niet in meegaan. Verkeersstromen en parkeergelegenheid hangen samen.

3

Reactie college Wethouder Roy Geers zegt toe zich in zoverre te beperken tot de beantwoording van de vragen dat hij ook enkele woorden wil wijden aan de door 1900 mensen ondertekende petitie die voorafgaand aan deze vergadering aan hem is overhandigd. Hij geeft aan dat in de afgelopen maanden heel intensief is gesproken met partijen, ook de partijen die grote zorgen hebben. De inbreng van deze mensen is ook via technisch innovatieve weg bij het college terechtgekomen. Er is heel veel informatie binnengekomen, die allemaal is meegenomen. De reflectie op het participatietraject is dat dit moeizaam verliep met partijen die hun zorgen uitten. Er is begrip voor die zorgen, al deelt het college ze niet altijd. De binnenstad groeit, alleen als er maatregelen worden genomen blijft die binnenstad bereikbaar. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt wanneer de verkeersstudie werd afgerond. Wethouder Roy Geers geeft aan dat de studie in mei werd afgerond, een maand nadat die in concept aan raad en stakeholders was gepresenteerd. De milieueffecten van de knips zijn positief voor de binnenstad en de Binnenstadsring. Waar het wat drukker is, zijn ook de niet positieve effecten zichtbaar, maar blijven die effecten binnen de kaders. Een vraag naar het aantal kilometers dat meer wordt gereden, beschouwt de wethouder als een technische vraag die schriftelijk gesteld had kunnen worden.

Deze vraag is wel behandeld in het milieuonderzoek. De heer Van Silfhout (Volt) merkt op dat juist rondom het Centraal Station sprake zou moeten zijn van schone lucht en vraagt de wethouder hoe die aankijkt tegen de toename van verkeer en daarmee fijnstof op die plek. Wethouder Roy Geers verwijst naar de door de raad vastgestelde verkeersstructuur uit 2017 met doorstroomassen. De Magistratenlaan-Nelson Mandelalaan is een van die assen. Daar moet de auto centraal staan. Dat is meegenomen in de verkeersstudie om ervoor te zorgen dat de benodigde capaciteit daar kan worden verkregen. Die doorstroomas wordt dus optimaal benut. Aan de voorkant van het Centraal Station is de uitstoot veel lager, op de doorstroomassen wellicht hoger zolang met brandstof wordt gereden. Milieukundig onderzoek heeft aangetoond dat de uitstoot binnen de normen blijft Op de vraag over het verdwijnen van parkeerplaatsen merkt de wethouder op dat hij de rekensom van 1600 plaatsen bij I&O ook heeft gehoord. Daar is echter geen enkel besluit over genomen. De inspreker heeft ten onrechte De Vliert genoemd als locatie die verdwijnt. Voor de Wolvenhoek en de Sint Josephstraat geldt dat daar pas iets gebeurt als er een alternatief is. Het selectief toegangssysteem (STS) geldt bewust alleen na winkeltijden omdat overdag de parkeerplaatsen nodig zijn.

De heer Van Rens (D66) vraagt naar de zoeklocatie bij De Rietvelden. Wethouder Roy Geers geeft aan dat een soort parkeerstructuur is uitgezet met verschillende schillen. Daarbij is De Rietvelden een plek waar mogelijk iets kan komen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) hoort nu vooral waar géén parkeerplaatsen verdwijnen, maar is benieuwd of een keuze wordt gemaakt of er überhaupt plekken verdwijnen. Een participatieproces vraagt om elkaar comfort bieden. Aan de wethouder de vraag waarom hij zo'n impactvol plan neerlegt zonder de stakeholders te vertellen wat ze op het vlak van parkeren kunnen verwachten. Wethouder Roy Geers verwijst naar de routekaart met 46 projecten die mobiliteitsimpact op de binnenstad hebben. Als Den Bosch daarin alles zou verknopen, zou de gemeente nooit een stap kunnen zetten. Onderdelen van de mobiliteitsaanpak worden in stukken geknipt, maar zodanig dat samenhangende onderdelen gezamenlijk uitvoerbaar blijven. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt waarom de wethouder in het kader van comfort bieden niet bijvoorbeeld toezegt dat bijvoorbeeld in de Wolvenhoek voorlopig niets gebeurt.

4

Wethouder Roy Geers merkt op dat het alternatief op bezoekersparkeren om de juiste participatie vraagt. Het eerste gesprek met belanghebbenden heeft reeds plaatsgevonden, met de toezegging dat het vervolg met hen wordt opgepakt. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt waar transferia zijn ingetekend en of Den Bosch-noord daar bij zit. Wethouder Roy Geers merkt op dat als het om parkeren gaat, er sprake is van drie ringen, waarvan de eerste, Park & Walk, het dichtst bij het centrum komt te liggen. De tweede ring (Park & Bike) zou met de huidige transferia overeen kunnen komen. Ring 3 (Park & Ride) wordt pas op de langere termijn ingevuld. Daarvan zou er één in noord kunnen komen. Op de vraag over de onafhankelijke begeleidingsgroep merkt de wethouder op dat voor het STS-systeem met een panel wordt gewerkt. Dat werkt goed. Bekeken moet dan wel worden hoe zo'n onafhankelijke begeleidingsgroep vorm moet krijgen, maar die kan zeker bijdragen aan verdere participatie. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vraagt wie en wat bepaalt of zo'n groep noodzakelijk is Wethouder Roy Geers geeft aan dat het college dat bewust niet helemaal heeft ingevuld. Het doel is de binnenstad te versterken, waarbij zoals het CDA aangeeft het zoet en het zuur samenkomen. De verkeersmaatregelen zijn misschien wel het zuur om de binnenstad bereikbaar te krijgen.

De bestaande wegen naar de Bossche binnenstad veranderen. Tegelijk wordt veel ruimte gecreëerd om de binnenstad te versterken. Daarover moet het gesprek gaan. Als alle neuzen dezelfde kant op staan, is de vraag of er dan nog een begeleidingsgroep nodig is. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) hoort de wethouder steeds maar over STS en vraagt hoe het blindstaren op STS zich verhoudt tot andere maatregelen en vraagt waar het adviespanel dan verantwoording aan aflegt. Wethouder Roy Geers wil voorkomen dat een eenmaal genomen maatregel ergens anders negatieve impact heeft. Daarom moeten de maatregelen in de binnenstad in samenhang worden bezien en laat de routekaart het evenwicht en de verbindingen zien. Niet bij elk gesprek over mobiliteit in de binnenstad worden die 46 projecten allemáál nagelopen, maar wel wordt het juiste gesprek aangegaan. Dat geldt ook voor het adviespanel in de Hinthamer Driehoek. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) zoekt integraliteit in de gesprekken met de stakeholders, maar hoort nu weer diversificatie. Hij wil dat partijen worden betrokken. Wethouder Roy Geers reageert dat die integraliteit juist veel meer wórdt bewaakt door geen maatregelen te nemen die elders een negatief effect hebben. Zó wordt de integraliteit geborgd. De heer Roovers (SP) stelt vast dat er ongelofelijk veel visies lopen die veel samenhang vertonen.

Nu het concreter wordt en zorgen toenemen, is er behoefte aan duidelijkheid over wat de gemeente ondernemers en inwoners te bieden heeft. Daarom de vraag wanneer de wethouder verwacht de startnotitie aan de raad te presenteren en welke uitgangspunten worden meegenomen in de uitwerking. Wethouder Roy Geers geeft aan dat de startnotitie informatie kan bevatten over wie de stakeholders zijn, welke kant het op kan gaan, wat de middelen zijn. Op basis daarvan kan het college het gesprek aangaan met de diverse partijen om de stad te versterken op winkelen, recreatie, regiostad, campagnes, vergroening of wat dan ook relevant is. De heer Roovers (SP) hoort zijn beginvraag wannéér wordt gestart nog niet beantwoord. Als in de startnotitie nog moet worden nagedacht over wie de stakeholders zijn, leidt dat tot veel zorgen. Waarom niet alvast anticiperen op zorgen? Wethouder Roy Geers verduidelijkt dat Den Bosch niet gaat uitzoeken wíe de stakeholders zijn, maar op thema in gesprek gaat met die stakeholders en niet altijd met álle stakeholders. Met het vormgeven van de startnotitie wordt begonnen z.s.m. na het raadsbesluit. Wanneer die notitie klaar is, valt nu nog niet te zeggen, maar na de raadsvergadering kan de wethouder de raad 5

wel een richting geven. In ieder geval is het in deze raadperiode. Het college wil aan de slag met die binnenstad. Die gesprekken moeten starten en daarbij moet in de woorden van het CDA het zuur met het zoet worden gecombineerd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil voorkomen dat ondanks de integraliteit van de parkeervisie tóch weer losse dingen worden gedaan als de STS in de Hinthamerstraat. Dat is een standalone proces inrichten terwijl wordt gezegd dat alles bij elkaar hoort. Wethouder Roy Geers benadrukt dat van alle projecten in de binnenstad er heel veel op het vlak van mobiliteit spelen. Die hebben alle te maken met de bereikbaarheid van de binnenstad. Die binnenstad moet behalve bereikbaar ook levendig en gastvrij zijn, ongeacht het gekozen vervoersmiddel. Als echter elke maatregel in samenhang wordt bekeken, komt Den Bosch niet verder. Daarvoor moeten zaken worden opgeknipt. Anders is Den Bosch jaren bezig met één groot masterplan voor de binnenstad. Dus niet alles verknopen, wel de integraliteit in ogenschouw houden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat de randvoorwaarden weer wel afhangen van een integrale afweging. Het hoort bij elkaar. De effecten van de ene beslissing zijn al merkbaar, maar de integrale afweging waarin de zoet-zuurverhouding wordt gezocht moet nog worden gemaakt.

Aan de wethouder de vraag of die het daarmee samenhangende ongemak begrijpt. Wethouder Roy Geers begrijpt dat heel goed en wil dan ook aan de slag. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt hóe de bezoeker straks het beste de binnenstad kan bereiken. Wethouder Roy Geers verwijst naar het in het raadsvoorstel opgenomen budget voor diverse maatregelen, waarbij systemen voor parkeerverwijzen en parkeerreservering worden meegenomen. Met behulp van de navigatie die tegenwoordig iedereen heeft, wordt het bezoekers zo makkelijk mogelijk gemaakt. De heer Vossen (PvdA) vraagt of al op de snelwegen kan worden verwezen. Wethouder Roy Geers erkent dat dit heel logisch lijkt, maar ook problematisch kan zijn op wegen die niet van de gemeente zijn. Om een voorbeeld te geven: nadat na jaren gesteggel er eindelijk een bord op de snelweg bij Vlijmen stond, mocht dat niet worden aangesloten. De heer Broekmeulen (VVD) acht zo'n reserveringssysteem cruciaal om onnodige verkeersbewegingen te voorkomen. Dan moet het wel vanaf dag 1 werken. Wethouder Roy Geers hecht ook aan de combinatie van snelheid en kwaliteit. Dus niet snel iets invoeren dat niet goed werkt. De heer Van Griensven (PVV) stelt dat verwijzing van het verkeer los van dit plan sowieso essentieel is en vraagt of het mogelijk is lcd-borden bij elke toegang tot de parkeergarages in de binnenstad te plaatsen.

Daarnaast zou nog een wensroute aangegeven kunnen worden en kan vooraf worden bekeken wat de effecten zijn. Wethouder Roy Geers heeft stevige ambities en zou alles liever gisteren dan vandaag invoeren, maar heeft ook te maken met beperkte capaciteit. Niet alles kan tegelijk. Er wordt ongelofelijk hard gewerkt op mobiliteit. Als eerste moet de verkeersstructuur 2030 door de raad. Er is al veel werk met Goudappel, verkeersdeskundigen en economisch medewerkers verricht. Dat is al een heel belangrijke stap. Voor hem resteert als laatste vraag of hij kennis heeft van het aangedragen alternatieve twaalfpuntenplan dat bij I&O is aangeleverd. Dat is het geval en het college beschouwt het als een mooi plan dat veel overeenkomsten vertoont met het collegevoorstel maar ook een aantal essentiële verschillen. Op de vraag vanuit de raad over de punten uit het participatieproces die afwijken van de verkeersstudie merkt hij op dat het voorstel dat er nu ligt verder gaat dan het in mei door 6

Goudappel opgeleverde rapport. Zo zijn monitoring van maatregelen en daarmee samenhangende vervolgstappen opgenomen. Ook is de fasering opnieuw bekeken en is de opwaardering van de Magistratenlaan als prioriteit erkend. Zo zijn er nog meer zaken, zoals de kiss-and-ride. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of is gekeken naar scenario's zonder knips. Wethouder Roy Geers geeft aan dat in de opdracht aan Goudappel om na te gaan hoe het doorgaand verkeer kan worden weggenomen, is meegegeven dat naar knips, eenrichtingsverkeer en 'verluwing' moest worden gekeken. In het basisrapport zijn zo'n dertig maatregelen onderzocht vanuit de expertise van Goudappel en de eigen expertise van het gemeentebestuur over de binnenstad. Hierbij blijkt dat het maatregelenpakket van Goudappel effectief is omdat er behoefte is aan meer dan alleen een doorrekening van elke losse maatregel. Er zijn ook andere pakketten doorgerekend (zie bijlage 4). Die blijken een negatief of minder positief effect te hebben en daarmee blijkt het eerste pakket van Goudappel het beste. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt of Goudappel 'heilig' is. Zo komt het enigszins over. Er ligt welgeteld één rapport. Wellicht was het zinvol geweest ook eens te kijken naar de inbreng vanuit inwoners en stakeholders en de alternatieven die zijn aangedragen.

Wethouder Roy Geers noemt Goudappel niet heilig, maar beschouwt het wel als een zeer ervaren bureau op dit terrein. Het college en ambtenaren hebben heel nadrukkelijk meegekeken naar wat in het rapport staat. Aan de totstandkoming van dit rapport zijn diverse werksessies voorafgegaan. Er is geen reden aan de expertise van Goudappel te twijfelen en voor een second opinion is dan ook geen reden. Die heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt waarom de alternatieven zoals laatst ingebracht in I&O dan niet worden meegenomen. Wethouder Roy Geers zegt dat wel degelijk naar alternatieven is gekeken. De aangedragen alternatieven zijn wel degelijk doorgerekend. Dat is onderdeel van de participatie geweest. Dat is in bijlage 4 te zien. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) begrijpt dan niet waarom tegen een inwoner die voor een alternatieve route pleitte een week geleden is gezegd 'Ik hoor wat u zegt, ik neem u serieus, maar ik doe er niets mee'. Dan wordt een suggestie gewoon niet aangenomen. Wethouder Roy Geers bestrijdt dat hij die woorden heeft gebruikt. Het gesprek met een bewoner die een alternatief had, verliep heel prettig. Wel is aangegeven dat het college andere keuzes heeft gemaakt. Het college wil geen 20.000 motorvoertuigen per dag door een autoluwe Bossche Stadsdelta hebben.

De bestaande hoofdstructuur dient als doorstroomas voor de grote bulk aan verkeer, die niet dwars door nieuwe woonwijken moet worden geleid. Met Rijkswaterstaat wordt net als met andere overheden veelvuldig overlegd. Daarbij is de toenemende drukte op dit deel van de A2 meegenomen. Voor Den Bosch komt daar het risico bij dat zonder maatregelen dat verkeer zich naar de binnenstad verplaatst. De maatregelen zouden het verkeer op de A2 houden. Er is ook andere infrastructuur om van zuid naar west te komen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) is de integraliteit kwijt als hij op vragen van zowel de PVV als de VVD hoort dat de wethouder met die onderdelen al bezig is. Wethouder Roy Geers merkt op dat de routekaart zo'n 46 projecten bevat. Als het voorstel dat voorligt op 10 december wordt aangenomen, komen daar nog enkele projecten bij. Die projecten kunnen niet in één keer worden gerealiseerd. Zoals richting de PVV aangegeven, had ook hij onderdelen al jaren geleden gerealiseerd willen zien. Dat moet stap voor stap gebeuren, maar wel met bewaking van de integraliteit. Op weg naar een parkeerreserveringssysteem wordt ook gekeken naar een parkeerverwijssysteem. De parkeervisie wordt niet losgezien van de bestaande parkeerplekken en de route daarnaartoe. Dus alles integraal, maar niet alles tegelijk.

7

De heer Roovers (SP) merkt op dat van de upgrading van de Magistratenlaan zoveel afhankelijk is – en alles begint er volgens de wethouder ook mee – wat erom vraagt dat de wethouder in ieder geval dáár iets concreter over is. Het betreft een moeilijk gebied met weinig ruimte en op geen enkele manier een alternatief voor de Binnenstadsring. Wethouder Roy Geers merkt op dat voor de maatregelen die daar genomen moeten worden het raadsbesluit van 10 december a.s. heel belangrijk is. Als de raad bepaalde maatregelen niet doorgevoerd wil hebben, kan dat een groot effect op de Magistratenlaan hebben. Het is relevant of daar per etmaal 20.000 of 10.000 voertuigen passeren. Pas na het raadsbesluit kan over de maatregelen worden beslist. Dat lijkt uit te komen op verkeerslichten op een aantal punten. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt naar de scharnierpunten. Ook wil zij weten wat de ruimtelijke kwaliteitsverbetering uit de startnotitie betekent voor die scharnierpunten. Zij vraagt of die alle worden meegenomen in de participatie. Wethouder Roy Geers geeft aan dat voor de startnotitie geen uitputtende invulling van de startnotitie is voorzien. De wijziging van het aantal motorvoertuigen biedt kansen voor het aantrekkelijker maken voor langzaam verkeer en een logischer routering. Ook speelt het vraagstuk van de 'last mile' als het transferium niet meer in de binnenstad komt.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt zich vooral af of de raad krijgt wat die wil. De vraag is waar nu die innovatieve datastad blijft. Er lijkt een Spartaanse STS te komen: 's avonds niet toegankelijk, overdag mag de auto moeder en kind gewoon aanrijden. In de stad neemt de fractie de behoefte aan duidelijkheid onder belanghebbenden waar. Geef perspectief, bied comfort en zekerheid. In plaats daarvan komt er een startnotitie. Wéér participeren, wéér de hele exercitie, wéér op zoek naar stakeholders. Als een reserveringssysteem dat gewoon te koop is de grote opgave is en dat in deze innovatieve datastad niet kan binnen een paar maanden is de vraag of wel de juiste weg is gekozen. De ondernemers geven aan dat de knips dynamisch moeten worden, dan kan morgen al een verkeerslicht worden geplaatst. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt om toelichting op dynamische knips. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) geeft aan dat als iedereen die uit de parkeergarage op de Koningsweg komt een groen verkeerslicht krijgt, de rest op rood kan blijven. Dan is de doorgaande verkeersstroom er uit. Dat moet het doel zijn. Als bij de bussluis die er al ligt een dynamische knip wordt gemaakt, met een aanmeldsysteem voor alle vergunninghouders kan dat nú worden ingevoerd. Dat zou niets moeten voorstellen voor deze innovatieve datastad.

De fractie is enthousiast over het model dat voorligt, maar niet over (het gebrek aan) voortgang. Alles wijst erop dat er in de komende jaren nog helemaal niets gaat gebeuren: 2026 uitvoering staat er, maar in dat jaar gaat Den Bosch naar de stembus. Is het dan haalbaar eerst de infrastructuur aan te passen voor de knip wordt gezet, is de vraag, en is dat wel nodig. De ondernemers vragen ook of 50 km/u rijden op de ring, wat nog steeds de limiet is, wel nodig blijft. Die snelheid aanpassen kan zónder aanpassing aan de infrastructuur. Als ondernemers perspectief wordt gegeven en oplossingen worden gevonden voor de files voor de parkeergarages – het échte pijnpunt – via een reserveringssysteem biedt kentekenherkenning een oplossing. De fractie bepleit om het twaalfpuntenplan van de stakeholders eens goed door te lopen. Een stap voorwaarts in plaats van weer een startnotitie en participatie. Mevrouw Lipman (CDA) merkt op dat de vormgeving van de knips nog niet is benoemd. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) geeft over zijn opmerkingen over dynamische knips aan dat het niet per se zo moet, maar hij wil bespreken hoe het zou kunnen functioneren. Het gaat hier niet over de inhoud. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt of de parkeergarage alleen na reservering toegankelijk moet zijn. De vrije toegang zou ook geborgd moeten zijn.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) merkt op dat de Sint Jansgarage zelden vol is. De garages binnen de ring (Wolvenhoek en Sint Josephstraat) zouden wel voor reservering bestemd 8

moeten worden. Dan is op korte termijn daar de druk weg en worden bewoners en ondernemers tevredengesteld. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of De Bossche Groenen net als de VVD benieuwd is naar de reactie van de wethouder. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft de wethouder al op het twaalfpuntenplan horen reageren. Het 30-kilometervoorstel leest de wethouder volgens hem verkeerd. Dat kan een quick win zijn. De heer Van Rens (D66) hoort De Bossche Groenen een aantal keren pleiten voor zaken die nu kunnen worden doorgevoerd en vraagt met het oog op de discussie over de verkeersstructuur of de fractie voorstander is van eerst nadenken en dan handelen of andersom. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vindt het prima dat D66 zijn fractie zo wil wegzetten, maar wijst op de last die deze stad voelt en al sinds 2013 probeert op te lossen. Dat dit niet lukt, komt doordat het lastige maatregelen zijn. De maatregel in het voorstel leidt tot discussie in de stad, waarbij nieuwe elementen (knip) moeten indalen. Zaken die daartoe kunnen leiden en mensen kunnen laten wennen, kunnen heel snel worden ingevoerd. Dat zijn geen overhaaste besluiten, maar maatregelen in lijn met het voorstel. Wellicht is het effect dat minder haast gemaakt hoeft te worden met de aanpak van de structuur. Over het einddoel is iedereen het eens maar de belanghebbenden moeten veel meer worden meegenomen.

De heer Van Rens (D66) vraagt of de fractie geneigd is met het voorstel aan de slag te gaan, mits de monitoring goed is met bijsturing waar nodig. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) antwoordt volmondig positief. De heer Roovers (SP) herhaalt dat hij zich kan vinden in de richting die het college kiest, maar heeft dan wel meer van de wethouder nodig dan die in zijn beantwoording gaf. Er wordt echt iets van de raad gevraagd. Instemming betekent een traject dat tot diep in de jaren dertig voortduurt en het aangezicht van de stad voor de rest van de eeuw tekent. Op een aantal zaken die in deze raadsperiode geregeld moeten worden en op laaghangend fruit moet de wethouder zijn visie kunnen geven. Zeggen dat dat afhangt van of het voorstel het haalt, is onvoldoende. De wethouder moet over een aantal zaken hebben nagedacht. Hij heeft toegezegd dat er voor de raadsvergadering een brief over de startnotitie komt. Daarin zou de capaciteit van de Magistratenlaan als beginpunt van alles meegenomen moeten worden. De SP begrijpt dat een aantal zaken nog besproken moet worden, maar de wethouder moet de partijen binnen en buiten de raad die zich zorgen maken enigszins tegemoetkomen door kleur te bekennen over in welke richting hij denkt. De heer Broekmeulen (VVD) herkent de zorgen en vraagt of de SP het vertrouwen heeft dat de Magistratenlaan de beoogde groei naar 20.000 aankan.

De heer Roovers (SP) is geen verkeerskundige en moet als leek op dit terrein een wethouder controleren. Daarom de vraag wat zijn gedachten zijn over een maatregel die volgens planning volgend jaar al begint. De enige manier om de wethouder te controleren, is door te vragen wat die maatregelen zijn. Het is een oprechte vraag die de SP kan helpen een standpunt over het voorstel te bepalen. Vertrouwen is een beladen woord. De ruimte is in die straat schaars en verschillende groepen willen er gebruik van maken. Als dit plan spaak loopt, kan dat heel goed zijn op het onderdeel Magistratenlaan. De houding van de SP is evenwel positief-kritisch. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt wat het punt is waarop de SP haar vertrouwen intrekt. De heer Roovers (SP) merkt op dat alles hier samenhangt. Er wordt nu gevraagd in te stemmen met een enorm groot project waarbij veel dingen fout kunnen gaan. Dat is bijvoorbeeld mislukt als blijkt dat de Magistratenlaan niet als doorstroomas kan fungeren omdat die de hoeveelheid verkeer niet aankan. Daar is nu nog niets zinnigs over te zeggen.

9

De heer Van Silfhout (Volt) leest in het stuk dat zelfs de ambtelijke organisatie zich zorgen maakt over de Magistratenlaan en het als aandachtspunt benoemt. De vraag is of de SP daarin óók leest dat de voorstellen wellicht ook niet afdoende zijn volgens de ambtelijke organisatie. De heer Roovers (SP) erkent dit. Van de risico's die in het stuk worden benoemd, is de Magistratenlaan het eerst actueel en daarmee voor nu het meest relevant. De heer Broekmeulen (VVD) wijst op het gemeenschappelijke doel van een groene, levendige en bereikbare binnenstad. Daar is winst te behalen. Vergroening, regulering van het stallen van fietsen, aanpakken van de doorstroomassen (70 km/u rijden waar mogelijk) en andere maatregelen moeten hiervoor zorgen. De Binnenstadsring moet een 30km-weg worden. Aan de binnenstad moet met ondernemers en inwoners worden gewerkt, in onderling vertrouwen. Dat vertrouwen heeft bij ondernemers een knauw gekregen, zo is aangegeven. Bij de zorgvuldige besluitvorming wringt de schoen. De feiten zouden uitwijzen dat dit een goed plan is. Een koopstroomonderzoek als bewijs van omzetstijging is niet feitelijk maar baseert zich op een model. Voorspelde verkeersbewegingen zijn evenmin feiten, maar 'educated guesses'. Met de stapeling van maatregelen is hun cumulatief effect niet te voorspellen. Er wordt maar aangenomen dat het kan.

Een kleine aanpassing in het voorstel zou een hoop onzekerheid wegnemen. De knips op de Zuidwal en Zuid-Willemsvaart zijn de ingrepen met de meeste impact. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt hoe de twijfels bij de onderbouwing zich laten rijmen met door de VVD bepleite datagedreven samenleving. De heer Broekmeulen (VVD) benadrukt dat hij in dit geval bewust spreekt van een 'educated guess'. Data zijn nuttig, maar kunnen niet de toekomst voorspellen. Hier lijkt het hele plan opgehangen aan modellen. Als stap voor stap het laaghangend fruit wordt geplukt, kunnen met échte data de effecten worden beoordeeld en kan beredeneerd worden bepaald wat nog nodig is. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) concludeert dat de VVD dus kleine brokjes wil aanpakken in plaats van het door het college bepaalde complete pakket. De aanpak van kleine onderdelen kan een negatief effect hebben. Gevraagd wordt of de VVD de mening van de PvdD onderschrijft dat de integraliteit de kans op succes zo groot mogelijk maakt. De heer Broekmeulen (VVD) haalt uit het rapport wel degelijk fasering als een van de aanbevelingen. De knip op de Koningsweg met bestemmingsverkeer voor het station kan prima worden ingevoerd, net als 30 km/u op de Ring en de doorstroomas. De effecten daarvan kunnen tussentijds worden gemonitord om te bepalen of het genoeg is of nog niet.

De Zuidwal en Zuid-Willemsvaart trekken vooral bestemmingsverkeer. Dat zijn de zwaarste maatregelen als het om de impact ter plekke gaat en die zouden prima aan het einde kunnen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) onderschrijft het belang van fasering, maar leest die niet als een deel uitvoeren en een deel niet. De volgorde is met een reden gekozen en ingrepen zijn met elkaar verbonden. Die volgorde is geen toeval maar de uitkomst van een zorgvuldige afweging. Zij vraagt waarom hier toch weer die technische vragen worden gesteld waarvoor geen onderbouwing bestaat. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt mevrouw Samshuijzen waarom moet worden begonnen met het weren van het verkeer op de plek waar het meeste bestemmingsverkeer is. Dat de modellen alleen werken in het totaalpakket gaat uit van de veronderstelling dat er geen enkel doorgaand verkeer is. De heer Van Silfhout (Volt) roept in herinnering dat de VVD op basis van een educated guess dat de trends aangaven dat de Magistratenlaan het verkeer in de toekomst niet meer aankon een halfjaar geleden via een motie het autoverkeer op de Magistratenlaan centraal wilde stellen. Daarmee kan de VVD niet bekritiseren wat het college nu met de verkeersstructuur doet.

10

De heer Broekmeulen (VVD) geeft aan dat die motie terugsloeg op maatregelen uit de voorjaarsnota van anderhalf jaar daarvoor die leken over de voetganger en wandelaar te gaan. Met die motie moest worden bekrachtigd wat was afgesproken, dat die weg keihard nodig is. De heer Van Silfhout (Volt) stelt dat die motie fundamenteel is voor wat hier nu wordt besloten, dus is het loskoppelen ervan niet begrijpelijk. Wat de VVD doet, is rommelen aan de volgordelijkheid en de knips. De druk neemt toe op de Magistratenlaan, door de SP benoemd als een van de onderwerpen waarop dit hele plan kan sneuvelen. De heer Broekmeulen (VVD) wil aangeven dat op basis van huidige gegevens niet kan worden bepaald wat er over vijf jaar gebeurt als een aantal maatregelen op elkaar wordt gestapeld. Als iemand anders iets anders gelooft, mag dat. De crux van de VVD-bijdrage is dat er te veel onzekerheden zijn en dat wordt besloten op basis van een toekomstmodel waarvan niemand hier weet hoe het werkt, maar er wel van uitgaat dat het klopt. De heer Van Rens (D66) vraagt of een principebesluit van de raad mogelijk is over de verkeersstructuur in 2030, waarin de monitoring belangrijk is en waar de knip als die niet nodig is niet wordt gelegd.

De heer Broekmeulen (VVD) merkt op dat het nadeel van een eerste knip bij de Zuid-Willemsvaart, waar het bestemmingsverkeer bestaat uit de ondernemers en hun klanten, kan worden gemonitord. De fractie wil liever eerst het laaghangende fruit plukken en daarna bekijken wat er nog ontbreekt. Verkeer is een middel en geen doel. De heer Vossen (PvdA) vraagt bevestiging dat de VVD stelt dat waarschijnlijkheidsberekeningen per definitie niet te vertrouwen zijn. De heer Broekmeulen (VVD) wil aangeven dat educated guesses prima zijn om mee te werken, maar het is te link om alleen op basis van het model zo'n stapeling aan maatregelen met zo'n grote impact te nemen. De heer Vossen (PvdA) vraagt of de VVD met monitoring wel de toekomst denkt te voorspellen. De heer Broekmeulen (VVD) probeert het verschil tussen echte data en toekomstvoorspellingen duidelijk te maken. De heer Vossen (PvdA) stelt dat de politiek altijd moet varen op halve informatie en een stip op de horizon. Dat vraagt van de VVD nu een politieke uitspraak in plaats van het college gebruik van de modellen te verwijten. De heer Broekmeulen (VVD) doet inderdaad de politieke uitspraak dat het zorgvuldig is de maatregel met de zwaarste impact op te schuiven. Als dat een politieke uitspraak is, vindt de VVD die methode zorgvuldiger dan wat voorligt.

Als de Zuid-Willemsvaart naar het einde wordt verplaatst, kan de raad in 2030 bepalen of dit nodig is op basis van échte data. Het doel is een autoluwe binnenstad waar doorgaand verkeer omwille van de bereikbaarheid zoveel mogelijk wordt geweerd. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt waarom wordt doorgeschoven naar een onbekende raad in de toekomst. De heer Broekmeulen (VVD) merkt op dat het slechts gaat om de twee knips. De zwaarste middelen moeten als laatste worden ingezet. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de VVD tegen het raadsvoorstel gaat stemmen. De heer Broekmeulen (VVD) sluit niet uit dat er met moties en amendementen voldoende kan worden bijgestuurd, maar het voorstel wat er nu ligt is voor de VVD ingewikkeld.

11

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat de VVD de twaalf punten ter harte kan nemen en zo haar electoraat van ondernemers kan vertegenwoordigen. De heer Broekmeulen (VVD) heeft begrepen dat onderweg naar deze vergadering een nieuwe versie met inmiddels dertien punten is verschenen, de oorspronkelijke is met interesse gelezen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) acht het voorliggende voorstel exact in lijn met de motie van 2 juli 2024. De laatste opmerking roept de vraag op of de VVD nog achter die mede ingediende motie staat. De heer Broekmeulen (VVD) geeft aan de juiste fasering, in die motie een van de randvoorwaarden, net iets anders te zien dan het college. De heer Bos (GroenLinks) vraagt hoe het uit het voorstel halen van twee van de vijf verkeersmaatregelen samenhangt met het integrale voorstel voor de gastvrije leefbare binnenstad. De heer Broekmeulen (VVD) merkt op dat als een parkeerreserveringssysteem lang op zich laat wachten het lastig zoeken wordt. Op deze manier betekent de gastvrije binnenstad dat het autoverkeer welkom is op de Zuidwal en de Zuid-Willemsvaart. De heer Bos (GroenLinks) wijst op de integraliteit van Goudappel in de gastvrije en leefbare binnenstad. Een maatregel gaat ook effect hebben op die twee locaties, in negatieve zin. Aan de VVD de vraag waarom het apart benoemen van die twee het verhaal over de gastvrije binnenstad verandert.

De heer Broekmeulen (VVD) merkt op dat het door de VVD benoemde voorstel niet is doorgerekend. Of dit wel of geen negatieve impact heeft, valt dus nog niet te zeggen. Met de levendige binnenstad die Den Bosch nu al heeft moet zorgvuldig worden omgesprongen. Als ondernemers zich zorgen maken of bezoekers wel blijven komen, moeten de routes waarlangs die bezoekers binnenkomen blijvend worden gefaciliteerd. Als het écht onder druk komt te staan, kan aan het einde, zo is het voorstel, opnieuw worden bepaald dat ook deze worden afgesloten. Dat is een genuanceerd verhaal, geen cherrypicking. De heer Bos (GroenLinks) wijst op het integrale Goudappel-verhaal. Geen keuze maken is ook een keuze, maar niet een die ten goede komt aan die leefbare gastvrije binnenstad. De heer Broekmeulen (VVD) vindt autoluw prima, maar als op basis van echte data blijkt dat die laatste stap niet nodig is, is dat het beste van twee werelden. De heer Van Silfhout (Volt) heeft weinig gezien dat een raadsvoorstel zo het bestuursakkoord ademt. Als de VVD zoveel moeite heeft met dit raadsvoorstel is de vraag hoever haar commitment met dat bestuursakkoord gaat. De heer Broekmeulen (VVD) erkent dat daarin staat dat het verkeer om de binnenstad heen wordt geleid. Maar het bestemmingsverkeer moet er wel aan bijdragen dat de binnenstad leefbaar blijft. Als een gebied niet meer bereikbaar is, wordt het onleefbaar.

Dat is slecht uitlegbaar. De heer Van Silfhout (Volt) acht dit voor de VVD heel makkelijk uitlegbaar: het is tweeënhalf jaar geleden afgesproken in het bestuursakkoord en wordt nu uitgevoerd. De heer Broekmeulen (VVD) wil daar niet op ingaan. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) is blij dat de vraagstukken behorende bij de scharnierpunten in de startnotitie worden opgenomen. De vraag is wat dit voor het Kardinaal van Rossumplein betekent. Ook dat scharnierpunt is bepalend voor de ruimtelijke kwaliteit. In januari daar prematuur bomen kappen zou niet consequent zijn. Verstandiger is eerst de invulling te verduidelijken, zoals in de startnotitie is bedoeld. Aan de collega-raadsleden de vraag hoe zij daartegen aankijken. Dit voorstel laten doorgaan, is voor de Bossche binnenstad een goede stap naar het autoluw worden. In Spaanse steden die al in 1999 autoluw werden, overheerst tevredenheid over 12

vermindering van vervuiling, lawaai en stress. Er is minder CO2-uitstoot en luchtvervuiling. De afname is meer dan 60%. Er zijn nul verkeersslachtoffers ondanks een bevolkingstoename van 12.000. De filosofie is er dat het bezit van een auto niet het recht geeft de openbare ruimte in te nemen. Die ruimte is nodig voor alle andere opgaves. Bij de in het startdocument genoemde participatie moeten de kaders duidelijk zijn. Dit mag niet tot verrassingen leiden over de doelen van de herinrichting en welke keuzes er nog zijn. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt wat de fractie vindt van de participatie die nu al niet helemaal naar behoren loopt. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) stelt dat als de kaders van de participatie duidelijk zijn mensen weten wat ze hebben in te brengen en in praktische zin weten mensen wat ze nog kunnen veranderen. Teleurstellingen moeten worden voorkomen. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) merkt dat hoewel veel nu al duidelijk is de participatie kennelijk nog niet als optimaal is ervaren. De vraag is waarom dat bij de startnotitie anders zou zijn. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) wil wat de participatie betreft het verwachtingsmanagement onderstrepen. Een vraag is of bij de mensen die al hebben geparticipeerd de verwachting is gewekt dat zij nog veel konden veranderen. Die vraagtekens onderstreept de fractie ten aanzien van de startnotitie.

De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) stelt dat wel wordt geluisterd naar wat er wordt gezegd. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) zegt dat ook moet worden aangegeven welk besluit de raad nu al neemt en welke ruimte voor veranderingen er dan nog is. Voorkomen moet worden dat mensen ten onrechte denken dat ze nog iets kunnen veranderen. De fractie waardeert dat de wethouder aangeeft dat de Boschdijkstraat geen doorgaand verkeer moet faciliteren en dat er een knip moet komen en dat een doorgaande verkeersader onwenselijk is in een nieuwe woonwijk. Soms zit er enige tijd tussen het moment dat zo'n standpunt van deze fractie door het college wordt overgenomen, nu was dat sinds mei 2023. Complimenten aan het college dat het de feiten ter harte heeft genomen die dat uitwijzen. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) merkt op dat flitsen nog steeds het beste wapen tegen te hard rijden is en vraagt waarom dit niet vaker wordt ingezet. Uitgangspunt blijft een bereikbare en leefbare binnenstad voor alle Bosschenaren. De voorstellen klinken positief, de fractie is benieuwd naar hoe de wethouder er in staat. Het gebruik van innovatieve datareserveringssystemen en flitspalen, de maatregelen in stukjes waarbij de grote maatregelen niet meer nodig zijn, behoren tot de voorstellen van andere fracties die Bosch Belang onderschrijft.

De heer Van Rens (D66) is benieuwd hoe de fractie ten principale tegenover dit raadsvoorstel staat. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) wil samen aan een uitkomst werken en voelt dat veel mensen zich niet gehoord voelen. De heer Van Rens (D66) vraagt of de fractie wel onderschrijft dat maatregelen nodig zijn, maar er nog niet uit is welke dat zijn. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) acht de bereikbare binnenstad van belang voor het behoud van de identiteit van de stad. Hoe dat moet gebeuren, wordt mee teruggenomen naar de fractie. De heer Broekmeulen (VVD) herhaalt de vraag die hijzelf ook kreeg, of Bosch Belang als er geen raadsinstrumenten worden toegepast voor of tegen dit voorstel gaat stemmen. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) merkt op dat zij geen raadslid is en dit daarom mee terugneemt.

13

De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) verwoordt signalen uit de bevolking die hem tijdens de vergadering bereiken, zoals die van mensen die zich niet gehoord voelen. Die participatiemomenten zíjn er geweest, maar participeren heeft alleen zin als wordt geluisterd naar wat mensen inbrengen. Van de wethouder wil de fractie horen wat die overneemt van de twaalf, inmiddels dertien ingediende punten. Gevraagd wordt wat de totale succesfactor voor de stad is, een voorstel waar iedereen beter van wordt, niet alleen het college. De heer Van Rens (D66) vraagt hoe deze tegenstem zich verhoudt tot de eerdere motie die juist ópriep tot dit soort maatregelen. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) merkt op dat een autoluwe binnenstad niets zegt over de bereikbaarheid voor ondernemers. Bereikbaarheid en leefbaarheid moeten niet ten koste gaan van het economisch klimaat. In alle steden in Nederland waar een autoluwe binnenstad is ingevoerd, is sprake van leegstand, inkomstenderving en toename van onlineshoppen. De heer Van Silfhout (Volt) merkt op dat verwijzen naar een onderzoek dat autoluw maken gevolgen voor de stad heeft én aangeven dat de fractie dat hoort vanuit de samenleving niet beide waar kan zijn. Of het is de samenleving óf het zijn de feiten.

De fractie voorspelt een grote omzetdaling terwijl uit alles wat Volt voorgelegd krijgt, blijkt dat er meer consumenten komen die per stuk iets minder gaan uitgeven. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) heeft eerder aangegeven dat de modellen niet de praktijk verwoorden. Iets kan pas in de praktijk worden getoetst als het is doorgevoerd. Modellen bieden indicaties. Aan Volt wordt aangegeven dat er nog nooit zoveel weerstand is geweest tegen een raadsvoorstel als tegen dit. Dat zou iets moeten zeggen. De heer Van Silfhout (Volt) wil niet de inspraak tekortdoen, maar heeft er moeite mee als alléén gevoel wordt omgezet in beleid. Dat blijkt in Den Haag geen goed idee, dus dat moet ook Den Bosch niet doen. Laat de feiten spreken, die laten niet zien wat de heer Gersjes betoogt. Het debat gaat niet meer over de inhoud, maar over de onderbuik. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de fractie van VOOR Den Bosch net als de VVD vindt dat het een hard gelag voor ondernemers kan zijn als zij een koopstroomonderzoek krijgen voorgelegd dat aangeeft dat de binnenstad als geheel 16% meer zou gaan verdienen en dit als feit wordt gepresenteerd. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) noemt dit géén hard gelag. Die 16% is gebaseerd op de inwonersgroei. De ondernemers gaan inkomsten derven. Dat blijkt uit onderzoek in de steden waar de autoluwe binnenstad is doorgevoerd.

De heer Van Rens (D66) vindt een debat op basis van feiten belangrijk. De heer Gersjes heeft het over modellen en feiten door elkaar. In de eerste termijn gaf hij aan dat parkeerplaatsen gaan verdwijnen als dit raadsvoorstel wordt aangenomen. De vraag is waar de fractie dat fabeltje vandaan haalt. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) heeft in zijn herinnering gezegd dat hij belangrijk vindt dat parkeergarages worden omgezet naar bezoekersparkeren in plaats van inwonerparkeren. De leegstand in de stad moet niet toenemen. De binnenstad moet aantrekkelijk blijven. Het is voor mensen die snel naar de stad willen vreemd dat zij eerst moeten parkeren op een transferium, met de bus naar de stad moeten en vervolgens weer een uur moeten terugreizen. Dat werkt niet. Beweeg meer mee dan nu wordt gedaan, is zijn advies. Als nu geen mensen op de tribune hadden gezeten en bij I&O waren geweest, was dit een gedragen voorstel geweest. Ieder voorstel kent tegenstanders, maar nu is de doelgroep heel breed. Voordat de knip bij de Stationsweg wordt gemaakt, zou eerst moeten worden gemeten. Eerst toetsen, dan doorvoeren, dat geldt voor alle fases. De heer Van Silfhout (Volt) benoemt dat het niet vreemd is dat een raad acteert op trends.

14

De heer Broekmeulen (VVD) heeft er moeite mee dat in het belachelijke getrokken lijkt te worden, maar vindt het een belangrijke nuance. Het lijkt nu alsof de VVD feitenvrij aan het praten was. De voorzitter merkt op dat de VVD dat beeld in haar beantwoording reeds heeft weerlegd. Hij wil geen herhaling van een eerder gevoerde discussie. De heer Van Silfhout (Volt) merkt op dat de VVD dat meer nuanceerde dan VOOR Den Bosch en dat zijn opmerkingen meer díe fractie betroffen. Daarnaast spreekt Volt bewust van trends in plaats van educated guesses omdat dat laatste overkomt als 'ongeveer daar vandaan'. Een trend zegt écht iets over een richting. Op die verandering wordt geanticipeerd. Deze raad moet à la de 'marshmallow challenge' gewoon aan de slag gaan en bijsturen waar nodig. Met de knips, met bepaalde straten opwaarderen en nog diverse zaken moet worden gestart om van daaruit bij te sturen. Aan de wethouder de vraag over de passage dat voor sluipverkeer wijken worden aangepast en dat daarna een knip wordt gezet. Over wat er gebeurt ná die knip staat er niets meer. Als het sluipverkeer in de wijk significant blijft, is de vraag welke mogelijkheden tot bijsturing er nog zijn. Vóór dit stuk werd van straat tot straat een motie ingediend. Van die aanpak moet Den Bosch af. Vanuit een integraal plan moet de raad op kaders sturen. Aan de wethouder de vraag hoe die daarnaar kijkt.

In de Magistratenlaan en op de uitstroomassen speelt veel meer dan of de straat het aankan. Het gaat ook over gezonde lucht. Dat het binnen de normen blijft, zegt niet dat de uitstoot niet enorm toeneemt. In de appartementen rond de Magistratenlaan wonen heel veel mensen op een kleine afstand van dat verkeer. Dat kan niet anders dan heel veel impact hebben. Dan is er nog het aspect geluidstoename. Dit is behalve een doorstroomas voor autoverkeer óók de regionale doorfietsroute. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of Volt tegen de voorliggende opwaardering van de Magistratenlaan is. De heer Van Silfhout (Volt) is tegen het vasthouden aan de doorstroomassen als heilig middel. De Magistratenlaan is een doorstroomas die dwars door de Bossche verstedelijkingsopgave loopt. Dat is daar dan niet de meest handige plek voor. De discussie zou moeten zijn of de gemeente zich sowieso moet vastbijten in de doorstroomassen of dat daar ook eens goed over moet worden nagedacht. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat randvoorwaardelijk moet worden nagedacht over het effect van de ene beslissing op de andere als die andere niet op orde is. Die doorstroomas ineens naar west verplaatsen, betekent nogal wat. De heer Van Silfhout (Volt) maakt zich zorgen over het feit dat de opstellers van het stuk zich ín het stuk zorgen maken over de gevolgen van het besluit.

Met twee verkeerslichten erbij en een straat afknippen die nu al niet de Magistratenlaan op komt, wordt een verdubbeling van het verkeer haalbaar geacht. Net als het college maakt Volt zich hier zorgen over. Fundamenteel daar onder ligt de vraag of Den Bosch dit moet willen. Dat is een andere discussie. De fractie gaat niet tegenstemmen. De opwaardering zit al in het voorstel. De visie als geheel van waar Den Bosch heen gaat, kan de fractie waarderen. Voor een klein stukje van het plan waar Volt tegen is, wordt niet het hele plan afgeschoten. Daarnaast zitten er meer zaken in het plan die in de toekomst aanpassing behoeven. De heer Roovers (SP) ziet het verschil tussen zijn eigen partij en Volt op dit terrein steeds groter worden. Waar de SP slechts bedenkingen heeft, zegt Volt die doorstroomas op deze plek eigenlijk niet te willen. Aan de fractie de vraag wat een alternatief zou zijn. De heer Van Silfhout (Volt) geeft aan dat voor dit plan voorwaardelijk is dat de Magistratenlaan wordt opgewaardeerd, maar de fractie denkt dat het daar niet bij blijft. De in 2009 bedachte doorstroomassen zijn twee keer tweebaanswegen in beide richtingen. Die ruimte is er niet, dus dat is een probleem. Daar ligt onder dat dit voorstel zich blindstaart op één oplossing.

Als nu nog eens goed zou worden nagedacht zou er misschien een andere oplossing zijn, waarbij het verkeer nog steeds toeneemt tot 15.000, maar de toename tot 20.000 voertuigen per dag niet nodig is. 15

De heer Roovers (SP) is benieuwd naar die oplossing. De vraag is wat Volt dan wél wil. De heer Van Silfhout (Volt) is ook geen verkeerskundige en wil daarom van het college horen wat wél de alternatieven zijn. Dure alternatieven als ergens een tunnel leggen of iets ondergraven, zal hier niet gebeuren, maar is een mogelijkheid die andere steden toepassen. Er zijn allerlei out of the box-oplossingen. Dit probleem moet innovatief worden benaderd. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of Volt met haar stellingname een mogelijk probleem in de komende jaren verplaatst naar een acuut probleem voor nu. De heer Van Silfhout (Volt) onderschrijft niet de aanname dat er een mogelijk probleem in de toekomst gaat optreden, maar stelt dat dit probleem er nu al is met alle verkeer dat vastloopt op de ruit en de ring. Den Bosch moet sowieso aan de slag. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt hoe Volt dan ondanks acute problemen nu op meerdere plekken toch voor het voorstel kan stemmen. De heer Van Silfhout (Volt) merkt op dat het probleem inderdaad wordt verplaatst. In het raadsvoorstel staat al het aandachtspunt Magistratenlaan benoemd. Via het bestuursakkoord en via de VVD-motie wordt daar al voor getekend. Principieel kan Volt dan wel tegen een goede visie stemmen, maar die besluiten zijn al genomen. De heer Broekmeulen (VVD) merkt op dat nog niets is besloten. Een motie is niet juridisch bindend.

Volt maakt zich er makkelijk van af door een probleem te verplaatsen naar de Magistratenlaan terwijl de fractie daar geen oplossing voor heeft omdat zij de Binnenstadsring als acuut aan te pakken probleem beschouwt. De vraag is waar dat verkeer volgens Volt naartoe moet. De heer Van Silfhout (Volt) wil aanpalende problemen als geluidsoverlast en sluipverkeer ook aanpakken en zich niet blindstaren op alleen de doorstroming als het over de Magistratenlaan gaat. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of de raad over een jaar of dertig met hetzelfde probleem als nu zit, met een doorstroomas dwars door de Bossche Brede Binnenstad heen, in de vorm van de Magistratenlaan. De heer Van Silfhout (Volt) stelt dat De Bossche Groenen de spijker op de kop slaat door op een toekomstig probleem te wijzen dat nu al zichtbaar is. Daarom stelt Volt die doorstroomassen ter discussie. Die kunnen onderdeel zijn van het probleem. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) nodigt Volt uit om samen een discussienota op te stellen rondom de Magistratenlaan en hoe daar in de toekomst mee om te gaan. Dan kan het gesprek nu verder over waar het nu over moet gaan. De heer Van Silfhout (Volt) neemt de uitnodiging met graagte aan. Als wordt besloten dat geparkeerde fietsen uit het straatbeeld moeten verdwijnen zou ook op het maaiveld duidelijk gemarkeerde stallingsruimte gecreëerd moeten worden.