Concept verslag commissie Omgeving 23 september 2025

Commissie OMGEVING Conceptverslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv) Commissieleden:

Collegeleden:

23 september 2025 Raadzaal F.J. van Haren mr. G.L. Pijnenburg H.B. Bos, ir. J.M. van Boxmeer, J.J.M. Gersjes, L.A.J. van Griensven, B.B.R. den Hartog, T.A.J. Heijmans, W.B.G. Hoeben, M. Janssen, M.P. Kagie, L.M.M.F. van der Kallen, J. Kanters, M.A.J.T. Korvervan Weegberg, W.M. van de Leemput, A.A.J. van der Leest, mr. S.J.M. Peters, M.G.H. van Rens, B.F.C. Roovers, E.Th. Rozenberg, E. Samshuijzen, ir. P.K. Schuurmans, A.C. van Silfhout, ing. J.P. Verhoef BEd, mr. C.H.A. van den Wildenberg M. Craste P. Slikker

Afwezig:

J. Broekmeulen, M.C. Dupuis, ing. J.Th.M. van Hoek, B.B.G.M. van den Hoven, drs. P.E. Kagie, drs. ing. G.M.M. Verbruggen, N.R. Verreijt

Verslaglegging:

E.J. Wendt, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.00 uur en heet iedereen welkom. Er zijn berichten van verhindering ontvangen van mevrouw Verreijt, de heer Broekmeulen, de heer Verbruggen en de heer Dupuis.

2.

Vaststellen van de agenda De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Omgeving van 26 augustus en 1 september 2025 De verslagen worden ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties Het college stelt geen moties voor om als afgedaan te beschouwen: De heer Van Rens (D66) refereert aan de toezegging van het college tijdens de commissievergadering van augustus om met een veegbrief te komen. Gevraagd wordt wanneer die kan worden verwacht. Wethouder Slikker zegt dat die onderweg is. De heer Van Rens (D66) zegt dat dit een maand geleden ook de status was en wenst meer duidelijkheid. Wethouder Slikker geeft aan dat de veegbrief nog in het college moet worden vastgesteld. Hij gaat uit van twee weken. De voorzitter stelt vast dat de lijst van toezeggingen geen vragen oproept.

5.

Werkplanning De voorzitter verwijst naar een RIB waarin het college de raad uitnodigt voor een werkbezoek op 24 oktober a.s. rondom de gebiedsontwikkeling Tramkade. Met de uitnodiging wordt ingestemd.

1

Raadsvoorstellen 6.

Herstelbesluit paraplubestemmingsplan Paleiskwartier Evenementenplein De heer Hoeben (De Bossche Groenen) staat achter het herstelbesluit, maar benoemt dat hier bezwaren van omwonenden achter liggen. Bij evenementen gaat het helaas niet altijd goed. Gevraagd wordt of het gemeentebestuur de bewoners van het Paleiskwartier niet meer ter wille moet zijn en de categorisering van het evenemententerrein moet verlagen. De heer Schuurmans (VVD) verwijst naar een eerdere motie over het evenemententerrein waarin aandacht werd gevraagd voor de geluidsbelasting. Via de juridische weg is er nu alsnog aandacht voor de bezwaren van omwonenden. Gevraagd wordt wanneer en op welke wijze de klankbordgroep wordt betrokken. De toegezegde automatische geluidsmonitoring draagt hopelijk bij aan een goed handhaafbaar evenwicht tussen de gewenste levendigheid en de belangen van omwonenden. De heer Van der Leest (CDA) stelt dat de voorgestelde beoordelingsmethode van het geluid beter past bij evenementen en beter handhaafbaar is. Gevraagd wordt naar de geluidsmeting en het online beschikbaar stellen van informatie, zodat men tijdens een evenement kan zien wat de geluidsbelasting is. Communicatie met omwonenden en een nulmeting worden van belang geacht. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) beschouwt deze bijstelling van eerdere juridische omissies terecht. Gevraagd wordt naar de rol van de klankbordgroep.

Reactie college Wethouder Craste bevestigt het streven naar levendigheid in het Paleiskwartier, zoals dit gestalte is gegeven via een evenementenplein. Daarover zijn ook omwonenden gehoord. Met dit voorstel worden drie omissies goedgemaakt. De piekbelasting in bijvoorbeeld een dj-set kan beter worden gemeten. Voorheen werd langdurig de gemiddelde belasting gemeten. Het voorstel wordt hiermee beter voor omwonenden omdat direct meten leidt tot direct herstellen. De heer Schuurmans (VVD) kan zich niet herinneren dat op dit plein deejays komen. Hij dacht vooral aan braderieën. Wethouder Craste noemde dit slechts als voorbeeld vanuit haar eigen referentiekader. De heer Van der Leest (CDA) verwijst naar de pilot in Vinkel met het online beschikbaar stellen van meetinformatie. De deejay keek mee, een goede wisselwerking. Wethouder Craste vindt dit een lastige vergelijking omdat dit bestemmingsplan nog geen beleidsregels kent. Zo'n voorbeeld kan goed werken. Ook kan worden besloten dat drie minuten wordt gemeten nadat een klacht is binnengekomen, waarna kan worden gehandhaafd. Op de technische vragen over de klankbordgroep komt zij terug. De voorzitter concludeert dat dit agendapunt als hamerstuk naar de raadsvergadering kan worden doorgeleid.

7.

Verlengen selectieve woningtoewijzing De heer Roovers (SP) is altijd kritisch geweest op lokale toepassing van de Rotterdamwet. Dat art. 8 (weigeren vanwege een bijstandsuitkering) eruit gaat, is evenwel een goede zaak. In de discussie van vier jaar geleden was de kritiek op art. 8 het grootst. De burgemeester gaf toen aan dat de grondslag van dit voorstel in de Rotterdamwet lag en dat hij daar niet in kon 'shoppen' door art. 8 niet en art. 10 wel toe te passen. Dat het college dit nu wel doet, is bijzonder. Los van art. 8 worden met de Rotterdamwet veel te grote bevoegdheden gegeven op basis van veel te ruime en vage kaders. De normen uit art. 10 kunnen van toepassing worden gemaakt op mensen die nog nooit ergens voor zijn veroordeeld maar wel met stank-, geluids- of rookoverlast te maken hebben gehad. Het grootste probleem is dat de wet alleen van toepassing is op mensen die in aanmerking komen voor een sociale huurwoning, uitsluitend op

2

mensen met een laag inkomen dus. Daarmee straft deze wet mensen die met een laag inkomen moeten rondkomen extra. De uiterste termijn op toepassing van de Rotterdamwet is twintig jaar. Hoe lang de wet al wordt toegepast, verschilt per wijk. In de Gestelse buurt is er in 2006 mee begonnen meent de fractie. Gevraagd wordt of met het stoppen van de toepassing van de wet de problematiek in deze wijken is opgelost. De heer Van Silfhout (Volt) onderschrijft dat het niet voortzetten van art. 8 een goede zaak is. De fractie schrikt ervan dat nooit is gemeten hoeveel mensen zijn geweigerd op basis van de artikelen. Ook dit voorstel benoemt dit voornemen weer niet. Een volgende keer dat hierover wordt gesproken, zou Volt deze cijfers graag zien. De Rotterdamwet is in zichzelf een onrechtvaardige wet. Volt is blij dat de toepassing in Den Bosch minder streng is. Graag een reflectie van de wethouder op de besluitvorming van vier jaar geleden. Mevrouw Janssen (PVV) heeft op zich geen problemen met de verlenging van de selectieve woningtoewijzing. Wel plaatst zij kanttekeningen bij de huidige toepassing. Omdat screening alleen via de politie plaatsvindt, glippen er veel problemen tussendoor. Ook screening via het COA zou moeten plaatsvinden. Menige wijk is verrast door buren die op papier brandschoon zijn maar bij het COA en andere instanties wel bekendstaan.

Halt spreekt van een bewaartermijn van gegevens van vijf jaar, de gemeente van vier jaar, maar bij een acht jaar oude Halt-aantekening kan men in de ene wijk terecht, in de andere niet. Vraagtekens worden gezet bij het schrappen van selectieve toewijzing op basis van inkomen. Dit betekent dat de norm van langer dan zes jaar in de regio wonen vervalt. De fractie stelt dat als statushouders en Oekraïense vluchtelingen sneller aan een huis komen dit de druk verhoogt op wijken die geliefd zijn voor grote gezinnen en huishoudens die mantelzorg willen verrichten. Dit doet afbreuk aan het negentienpuntenplan uit 2008. De heer Peters (GroenLinks/PvdA) benoemt de slechte score in de Buurtmonitor van wijken met veel sociale huur tegenover groene buurten met veel koopwoningen. Die scheidslijn moet verdwijnen door gemengde leefbare buurten in te richten waar mensen met een theoretische en een praktische opleiding, met een koop- en een huurwoning en een hoog en een laag inkomen kunnen en willen wonen. Doordat dit nog onvoldoende lukt, wordt het zware middel van selectieve toewijzing opnieuw verlengd. Een goede zaak is dat selectieve toewijzing op basis van inkomen in elk geval wordt losgelaten. Een toch al kwetsbare groep werd het met díe maatregel nog moeilijker gemaakt een woning te vinden.

De nu voorliggende verlenging wordt gesteund, met als randvoorwaarde dat in de komende jaren keihard aan gemengde en leefbare wijken wordt gewerkt. Door gemengd te bouwen en via de gebiedsgerichte aanpak te investeren in de kwetsbare wijken, zodat een nieuwe verlenging over vier jaar niet nodig is. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) vraagt hoe kan worden gesteld dat deze maatregel bijdraagt aan leefbare buurten, terwijl ook wordt aangegeven dat het effect lastig meetbaar is. Dat roept de vraag op of geen onnodige belemmering wordt opgeworpen die mensen uitsluit van het wonen in bepaalde buurten en de keuzevrijheid van woningzoekenden beperkt. Het kan ertoe leiden dat mensen niet in de buurt van werk, familie of zorgvoorzieningen kunnen wonen. De vraag is of andere projecten als buurtbeheer en sociale projecten inmiddels de leefbaarheid niet voldoende versterken zonder deze neveneffecten. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) is blij met het verwijderen van art. 8. De fractie sluit aan bij de SP in het benadrukken van het uitsluitende karakter van de Rotterdamwet waarmee alleen mensen die gebruik moeten maken van sociale huur worden geraakt. De fractie is benieuwd hoe het college meent hier op een niet-selectieve manier mee te kunnen omgaan, volgens een ruim kader.

Als deze wet al zolang wordt toegepast is de vraag hoe effectief die is geweest als voortzetting nu nodig is en waarom er dan geen vertrouwen is in positieve versterking van buurten. De vraag is hoe zich de Rotterdamwet verhoudt tot het Housing First-principe. Daklozen lijken volgens deze wet buiten de boot te vallen, ondanks hun evidente urgentie. De heer Van Rens (D66) sluit zich aan bij de efficiënte duobijdrage van GroenLinks/PvdA.

3

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is in de basis voor voortzetting van art. 10 van de Rotterdamwet. Erkend wordt de kritiek van andere fracties dat in het stuk het effect niet wordt bewezen. Het kan daarom een bouwsteen in een breder veiligheidsverhaal zijn, die een steviger agenda vraagt, van reactief naar proactief, doortastend in de kwetsbare wijken. Mensen met een crimineel of overlastgevend verleden weren uit de kwetsbare wijken is logisch. De verlenging komt wel wat statisch over. De wereld is niet statisch. Er zijn meer wijken volgens de monitor 'rood' gekleurd. Vraag aan het college is wat ervoor zorgt dat blind wordt verlengd in zes wijken, zonder te bekijken of die zes nog even relevant zijn als vier jaar geleden en of uitbreiding of verschuiving naar andere wijken nodig is. De heer Van der Leest (CDA) ziet dat het college nadenkt over het bouwen van sterke wijken. Hier gaat het om preventie. Aan de politie wordt gevraagd of wijken voldoen aan het risicoprofiel. Aan de wethouder wordt om toelichting gevraagd. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) onderschrijft het rijksbeleid dat bepaalde wijken volgens art. 10 van de Rotterdamwet controleert. Deze en andere wetten dienen niet op gemeentelijk niveau te worden uitgeplozen. De fractie wil zich bij de hoofdlijnen houden en stemt in.

Reactie college Wethouder Slikker erkent dat de maatregel bijzonder stevig is en dat een overheid die niet lichtzinnig moet inzetten. Om veilige, leefbare en kwalitatief goede woonbuurten te creëren, kijkt de gemeente allereerst naar het eigen maatregelenpakket. Beter inrichten, vergroenen, achterafhoekjes voorkomen of verwijderen, de aanwezigheid van jongerenwerk en politie, sociale binding. Dat hele pakket is voorwaardelijk voor het überhaupt kunnen overwegen van selectieve woningtoewijzing. Het kan alleen als het de rechten van mensen tot vestiging niet extreem inperkt. Dus alleen als er voldoende alternatieve woningvoorraad is. Van de discussie van vier jaar geleden, waar hij zelf bij was, herinnert hij zich niet of art. 8 toen los van art. 10 kon worden ingezet. Of de wet daarin is veranderd, weet hij ook niet. Een technische uitvraag is mogelijk en wordt toegezegd. Inzake criminele antecedenten dient te worden aangetoond dat er een verhoogd risico is op overlast en criminaliteit in die wijk bij woningtoewijzing aan betrokkene. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen een winkeldiefstal in de schuldsanering en een jarenlange 'loopbaan' in de ondermijnende criminaliteit. De burgermeester beslist mede op basis van de weging door de politie. De heer Roovers (SP) hoort dat de bevoegdheid aan de burgemeester is toegekend.

Vier jaar geleden is deze discussie met de burgemeester gevoerd, nu met de wethouder Wonen in plaats van met de portefeuillehouder Veiligheid. Wethouder Slikker verklaart dat in de taakverdeling in het college de Huisvestingsverordening onder hemzelf valt en hij ook op de terreinen Zorg en Veiligheid actief is. De heer Roovers (SP) hoort in de uitleg die de wethouder nu geeft dat wordt meegewogen of er een verhoogd risico is op criminaliteit in de wijk. De bevoegdheden die de wet met dit besluit aan het college en de burgemeester geeft, worden vaag en breed afgekaderd, waardoor men zeer snel onder deze wet kan vallen. Gevraagd wordt of de wethouder erkent dat de hem toegekende bevoegdheden veel ruimer zijn dan nodig. Wethouder Slikker herhaalt dat deze maatregel niet lichtzinnig moet worden genomen. Daarom is er een stap terug gezet door inkomen niet langer in de toetsing mee te nemen. De proportionaliteit op criminele antecedenten wordt nog wel van toegevoegde waarde geacht, zij het alleen voor de zes genoemde buurten. Wijkwerkers, politie, sociaal beheerders en corporaties vragen om hier op deze aspecten mee door te gaan. Als lagere overheid zegt Den Bosch hiermee dat het eigen palet in de meeste buurten volstaat, maar in zes buurten wordt het rijk via selectieve woningtoewijzing om hulp gevraagd waar het om criminele antecedenten gaat.

In de afgelopen maanden heeft de wethouder overlegd met politie, wijkwerkers, afdeling Openbare orde & Veiligheid en corporaties over in welke wijken deze maatregel proportioneel is. Daar kwam uit dat uitbreiding zeker niet aan de orde was, maar dat op één vlak juist een stap terug moest worden gezet, maar het wordt op criminele antecedenten in deze wijken wel in 4

stand gehouden. Dat verzoek ligt nu voor aan de raad. Het is aan de minister om te toetsen op subsidiariteit en proportionaliteit. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt waarom subsidiariteit en proportionaliteit alleen van toepassing zijn op mensen met een laag inkomen. Mensen met een hoog inkomen mogen kennelijk wel een crimineel verleden hebben. Wethouder Slikker gaat er niet lichtzinnig mee om en herhaalt dat de inkomenstoets vervalt. Het kán alleen worden toegepast waar woningen worden toegewezen via corporaties. Wettelijk gezien zijn er geen middelen tot uitbreiding naar andere groepen. Een debat dáárover hoort in de Tweede Kamer. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of de wethouder het onderscheid tussen mensen met een hoog inkomen en een laag inkomen moreel verantwoord vindt. Wethouder Slikker stelt dat als de overtuiging er niet was dat deze inperking van de selectieve woningtoewijzing met nog wél de selectie op criminele antecedenten, zou bijdragen aan vergrote veiligheid en leefbaarheid in de wijk het college dit voorstel niet zou doen. Dat neemt het ongemak niet weg over het feit dat dit alleen kan bij inwoners die een woning via de corporaties krijgen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) hoort dat er een mogelijkheid was om een wijk toe te voegen of te schrappen. Wethouder Slikker benadrukt dat dit het sluitstuk is van de subsidiariteit.

Exact aangeven wat het effect van art. 8 of art. 10 op leefbaarheid en veiligheid heeft, gaat niet. Daar spelen tal van factoren een rol in. Op criminele antecedenten zijn in de afgelopen vier jaar 31 vergunningen geweigerd. Niet bekend is hoeveel mensen géén woning in die buurten hebben aangevraagd omdat ze wel wisten dat ze werden getoetst op criminele antecedenten en- tot nu toe - ook op inkomen. De heer Van Silfhout (Volt) merkt op dat bij art. 8 corporaties hebben nagelaten te tellen. Bij art. 10 is dat blijkbaar wel goed gegaan. In het vervolg krijgt hij graag over alle weigeringen de cijfers. Wethouder Slikker geeft aan dat Wonen Eerst gaat om mensen met een huisvestingsvraagstuk die voor daklozenopvang in aanmerking komen. Als die vanwege een strafbaar feit niet door de politiescreening komen, komen ze ook in die wijk niet in aanmerking. Van de 28.000 corporatiewoningen in Den Bosch zijn er 2700 belast met criminele antecedenten en selectieve woningtoewijzing. In de hele regio is dat 4% tegen 96% dat wel beschikbaar is. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) mist de onderbouwing waarom andere wijken niet voldoen, terwijl wijken als Kruiskamp en De Slagen best in aanmerking zouden komen. Die analyse moet er wel zijn.

Wethouder Slikker geeft aan dat met alle professionals de wijk- en dorpsmonitors zijn doorgenomen en gebiedsgericht is bekeken wat er gebeurt aan veiligheid, leefbaarheid en leefkwaliteit. De afweging is dan of de meest stevige denkbare maatregel dan iets toevoegt, in de wetenschap dat ook de proportionaliteit moet worden uitgelegd. Op inkomen is dat nergens meer te rechtvaardigen, voor criminele antecedenten enkel voor de zes buurten waar de wet al gold. Hopelijk kunnen deze besluiten er over vier jaar afgenomen worden. Het bewijst immers een onmacht in het lokale systeem die de vrijheid van mensen inperkt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) hoopt dat met de wethouder, maar het is voor een commissielid lastig te toetsen of de criteria wel of niet zijn bereikt in de andere wijken. Gesprekken met professionals klinkt subjectief. De fractie acht de combinatie van politiegegevens, veiligheidsmonitor en de aanwezigheid van sociale huurwoningen ook op andere wijken dan deze zes van toepassing.

5

Wethouder Slikker geeft aan dat het effect op plekken met versnipperd bezit sowieso kleiner is. Het effect van gebiedsgericht werken en het beeld van de wijkprofessionals, Openbare orde & Veiligheid en de politie zelf over het aandeel crimineel gedrag in de totale populatie spelen ook mee. Daar is geen harde cijfermatige logica op los te laten. Het is ook een inschatting. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of er dus geen analyse is op vijf wijken die eventueel in aanmerking komen. Wethouder Slikker geeft aan dat ook de professionals zich baseren op de voorliggende gegevens, de wijk- en buurtmonitor, van de politie en corporaties. De analyse is dan of de wijk zó kwetsbaar is dat er niets meer bij kan. De heer Roovers (SP) stelde eerder een vraag over de maximumtermijn voor toepassing van de wet. Wethouder Slikker vindt het lastig aan te geven of de beoogde probleemaanpak na die twintig jaar is voltooid. De vraag is of over vier jaar in alle wijken een voldoende veiligheids- en kwaliteitsniveau is bereikt. Die garantie kan hij nu niet geven. De heer Roovers (SP) vraagt of er alternatieven zijn als de maatregel niet meer toegepast mág worden. Wethouder Slikker benadrukt nogmaals dat toepassing van de Rotterdamwet een sluitstuk is. Een sluitstuk waarmee wordt beoogd de balans precies de goede kant op te bewegen.

Wat Den Bosch de komende jaren fysiek in wijken gaat doen, zal er nog meer toe doen. In de Gestelse buurt is de kwaliteit van de bebouwing sterk verbeterd. Dat zal ook in De Hambaken en De Slagen gaan gebeuren. Aanpak van woningen aan het eind van hun levensduur biedt een goede kans om leefbaarheid, veiligheid en sociale cohesie te bevorderen. Volgens de zesjaarsvereiste kon men op grond van de inkomenseis al niet meer worden uitgesloten. Daar komt nu bij dat de hele maatregel van selectie op inkomen van het college mag verdwijnen. Tweede Termijn De heer Van Silfhout (Volt) is op grond van de discussie geneigd om tegen te stemmen op grond van het discriminerende karakter van de wet. Het is ingewikkeld dat er fracties zijn die blij zijn dat art. 8 geschrapt is omdat het niet bewezen effectief is gebleken. Art. 8 wordt geschrapt maar wel met art. 10 meegaan, wat ook niet bewezen effectief is. Vooral van partijen met vertegenwoordiging in Den Haag die daar kritisch zijn op de Rotterdamwet verbaast Volt dit. De heer Roovers (SP) geeft aan dat het niet bewezen effectief zijn van art. 8 ook kan worden beweerd over art. 10. Voor mensen die met veiligheid omgaan en die werken in deze wijken is het prettig dat de mogelijkheid van deze wet er is. Rechten van mensen moeten het machtsuitoefenaars ingewikkelder maken om dingen te doen tegenover gewone mensen.

De bevoegdheden die aan het college en andere partijen worden gegeven, zijn breed en ruim. De beantwoording van de wethouder is dat hij er heel prudent mee omgaat en dat daarop vertrouwd kan worden. De SP vertrouwt deze wethouder persóónlijk wel, maar de raad zit hier om kritisch te kijken of een zeer vergaande maatregel noodzakelijk is en effect heeft. Dat lijkt hier niet het geval. Dit alles wordt gebaseerd op de wijk- en buurtmonitor. De onderbouwing is gedegen, maar gaat over zeer diverse problematiek die sterk verschilt per wijk. Overal wordt hetzelfde maatregelenpakket toegepast, het afpakken van rechten van mensen. Alleen lagere inkomens en soms op basis van een vaag opgesteld politiedossier, waarbij er niet eens een strafblad is. Dat gaat te ver. De SP stemt tegen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt de maatregelen niet zo vergaand, maar vindt het wel lastig te toetsen welke buurten hier niet onder moeten vallen. Zonder gesprekken met de netwerkpartijen kan de fractie niet concluderen wat het verschil tussen wijken is. Er is weliswaar gefundeerd beargumenteerd waarom de zes wijken blijven, van overige wijken ontbreekt een dergelijke onderbouwing waarom zij níet in aanmerking komen. De wethouder

6

erkent dat er het nodige aan professionele inschatting in zit. Dat maakt de toetsing door de raad moeilijk. Mevrouw Janssen (PVV) haalt het negentienpuntenplan uit 2008 aan. Dit gaat om drie punten in negentien jaar. Als de inkomenseis wordt geschrapt, keren de oude problemen terug: 89 gezinnen geweigerd in twee jaar en twaalf multiclusterfamilies waarvan drie crimineel. Wethouder Slikker geeft aan dat als inkomen een goede voorspeller was geweest van overlast en crimineel gedrag het proportioneel was geweest deze eis weer op te voeren. De conclusie is echter dat dit verband er niet is. Dan wordt het uitsluiting van mensen op grond van inkomen. Dat wil het college niet. De zesjaarstermijn en de mogelijkheid om passend te kunnen toewijzen en de vergrote differentiatie spelen ook mee. Vertrouwen in de bevoegde instanties geldt juist hier heel sterk. Dat ongemak kan hij niet wegnemen. De heer Roovers (SP) bedoelt juist dat de wethouder veel meer bevoegdheden krijgt dan hij zegt nodig te hebben. Daarom de vraag of via andere wegen – de rechter bijvoorbeeld - niet eenzelfde effect kan worden bereikt. Wethouder Slikker benadrukt dat selectieve woningtoewijzing voorkomt dat mensen een wijk binnenkomen. Als iemand zware overlast of crimineel gedrag veroorzaakt in een corporatiewoning is huisuitzetting de enige mogelijkheid, via de rechter, wat een lange en ingewikkelde procedure is.

Het leed voor de omgeving is dan al geschied. De gekozen aanpak ziet toe op de voorkant. De voorzitter heeft enkele fracties horen aankondigen dat zij zich tegen dit voorstel zullen uitspreken. Er zijn geen fracties die een motie of amendement in voorbereiding hebben. Daarmee kan dit voorstel als hamerstuk worden doorgeleid naar de raadsvergadering. 8.

Voorbereidingskosten herinrichting Tolbrugstraat De heer Van Griensven (PVV) roept in herinnering hoe zijn fractie in 2024 voor het raadsbesluit over dit onderwerp stemde. De Tolbrugstraat kan een opknapbeurt gebruiken. Onduidelijk is waarom de Tolbrugstraat volgens dit voorstel moet worden aangepast tot 'een aantrekkelijke entree naar de binnenstad met een smaller, groener en autoluwer profiel'. De term autoluwer is in dit voorstel nieuw. Het zal de bereikbaarheid van de binnenstad aantasten. De vraag is wanneer dit is toegevoegd. De toekomstige bewoners van de locatie Zusterflat en de ondernemers in de binnenstad zijn er niet mee gediend. De heer Kanters (Volt) benoemt dat dit voorstel uitgaat van 140 betaalbare woningen waarvan 80% sociaal, een verhouding die Volt graag vaker ziet en niet enkel als compensatie. De inhoud is bij de startnotitie en het ontwikkelkader als besproken. Gevraagd wordt of de goedkeuring van de € 1,2 miljoen voor de sloop- en rioolwerkzaamheden betekent dat de raad zich impliciet committeert aan de grotere herinrichting van de Tolbrugstraat. In de tweede fase worden varianten besproken, de fractie wil weten in hoeverre zij zich nu vastlegt. Aan de betaalbare woningen die hiermee mogelijk worden gemaakt is dringend behoefte.

Het voorstel wordt gesteund, maar van het college wordt verwacht dat het de onzekerheden en mogelijke vervolgkosten transparant in beeld brengt. De raad mag niet onder druk van reeds gedane investeringen komen te staan. De heer Schuurmans (VVD) ziet dat de totale kosten voor de herinrichting nog onbekend zijn, evenals hoe in- en uitritten van de parkeergarage worden aangepast. De mogelijke overlast van de werkzaamheden voor bewoners en bezoekers wordt benoemd. Hier is goede communicatie richting bewoners, ondernemers en bezoekers van belang. In de financiën is de onzekerheidsmarge van 30% vermeldenswaard. Voor Q1 van 2026 wordt een concreet voorstel voor de volledige herinrichting inclusief kostenraming voor de aanpak van de parkeergarage gevraagd, waarbij het budget van € 1,2 miljoen goed wordt bewaakt. Een vraag is hoe autoluw niet leidt tot verslechterde bereikbaarheid van de parkeergarages en de binnenstad voor bezoekers en bevoorraders. Het gaat dan mede om de overbruggingsfase. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) is wél blij met een autoluwe Tolbrugstraat. Het valt niet alleen op dat er vijf bomen moeten worden gekapt, maar ook dat de gemeente ineens eigenaar 7

is van de tunnel die daar onder ligt. Die was van de ontwikkelaar, nu van de gemeente en van BrabantWonen. Dat is vreemd en vraagt om uitleg. De gemeente en daarmee de inwoner mag niet opdraaien voor de kosten van de sloop van deze tunnel. De heer Bos (GroenLinks/PvdA) noemt verplaatsing van de ingang van de parkeergarage naar de Zuid-Willemsvaart een belangrijke afspraak uit het bestuursakkoord. Zo hoeft er minder verkeer de binnenstad in, er ontstaat ruimte voor meer groen en sociale woningbouw in de Tolbrugstraat. De eerste noodzakelijke werkzaamheden ('no-regretmaatregelen') liggen nu voor. De fractie stemt in, wel met het verzoek dat de omgeving goed moet worden meegenomen in de opeenvolgende fases en dat de tevredenheid actief moet worden gepeild. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wijst op de eerste fase met een tijdelijke inrichting en een tweede fase met een definitieve inrichting. In juli 2024 was er in het raadsvoorstel nog vastbeslotenheid, nu is er terughoudendheid. 'De mogelijkheden, risico's en kosten voor het verplaatsen van de in- en uitritten van parkeergarage Arena worden momenteel in beeld gebracht'. Die kostenraming – van varianten – wordt in Q1 van 2026 aan de raad verstrekt. De vraag is hoe die ontwikkeling van een besluit naar een nieuw blanco vel heeft kunnen gebeuren. Ook is de vraag welke varianten worden onderzocht.

De heer Van Rens (D66) verwijst naar het bestuursakkoord dat uitgaat van een autoluwe binnenstad en een gedeelte van de Tolbrugstraat, een groenere long, veel meer woningen en een mooie stadsentree. In januari 2024 is hiermee ingestemd. Heden wordt de boter bij de vis gevraagd. Daar wordt mee ingestemd. De heer Van der Leest (CDA) ziet dit voorstel als logisch gevolg op een eerder besluit en stemt in. Omdat de risico's en complexiteit groot zijn, is het van belang de ontwikkelingen op de voet te volgen en bij te sturen als nodig. Borging richting belanghebbenden is van belang. Gevraagd wordt naar de mitigerende maatregelen: een tunnel kan instorten. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) vraagt naar de onduidelijkheden over de verwachte kosten. Inwoners mogen niet met onnodig hoge lasten worden geconfronteerd. Herinrichting die de kwaliteit borgt dient tegen verantwoorde en beheersbare kosten te gebeuren. Het college moet in alle fasen duidelijkheid bieden, met name over de kosten die nu nog niet duidelijk zijn. De wethouder wordt gevraagd te borgen dat dit gebied bereikbaar blijft voor inwoners, mantelzorgers en hulpdiensten, klusbedrijven en leveranciers. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) draait het om en wil weten of er kosten zíjn als gevolg van deze veranderingen. Gevraagd wordt of er al gecommuniceerd is of wordt over deze veranderingen.

Dat bouwwerkzaamheden rommelig verlopen, is begrijpelijk. Op vragen van bewoners van de Tolbrugstraat over ongemakken wordt pas na maanden gereageerd. Gevraagd wordt bij de herinrichting rekening te houden met omwonenden. Reactie college Wethouder Slikker benoemt de wijziging in aanpak die het stedelijk bouwen vraagt ten opzichte van het vroegere bebouwen van weilanden. Dat was minder ingrijpend. Hier wordt gebouwd op archeologische grond met ingewikkelde eigendomsverhoudingen, een bijzonder waterpeil, een al bestaande parkeergarage en bewoners en andere stakeholders om rekening mee te houden. Dat vraag om gefaseerd en zorgvuldig werken. De raad heeft het college drie kaders meegegeven: het bestuursakkoord, het raadsvoorstel herinrichting Tolbrugstraat en alles inzake het Bloemenkampkwartier. Het is bekend dat er fracties anders aankijken tegen het principe van een autoluwe binnenstad. Daar hebben die fracties de verkiezingen voor. Fase 1 en 2 waren wel voorzien. In het raadsvoorstel in 2024 werd gesproken over de herinrichting van de Tolbrugstraat, in het ontwikkelkader Bloemenkampkwartier is naar de bouwfases gekeken. Fase 1 is bouw van de Zusterflat en 'no regret' Tolbrugstraat. Fase 2 is sloop van de huizen in de Mathildastraat en het aanleggen van de tunnel van de ZuidWillemsvaart naar de Arenagarage.

Om gedwongen herhuisvesting van tachtig bewoners van de Mathildastraat te voorkomen, is gekozen voor een scenario waarin eerst de Zusterflat wordt gebouwd, waar dan mensen uit de Mathildastraat kunnen gaan wonen voor hun woningen worden gesloopt. Die fasering was voorzien. 8

De no-regretmaatregelen dienen mede om de onveiligheid rond de tunnel weg te nemen en maatregelen op het vlak van leidingen, riolering en transformatorhuisjes te kunnen nemen. De wens uit het bestuursakkoord is daarna de hele Tolbrugstraat te vergroenen. Dat kan als de inritten weg zijn. Wanneer de inritten kunnen worden verlegd en tegen welke kosten, wordt in Q1 2026 duidelijk. Het onderzoek naar eigendomsverhoudingen en de archeologie loopt nog. Dit alles wordt gecombineerd met de verlegde entree van de garage en het daarna totaal versmallen en verluwen van de Tolbrugstraat. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de mogelijke varianten die in Q1 worden gepresenteerd nog niet bekend zijn. Wethouder Slikker zou als hij van alle varianten de kosten en implicaties en kosten kon voorleggen, dat doen. Dat betreft fase 2. Nu gaat het om fase 1. De heer Kanters (Volt) vraagt wat het nu goedkeuren van een krediet betekent als de raad er met de varianten in fase 2 niet uitkomt. Wethouder Slikker geeft aan dat fase 1 sowieso nodig is om de Zusterflat te realiseren. Fase 2 gaat over vergroening en autoluw maken van de Tolbrugstraat en het verleggen van de entree van de Arenagarage. Dat voorstel plus begroting volgt later. Kiest de raad daar niet voor, dan wordt fase 2 niet uitgevoerd en blijft de entree waar die nu is.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat in 2024 al werd gemeld dat de totale kosten werden geschat op € 5,9 miljoen Gevraagd wordt waar toen dat bedrag op werd gebaseerd, als nu nog varianten met alle complexiteit van dien over tafel gaan. Wethouder Slikker geeft aan dat dit om ramingen ging, het gaat nu om € 1,2 miljoen te dekken uit het Gasthuiskwartier en € 4,3 miljoen voor Bloemenkamp fase 2. Dat komt daar aardig in de buurt. De commissie debatteert nu over fase 1. Over fase 2 wordt de raad voorjaar 2026 in stelling gebracht. De heer Schuurmans (VVD) vraagt waarom geen bandbreedte is gegeven van de kosten die er nog aankomen. Dit is een voortraject op fase 2. Wethouder Slikker geeft aan dat voor het verleggen van de entree zo'n € 4,3 miljoen is begroot, maar dat wordt nu uitgezocht. Dat fase 1 en 2 niet gelijk op kunnen lopen, komt doordat het nutswerk in januari 2026 leidt tot ernstige vertraging in de woningbouw. De noregretmaatregelen (tunnel verwijderen, leidingen verleggen) zijn onvermijdelijk. De enige meerkosten zitten in de klinkers die er wellicht ooit weer uit moeten. Dat is verwaarloosbaar. In de afgelopen jaren heeft veel participatie plaatsgevonden met zowel bewoners als omwonenden en winkeliers. Een speciaal benoemde omgevingsmanager begeleidt dit proces. Het gebied moet bereikbaar blijven voor bewoners, bezoekers en hotelparkeren.

Mede om drie redenen bij de sloop van de tunnel eerst de ene kant, dan de andere kant. Het gebied blijft dan bereikbaar, zij het niet zonder overlast. Dat is een consequentie van binnenstedelijk bouwen. Toen is begonnen met de bouw in het Gasthuiskwartier is afgesproken wie eigenaar van welke grond zou worden. De VOF mocht de grond van het Gasthuiskwartier ontwikkelen, de openbare ruimte viel terug aan de gemeente. De Zusterflat viel terug onder BrabantWonen. Het deel van de tunnel onder de Zusterflat is voor de corporatie, het deel dat conform demarcatie aan de gemeente is toebedeeld, is voor rekening van de gemeente. De heer Schuurmans (VVD) vraagt naar de onzekerheidsmarge van 30%. Wethouder Slikker geeft aan dat de systematiek van de SKK-raming daaraan ten grondslag ligt. Dat is de standaardraming in planstudiefases. Tweede termijn De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) ziet vanwege de afnemende concreetheid van het voorstel een volgend fata morgana in wording. Wat wás dat bestuursakkoord ambitieus.

9

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) denkt dat de gemeente niet scherp genoeg is geweest op het eigenaarschap. Er zouden afspraken moeten zijn over afval dat in de grond is achtergebleven. Dat dit zonder meer is geaccepteerd, is niet terug te draaien. De fractie is blij met de gefaseerde aanpak, al zou het autoluw maken wel sneller mogen. De garage moet nu eenmaal bereikbaar blijven. Wel moet er aandacht voor zijn dat het daadwerkelijk autoluw wórdt en dat naar concrete kaders toe wordt gewerkt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de fractie onderschrijft dat indertijd is gekozen voor variant 3. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) was er ook van overtuigd dat er al keuzes waren gemaakt. Voor de fasering echter is er alle begrip. De heer Bos (GroenLinks) wil de discussie nu graag beperken tot de no-regretmaatregelen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) erkent dat zijn fractie weer eens te vroeg is. Los van de no-regretmaatregelen zijn er al wel keuzes gemaakt. Vanuit de stabiele lijn naar het einddoel lijkt dit een stap terug. De gemaakte keuzes zijn helder. In de definitieve uitvoering had de raad naar zijn mening echt wel een richting aangegeven.

Wethouder Slikker heeft die richting duidelijk gehoord: een smallere, groenere en meer autoluwe Tolbrugstraat met verlegging van de entree van de Arenagarage en de woningbouw in het Bloemenkampkwartier zo snel mogelijk realiseren. Daarop zijn fases toegepast en komt het college in Q1 2026 met een voorstel voor fase 2. De voorzitter stelt vast dat er geen raadsinstrumenten worden ingediend en stelt vast dat dit raadsvoorstel als hamerstuk naar de raadsvergadering zal worden doorgeleid. Overige punten ter bespreking 9.

Discussienotitie Herinrichtingsplan Jan van Straelenlaan en aanliggende straten "Verkeersveiligheid eerst" (LH, gG, SP) De voorzitter benoemt dat hierover is ingesproken tijdens I&O in mei 2025. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) spreekt namens indieners. Tijdens het participatieproces is volgens hen onvoldoende recht gedaan aan de wens van de bewoners het trottoir te behouden. Dat vervanging nodig is, wordt onderschreven, zeker in combinatie met reparatie aan het riool. Dit hoeft niet ten koste te gaan van trottoirs. Shared space betekent in de praktijk dat de seniore wandelaar in de eigen wijk, al dan niet met kleinkind aan de hand, de weg moet delen met de auto. Dat is onwenselijk, ook als de auto niet te hard rijdt. Met de notitie pleiten de fracties voor behoud van de onderhavige trottoirs. De heer Rozenberg (CDA) ziet geen veiligheidsproblemen en daarmee geen reden om het herinrichtingsplan te wijzigen. Uit onderzoek blijkt dat rond de drie zijstraten van de Jan van Straelenlaan geen structurele problemen zijn met snelheid en verkeersveiligheid. Gegeven het straatprofiel draagt de herinrichting bij aan het beperken van het hardrijden. De situatie dwingt tot langzaam rijden en goed opletten. Naast het veiligheidsissue geldt precedentwerking als voor deze straten extra trottoirs worden aangelegd.

Een dergelijke stapeling zou de uitvoerbaarheid en betaalbaarheid van het gemeentelijk beleid onder druk zetten. Bewoners zijn meegenomen in de beoogde wijzigingen, zoals bij de inritten, die wat zijn verbreed. Het huidige herinrichtingsplan biedt voldoende waarborgen voor de verkeersveiligheid. Het is goed doordacht en gedragen. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt of het CDA alles bij het oude wil laten. De heer Rozenberg (CDA) benadrukt dat hij zich in de geplande herinrichting kan vinden, zonder toevoeging van trottoirs. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt of het CDA onderschrijft dat dit een keuze is die uit het niets wordt gemaakt. 10

De heer Rozenberg (CDA) merkt op dat de herinrichting van deze drie straten na zo'n 25 jaar in de planning zat. Dit plan is een goed plan waarbij trottoirs niet nodig zijn omdat het heel kleine, verkeersluwe straten betreft met geen gevaar voor ongevallen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt hoe het CDA de inbreng van een groep bewoners weegt die waarde hechten aan behoud van het trottoir. De ruimte is er, vergroening is naast alle tuinen niet nodig. De heer Rozenberg (CDA) ziet geen veiligheidsprobleem en wijst op het precedent. Dat is niet handig. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of het CDA het onveiliger vindt met een trottoir. De heer Rozenberg (CDA) acht dat niet per definitie het geval. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) haalt uit het woord 'precedent' dat er een basisbeleid is om trottoir af te schaffen. De heer Rozenberg (CDA) wijst op een stapeling van uitzonderingen die mogelijk is. De heer Van Griensven (PVV) wijst op de afweging tussen een precedent en de burgerparticipatie. De heer Rozenberg (CDA) wijst op de grondige voorbereiding op het herinrichtingsplan met de bewoners, met meerdere momenten van inspraak. Daarbij zijn naar de zorgen en suggesties geluisterd en zijn waar mogelijk aanpassingen doorgevoerd. De heer Van Griensven (PVV) maakt een onderscheid tussen 'mogelijk' en 'wenselijk'.

Het trottoir weghalen is voor het CDA wenselijk. Uit de stukken begrijpt de PVV dat 80% het trottoir gehandhaafd wil hebben. Als dat niet gebeurt omdat dit als 'niet wenselijk' wordt betiteld, is de vraag waar de participatie voor dient. De heer Rozenberg (CDA) stelt dat de gemeente zeer zorgvuldig de mening en de inbreng van de bewoners heeft gewogen. De situatie ter plaatse maakt het niet nodig af te wijken van de plannen en er trottoirs neer te leggen. De veiligheid is geborgd met voorliggende plannen. De heer Van Boxmeer (De Bossche Groenen) vraagt hoe het komt dat de kennelijk goed geraadpleegde bewoners nog chagrijnig zijn. De heer Rozenberg (CDA) wijst op de afweging tussen de wens van de bewoners en een afwijking van een plan dat voorligt. Het gaat om de veiligheid. Die is geborgd in de huidige plannen. Dat dit niet compleet aansluit op wat bewoners willen, is spijtig. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) begrijpt het belang van de bewoners de trottoirs te behouden. Die willen een blokje om zonder alert te zijn op andere soorten verkeer. Shared space klinkt leuk, maar de voetganger delft er het onderspit. Wandelen is fijn als men niet hoeft op te letten voor een botsing. De geplande vergroening is van belang in het kader van klimaatadaptatie en biodiversiteit. Als ruimte wordt gemaakt voor trottoir én vergroening versmalt de weg.

Straatparkeren gebeurt hier al nauwelijks, want men heeft eigen opritten en eigen parkeergelegenheid. In grote delen van de zijstraat (Jan van Straelenlaan) zou een parkeerverbod soelaas moeten bieden door trottoir en vergroening ruimte te bieden, eventueel met eenrichtingsverkeer. Daarover zou met de bewoners overlegd moeten kunnen worden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of er in deze toch al groene omgeving nóg meer groen bij moet om een norm te halen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) stelt dat extra verharding onnodig is en de wandeling minder prettig. 11

Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) wijst op het recent verworven predicaat 'dementievriendelijke gemeente'. Een straat zonder stoep is niet dementievriendelijk en kan juist onveilig en lastig zijn voor dementerenden omdat het de oriëntatie bemoeilijkt. Ook voor wie van loophulpmiddelen afhankelijk is, is een stabiele en egale ondergrond zoals een stoep van belang. De discussienotitie wordt onderschreven. De heer Kanters (Volt) noemt het signaal dat 80% van de bewoners tegen het verdwijnen van het trottoir is duidelijk. Dat de wethouder geen gehoor geeft aan deze inspraak, roept de vraag op hoe de gemeente het signaal van de bewoners weegt. Bewoners noemen verkeersveiligheid als primair argument. Dat kan niet zomaar aan de kant worden geschoven. De vraag is of het draagvlak voor het plan voldoende is als een duidelijke meerderheid van bewoners zich ertegen uitspreekt. De vraag is wie hiermee is geholpen en of er geen tussenoplossingen zijn. Eén groenstrook van 2,5 meter kan ook worden opgedeeld in groen en voetpad. Die vraag stelt Volt niet aan de commissie maar moet de wethouder aan de bewoners stellen. De heer Van Rens (D66) vraagt of Volt vindt dat een besluit bij onvoldoende draagvlak per definitie niet moet worden genomen. De heer Kanters (Volt) stelt dat dit het geval is als er zoals hier geen tegenbelang is. De bewoners houden geen honderden woningen tegen.

Niet luisteren naar de bewoners biedt de gemeente geen voordeel. De heer Van Rens (D66) stelt dat het gaat over het toevoegen van groen versus het laten liggen van stenen. Er is een belang van biodiversiteit, ook op straatniveau. De heer Kanters (Volt) erkent het belang van vergroening op stedelijk niveau. Het gaat om drie straten, een kwart voetbalveld. Daar staat een wijk tegenover die niet blij is. De 625 bomen die elders worden geplaatst zetten meer zoden aan de dijk. Hier prevaleert het individuele belang. De heer Van Griensven (PVV) onderschrijft de inhoud van de discussienotitie. Het is er al groen, de trottoirs hebben een functie in de veiligheid van (oudere) wandelaars. Het trottoir ligt er al, er hoeft niets aan veranderd te worden. Parkeerplaatsen zijn voor bezoek en zorgverleners wel wenselijk. Dat is echter ook aan de bewoners. Het college kan niet voorbijgaan aan 80% van de bewoners die tegen zijn. De heer Den Hartog (GroenLinks/PvdA) verwijst naar het gebiedspaspoort Groen en Klimaatbestendig, en de Wateropgave Bomen, Water en Groen waarmee deze raad instemde. Gemaakte keuzes moeten uitvoering vinden in de wijken en dorpen. Voorkomen moet worden dat de inwoners natte voeten krijgen omdat het grondwater te snel daalt. Wel moet de inwoners worden uitgelegd wat er gebeurt en waarom en welke gevolgen dit heeft.

Het voorliggende voorstel laat precies zien waarmee is ingestemd: ontkoppeling van regenwater van het riool en extra groen ter opvanging en langzamere verwerking van het regenwater, juist om de leefbaarheid te vergroten. In de discussienotitie wordt ook de veiligheid besproken. Uit de data die gemeente met de bewoners heeft gedeeld, blijkt dat er in dit gedeelte van de wijk geen structurele snelheidsovertredingen zijn. Er is dan ook geen reden voor een uitzondering op wat de raad eerder besloot. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of snelheidsmetingen nodig zijn om het gevoel van onveiligheid op een shared space voor een 80-jarige aan te tonen. De heer Den Hartog (GroenLinks/PvdA) baseert zich graag op data. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) heeft begrip voor die andere indeling ten behoeve van de afwatering, maar vraagt hoe de fracties staan tegenover een klein gedeelte handhaven ten behoeve van een trottoir. De heer Den Hartog (GroenLinks/PvdA) laat zich daarover graag adviseren door verkeerskundigen.

12

De heer Van Rens (D66) houdt zich aan de afspraken uit de gebiedspaspoorten dat de wijken worden vergroend. De hier genoemde wegen hebben geen doorgangsfunctie, het zijn eindbestemmingen in een wijk. Daar is het sharedspaceconcept prima werkbaar. Juist hier biedt het kansen voor vergroening. Daarom wordt de herinrichting onderschreven. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of D66 openstaat voor én vergroening én een trottoir. De heer Van Rens (D66) ziet verwijdering van de stenen en groen er voor terugbrengen als eindpunt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt naar hoe D66 tegenover het parkeerverbod – los van eigen terrein – staat. De heer Van Rens (D66) stelt dat parkeerplaatsen reduceren kan als er een alternatief is. In een bestaande wijk als deze is er plek voor één auto voor de deur. Ook bezoek moet kunnen parkeren. Parkeren én vergroenen is een oplossing, maar niet zoals de heer Kagie voorstelt. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of D66 zich wel kan vinden in het idee om over dit punt met de bewoners in gesprek te gaan. Het gaat tenslotte om hun bezoek. Feitelijk stáán er al geen auto's in deze straat. De bewoners kan de keuze tussen bezoekerparkeren of een trottoir worden gelaten. De heer Van Rens (D66) beschouwt het gesprek met bewoners als een van de kerntaken. De manier waarop verschilt.

In gesprek gaan, betekent niet altijd het standpunt overnemen. Voor parkeerplaatsen vergroenen is D66 altijd te vinden. De oplossing van Partij voor de Dieren ziet D66 niet praktisch voor zich. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) geeft aan dat de parkeermogelijkheid er nu is. Als men er afstand van wil doen en die ruimte kan worden gebruikt voor de combinatie van vergroening én trottoir. Die oplossing zou iedereen tevreden kunnen stellen. De heer Van Rens (D66) stelt dat er in dat geval ruimte is voor extra vergroening. In een wijk als deze kunnen voetgangers, auto's, een kliko die eens per twee weken buiten staat prima samengaan. De overgebleven ruimte kan worden gebruikt voor vergroening. De heer Van Boxmeer (De Bossche Groenen) ziet de bewonersparticipatie als de angel in de discussie. Dat lijkt als vinkje behandeld. Hoe kan het anders dat men chagrijnig is terwijl men blij moet zijn. De brief van de wethouder ('Er zijn inspraakmomenten geweest') overtuigt niet. Wat er met die inspraak is gedaan, beperkt zich tot wat veranderingen aan opritten. De burgerparticipatie moet serieuzer worden genomen. De aannemer begint volgende maand, alles is besteld. Een eco-pad tussen het groen kan bijdragen aan het gevoel dat de participatie zin heeft gehad. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) stemt in met de discussienotitie.

Hij vraagt zich af wat de waarde van is van uitslagen van enquêtes waarvan vooraf wordt gezegd dat de meerderheid bepaalt maar dit later anders uitpakt, zoals ook hijzelf meemaakte. Onduidelijk is waarom een wijk ineens wordt veranderd, daar is geen behoefte aan. De fractie vreest dat dit het begin van vele veranderingen in wijken is. Dan heeft Den Bosch nog wat voor de boeg. De heer Van Rens (D66) stelt dat Den Bosch inderdaad wat voor de boeg heeft, als het de afgesproken plannen uitvoert. De gebiedspaspoorten zetten in op vergroening en waterbestendig maken van de stad. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) is voor vergroening en herinrichting van de stad, maar daar waar het nodig is. De riolering is volgens de fractie een oneigenlijk argument. Vergroenen lukt in de binnenstad al niet.

13

De heer Van Rens (D66) meent dat als er niets wordt gedaan de stad blijft stilstaan. D66 wil vooruit. Het gaat hier om een wijk die relatief versteend is en die kan worden vergroend. Daarnaast kan naar de binnenstad worden gekeken. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) stelt de veiligheid voorop. Die is niet in het geding. De fractie blijft bij haar mening. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch meent te weten dat er over dit gebied geen enquête is gehouden. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) beschouwt deze planvorming daarmee als dubieus. De heer Schuurmans (VVD) sluit zich aan bij De Bossche Groenen wat de participatie en timing betreft. Het is lastig als de raad zich nu nog gaat mengen in details van de uitvoering. Die uitvoering ligt na het door het college doorlopen van het traject bij het college. De plannen zijn definitief, de aannemer staat klaar. Over de grote lijnen kan op een ander moment worden gesproken. Bij shared space zijn vooral het proces rond de introductie en de communicatie hierover van belang. Daarbij is begrip voor de gevóelde veiligheid van belang. De risico's voor kinderen, ouderen en mensen met dementie spelen mee. Deze individuele casus is nu een reeds doorlopen traject.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) hoort een aantal partijen benoemen dat de participerende burger gehoord moet worden en dat een trottoir in enige vorm moet blijven of worden herontwikkeld. De suggestie van Volt over een andere indeling is interessant. Ook de suggestie van de Partij voor de Dieren om te vragen of men iets anders wil opofferen, is een manier om te toetsen hoe wilsbereid men is. Daar tegenover staat een 'Wij zijn beleid'-houding. Niet elk traject moet ertoe leiden dat wordt gedaan wat de participerende bewoners willen. Tegelijk is er een vreemde redenering over het verdedigen van argumenten tijdens participatie. Bewoners willen een trottoir, vervolgens wordt beargumenteerd of het ter plekke wel of niet onveilig is. Dit noemt de fractie een defensieve houding, die te vaak terugkomt. Dit vraagt om een andere mindset in de participatie. Den Bosch had de participerende burger tegemoet moeten komen. Er is geen meerderheid, indieners maken de balans op. De voorzitter vraagt bij het indienen van een eventuele motie aan te geven hoe indieners die behandeld willen zien. 10.

Conceptmotie Voetgangersgebied Driesprong Rosmalen – Veiligheid, Draagvlak en Tempo (gG, RB) De voorzitter geeft aan dat dit stuk is doorgeschoven uit de augustusraad. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN), namens indieners, geeft aan dat de motie recent is aangepast en ingekort. Het laatste punt van het dictum is vervallen. Waar normaal gesproken een discussienotitie leidt tot een motie is het nu andersom. Voornaamste struikelpunt is dat de gemeente stelt dat De Driesprong nog steeds een hoofdfietsroute is. Op die kennelijke hoofdroute is nu een waterfontein aangelegd die redelijk dicht tegen de aanpalende terrassen aan ligt. Zeker op marktdagen is het passeren van De Driesprong feitelijk onmogelijk. Gevraagd wordt de mogelijkheid van een voetgangersgebied te onderzoeken. De heer Bos (GroenLinks) vraagt naar het in de conceptmotie genoemde na deze raadsperiode onderzoeken van aanpassingen aan de hoofdfietsroute. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) sluit niet uit dat fysiek een mogelijkheid wordt geboden om een andere kant op te gaan. Ook kunnen op rustige momenten, te bepalen in timeslots, die fietsers hier wel naartoe kunnen gaan. Voor drukke momenten zou de alternatieve route aangegeven moeten worden. Er zonder meer van uitgaan dat de route blijft zoals die is, willen indieners niet.

De heer Van der Kallen (Rosmalens Belang), beschouwt De Driesprong als het hart van Rosmalen, waar men winkelt, verblijft en elkaar ontmoet. Verkeer, verblijf en veiligheid 14

conflicteren hier al jaren. Dit vraagt om zorgvuldige inrichting met ruimte voor fietsers op gezette tijden, met handhaving en toegankelijk voor iedereen. In een eigen enquête in 2024 gaf 85% aan een voetgangersgebied te willen. Aan het college het verzoek hier gehoor aan te geven als dit bij de participatie opnieuw aan de orde komt. Het college geeft aan dat de ongevallen beperkt zijn, maar erkent het gevóel van onveiligheid bij inwoners, ondernemers en bezoekers. De Driesprong als voetgangersgebied staat niet voor niets in het verkiezingsprogramma. De heer Van Rens (D66) vraagt of De Driesprong toegankelijk moet zijn voor iedereen, behalve voor fietsers. De heer Van der Kallen (Rosmalens Belang) heet fietsers welkom als de winkels dicht zijn. De heer Van Rens (D66) hoort de heer Van der Kallen spreken over de fontein. De Driesprong is recent heringericht, met een fontein mede op verzoek van Rosmalens Belang. Als nu weer moet worden heringericht, is de vraag wat er verkeerd is gegaan met de vorige herinrichting. De heer Van der Kallen (Rosmalens Belang) stelt vast dat de herinrichting niet heeft bijgedragen aan een veiliger situatie op De Driesprong. De heer Van Rens (D66) vindt het erg kort dag: de fontein is begin 2025 in gebruik genomen. De heer Van der Kallen (Rosmalens Belang) vraagt in de conceptmotie om een evaluatie na een half jaar. Die is toegezegd.

Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vindt het positief dat in dit dossier samenwerking het uitgangspunt is, geen pronken met andermans veren. Dit gebied wordt in de praktijk niet altijd als een echt voetgangersgebied ervaren. Dat is ook elders in de gemeente zichtbaar. Fietsers stoppen niet voor een voetganger die wil oversteken, negeren fietsverboden of scheren rakelings langs voetgangers. De fractie herkent de geschetste problemen volledig. De Driesprong zou een prettige en veilige plek moeten zijn voor voetgangers, waar winkelen en verblijven centraal staan. Fietsers als dominante partij zijn nadelig voor de leefbaarheid en veiligheid. De motie helpt duidelijkheid te scheppen, de regels te handhaven en de verkeersveiligheid in het voetgangersgebied te verbeteren. De heer Schuurmans (VVD) signaleert dat de wethouder eerder heeft toegezegd de evaluatie naar voren te halen, zodat sneller aan maatregelen kan worden gewerkt. De vraag is wat nog de toegevoegde is ten opzichte van de planning. Dictumpunt 2 nog in deze raadsperiode uit te voeren, zoals gevraagd, is mogelijk niet haalbaar. Dit zou in 'zo snel mogelijk' kunnen worden veranderd. De heer Bos (GroenLinks/PvdA) hoort net als anderen signalen over overlast door fatbikes en andere fietsen en hun hoge snelheid. Dat is nu toegestaan omdat De Driesprong onderdeel is van een hoofdfietsroute.

De fracties staan achter een onderzoek naar een alternatieve route, samen met wijkraad, bewoners, ondernemers en andere betrokkenen. Op twee punten horen de fracties graag een reactie van initiatiefnemers. - Volgens de wijkraad rijden er ook auto's over De Driesprong. De verzinkbare palen staan vaak omlaag. Gevraagd wordt naar een betere organisatie hiervan. - Het verleggen van de hoofdfietsroute is een eerste stap, maar omdat gedrag lastig is te veranderen, zijn aanpassing van de infrastructuur of handhaving soms nodig. Gevraagd wordt hoe indieners tegen de metaforische driesprong van verblijfsklimaat, handhaving en mobiliteit aankijken. De heer Roovers (SP) prijst de toenadering tussen twee inhoudelijk verschillende fracties en steunt voor de motie. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) leest niets om tegen de motie te zijn en prijst de samenwerking.

15

De heer Van Rens (D66) wil het verleggen van de hoofdfietsroute zeker onderzoeken. Tegenover de herinrichting staat de fractie niet per se negatief, wel is de vraag hoe die eruit komt te zien. Bij bordjes aan het begin van het plein kan hij zich van alles voorstellen. De heer Kanters (Volt) steunt een voorstel voor een voetgangersgebied op De Driesprong in samenspraak met alle belanghebbenden. De motie is een stap naar verbeterde veiligheid en leefbaarheid. Hierbij worden wel concrete venstertijden voor fietsers verwacht. Als die er niet in staan, stemt Volt tegen. Men moet bijvoorbeeld tussen 09.00 en 12.00 boodschappen kunnen blijven doen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) stemt juist in met de motie vanwege venstertijden voor fietsers. De vraag is hoe wijs het is die tijden nu al in beton te gieten. Beter kan dat samen met de wijkraad en andere stakeholders worden gedaan. De heer Kanters (Volt) vindt de omschrijving 'al dan niet' te vaag. Dan is geen venstertijden ook een optie. De Driesprong moet op gezette tijden bereikbaar blijven voor fietsers, bijvoorbeeld als de horeca minder wordt bezocht. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) ziet in de gezamenlijke motie de nuance terug die in de raadsvergadering werd gevraagd. Tussen 'altijd fietsers' of 'nooit fietsers' kan in overleg met alle belanghebbenden een oplossing worden gezocht.

Als het druk is met voetgangers, levert het winst voor het veiligheidsklimaat op als er even geen fietsers worden toegelaten. Van belang is dat de hoofdroute wordt aangepast, zodat de druk op De Driesprong wordt verlicht. Deze motie zet dat proces in gang en dat wordt gesteund. Gekeken kan worden of er bij een herinrichting meer groen kan worden toegevoegd. Dat draagt bij aan een aangenaam verblijfsklimaat. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) steunt de motie. Verwezen wordt naar de onlangs aangenomen motie om aanhakend op het Meerjarenplan Fietsveiligheid kennis, kunde en middelen bij het rijk aan te spreken over de snelheden en massa's in het fietsverkeer. Het gaat hier om de participatie van wijkraad, bewoners en belanghebbenden, die de politiek zo min mogelijk moet belemmeren. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) steunt de motie. De heer Rozenberg (CDA) steunt de motie, maar benadrukt dat dit vraagstuk niet op zichzelf staat. Ook in het centrum van Den Bosch voelen voetgangers zich geregeld onveilig door intensief gebruik van fatbikes en elektrische fietsen. In 2023 heeft het CDA aandacht gevraagd voor de groeiende spanning tussen fietsers en voetgangers. Dit bedreigt de verblijfskwaliteit van de binnenstad. Dit vraagt om een integrale aanpak voor het centrum van Den Bosch.

De aanpak van De Driesprong is daar het startpunt van op voetgangersgebieden en fietsveiligheid in alle centra binnen de gemeente. Mevrouw Janssen (PVV) steunt de motie van harte en spreekt de hoop uit dat de participatie soepeler verloopt dan bij agendapunt 9. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) dankt iedereen voor de positieve woorden. De fracties gaan nog niet samen, maar ook bij een volgend groot onderwerp slaan de fracties de handen ineen, de oostelijke ontsluiting. De fietsroute is al jaren zo en gaat over het dorpsplein. Dat veranderen, vraagt sturing. Het gaat om voorbereidingen op het aanpassen. Dat valt te bereiken met lichte beïnvloeding. Dat is uitwerking voor later. De metaforische driesprong waar Den Bosch voor staat zou ook fysiek gemaakt moeten worden. De palen staan er, het blijkt lastig een beheerder aan te stellen. Het gemak dient de mens, de palen liggen en blijven liggen. Bij dat beheersprobleem begin het, ook wat de fietsers betreft. Er lijkt brede behoefte aan maatregelen, maar welke met name fysieke maatregelen is nog niet bepaald. Wel moet er worden gestuurd richting iets dat helpt. De voorzitter gaat ervan uit dat de motie met enkele mede-indieners naar de raad komt. Dit kan als licht bespreekstuk worden doorgeleid naar de raadsvergadering. 11.

Rondvraag en sluiting 16

Er is geen rondvraag ingediend. De voorzitter dankt de aanwezigen voor hun bijdrage en sluit de vergadering om 21.23 uur. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de commissie Omgeving van 28 oktober 2025. De secretaris, mr. G.L. Pijnenburg