Concept verslag commissie Omgeving 2026-05-26

Commissie OMGEVING Conceptverslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv) Commissieleden:

26 mei 2026 Raadzaal

Collegeleden:

ir. P.K. Schuurmans mr. G.L. Pijnenburg H.B. Bos, A.W. van Boven, H. Brakkee, drs. L.L.F.M. Ciotti, M.C.H. de Cocq van Delwijnen, J.J.E.L. van Creij, E.R.F. Esser, L.A.J. van Griensven, A.C.G. Hermans, W.B.G. Hoeben, L. Holterman, V.S. Jaddoe, H.J.M. Kitslaar, M.I. Krol-Gumbs, H.J.W.C. Liebregts MBA, mr. drs. R. Lipman, P.H.J. Molle, mr. S.J.M. Peters, R.M. Pijnenborgh, E. Samshuijzen, C.G.N. Soetekouw MSc, S.J.B. van de Ven M. Craste bc, R.J.J. Geers, P. Slikker

Afwezig:

-

Verslaglegging:

E.J. Wendt, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de eerste vergadering van de commissie in de nieuwe raadsperiode om 19.00 uur. De voorzitter feliciteert alle commissieleden zijnde niet-raadsleden met hun benoeming.

2.

Vaststelling van de agenda De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

3.

Vaststelling van de verslagen van 10 en 23 februari 2026 De verslagen worden ongewijzigd vastgesteld.

4.

Lijst van openstaande moties en bestuurlijke toezeggingen De voorzitter legt de bedoeling van deze lijst en het bijbehorende proces uit. Het college stelt voor om de volgende moties als afgedaan te beschouwen. • Onderzoek naar ontmoetingsgerichte winkelvoorziening in De Vliert (nr. 6) De voorzitter stelt vast dat hiermee wordt ingestemd. • Koningsweg (nr. 9) De heer Holterman (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt het antwoord op motie 9 wat te vrijblijvend en vraagt een concreter antwoord. Wethouder Ralph Geers geeft aan dat hierop zoals de motie vraagt in de Veiligheidsdriehoek is aangedrongen en dat de Veiligheidsdriehoek positief tegenover een flexflitser staat. Die vraag ligt nu bij het CVOM ter afdoening. Het OM heeft te kennen gegeven ook meer of flitscamera's en flexflitsers te willen inzetten. Met de vraag aan de Veiligheidsdriehoek is de motie uitgevoerd. De heer Holterman (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt om gewogen stemming over het als niet afgedaan beschouwen van de motie. De voorzitter constateert na de stemming dat de motie als afgedaan wordt beschouwd. De heer Liebregts (50PLUS) vraagt naar het nut van een motie als afgedaan beschouwen als die zo weer opnieuw kan worden ingebracht. 1

De voorzitter erkent dat die mogelijkheid er ís, maar dat het hier gaat om de agenda. Het college stelt voor om de volgende bestuurlijke toezeggingen als afgedaan te beschouwen • Digitaal parkeren (nr. 1 en 2) • Verkeershoofdstructuur (nr. 3) • Stadsdelta (nr. 4) • Omgevingsvisie (nr. 5) • Realisatie HOV-lijn (nr. 7) Mevrouw Samshuijzen (PvdD) geeft aan dat bij nummer 7 sprake ís van realisatie, maar zij mist een antwoord over de uitvoering: rijdt de HOV-lijn wel door? De voorzitter stelt voor het stuk nog een cyclus te laten staan. 5.

Werkplanning De voorzitter schetst dat vooruitlopend op benoeming van een nieuw college de eerder bekende werkplanning is bijgevoegd. Hierover worden geen opmerkingen gemaakt.

6.

Wijziging omgevingsplan 'TAM-omgevingsplan Hoofdstuk 22b Vergroening Dijklint Orthen' De voorzitter legt ten behoeve van de nieuwe commissieleden de procedure uit, met een pitch van negentig seconden in de eerste termijn en een tweede termijn met de mogelijkheid tot nadere toelichting en reactie op andere fracties. In de tweede termijn kunnen raadsinstrumenten (moties, amendementen) worden aangekondigd en bestaat de mogelijkheid tot interruptie. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) wijst op de nadelige gevolgen voor de gezondheid van het wonen onder hoogspanningskabels die hier de aanleiding voor waren. Hij waarschuwt daar sinds 2009 voor, toen als roepende in de woestijn, maar signaleert dat deze visie inmiddels navolging vindt. Bij de windmolens gaat volgens de fractie hetzelfde spelen. De ondergrondse werkzaamheden zijn volgens de stukken opgeschoven naar 2032 tot 2036 vanwege netcongestie. Aan de wethouder de vraag of er voldoende ambtelijke druk wordt uitgeoefend op het ondergronds brengen. De woningbouwlocatie Jeroen Bosch komt ook in de knel. Inhoudelijk is de fractie wel akkoord. De heer Van de Ven (CDA) is inhoudelijk akkoord, maar stelt dat in de afgelopen jaren veel is gereserveerd voor verlegging van de hoogspanningsverbindingen.

Aan de wethouder de vraag hoe deze planwijziging zich verhoudt tot de bestaande reservering, welke prioriteit het verleggen van de hoogspanning heeft en hoe het college hierop stuurt in de samenwerking met TenneT. De heer Molle (50PLUS) is positief over de bijdrage aan de gezondheid, ontmoeting en de prettige leefomgeving die het plan oplevert. Vergroening moet meer zijn dan een ambitie op papier en moet bijdragen aan gezondheid en leefbaarheid. De gevolgen en effecten moeten worden bijgehouden. Openbare ruimte moet bruikbaar zijn voor iedereen, dus ook voor ouderen en inwoners met een beperking. Aan het college de vraag naar de gebruikte indicatoren om de effecten van vergroening en de toegankelijkheid van de openbare ruimte te volgen. Ook is de vraag hoe het project past binnen de brede vergroening en ecologische verbindingen. De heer Van Griensven (PVV) wijst op het wissen van geschiedenis – negentiende-eeuwse panden weghalen – om andere geschiedenis, het open beeld, naar voren te halen. Dat open beeld moet goed zichtbaar zijn, maar vernietiging van oude panden heeft niet de voorkeur. Voorgesteld wordt het pand te laten gebruiken door bijvoorbeeld de Voedselbank of een sportclub om ten minste het erfgoed te behouden.

Reactie college Wethouder Ralph Geers verwijst naar een rijksregeling van enige jaren geleden om woningen die direct onder hoogspanningsmasten gelegen zijn te verwijderen, via een uitkoopregeling die tot 2021 liep. Wat nu voorligt, is het daadwerkelijk juridisch omzetten van de bestemming van 2

wonen naar natuur teneinde de subsidie te behouden. Het andere deel is het ondergronds brengen van hoogspanningsmasten. Dan nog blijft er een veiligheidscirkel over, maar het is zowel ruimtelijk als voor de gezondheid beter. Uit de jaarstukken (agendapunt 7) blijkt dat de gemeente volgend jaar een offerte van TenneT kan verwachten. Terwijl TenneT het hoogspanningsnet op orde brengt, bereidt de gemeente zich voor op de offerteaanvraag. De raad heeft in de vorige periode de cofinanciering al in het Structuurfonds gedekt, waarmee het commitment richting rijk duidelijk is. De vragen van 50PLUS worden als technische vragen afgehandeld. De heer Van de Ven (CDA) vraagt of TenneT heeft toegezegd dat eventuele meerkosten voor zijn rekening zijn. Wethouder Ralph Geers verwijst naar pagina 244 van de Jaarstukken (agendapunt 7) en naar het raadsvoorstel uit de vorige periode. Uit een haalbaarheidsstudie is al een kansrijk tracé naar voren gekomen, inclusief berekeningen voor het onder de grond brengen. Die informatie is dus beschikbaar. De heer Van Griensven (PVV) vraagt naar overleg met Erfgoed 's-Hertogenbosch. Wethouder Ralph Geers stelt dat alle procedures zijn doorlopen en dat het hier alleen om de bestemmingswijziging gaat. Over de toekomst van de panden is in een eerder stadium al een keuze gemaakt.

De voorzitter constateert dat dit als hamerstuk naar de raadsvergadering wordt doorgeleid. 7. 8.

Jaarstukken 2025 Actualisatie Begroting 2026 De voorzitter merkt op dat agendapunten 7 en 8 gezamenlijk worden behandeld. Van de gebruikelijke behandeling van raadsvoorstellen, met een pitch en dergelijke, wordt hierbij afgeweken vanwege de inhoudelijke breedte. Per fractie zijn meerdere woordvoerders toegestaan. Voor de commissie Omgeving betreft dit de volgende portefeuilles: Ruimtelijke Ordening en Stedenbouw, Grondzaken, Wonen, Omgevingswet, Mobiliteit en bereikbaarheid De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) merkt steeds weer op dat een paar maanden na de begroting er veel overschot is. Dat vindt de fractie zorgwekkend. De zorgen van de accountant bij verschillen tussen de woningbouwprognoses en de realisatie deelt de fractie. Graag hoort zij hoe de wethouder hier tegenaan kijkt. De woningbouw in de binnenstad is niet afgestemd op bijvoorbeeld de bouwvakker, die er zijn bus niet kan parkeren. Gevraagd wordt of de woningbouw wordt belemmerd door de stikstof óf de stikstofwetgeving. Er staan 6200 woningen in voorbereiding, voor 400 woningen zijn plannen vastgesteld. De vraag is hoe hard de plannen zijn. Op zoek naar betaalbaardere woningen voor jongeren heeft de gemeente invloed op de starterslening. In 2024 is daarvoor € 2 miljoen extra apart gezet, in totaal is nu € 6 miljoen beschikbaar.

De wethouder wordt gevraagd hoe hij aankijkt tegen een motie om nog eens € 2 miljoen voor de starterslening beschikbaar te stellen. Een goede zaak dat op eerder uitgesteld onderhoud op de buitenruimte een inhaalslag wordt gemaakt. HOV richting Groote Wielen is opgenomen in de concessie die in december 2026 ingaat. Hij vraagt duidelijkheid hierover. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) stelt dat in plaats van een overschot van € 17 miljoen als automatisme in de algemene reserve te storten, er ook iets leuks mee kan worden gedaan; er zijn zoveel wensen vanuit de raad. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vermoedt dat deze gelden bij de coalitievorming al zijn opgebruikt. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) erkent dat dit geld aardig opgesoupeerd zal zijn.

3

Er is echter ook nog € 42 miljoen van 2025 overgeheveld naar 2026. Met een bulldozer wordt het geld vooruitgeschoven, omdat Den Bosch de projecten kennelijk niet weggezet krijgt. Het college stelt dat € 25 miljoen aan onrechtmatigheden acceptabel is. Als de raad hierin meegaat, wordt het college feitelijk decharge verleend voor deze onrechtmatigheden. De voorzitter benadrukt dat dit onderwerp niet past in de commissie Omgeving. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) citeert uit de accountantsverklaring dat om te voldoen aan de rijkssubsidies de gemeente drie grondexploitaties heeft geopend: De Donken, Innovatie Kwartier en Citadelpoort. Daarnaast zijn De Vliert en het cultuurplein in voorbereiding. De vraag is of de 185 woningen van de Citadelpoort nodig zijn om aan de voorwaarden voor rijkssubsidie te voldoen en of De Vliert en het cultuurplein erbij worden gehaald om dit te vergemakkelijken. Dit is van belang omdat de Citadelpoort boven op een parkeergarage staat die nog gegraven moet worden. Dat kan pas als de oude Diezebrug is afgebroken. Dát kan dan weer pas nadat de nieuwe Diezebrug klaar is. Kort voor de verkiezingen bleek die aanbesteding teruggetrokken. In het collegevoorstel staat echter dat een voorstel in voorbereiding is en wanneer de brug klaar is. Daarbij wordt eraan voorbijgegaan dat de raad de verhoging van het budget nog moet goedkeuren.

Dit hangt allemaal samen met de rijkssubsidie voor het aantal te bouwen woningen. De fractie uit haar zorgen over de wijze van rapporteren. De raad heeft niet gekozen voor vervanging van de burg, dat was een advies van de wethouder omdat volgens het college de brug op instorten zou staan. Evenmin heeft de raad besloten de roeivereniging te verjagen, dat was de consequentie van de beoogde vestiging van het Design Museum. Nu dat niet doorgaat, wordt ineens gesproken van de wens van de raad. In het jaarverslag staat volgens de fractie ten onrechte dat het project theater succesvol is afgerond: de werkelijkheid is dat de directeur weg is, er een megabegrotingstekort is en een raad die het boetekleed aantrekt. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt of de fractie het in het kader van de subsidies heeft over de NOVEX-gelden of de Realisatiestimulans. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) verduidelijkt dat hij doelt op de NOVEX-gelden. Daarbij gaat het om aantallen woningen die moeten worden gerealiseerd. Den Bosch krijgt de projecten gerealiseerd en weet de ambtelijke capaciteit niet op peil te brengen waardoor het geld niet kan worden uitgegeven. De focus moet liggen op wat nodig is, namelijk woningen bouwen. Als een locatie afhankelijkheden kent, zoals een roeivereniging of een parkeergarage, moet naar andere plekken worden gekeken.

De heer Van de Ven (CDA) is bezorgd over de structurele kostenstijging voor evenementen of woningbouw. Dit zijn geen incidentele uitschieters meer. Dat vraagt om sturing en structurele oplossingen. De vraag is wanneer de commissie en raad concrete voorstellen kunnen verwachten betreffende de bijsturingen. Aan de wethouder de vraag hoe de Realisatiestimulans als standaardverwachting in deze begroting is meegenomen. Door netcongestie kan de woningbouw na 2028 deels opdrogen. De heer Peters (GroenLinks-PvdA) roept in herinnering de recordopbrengst voor Serious Request afgelopen december voor kinderen met een spierziekte, als voorbeeld van hoe Den Bosch samen tot grootse dingen in staat is. Door nieuwbouw, transformatie en splitsing kwamen er bijna 1000 woningen bij die hard nodig zijn. De verwachting van 200.000 inwoners in 2050 en kortere in plaats van langere wachtlijsten vraagt om flinke bouwactiviteit. Grote woningbouwprojecten kosten tijd. Na dertig jaar bouwen is recent pas het Paleiskwartier afgerond. Woningbouw is een zaak van lange adem en bouw in 2050 vraagt nu al om actie. Er zijn grote stappen gezet voor veel meer woningen in de komende jaren: in hetBloemenkampkwartier, De Vliert en De Donken zijn 6200 woningen gepland, waarvan 70% betaalbaar. De Realisatiestimulans biedt ook vanuit het rijk een bijdrage.

De heer Bos (GroenLinks-PvdA) noemt de ontwikkeling van Bosch Centraal als positieve ontwikkeling in de mobiliteit. Deze ontwikkeling past bij een steeds groter wordende gemeente. Het station houdt Den Bosch bereikbaar, biedt een plus op de omgeving en stimuleert duurzame collectieve vervoersalternatieven. De in beleid omgezette knips, waarvan de eerste is

4

gerealiseerd op de Zuid-Willemsvaart, passen in dezelfde lijn. Doorgaand verkeer wordt geweerd om de leefbaarheid te verbeteren. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) heeft van burgers gehoord dat het sinds de knips drukker is op de Citadellaan. De heer Bos (GroenLinks-PvdA) geeft aan dat een transitie voor de gehele Binnenstadsring wordt beoogd, waarbij overlast op sommige plekken soms kan voorkomen. Het gaat om het totaalbeeld van de Verkeersstructuur 2030. Op informatie van ProRail over de trilling reducerende ondergrondse constructie (TROC) en de impact op de Magistratenlaan wordt nog steeds gewacht. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) onderschrijft veel van de door de GroenLinks-PvdAfractie gewenste ontwikkelingen, maar vraagt of die allemaal wel gerealiseerd kunnen worden met het oog op ambtelijke capaciteit en besteding van gelden. De heer Bos (GroenLinks-PvdA) ziet het als taak van de raad om de vinger aan de pols te houden, bijvoorbeeld als zo'n bericht van ProRail roet in het eten gooit. De heer Kitslaar (Rosmalens Belang) wijst op externe factoren van de aansluitstops door Enexis tot de Omgevingswet die leiden tot langere procedures en extra werkdruk. De fractie onderschrijft het collegevoornemen de € 1,8 miljoen rijksbijdrage Realisatiestimulans Woningbouw apart te reserveren omdat projecten steeds lastiger zijn rond te rekenen.

Naast onrendabele woningbouw kunnen de middelen ook voor infrastructuur en mobiliteit worden gebruikt. Bouwen is meer dan woningen neerzetten. Ontsluiting, energievoorzieningen en kwalitatief goede openbare ruimte kunnen hier niet los van worden gezien. Netcongestie, dat eerst nog een theoretisch risico was, wordt steeds concreter met de aangekondigde aansluitstop en projecten die vertraging oplopen. Dit raakt de economie én inwoners die wachten op een woning. De gemeente moet naar tijdelijke innovatieve oplossingen zoeken, zoals lokale energieopslag, slimme energiesystemen of andere maatregelen tegen tijdelijke pieken. De fractie is verheugd over de proef voor het fietsverkeer op de Driesprong in Rosmalen en de betrokkenheid van bewoners. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of het Rosmalens Belang duidelijk is op basis van welke afwegingen de proef wordt beoordeeld. Voor de heer Kitslaar (Rosmalens Belang) zijn de kaders niet duidelijk. Hij weet dat tijdens de proef enquêtes worden uitgestuurd waarin ook de huidige situatie wordt beoordeeld. De heer Jaddoe (D66) noemt de in de vorige periode vastgestelde woningbouwplannen veelbelovend. Van de 15.000 woningen die de komende jaren nodig zijn, vormen de 2200 van afgelopen jaar maar een klein aandeel. Voor doorpakken, is lef, ambitie en groots durven denken nodig.

Dat wordt niet makkelijk, met netcongestie, stikstof, hittestress en bedreiging van de waterkwaliteit. Inbreiding in bestaand stedelijk gebied geeft de mogelijkheid om bestaande voorzieningen te gebruiken. Inbreiden kan ook in de wijken rond de Brede Binnenstad. Na EKP-Noord en de Bossche Stadsdelta komt het resterend kwadrant Ertveld-Zuid aan bod. De ingenomen grondposities hebben bestemming bedrijventerrein. D66 vraagt zich af of dit gebied geschikt is voor voortzetting van het hoogstedelijk wonen in de Spoorzone. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of D66 verwacht dat de ambities kunnen worden waargemaakt. De heer Jaddoe (D66) denkt dat eerdere crises hebben laten zien dat innovaties dan sneller gaan. Daar moet gebruik van worden gemaakt. Bij I&O waren daar voorbeelden van te zien. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of de gemeente voldoende regie pakt.

5

De heer Jaddoe (D66) stelt dat de raad via de kaders innovaties mogelijk moet maken en houden. De heer Soetekouw (D66) bespreekt mobiliteit en bereikbaarheid. De stappen die zijn gezet rond het nieuwe Centraal Station worden verwelkomd als een impuls voor ontwikkeling van de gehele Spoorzone als letterlijke en figuurlijke brug tussen twee delen van de stad. De samenwerking met het rijk en de landelijke OV-organisaties stemt de fractie positief. D66 ziet ook voor nieuwe stations verschijnen in de Maaspoort en Nuland, nieuwe OV-knoppunten die bij een groeiende gemeente horen. Deelmobiliteit verdient een plek in een moderne, schone en slimme mobiliteitsmix. De enige aanbieder van deelscooters heeft de gemeente echter verlaten. Gevraagd wordt welke rol het college kan spelen bij het laten terugkeren van aanbieders. Verkeersveiligheid: de aanpak van sommige onoverzichtelijke rotondes is afgelopen jaar voorbereid. Hopelijk worden die werkzaamheden snel uitgevoerd. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) wijst op de door D66 omarmde marktwerking: de aanbieders van deelmobiliteit zijn zelf vertrokken. Sinds de helmplicht is de populariteit van scooters gedaald. De vraag is of D66 de terugkeer ook financieel wil stimuleren. De heer Soetekouw (D66) las dat het vertrek van de aanbieder voor het college onverwacht en als teleurstelling kwam. Daar hoort de fractie graag een toelichting op.

De heer Ciotti (VVD) uit namens zijn fractie zorgen over de woningmarkt. Leraren, zorgverleners en hulpverleners komen niet in aanmerking voor sociale huur. Het is daarom betreurenswaardig dat in de jaarstukken de doelstelling middenhuur en betaalbare koop totaal niet wordt gehaald. In plaats van 40% is maar 21% gehaald. De heer Van Boven (SP) wijst op de beroepen die de VVD noemt als kandidaten voor middenhuur. Die middenhuur loopt tot € 1.150. Dat kan een gemiddelde politieagent of zorgverlener niet betalen. Om aanspraak op zo'n woning te maken, moet vier keer de maandhuur worden verdiend. Voor die mensen zijn dus goedkopere woningen nodig. Daar kan de wethouder met corporaties afspraken over maken en de raad kan dat de wethouder opdragen. Het overschot op de begroting zou bijvoorbeeld eens kunnen worden besteed om de huren niet te verhogen of te verlagen. De heer Ciotti (VVD) is het daar niet mee eens. De vastgestelde woningmix moet worden gehandhaafd. Aan de wethouder de vraag om een visie op overschrijding van de sociale huur. Die is nu 53% in plaats van 30%. Oplossingen voor de woningnood liggen niet alleen bij nieuwbouw maar ook bij slimmer gebruik van de bestaande ruimte. Over de Startnotitie Beter Benutten Bestaande Woningen is de fractie te spreken. De doorlooptijd van woningsplitsing baart de fractie zorgen, terwijl dit een belangrijke indicator is.

Die doorlooptijd is echter niet geregistreerd, zo blijkt. Pas nu met een vast team gewerkt gaat worden, gaat de gemeente het aantal aanvragen bijhouden. De vraag is hoe de wethouder zonder nulmeting efficiënter wil gaan werken. Vragen van andere fracties over doorlooptijd zijn beantwoord, maar de VVD vraagt zich af hoe betrouwbaar die antwoorden over behaalde termijnen zijn. Hij vraagt of ook andere vergunningen niet worden geregistreerd. De heer Hermans (VVD) ziet de intelligente VRI's als belangrijk instrument in een slimmer en veiliger mobiliteitsbeleid. Hij vraagt hoe de overgang van de oude naar de nieuwe aanbieder in 2027 soepel verloopt en niet leidt tot nog langere stilstand of achteruitgang. De subsidieregeling verkeerseducatie en verkeersveiligheid is fors (27%) onderbenut. Gevraagd wordt hoe de beschikbare middelen bijdragen aan een veiliger Den Bosch. De fractie sluit zich aan bij het collegestandpunt over flexibele flitspalen en mobiele trajectcontroles. Mevrouw Krol (Leefbaar 's-Hertogenbosch) ziet dat in de afgelopen vier jaar 3761 nieuwe woningen zijn opgeleverd. Het doel was 1000 per jaar. Zo komt Den Bosch er niet. Dat besefte de gemeente bij het aangaan van de Regionale Woondeal in 2023. In elf jaar zouden 11.122 woningen worden gebouwd, ofwel 1200 per jaar. Tot 2030 moeten er dus nog 7361 woningen 6

worden gebouwd. De Bossche Stadsdelta en de nieuwe stadswijk De Vliert zijn twee belangrijke projecten. In het raadsvoorstel over De Vliert staat januari 2026 als startmoment genoemd, nu wordt gesproken over 2027. De vraag is waarom de geplande start bouw 2026 niet haalbaar is gebleken. De fractie wil weten hoe hard de term 'beoogd' is. Het gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta is in december 2020 geaccordeerd. De raad ging er toen van uit dat de gebiedsontwikkeling in 2025 zou starten. Ook het bestuursakkoord rept van 'doorpakken op grote woningbouwprojecten' en 'zo snel mogelijk starten met de Bossche Stadsdelta'. Tijdens de begrotingsbehandeling in november 2025 gaf het college als verwacht startmoment woningbouw Tramkade 2027/2028 aan. De vraag is of die verwachting nog staat. De heer Holterman (Leefbaar 's-Hertogenbosch) benoemt de doorstroming van de Magistratenlaan als het sleutelproject voor de Bereikbare Binnenstad. De opgave is al sinds het bestuursakkoord uit 2018 verlegging van het autoverkeer van voor naar achter het station. Dit voornemen is daarna steeds herbevestigd. De doorstromingsstudie Magistratenlaan zou in Q4 2025 zijn afgerond, maar blijft uit. Vraag is wanneer de studie af is. Een slim parkeerverwijssysteem, onontbeerlijk voor een béétje stad, ontbreekt nog altijd. Er zijn nog steeds geen resultaten van de studie beschikbaar.

In de Integrale Aanpak Brede Binnenstad zou dit systeem in 2026, met overloop naar 2027 plaatsvinden. De vraag is of dit wordt waargemaakt. Parkeergarage Citadelpoort staat in de planning op 'nog uit te werken'. Gevraagd wordt wat daarmee wordt bedoeld. Op de technische vraag is geantwoord dat net is gestart met het zoeken naar de invulling van een publiekstrekkende functie op de Citadelpoort. Pas daarna kan het totale project worden gepland. Gevraagd wordt of realisatie voor 2030 haalbaar wordt geacht en of het Parkeerhuis op de Tramkade er nog komt. De fractie uit grote twijfels over deze projecten. Er zullen parkeeralternatieven geboden moeten worden aan de noordzijde van de binnenstad. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) bespreekt de woningbouw, met name in relatie tot de netcongestie. In het jaarverslag wordt dit meerdere keren genoemd als risico voor de uitvoering. Toch lijkt iedereen overvallen door de aansluitstop. Het jaarverslag gaat hier slechts beperkt op in. Een visie die grip op lokale oplossingen biedt, wordt gemist. Wellicht was een betere voorbereiding zinvol geweest. Rotterdam had hier in 2024 al concrete plannen voor. De vraag is in hoeverre Den Bosch het congestiemanagement en netneutraal bouwen in de steigers heeft gezet.

Dit ligt ook bij de netbeheerder en de provincie, maar in de eigen woningbouwopgaven heeft de gemeente wel degelijk een eigen verantwoordelijkheid. Bestuurlijke duiding is gewenst. De heer Van Griensven (PVV) zou het overschot van € 18 miljoen graag gebruiken om de lasten voor de inwoners te verlagen. Bouwen in het oostelijk deel van de gemeente wordt door de netcongestie vrijwel onmogelijk. Dat deel van de gemeente is aangesloten op de transformator in Wijchen. Volgens de RES-woordvoerder wordt dat probleem pas in 2034 opgelost. Tot die tijd zal woningbouw daar dan waarschijnlijk ook uitblijven. Heden kreeg de PVV een aanvraag binnen voor woningbouw in Nuland. Die zou daar dan dus niet zijn toegestaan. De vraag is of dat aan die mensen wordt gemeld. Het is van belang dat het college het contact met Enexis en TenneT blijft onderhouden om alles zo snel mogelijk in orde te brengen. Anders komt Den Bosch daar straks veel woningen tekort. De heer Van Boven (SP) is blij met de rijksbijdrage van € 7.000 per in aanbouw genomen betaalbare woning, maar vraagt of de raad kan sturen op wélke categorie 'betaalbaar' dat is. De SP wil dat geld vooral inzetten op sociale huur. Van 2015 tot 2025 zijn er 1240 sociale huurwoningen bij gekomen op 3336 koopwoningen en 2900 voor overige verhuur. Het is met een wachttijd van bijna elf jaar zaak de sociale huur vlot te trekken.

De 1050 woningen die langdurig leeg staan, vragen om een leegstandsverordening als middel om de woningnood te helpen lenigen. Bij bestaande bouw spelen stikstof en netcongestie minder of niet een rol. De heer Molle (50PLUS) vraagt zich af of de leefbaarheid voor de inwoners voldoende meegroeit met de investeringen in woningen, vergroening en duurzaamheid in Den Bosch. Duizenden woningen zijn volgens de stukken in voorbereiding, tegelijk wordt ingezet op langer thuis wonen via de Woonzorgvisie. Dat is voor 50PLUS een belangrijk uitgangspunt omdat steeds meer mensen langer zelfstandig thuis wonen. Woningen, wijken en openbare ruimte

7

moeten daarop zijn ingericht. Voor de oudere en minder mobiele inwoners ziet de fractie minder aandacht. Vragen aan het college in dit verband: - Wordt toegankelijkheid voor ouderen en mensen met een beperking standaard meegenomen bij bestrating en vergroening en mobiliteitsprojecten en hoe wordt daarop gecontroleerd? - Welk aandeel van de toekomstige woningbouw wordt levensloopbestendig? Men moet in de eigen buurt kunnen blijven wonen. - Onderhoud en beheer zijn deels doorgeschoven vanwege capaciteitsproblemen. De capaciteit voor wegen en groen komt lager uit dan de ambitie was. Gevraagd wordt naar de gevolgen voor de kwaliteit, veiligheid en bereikbaarheid van de openbare ruimte. Reactie college Wethouder Craste geeft aan dat vooruitkijken, zoals bij de voorjaarsnota gebeurt, deze keer niet aan de orde is omdat er nog geen nieuw college en bestuursakkoord is. Met partijen als TenneT en Enexis zal zonder twijfel veelvuldig met worden gezocht naar oplossingen voor netcongestie. Er wordt aan een lokaal plan van aanpak gewerkt. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) stelt dat Den Bosch toch wat overvallen lijkt door wat er nu gebeurt rond netcongestie en vraagt in hoeverre is geanticipeerd in navolging van andere gemeenten. Wethouder Craste stelt dat de raad wel eerder is meegenomen in de problematiek rond netcongestie.

De snelheid waarmee een aansluitstop werd aangekondigd, was inderdaad een verrassing. Of het om een aansluitstop of -pauze gaat, is nog niet duidelijk. De wethouder van Energie zal maximaal zoeken naar mogelijkheden. Batterijopslag, bewust bouwen en andere genoemde opties komen allemaal naar voren. Kleine kernreactoren zijn ook een mogelijkheid die niet geschuwd moet worden. Netcongestie is breder dan alleen woningbouw. Er waren vragen over de Bossche Stadsdelta, de Tramkade en Citadelpoort in combinatie met de Lage Diezebrug. In vervolg op de discussienotitie over de Citadelpoort wordt bekeken wat bij het gebiedspaspoort gehandhaafd blijft en wat er eind 2026 veranderd moet worden en welke functies nodig zijn om er een aantrekkelijk verblijf- en leefgebied van te maken. Voor de Lage Diezebrug wordt een nieuw raadsvoorstel voorbereid. Dit loopt hier parallel aan. De noodzaak van verplaatsing van ondergrondse leidingen is een complicerende factor. Als de raad besluit over de Lage Diezebrug is realisatie in 2028 mogelijk. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) leest in het accountantsrapport zorgen over de toekenning van de rijkssubsidies. Daar zit de Citadelpoort bij. Dat zijn maar 185 woningen. Gezien de vele afhankelijkheden, is het voor de fractie de vraag of dat het wachten waard is. Een andere grondexploitatie naar voren halen, is wellicht slimmer.

Wethouder Craste stelt dat voor de gehele Spoorzone de deadline van 2030 geldt. Dat is een spannende deadline. In dit hoogstedelijk gebied kan nog wel eens iets veranderen. De eerste schop in de grond in 2030, zoals de afspraak met het rijk is, acht het college realistisch. Mevrouw Krol (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of in 2030 wordt begonnen met de Tramkade. De prognose van de jaarrekening noemt 2029. Wethouder Craste licht toe dat voorwaarde voor toekenning van de NOVEX-gelden is dat voor de hele Spoorzone in 2030 de eerste schop in de grond zit. Daarnaast zijn er voor alle 4800 NOVEX-woningen separate afspraken. Voor de Tramkade verwacht het college met de eerste vier kavels in 2027/2028 te starten, zoals eerder aangegeven. De afspraak met het rijk is 2030. Bij de Tramkade is voor verkaveling gekozen. Sommige kavels zijn bedoeld voor recreatie of als atelier. De planning hangt van de kavel af. Kavel 9 is in combinatie met woningbouw. De vraag over de jaarrekening kan technisch worden uitgezet. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt of de Lage Diezebrug in 2028 gerealiseerd moet zijn. Wethouder Craste verduidelijkt dat de bedoeling is in dat jaar met de realisatie te stárten. Voor het kwadrant bij Ertveld-Zuid zijn er behalve ambities geen harde plannen. Het 'hoogstedelijk stadsbalkon' is een prachtige locatie, maar niet vrij van uitdagingen. Verschillende 8

ontwikkelaars kijken ernaar. Geluid van de Brabanthallen en gezoneerde bedrijven op de Rietvelden zijn aandachtspunten. Of de ontwikkeling daar doorgaat, is aan het volgend college. Zij schat in dat dit niet in de nabije toekomst is. De heer Liebregts (50PLUS) roept een oud en ooit futuristisch idee in herinnering uit de Bossche collegegeschiedenis van energieopslagstations geladen vanuit zonnepanelen of in de daluren vanuit het net. Gevraagd wordt of dergelijke gedachten nog spelen. Wethouder Craste herinnert zich wethouder Masselink, die hiermee kwam, inderdaad als futuristisch. Ideeën voor nieuwe mogelijkheden voor energieopslag zijn aan het nieuwe college. Zij wil geen mogelijkheid schuwen om woningen, scholen en mobiliteit mogelijk te houden. Wethouder Ralph Geers geeft inzake het HOV richting Groote Wielen toe dat de raad daarover nog niet is geïnformeerd, zodat de toezegging op verzoek van de commissie nog niet van de toezeggingenlijst is verwijderd. De provincie hoopt de concessie voor de zomer vast te stellen en openbaar te maken. Het college erkent het belang van deelmobiliteit. In een beperkte fysieke ruimte moet mobiliteit zoveel mogelijk worden mogelijk gemaakt, waar deelmobiliteit aanvullend op kan werken omdat niet iedereen permanente toegang tot een vervoersmiddel nodig heeft.

De ontwikkeling verloopt wel met horten en stoten, zoals bijvoorbeeld bij de her en der neergegooide deelscooters bleek. Dat is een debat voor de toekomst. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of de wethouder onderschrijft dat de regie bij de gemeente hoort te liggen, waaronder het voorkomen van de wanorde in het recente verleden. Wethouder Ralph Geers stelt dat regie ís gevoerd in het bepalen van de stallingslocaties om de transitie zonder overlast voor de omgeving te laten plaatsvinden. Een aanbieder wil soms slechts in een bepaald stadsdeel of op een bepaalde manier werken. Er wordt niet zonder meer gezegd: kijk maar hoe je het in onze gemeente wilt doen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) ziet liever geen tweedeling tussen wijken die wel en geen gebruik van deelvervoer kunnen maken. Dat moet gemeentebreed uitgerold kunnen worden. Wethouder Ralph Geers heeft in de voorbije periode inderdaad geconstateerd dat aanbieders afhaken. De discussie over de toekomstige ontwikkelingen gaat, zoals gezegd over de toekomst en past niet bij dit door een demissionair college opgestelde jaarverslag. De partij voor de iVRi's wil zich terugtrekken. Met die aanbieder wil Den Bosch goede afspraken maken over de overgangsperiode. Van de subsidie verkeerseducatie kunnen scholen gebruik maken. Scholen zijn afhankelijk van aanvragen op die regeling.

De gemeente kan scholen wél stimuleren van de subsidie gebruik te maken. De vragen over Tramkade en Citadelgarage hebben geen betrekking op de jaarstukken, maar op de Integrale Aanpak Brede Binnenstad. De zoekterm 'parkeerverwijssysteem' is inderdaad niet in de jaarstukken terug te vinden, zoals vanuit de commissie werd opgemerkt. Ook het college ziet het belang van de Magistratenlaan op orde brengen als een van de kernelementen in de Verkeersstructuur 2030. Dat vergt ook een studie naar het station en nieuwe ontwikkelingen rond het IKDB, EKB en Tramkade waarbij de parkeergarage voor het Paleiskwartier ook moet worden meegenomen. Den Bosch heeft al een parkeerverwijssysteem, maar wil naar een modernere variant toe. De aanbesteding wordt voorbereid. Zodra dit opportuun is, informeert het college de raad. Het beoogde tempo op de Citadelgarage en de Tramkade wordt gehandhaafd. Wethouder Slikker blikt terug op de 4000 gebouwde woningen. Met de totale plancapaciteit van 15.000 woningen, waarvan 5500 in de harde plancapaciteit, heeft Den Bosch 95% van de ambities waargemaakt. Netcongestie, stikstof en stijgende bouwkosten hebben geleid tot schuifoperaties, waarbij het ene plan naar voren is geschoven en het andere naar achter. Ook is getracht in de bestaande voorraad meer zaken op te pakken.

Dat tempo vasthouden in een onwelgevallige tijd wordt voor een volgend college en de raad wéér een uitdaging. 9

Vorig jaar zijn 2800 woningen toegevoegd in de plancapaciteit conform de Bossche mix, dus inclusief 40% middenhuur en de betaalbare categorie. In de jaarrekening zijn ook de plannen voor 750 woningen te vinden waarvoor anterieure overeenkomsten en koopovereenkomsten zijn gesloten. Daar zitten plannen bij van voor 2022 toen nog niet op middenhuur werd gestuurd. Daarom is daar een hoger percentage sociale huur in te zien. De heer Ciotti (VVD) vraagt of bijstelling van de indicatoren niet aan de orde is, vanwege de bepalingen in het bestuursakkoord. Wethouder Slikker geeft aan dat de indicatoren aan het begin van een bestuursperiode worden vastgesteld. Pas in de loop van de periode blijkt wat die indicatoren opleveren. Binnen de anterieure overeenkomst worden ook de percentages gerapporteerd van sociale huur, middenhuur, betaalbare koop et cetera. Daar zitten alle plannen van voor 2022 nog bij. In de toekomst zal een plus op middenhuur te zien zijn. In alle plannen die in de afgelopen jaren naar de raad zijn gebracht, is de Bossche mix van 30% sociaal, 30% middenhuur, 10% betaalbare koop en 30% duur uitgangspunt geweest. De verwachting is dat alle plannen tot resultaat leiden, inclusief de aangehaalde middencategorie. Momenteel bouwen corporaties wel harder dan marktpartijen.

De heer Ciotti (VVD) vraagt of raad of college nog invloed hebben als minder goed aan de mix wordt voldaan. Wethouder Slikker geeft aan dat bij het vaststellen van de anterieure overeenkomst de kaders al zijn vastgesteld. Daarna weer met de ontwikkelaar om de tafel gaan om de afspraken open te breken, zou leiden tot grote vertraging. Hij adviseert de raad om de lange lijn aan te houden. De Realisatiestimulans van € 2,5 miljard door het rijk beschikbaar gesteld, komt omgerekend neer op € 7.000 voor iedere betaalbare woning waarvoor nog geen subsidie beschikbaar was. Dit geld mag vrij worden besteed aan intensivering van betaalbare woningbouw. Daar mogen dus ook mobiliteitsingrepen en aanpassingen aan de omgeving en onrendabele toppen van worden betaald. Alloceren op tekorten in projecten is een bevoegdheid van de raad. Die is aan zet als de middelen uit de Realisatiestimulans worden ingezet. De regeling loopt tot 2029. Bekend is hoeveel betaalbare woningen die nog niet zijn gesubsidieerd in de geprognosticeerde productie staan. Bij de P&C-cyclus wordt vastgesteld wat er binnenkomt. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) leest in de stukken € 1,848 miljoen bij de Realisatiestimulans. In de bijlage over de budgetoverheveling staat € 1,916 miljoen. Op het totaal misschien niet veel, maar tóch een verschil van € 600.000. Wethouder Slikker laat dit technisch nagaan.

Hij is uitgegaan van het laagste van de twee bedragen. De heer Van de Ven (CDA) vraagt of de Realisatiestimulans vooraf wordt meegenomen in de begroting of achteraf wordt bijgevoegd. Wethouder Slikker licht toe dat de gemeente op jaarbasis afhankelijk van de productie in genoemde categorieën € 7.000 per woning krijgt. Dat geld komt in het reservefonds voor de Realisatiestimulans. De allocatie van de middelen is aan de raad. Voor de doorlooptijden voor woningsplitsing geldt dat in de afgelopen jaren nauwelijks capaciteit beschikbaar is gesteld om dit op rijksniveau, provinciaal of lokaal niveau vlot te trekken. Recent heeft Den Bosch een 'dedicated' team aangesteld om de aanvragen lokaal snel op te pakken. Voor de toekomst is dit dus geregeld, het verleden valt niet meer goed te maken. De heer Ciotti (VVD) vindt het schokkend dat een aanvraag voor woningsplitsing in de voorbije periode niet is gemonitord en vraagt zich af waar dan een nulmeting op kan worden gebaseerd. Wethouder Slikker kan van elke individuele aanvraag op woningsplitsing terughalen wanneer die is ingediend en hoe die is afgehandeld. De gemiddelde doorlooptijd uit de dataset halen voor de afgelopen jaren kan niet. Dat zou slechts met handmatig tellen kunnen. Voor toekomstige sturing ligt dit bij het team.

10

De heer Ciotti (VVD) vraagt zich af of 45 splitsingen in 2025 echt niet na te tellen zijn. Wethouder Slikker verduidelijkt dat die 45 slechts de goedgekeurde aanvragen zijn. Er zijn er ook afgewezen. Die data konden in de afgelopen jaren niet met één druk op de knop worden uitgedraaid, dat wordt voor de toekomst wel geregeld. Bij de toekomstige woningplanning worden demografische ontwikkelingen als vergrijzing meegenomen. In de Woonzorgvisie staan de concrete aantallen: 1.900 nultredenwoningen, 750 geclusterde woningen en 450 zorggeschikt. Daar liggen harde afspraken onder. Ook op de omgeving wordt gestuurd, zoals te zien in de aanbevelingen uit het burgerberaad. Partijen als Onbeperkt 073 kijken mee met de plannen. De harde cijfers over leegstand laten duizend panden zien. Daarvan wordt een deel gebruikt, zoals de energiecijfers aantonen. Een deel wordt gerenoveerd. De inschatting was dat het restant geen leegstandsverordening met de bijbehorende ambtelijke last rechtvaardigt. Wel wordt er gemonitord en de raad wordt in stelling gebracht als het ergens misgaat. De verwachting is dat een volgend college die afspraak gestand doet. Bij lopende bouwaanvragen is van belang dat mensen voor 1 juli a.s. de aanvraag voor de aansluiting doen. Daarover wordt met betrokkenen gesproken.

De startersleningen zijn steeds kort na het beschikbaar stellen weer uitgegeven, wat de grote behoefte aan dit instrument aantoont. Het is een revolverend fonds, maar het revolveren kost tijd. Het is aan een volgend college om hier eventueel nieuwe middelen voor te alloceren. Dit geldt ook voor het al dan niet toevoegen van middelen aan de algemene reserve. Tweede termijn Mevrouw Krol (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt hoe de behaalde doelstelling van 1000 woningen zich verhoudt tot de Woondeal 2023 voor 11.122 woningen. De fractie vraagt wanneer wordt begonnen met De Vliert. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) brengt de oostelijke ontsluitingsweg ter sprake, waar in december 2025 een raadsbesluit over is genomen. Bij de financiële dekking staat een vraagteken. De fractie komt met een voorstel om een deel van de overblijvende middelen hiervoor te bestemmen. De heer Molle (50PLUS) vraagt naar de gevolgen van uitgesteld onderhoud voor veiligheid en bereikbaarheid. Wethouder Ralph Geers geeft aan dat de vraag van 50PLUS eigenlijk in de commissie Bedrijvigheid thuishoort. Bij werkzaamheden staat veiligheid altijd voorop. Andere projecten die daar minder impact op hebben, schuiven door. Wethouder Craste geeft aan dat met De Vliert in 2026 zou worden gestart. Omdat de uitwerking van het bouwplan wat langer duurt, is dit uitgesteld.

Voor vlek C en E1 is de uitvraag aan de markt gestart. Zodra de Grex is vastgesteld, wordt daarmee verdergegaan. Mevrouw Krol Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of in 2027 wordt gestart. Wethouder Craste bevestigt dit, onder voorbehoud van tegenvallers. Wethouder Slikker geeft aan dat naast de regionale Woondeal er ook afspraken met de provincie zijn over het inprogrammeren van overcapaciteit. Er wordt van 130% van de plannen uitgegaan (1300 woningen per jaar) om 100% te kunnen realiseren. De voorzitter maakt melding van de reeds door gewoon ge-DREVEN aangekondigde moties over aanvulling op de starterslening en de oostelijke ontsluiting en roept fracties op om tijdig met de griffie in contact te treden over overige moties en amendementen. Met vragen hierover kunnen zij terecht bij de commissiesecretaris. 9.

Rondvraag en sluiting Er is geen rondvraag ingediend. De voorzitter dankt de aanwezigen voor hun bijdrage en sluit de vergadering om 21.05 uur. 11

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de commissie Omgeving van 23 juni 2026. De secretaris, mr. G.L. Pijnenburg

De voorzitter, ir. P.K. Schuurmans

12