Collegevoorstel Locatiekeuze voor langdurige opvang asielzoekers

Collegevoorstel Registratienummer Collegevergadering

15518650 30 oktober 2023

Onderwerp

Locatiekeuze voor langdurige opvang asielzoekers

Voor de keuzes rond de opvang van vluchtelingen in onze gemeente is de raadsmotie ‘Humane opvang vluchtelingen’ leidend.

Besluit

Het college van B&W besluit: 1. 3.

4.

5.

6.

7. 8.

De voorkeurslocatie Pettelaarpark 90 (nu in gebruik als Hotel) als opvanglocatie voor 250 asielzoekers voor maximaal vijf jaar aan te wijzen; De voorkeurslocatie de Kruithoorn als opvanglocatie voor 350 asielzoekers, waaronder mogelijk 50 amv-ers (alleenstaande minderjarige vreemdelingen), voor een periode van maximaal tien jaar aan te wijzen; Toe te staan dat locatie Pettelaarpark 90 en de Kruithoorn gebruikt worden als tijdelijke opvanglocatie van asielzoekers en in gang te zetten van de noodzakelijke procedures om te komen tot vergunningverlening; Bij de gebiedsontwikkeling Meerendonk als onderdeel van de planvorming een onderzoek naar de mogelijkheid van een structurele bestemming voor een opvanglocatie voor diverse doelgroepen (waaronder asielzoekers) mee te nemen; Conform afspraak met omwonenden geen nieuwe verlenging te faciliteren voor de noodopvanglocaties Hypecoterrein en kasteel Meerwijk ongeacht het verloop van het proces voor realisatie van de langjarige opvanglocaties (Kruithoorn en locatie Pettelaarpark); Te komen tot langjarige afspraken met het maatschappelijk middenveld waarmee onder andere een vroege participatie en integratie van asielzoekers en vergunninghouders gestimuleerd worden; De gemeenteraad te informeren per bijgevoegde collegebrief.

Aanleiding Er ligt een groeiende vraag vanuit het Rijk om opvang aan vluchtelingen te bieden. Dat is een vraag aan alle gemeenten in Nederland, en dus ook aan de gemeente ’s-Hertogenbosch. De opgave voor onze gemeente bestaat uit 600 plaatsen voor langjarige opvang van asielzoekers. De aanleiding hiervan zijn de toename van het aantal op te vangen vluchtelingen in Nederland. De spreidingswet (die een meerderheid in de Tweede Kamer kreeg) zorgt er wellicht voor dat de opgave een taakstelling wordt en dus een verplicht karakter krijgt. Beoogd doel Realiseren van humane opvang voor 600 asielzoekers voor een periode van maximaal tien jaar om blijvend te voldoen aan de opgave vanuit het De gestelde randvoorwaarden uit de breed

gedragen motie “Humane opvang vluchtelingen” zijn leidend bij de keuze voor de AZC-locaties. De komst van een AZC kan impact hebben op de inwoners van de wijk en nabije omgeving. Het is van belang om hen goed te horen en samen in gesprek te gaan om de inpassing zo goed mogelijk te doen verlopen en wat daar voor nodig is.

Relevante besluitgeschiedenis • • •

Motie ‘Humane Opvang Vluchtelingen’ (oktober 2022) - motie humane opvang Collegevoorstel Vertraging locatiekeuze opvang vluchtelingen (mei 2023, reg nr. 15064484) collegebrief De Bossche opvang van vluchtelingen (mei 2023, reg nr. 15064484).

De Opgave Met een locatiekeuze voor een AZC in onze gemeente willen we regie nemen en blijvend voldoen aan de opvangopgave vanuit het Rijk. Daarnaast nemen we ook verantwoordelijkheid voor de toekomst door een onderzoek naar de mogelijkheid van een structurele bestemming voor een opvanglocatie voor diverse doelgroepen (waaronder asielzoekers) mee te nemen in de gebiedsontwikkeling (groot) Meerendonk. De opvangopgave vanuit het Rijk voor onze gemeente is: Realisatie van een locatie ten behoeve van een AZC; o Een langjarige opvanglocatie voor maximaal 10 jaar; o Een opvanglocatie die geschikt is voor in totaal 600 personen; o Een opvanglocatie die vanaf 1 januari 2024 beschikbaar is.

Het kader De wens is om de regie te voeren en te houden op deze opgave. Regie op de eisen die de gemeenteraad gesteld heeft aan de plek en dus ook op het proces om tot een locatiekeuze voor een AZC te komen. Zodat we vanuit daar een aanbod aan het COA kunnen doen dat we het meest geschikt vinden. Ook het Programma van Eisen van het COA als het gaat om dit type opvang is leidend. Naast units voor de opvang zijn ook gebouwen voor diverse voorzieningen nodig, zoals kantoorruimtes, speelvoorzieningen en parkeerplaatsen. Wie woont in een AZC: o Asielzoekers met een verblijfsvergunning, ook wel ‘vergunninghouders’. Zij mogen in een AZC wonen totdat zij woonruimte krijgen in een gemeente. o Asielzoekers die in de (verlengde) asielprocedure zitten. o Afgewezen asielzoekers. Zij hebben nog maximaal 28 dagen recht op opvang in een AZC. In die tijd kunnen ze hun vertrek voorbereiden. Als ze niet zelfstandig binnen die termijn vertrekken, kunnen ze verhuizen naar een locatie voor terugkeer. In een AZC krijgen de bewoners eet- en leefgeld en koken ze zelf. Het COA biedt in het AZC veel activiteiten en diverse programma’s aan waarin mensen zich kunnen voorbereiden op hun toekomst.

Door zorg te dragen voor een goede infrastructuur van bijvoorbeeld het onderwijs voor kinderen en participatiemogelijkheden voor volwassenen (zoals nu doen bij de huidige noodopvanglocaties) wordt er een prettig klimaat voor gezinnen gecreëerd. In de hierna beschreven afweging is uitgegaan van het uitgangspunt dat er sprake is van een mix van gezinnen met kinderen en alleengaanden. Tevens kan eventuele ruimte geboden worden voor amv-ers (alleenstaande minderjarige vreemdelingen), uiteraard indien de 24-uurs begeleiding vanuit het COA georganiseerd is en voldaan wordt aan de overige specifieke eisen zoals meer ruimte.

De Uitgangspunten Bij de keuze voor de meest geschikte locatie voor het AZC hanteren we de volgende uitgangspunten: 1. Opvang voor 600 asielzoekers voor de duur van maximaal 10 jaar; 2. Flexibiliteit in aantallen en – zo mogelijk in - doelgroepen van vluchtelingen (mogelijkheden tot afschaling); 3. Nabijheid, binnen een afstand van 2 kilometer, van voorzieningen (scholen, supermarkt, huisarts etc.); 4. Ligging aan de rand van een woonwijk of buiten een woonwijk geniet de voorkeur boven ligging midden in een woonwijk; 5. Ligging bij een wijk met een goede maatschappelijke inpasbaarheid en waar niet reeds veel (groepen met) kwetsbare personen wonen; 6. de huidige noodopvanglocaties zijn afgebouwd op het moment dat een langdurige locatie wordt geopend. De bovenstaande zes uitgangspunten zijn gecombineerd met de uitgangspunten uit de raadsmotie 'Humane opvang vluchtelingen’: 1. Beschikbaarheid van onderwijsvoorzieningen; 2. Beschikbaarheid van goede medische zorg, waaronder psychische begeleiding 3. Ruim voldoende voorzieningen voor dagbesteding op en/of in de nabijheid van de opvanglocatie, waaronder speelvoorzieningen, taalles, activiteiten voor jong en oud, coördinatie van initiatieven vanuit inwoners; 4. Goede spreiding van opvanglocaties over de gemeente; 5. Actief informeren, in gesprek te gaan en te blijven met omwonenden.

Geschikte locaties Het uitgangspunt in de zoektocht naar geschikte locaties is een shortlist van drie locaties. De locaties Bruggensestraat en de Poeldonkweg zijn in mei jl. afgevallen. Op de eerste locatie was geen zakelijke overeenstemming, bij de Poeldonkweg was te veel geluidshinder van de A2 die niet op korte termijn te verhelpen is. De derde locatie van de shortlst is locatie de Saren. Deze locatie is onderzocht en in eerste instantie ook geschikt gebleken voor de opvang van maximaal 350 vluchtelingen. Met dit perceel alleen zouden we dus de opvangopgave van 600 vluchtelingen niet kunnen invullen vanwege de beperkte ruimte. We zijn daarom breder gaan kijken, ook naar mogelijke kleinere opties en naar binnengekomen aanbod van particulieren. Deze bredere kijk heeft geleid tot twee nieuwe voorkeurlocaties, een terrein van de oude munitiefabriek de Kruithoorn en locatie Pettelaarpark 90. Deze locaties liggen bij elkaar in Groot Meerendonk. Zie bijlage 1

Argumenten 1. De locaties Het terrein de Kruithoorn (grond in eigen bezit) en de locatie Pettelaarpark 90 (particulier eigendom) worden geschikt geacht om aan te bieden aan het COA voor de opvang van asielzoekers voor respectievelijk maximaal tien jaar en vijf jaar. Deze locaties voldoen aan de voorwaarden die de gemeenteraad gesteld heeft en bij beide zijn eventuele technische obstakels oplosbaar.

Hieronder de schematische weergave van de weging: De Kruithoorn

Nabijheid voorzieningen, (2 kilometer), o.a. onderwijs

Locatie Pettelaarpark 90

alle voorzieningen binnen 2 km, bushalte alle voorzieningen binnen 2 km, bushalte binnen 500 meter. Onderwijs (basis) nabij, binnen 500 meter. Onderwijs (basis) nabij, op op dit moment heeft school geen dit moment heeft school geen overcapaciteit overcapaciteit

Ligging ten opzichte Aan de rand van de wijk, relatief dichtbij Aan de rand van de wijk van de wijk locatie tijdelijke woningen Poeldonkweg en Minitopia. Nabijheid kwetsbare Niet aan de orde Niet aan de orde personen of voorzieningen Spreiding van In het zuidelijke stadsdeel zijn relatief In het zuidelijke stadsdeel zijn relatief weinig opvanglocaties weinig opvanglocaties. Op de opvanglocaties. Op de Zuiderparkweg is een Zuiderparkweg is een hostel en de opvang hostel en de opvang voor verslaafden aan de voor verslaafden aan de Nieuwe Dijk 3 Nieuwe Dijk 3 wordt op dit moment wordt op dit moment gerealiseerd. gerealiseerd. Bereikbaarheid (auto, fiets, voetganger, OV) Fysieke inpasbaarheid

Technische haalbaarheid

Goed bereikbaar, bushaltes nabij

Goed bereikbaar, bushaltes nabij

Opgave is op Kruithoorn op middellange termijn inpasbaar, er dient rekening gehouden te worden met geluidshinder van snelweg, bodemvervuiling Technisch mogelijk, wel oplosbare aandachtspunten (zie ook fysieke inpasbaarheid + vervuiling grond)

De opgave op locatie Pettelaarpark 90 is op korte termijn fysiek inpasbaar

Technisch goed mogelijk

Conclusie Het komen tot een locatiekeuze is een lastig vraagstuk, dat vraagt om een zorgvuldig afwegingsproces. In het belang van de omwonenden en de nabije omgeving, maar ook van de degenen die tijdelijk in het AZC gaan wonen. Een ideale plek voor een AZC is er niet, want veel geschikte locaties zijn namelijk al langer in beeld als structurele woningbouwlocatie. De oude munitiefabriek met panden met monumentale waarde en bunkers bij De Kruithoorn is momenteel voor een groot deel in gebruik door BIM. Circa 60 ondernemers vinden een onderkomen in de voormalige fabriek. Het bedrijventerrein bestaat uit een mix van bedrijfsruimte, opslag, ateliers en enkele kantoorruimtes. Een AZC kan de waarden van deze culturele broedplaats versterken, een voorbeeld zijn van inclusief samenwonen en werken. De locaties De Saren, Pettelaarpark 90 en de Kruithoorn lijken alle drie geschikte locaties die voldoen aan de gestelde voorwaarden. Het COA heeft de voorkeur voor één opvang locatie in plaats van twee of drie wegens financiële voordelen, maar ook vanwege personele capaciteit. Voor ons is het belangrijk dat op de locaties voldoende voorzieningen zijn waarmee een goede dagbesteding gerealiseerd kan worden. Het voorstel is daarom om de locatie de Saren te laten vervallen.

De nabijheid van beide overige locaties in groot Meerendonk maakt het mogelijk voor het COA om het voorzieningenniveau hoog te houden voor alle bewoners en toch de mogelijke impact wat te spreiden. Een ander voordeel is dat het huidige hotel naar verwachting op korte termijn geschikt te maken is. Daarmee lijkt het mogelijk om (een deel van) de bewoners uit de noodopvanglocaties Hypeco en Meerwijk op te blijven vangen binnen onze gemeente.

Het COA zal voor het AZC een braakliggend perceel in gebruik nemen op het terrein de Kruithoorn en tijdelijke units plaatsen. Zeven woonunits en vier units voor kantoor, leslokalen en opslag. Zie bijlage 1 voor de intekening. Het COA heeft twee type units van het Rijksvastgoedbedrijf op het oog, zie bijlage 2 voor referentiebeelden. Het voorstel is om locatie Pettelaarpark 90 aan te wijzen als geschikte plek voor de opvang van 250 asielzoekers voor maximaal vijf jaar en daarnaast de Kruithoorn aan te wijzen als geschikte plek voor de opvang van 350 asielzoekers voor maximaal tien jaar. Het streven is om locatie Pettelaarpark 90 1 januari 2024 gereed te krijgen voor opvang en locatie Kruithoorn in het derde kwartaal van 2024.

2. Omgevingsvergunning Het COA dient voor de locatie de Kruithoorn na 1 januari 2024 een formele aanvraag omgevingsvergunning in, ten behoeve van de ontwikkeling van een tijdelijke opvang voor maximaal 350 asielzoekers voor maximaal tien jaar. Dat betekent dat de officiële aanvraag omgevingsvergunning na de inwerkingtreding van de Omgevingswet (op 1 januari 2024) wordt ingediend. Daarmee verandert ook de procedure voor zo’n aanvraag. De standaard wordt de reguliere procedure (behandeltijd maximaal 8 weken, met mogelijkheid verlengen met 6 weken). In deze procedure is bezwaar en beroep mogelijk. Tevens is onderdeel van dit proces de stap richting de gemeenteraad vanwege het afgeven van een verklaring van geen bedenkingen of advies. Voor de locatie Pettelaarpark 90 dient het COA naar verwachting voor 1 januari 2024 een formele aanvraag in. Hier volstaat een lichte procedure de zogeheten kruimelprcocedure. Ook in deze procedure is bezwaar en beroep mogelijk.

3. Meepraten over de inpassing De komst van een AZC heeft impact op omwonenden en de nabije omgeving. Het is van belang om hen goed te horen en samen in gesprek te gaan om de inpassing zo goed mogelijk te doen verlopen. Doel is te komen tot een set van afspraken die ten gunste zijn voor zowel de omwonenden, als de nieuwe bewoners. Bijvoorbeeld over het realiseren van maatregelen en investeringen ten aanzien van groen-, natuur- en ontwikkeling of speelvoorzieningen in de wijk. Sowieso kunnen omwonenden, bedrijven en organisaties rond de twee locaties meepraten over het beheer van en rondom de locatie en over thema's als veiligheid, en participatie. 4. Beëindiging noodopvanglocaties Hypecoterrein en Kasteel Meerwijk in 2024 Er is vertraging opgelopen doordat de eerdere locatiekeuze de Bruggensestraat is afgevallen. Dit zet ook het voornemen onder druk om voor 1 januari 2024 een AZC in onze gemeente gerealiseerd te krijgen. Dit streven blijft echter overeind. In ieder geval willen we de locatie Pettelaarpark 90 gereed hebben voor het einde van dit jaar met ongeveer 250 plaatsen. Voor de locatie de Kruithoorn is dat niet realiseerbaar. Het voorstel is om de noodopvanglocaties op het Hypecoterrein (300 asielzoekers) en kasteel Meerwijk (125 asielzoekers) te beëindigen in 2024 (respectievelijk 1 maart en 26 mei) ongeacht de vertraging van de vestiging van het AZC.

Met de omwonenden zijn afspraken gemaakt, deze komen we na.

5. Langjarige afspraken met het maatschappelijk middenveld voor snelle participatie en integratie Ondanks het uitstel van de locatiekeuze treffen we reeds de voorbereidingen op een snelle participatie en integratie van vluchtelingen. Onze visie is om vluchtelingen vanaf dag één actief te betrekken en te verbinden met onze stad. We bouwen een netwerk dat staat voor het bevorderen van een inclusieve gemeenschap. Een gemeenschap waarin vluchtelingen zich thuis voelen, zelfredzaam worden en waar ze de mogelijkheid hebben om sterke sociale netwerken op te bouwen, te groeien en bij te dragen. Dit kan door deelname aan activiteiten en ontmoetingen met andere Bosschenaren in onze gemeente en zeker door deelname op de (vrijwillige) arbeidsmarkt. Ook starten we momenteel pilots in het koppelen van vergunninghouders aan onze gemeente voor huisvesting, en het direct starten met inburgering en participatietrajecten vanuit de huidige noodopvanglocaties.

6. Opstarten onderzoek opvanglocatie meerdere doelgroepen Het is, vanwege de tijdelijke bestemming en vanuit het oogpunt van communicatie (en vertrouwen), van belang dat de tijdelijke AZC's met zekerheid binnen de termijn van 10 jaar weer afgebouwd zijn. Tegelijkertijd sluiten we niet uit dat we rekening moeten houden met een opgave voor opvang die echt langjarig zal zijn (met een grote diversiteit aan doelgroepen). Met het oog daarop zijn wij voornemens op korte termijn de haalbaarheid van zo’n bestemming (structurele opvang voor diverse doelgroepen) te onderzoeken. Daar waar dat in de fasering en planning nog mogelijk is, zoals in de gebiedsontwikkeling Meerendonk. Met het uitvoeren van dat onderzoek, en dat omzetten in een definitieve opvang-bestemming, willen we laten zien dat ook wij het van belang vinden dat de voorkeurslocaties Mövenpick en Kruithoorn met zekerheid voor het verstrijken van de tien jaar niet meer nodig zijn voor de opvang van asielzoekers. Dit betekent ook dat tijdig begonnen moet worden met het voorbereiden van een generieke opvangbestemming als onderdeel van de gebiedsontwikkeling Meerendonk. Daarvoor is ten eerste een ruimtelijkfunctionele visie en een stedenbouwkundig plan voor de Meerendonk nodig. Zodat zichtbaar kan worden waar in het gebied, op welke wijze en op welke termijn een generieke opvang-bestemming kan worden ingepast en gerealiseerd.

Kanttekeningen en risico’s De komst van een AZC kan zorgen voor onrust. We zijn ons bewust van de impact en treffen zorgvuldige voorbereidingen en momenten om de eventuele onrust te kanaliseren.

Financiën De realisatie van de langdurige opvanglocatie(s) voor asielzoekers is de verantwoordelijkheid van het COA, waaronder ook de investeringen en exploitatie. Vanzelfsprekend maken we als gemeente ook kosten bij de voorbereiding en de begeleiding de komende jaren. Deze brengen wij op korte termijn in beeld. Duurzaamheid We streven naar een situering en inrichting van een opvanglocatie met respect voor de aanwezige landschappelijke en groene kwaliteiten, ongeacht welke locatie dit gaat zijn. Vanzelfsprekend zal ook de realisatie zelf op duurzame wijze plaatsvinden, ook met het oog op de voorwaarden die vanuit de WNB (Wet Natuurbescherming) gesteld worden.

Participatie en communicatie De opvang van 600 vluchtelingen in 's-Hertogenbosch is een vraagstuk dat meerdere inwoners bezighoudt. Veelal in de zin van 'komt er een opvang bij ons in de buurt'. Die vraag begrijpen we. Want de komst van ‘nieuwe buren’ kan een impact hebben op de omgeving. Dat realiseren we ons. Daarom zorgen we onder andere voor een zorgvuldige communicatie aan de naaste omgeving. We kiezen voor gerichte communicatie aan de ‘buren’ van de twee plekken waar de asielzoekers komen, te weten locatie Pettelaarpark 90 en locatie Kruithoorn. Inwoners van de Gestelse buurt en Meerendonk ontvangen een brief met een uitnodiging voor een informatiemoment. Datzelfde geldt voor de bedrijven op het Pettelaarpark en rond Kruithoorn. We organiseren er in eerste instantie zes voor omwonenden en twee voor bedrijven. In de brief staat ook de verwijzing waar mensen meer informatie kunnen vinden

en vragen kunnen stellen (zie hieronder). Ook informeren we partners en stakeholders (maatschappelijk middenveld) in de gebieden gericht. We kunnen ons voorstellen dat inwoners, bedrijven en organisaties verrast zijn door de komst van een meerjarig azc bij hen in de buurt. En dat het vragen bij hen oproept. Daarom organiseren we informatiemomenten waar we over dit onderwerp in gesprek kunnen. Er zijn dan medewerkers van de gemeente en het COA bij aanwezig. Ook politie en een of meer collegeleden sluiten aan. De momenten plannen we in dezelfde week nadat het collegebesluit is genomen. De overige communicatie vindt plaats via onze website en social mediakanalen, een nieuwsbrief rond opvang van vluchtelingen voor mensen die deze willen ontvangen, en het informeren van lokale media en de Bossche Omroep. Tegelijk kunnen mensen vragen stellen via het GCC van de gemeente en een mailadres (vluchtelingen@s-hertogenbosch.nl). Deze communicatiekanalen voor inwoners worden ook genoemd in de brieven die verstuurd worden en op www.s-hertogenbosch.nl/azc Op deze website staat continu de meest actuele informatie voor inwoners. Als ook een uitgebreide ‘veelgestelde vragen'. In de genoemde nieuwsbrief vermelden we actualiteiten, ontwikkelingen en ervaringen van bewoners, organisaties, vrijwilligers en omwonenden van de opvanglocaties die we nu hebben in de gemeente.

Wij nemen als college het locatiekeuze-besluit. Voor de inpassing van de opvang vinden we het van belang om de naaste omgeving goed te horen en samen in gesprek te gaan. Zodat die inpassing zo goed mogelijk verloopt. Zowel in de aanloop naar de huisvesting van de asielzoekers, als wanneer de opvangplekken gerealiseerd zijn. Zoals is aangegeven in de paragraaf over ‘meepraten over de inpassing’. Daarom willen we een klankbordoverleg inrichten. Dat gebeurt met een vertegenwoordiging van de omgeving van de locatie Pettelaarpark 90 en Kruithoorn. Waarbij in aanloop naar de realisatie, de gemeente het initiatief neemt. Wanneer de opvang er is, zorgt het COA voor een omwonendenoverleg. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen 1) Locatiekaart, Intekening Kruithoorn 2) Referentiebeelden 3) Collegebrief

15518650 Registratienummer Portefeuillehouder Sector/Afdeling Inlichtingen

J.M.L.N Mikkers SB/ OOV/IV C.J. van Schaayk