Brief college 6 september 2022 Reactie Rekenkameronderzoek grondbeleid
Tekst van het document
Aan de leden van de gemeenteraad
Uw brief van
:
Ref.
: A. d’Haens
Uw kenmerk
:
Tel.
: 073-6159244
Afdeling
: SO/WGZ
: a.dhaens@s-hertogenbosch.nl
Zaaknummer
:
Bijlage(n :
Datum
: 06-09-2022
Onderwerp
: Reactie op rapport rekenkameronderzoek Grondbeleid Gemeente ‘s-Hertogenbosch
Geachte raadsleden, De Rekenkamercommissie heeft een onderzoek uitgevoerd naar het functioneren van het grondbeleid van de gemeente ‘s-Hertogenbosch. Hierbij is de volgende hoofdvraag gedefinieerd: “Welke kaders in termen van ambities en doelstellingen zijn er door de raad aan het grondbeleid gesteld en in welke mate wordt hieraan invulling gegeven”. Het onderzoek beoogt voor de gemeenteraad, het college en het ambtenarenapparaat inzichtelijk te maken of en hoe het grondbeleid bijdraagt aan gewenste ruimtelijke ontwikkelingen en hoe het grondbeleid bijdraagt aan het realiseren van beleidsdoelstellingen op het gebied van onder andere wonen en duurzaamheid. De uitkomsten van het onderzoek, uitgevoerd door de Rekenkamercommissie in samenwerking met Kokx De Voogd, zijn inmiddels gepubliceerd. In deze brief geven wij onze schriftelijke reactie op het rapport. Allereerst zijn wij blij met de conclusie van de rekenkamercommissie dat er een breed gedragen waardering is voor de deskundigheid van het grondbedrijf en dat door de kwaliteit van de ambtelijke organisatie het grondbedrijf al jaren stabiel presteert. Het rapport van de Rekenkamercommissie helpt ons scherp te blijven op de manier hoe wij ons verantwoorden richting de raad.
Voorop staat dat we transparant zijn in ons handelen en de raad meenemen in de gemaakte en te maken keuzes, maar daarnaast kiest het college in het Bestuursakkoord nadrukkelijk voor snelheid bij het realiseren van met name (betaalbare) woningen. Dit alles uiteraard binnen door de raad gestelde kaders. Om deze snelheid waar te kunnen maken is het van belang om de processen te versnellen. Met de nota grondbeleid uit 2018 heeft de raad de kaders vastgelegd waarbinnen het college uitvoering geeft aan het grondbeleid. Belangrijk uitgangspunt van ons grondbeleid is dat we dit inzetten om ruimtelijke doelstellingen te realiseren op onder andere het gebied van woningbouw en werken (bedrijven en kantoren). Deze doelstellingen stelt de raad vast in onder andere beleidsvisies (bijvoorbeeld de Woonvisie), gebiedsvisies en bestemmingsplannen. Grondbeleid is derhalve geen doel op zich, maar wordt ingezet als uitvoeringsinstrument. Dit doen wij door een ‘actief, tenzij’ beleid te voeren. De criteria die bij de afweging tussen actief of faciliterend grondbeleid worden gehanteerd zijn vastgelegd in de nota grondbeleid. Deze keuze is met name afhankelijk van de door de gemeente gewenste grip op een ruimtelijke ontwikkeling. Ook eigendomsposities spelen in dat verband een belangrijke rol.
Actieve grondpolitiek is niet mogelijk als de eigenaar zelf bereid en in staat is om de beoogde bestemming te realiseren. Daarnaast weegt de gemeente de financiële risico’s af.
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
1
Belangrijkste reden voor het voeren van een actief grondbeleid is dat het de gemeente in staat stelt om daadkrachtig en slagvaardig te handelen om een diversiteit aan beleidsdoelen te realiseren. Het hebben van gemeentelijke grondposities in te herontwikkelen gebieden, maakt dat we als gemeente minder afhankelijk zijn van externe partijen. Voor de verantwoording over het gevoerde grondbeleid en de financiële effecten sluiten wij aan bij de reguliere planning en control cyclus van de gemeente (begroting, jaarrekening en de managementrapportage).
Conclusies en aanbevelingen rekenkameronderzoek Het onderzoek van de rekenkamercommissie heeft zich met name gericht op de transparantie van de gemaakte keuzes in een actieve of faciliterende rol van de gemeente en het effect van het gevoerde grondbeleid op de gestelde beleidsdoelstellingen op het gebied van onder andere woningbouwdifferentiatie, tempo van realisatie (planning) en het realiseren van kwaliteit boven op de wettelijke normen. Hieronder gaan wij in op de conclusies en aanbevelingen van het rekenkameronderzoek. Keuze actief versus faciliterend grondbeleid Uit de conclusies van het rekenkameronderzoek wordt gesteld dat de raad onvoldoende op de hoogte wordt gebracht van de gemaakte keuzes met betrekking tot actief of faciliterend grondbeleid. Het college is van mening dat in de Nota Grondbeleid 2018 in voldoende mate is vastgelegd binnen welke kaders het college uitvoering kan geven aan het grondbeleid. Per locatie wordt een gedegen afweging gemaakt of de gemeente een actieve of een faciliterende rol op zich neemt. Bij veel lopende gemeentelijke grondexploitaties is deze keuze ingegeven door de grondeigendomspositie van de gemeente. Vaak zijn dit locaties die sinds lange tijd in bezit zijn van de gemeente en die ingevuld zijn met een maatschappelijke functie (oa. sport, onderwijs, afvalverwerking).
Op het moment dat een dergelijke functie niet meer nodig is vallen deze gronden vrij voor herontwikkeling en worden deze projecten door het grondbedrijf opgepakt. Bij grotere projecten als De Groote Wielen, Willemspoort en Paleiskwartier wordt per locatie nagedacht hoe een gebied het beste tot ontwikkeling kan worden gebracht (ontwikkelstrategie). Bij het project De Groote Wielen hadden naast de gemeente diverse partijen reeds gronden aangekocht. Om toch tot een integrale gebiedsontwikkeling te komen is er gekozen voor een bouwclaimmodel. Hierbij verkopen de grondeigenaren hun positie aan de gemeente en krijgen daar bouwrechten voor terug. Bij de projecten Willemspoort en Paleiskwartier is nadrukkelijk de samenwerking gezocht met marktpartijen om onder andere kennis en risico’s met elkaar te delen. Bij dergelijke keuzes is en wordt de raad altijd meegenomen. Dit gebeurt met afzonderlijke besluiten in het geval van een publiek private samenwerking (Willemspoort en Paleiskwartier), het uitschrijven van een tender (EKP Noord) of een partnerselectie (Innovatie Kwartier). Bij kleinere projecten rapporteren wij hierover in de paragraaf grondbeleid in de Planning & Control stukken.
Opstellen startdocument bij aanvang projecten De rekenkamercommissie doet de aanbeveling om voor alle projecten met enige omvang (bijvoorbeeld meer dan 50 woningen) een startdocument op te stellen en dit voor te leggen aan de raad. Het versnellen van de woningproductie is één van onze speerpunten. Hiervoor zetten we een breed pakket van maatregelen in. Eén van deze maatregelen is de stroomlijning en versnelling van onze eigen besluitvormingsprocessen. In het Bestuursakkoord hebben we onder meer opgenomen om de huidige grens voor een verklaring van geen bedenkingen op te trekken van maximaal 40 woningen naar maximaal 100 woningen. Met als toevoeging dat we de gemeenteraad in stelling brengen als het plan daarom vraagt. Hieraan willen wij vasthouden. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
2
Voor nieuwe majeure projecten (vergelijkbaar met bijvoorbeeld projecten als Station Oost en de Bossche Stadsdelta) stellen wij voor om bij de start van het project in het ambitiedocument (of een vergelijkbaar document) meer inzicht te geven in de gemaakte of nog te maken keuzes, waaronder de ontwikkelstrategie. Dit zullen wij tevens doen in de vervolgfasen van deze projecten wanneer de raad in stelling wordt gebracht. Rapporteer over de maatschappelijke doelen/belangen van projecten De Rekenkamercommissie stelt voor om naast de financiële voortgang ook over het maatschappelijk belang van een ontwikkeling te rapporteren en dit toe te voegen aan de jaarstukken in de P&C-cyclus. Vanaf de Jaarrekening 2017 wordt de raad reeds uitvoeriger op de hoogte gebracht van de actuele stand van zaken van de individuele projecten in het grondbedrijf. Hierin wordt onder andere gecommuniceerd wordt over de gerealiseerde uitgifte van gronden (wonen en bedrijven), de voorgenomen bouwproductie, de financiële stand van zaken van het project en het verwachte eindresultaat. Deze toelichting per project wordt als bijlage bij de jaarrekening gevoegd.
De ambities van een project op het gebied van onder andere (betaalbaar) wonen, energie, duurzaamheid, klimaatadaptatie, parkeren en mobiliteit (oa parkeren) worden door de raad vastgesteld in bijvoorbeeld een ruimtelijk functioneel kader, een ambitiedocument of een gebiedsperspectief. Bij kleinere projecten gebeurt dit veelal bij het wijzigen van het bestemmingsplan. Voor de meeste projecten geldt dat de ambities in lijn zijn met het vigerende vastgestelde beleid dat door de raad is vastgesteld. Per beleidsveld informeren wij de raad apart over de behaalde resultaten (bv wonen en duurzaamheid). De P&C stukken bieden te weinig ruimte om de raad hierover volledig te informeren. Als voorbeeld noemen wij hierbij de informatieverstrekking bij het thema wonen. Jaarlijks ontvangt u de voortgangsrapportage wonen. Daarin rapporteren wij u in de volle breedte over de behaalde resultaten en de verwachtingen voor het komende jaar. Deze informatie bouwen we de komende tijd verder uit middels het in Bestuursakkoord aangekondigde dashboard woningbouw. Daarmee willen we uw raad meer inzicht geven in aantallen, snelheid, kwaliteit, locaties en de woningbouwmix. Daarmee biedt het dashboard informatie waarmee u uw controlerende rol beter invulling kunt geven.
Verrijk het grondbeleid met best practices andere gemeenten Een laatste aanbeveling van het rapport betreft het verrijken van het huidige grondbeleid met de best practices van andere gemeenten. Een grondige herziening van het grondbeleid is volgens de rekenkamercommissie niet vereist, maar het grondbeleid kan op onderdelen worden aangevuld met interessante elementen die door andere gemeenten worden toegepast. Na het inwerking treden van de omgevingswet zijn wij voornemens de huidige nota grondbeleid te actualiseren. Op dat moment zullen wij ook ervaringen van andere gemeenten inventariseren en interessante elementen verwerken in ons grondbeleid. Tot slot We vertrouwen erop u met deze brief voldoende input te geven voor uw discussie over hoe het grondbeleid bijdraagt aan gewenste ruimtelijke ontwikkelingen, het realiseren van beleidsdoelstellingen en de rol van de raad hierin.
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
3
Hoogachtend, namens het College,
De gemeentesecretaris,
De burgemeester,
drs. B. van der Ploeg
drs. J.M.L.N. Mikkers
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
4