Brief college 10 november 2022 inzake Impact cultuurbeleid

Aan de leden van de gemeenteraad

Uw brief van : Uw kenmerk : Afdeling : SB/CULT Zaaknummer : 14341257 Datum : 10 november 2022 Onderwerp : Impact cultuurbeleid

Ref. : Janna van Hienen Tel. : 06-46920293 E-mail : j.vanhienen@s-hertogenbosch.nl

Geachte raadsleden, De gemeenteraad heeft ons college met het amendement ‘Onderzoek Rekenkamercommissie ‘Subsidiebeleid Bossche culturele sector’ van 8 maart 2022 gevraagd een voorstel te doen hoe de gemeenteraad meer inzicht kan worden geboden in de impact van het door de gemeente gevoerde cultuurbeleid. Om hier invulling aan te geven is het van belang dat uw raad allereerst de uitgangspunten vaststelt middels het raadsvoorstel zoals u van ons hebt ontvangen. Natuurlijk hebben wij de afgelopen maanden ook nagedacht over concrete stappen. In deze brief geven wij een inhoudelijke toelichting op onze overwegingen. Dit doen wij door allereerst stil te staan bij wat wij onder impact van cultuur(beleid) verstaan. Vervolgens gaan we in op welke informatie de gemeente nu al tot haar beschikking heeft en op welke onderdelen deze bestaande informatie verrijkt zou kunnen worden. Wat is impact? De Boekmanstichting is een onafhankelijk kenniscentrum dat regelmatig onderzoek doet naar trends en ontwikkelingen in de cultuursector en het cultuurbeleid. In hun publicatie Naar waarde gewogen stelt auteur Claartje Bunnik dat er altijd een meervoudig perspectief moet zijn op cultuur. Alleen de concrete en tastbare resultaten en de ondernomen activiteiten van een culturele instelling geven een onvoldoende beeld van de waarde van cultuur.

Zo stelt Bunnik dat er bij de beoordeling van cultuur ook aandacht moet zijn voor bijvoorbeeld de waarde van de culturele producten voor het publiek en samenleving. Dat is, zo stelt zij, uiteindelijk dat waar het om gaat bij de bekostiging uit publieke middelen. Wij vinden het als college belangrijk om vanuit dit meervoudige perspectief naar ons cultuurbeleid te kijken. Ook vinden we het als college belangrijk om een onderscheid te maken in het sociaal, economisch en cultureel kapitaal dat het cultuurbeleid kan opleveren. Dit naar goed voorbeeld van

Waarde van Cultuur, het tweejaarlijkse onderzoeksrapport naar de staat van de culturele sector in Noord-Brabant. Op deze manier proberen we een zo compleet mogelijk beeld te krijgen van de impact van het cultuurbeleid in de gemeente ’s-Hertogenbosch en recht te doen aan het feit dat de effecten van culturele activiteiten verder reiken dan het culturele veld en haar bezoekers an sich. Hierbij verliezen we niet uit het oog dat de economische en sociale impact die een organisatie kan maken altijd voortkomt uit de artistieke kwaliteiten, zoals we ook als uitgangspunt in het raadsvoorstel hebben opgenomen. Hoe de impact van cultuur precies kan worden gedefinieerd is veelomvattend, blijkt uit verschillende onderzoeken en literatuurstudies. De onderzoeken die we hierboven hebben genoemd geven ons college richting in onze definitie van impact. In deze brief, het raadsvoorstel en onze verdere communicatie met uw raad over dit onderwerp kijken wij naar de impact van cultuur als het geheel aan veranderingen dat het culturele veld in het algemeen en het cultuurbeleid van de gemeente ’sHertogenbosch specifiek op de lange termijn teweegbrengt. Deze definitie vormt de basis voor de uitgangspunten in het raadsvoorstel. Beschikbare gegevens en instrumenten Zoals we al aangaven in de collegebrief van 8 februari jl.

naar aanleiding van het Rekenkameronderzoek kijken we op dit moment met name naar kwantitatieve indicatoren, zoals publieksbereik en subsidiegegevens. In tabel 1 is weergegeven over welke informatievoorzieningen de gemeente op het moment beschikt, wat het oplevert aan inzichten en in welke frequentie. Ook geeft de tabel inzicht in op welk niveau het instrument informatie oplevert: per BCB-instelling, het culturele veld van de gemeente ’s-Hertogenbosch als geheel of op nationaal niveau. Zoals u ziet beschikt de gemeente ’s-Hertogenbosch al over een verscheidenheid aan informatie. Op het moment onderzoeken we in welke vorm wij de informatie het beste kunnen verrijken en u deze informatie het beste kunnen aanbieden. Om aan te kunnen sluiten op uw informatiebehoefte, vragen wij u in het raadsvoorstel om de uitgangspunten voor impactmeting vast te stellen. Aan de hand van de vastgestelde uitgangspunten kunnen wij bijvoorbeeld de informatie uit landelijke monitoren, informatie over cultuurparticipatie uit onze cultuurmonitor of inzichten uit de jaargesprekken bundelen en gericht aan u aanbieden. Ook onderzoeken we de optie om een lokale vertaling te maken van de Waarde van Cultuur en zo de eigen positie in het culturele veld van de gemeente te vergelijken met het geheel van andere B5-gemeenten.

Uit andere (nationale) monitoren kan mogelijk relevante informatie worden gedestilleerd over het culturele veld in Nederland. Onze focus gaat allereerst uit naar de informatievoorzieningen die beschikbaar zijn. Waar nodig verrijken we bestaande gegevens met nieuw onderzoek. Hiervoor zullen we meetinstrumenten uit de literatuur en uit de praktijk nader onderzoeken. Zo gaan we bijvoorbeeld kijken naar de meerwaarde van visitatie en zelfevaluatie; meetinstrumenten die in de literatuur worden benoemd voor het meten van kwaliteit van (de grotere instellingen in) het culturele veld. Enkele Bossche culturele organisaties ontvangen ook subsidie vanuit Brabant C en hebben ervaring met een tool Social Profit Canvas. We zoeken uit in hoeverre deze en vergelijkbare tools inzetbaar zijn voor het meten van de impact van het Bossche cultuurbeleid. Dit doen we met aandacht voor het terugkerende dilemma dat hoe meer we willen weten, des te meer we moeten meten. Meer willen meten brengt echter extra kosten met zich mee. Bovendien kan dit zorgen voor meer administratieve lasten voor culturele organisaties, die we in lijn met de uitgangspunten in het raadsvoorstel zo laag mogelijk willen houden.

2

Welke inzichten levert het op? Verantwoording culturele instellingen Jaarrapportage van en jaargesprekken met gesubsidieerde BCBinstellingen. Daarnaast informele contactmomenten

Monitor Cultuurparticipatie Vragenlijst aan inwoners voorgelegd door gemeente ‘s-Hertogenbosch

Waarde van Cultuur Extern onderzoek door Kunstloc Brabant, Het PON & Telos, Phyrrula Research en Boekmanstichting

Kwantitatieve en kwalitatieve gegevens met betrekking tot de ambities en activiteiten, het publieksbereik, de samenwerking en positie in de culturele infrastructuur, de financiën en bedrijfsvoering, en de voortgang rondom de social return. Kwantitatieve informatie over de actieve en passieve cultuurparticipatie van inwoners ’s-Hertogenbosch.

Waarde van Cultuur geeft inzicht in de staat van cultuur in Brabant en betreft op sommige punten een vergelijking met andere Brabantse steden. Onderscheid tussen cultureel, sociaal en economisch kapitaal.

Op welk niveau hebben inzichten betrekking? Geeft informatie per BCB-instelling zodat jaarlijkse resultaten en ontwikkelingen gemonitord kunnen worden.

Jaarlijks of tweejaarlijks?

Geeft inzicht in hoe inwoners zich verhouden tot het gehele culturele veld van de gemeente ’sHertogenbosch, gesubsidieerd en ongesubsidieerd.

Tweejaarlijks

Data en inzichten worden via een benchmarkonderzoek verzameld op provinciaal niveau. Een opdracht voor een lokale vertaling van data van de gemeente ‘sHertogenbosch zou ervoor kunnen zorgen dat de gemeente haar eigen positie in het culturele veld (gesubsidieerd en ongesubsidieerd) kan vergelijken met het geheel van andere B5-gemeenten. Dit is een optie die onderzocht wordt.

Tweejaarlijks

Jaarlijks

3

Atlas Nederlandse Gemeente Extern onderzoek door Atlas Research, vergelijking van 50 grootste gemeenten.

De 50 grootste steden worden met elkaar vergeleken op 50 indicatoren. Onderzoeksthema Cultuur niet elk jaar inbegrepen. Kwalitatieve en kwantitatieve informatie over verschillende kunstendisciplines en thema’s.

Data en inzichten worden verzameld op nationaal niveau.

Jaarlijks

Cultuurmonitor Data en inzichten Jaarlijks Boekmanstichting worden verzameld op Extern onderzoek, diverse provinciaal en indicatoren te filteren op nationaal niveau. verschillende domeinen en thema’s. Eens per jaar gegevens gebundeld in rapportage. Tabel 1: De verschillende informatievoorzieningen waarover de gemeente op het moment beschikt. Wat kunnen we leren van andere gemeenten? Om meer inzicht te krijgen in hoe andere gemeenten omgaan met het onderwerp van impactmeting van cultuurbeleid en hier waar mogelijk van te leren hebben we onder meer een brede uitvraag gedaan via de VNG. Dit heeft weinig reacties opgeleverd, anders dan dat enkele gemeenten aangaven ook interesse te hebben in dit onderwerp en op de hoogte te willen blijven van de stappen die de gemeente 's-Hertogenbosch zet. Daarnaast hebben we actief contact gezocht met de gemeenten Groningen, Tilburg, Alphen aan den Rijn en Amsterdam. In gesprekken met hen hebben we gevraagd naar hun ervaringen rondom verantwoordingsprocessen en impactmeting van cultuurbeleid. Uit de gesprekken kwam naar voren dat een impactmeting niet een vanzelfsprekend onderdeel is van de gemeentelijke beleidswerkzaamheden op het gebied van cultuur. Het blijkt eigenlijk voor alle gemeenten nog (vrijwel) onontgonnen terrein. Toch kunnen we op sommige punten van deze gemeenten leren.

We noemen enkele bijzonderheden die opvallen, gegeven de huidige gang van zaken van de gemeente ‘sHertogenbosch. Alle gesproken gemeenten houden zicht op culturele instellingen door middel van jaarverslagen en gesprekken en contactmomenten tussendoor. Op deze manier wordt nauw contact onderhouden tussen de culturele instellingen en de ambtelijke organisatie. Voor de gemeente Groningen geldt daarnaast dat de culturele instellingen regelmatig contact hebben met de gemeenteraad middels werkbezoeken van de gemeenteraad aan culturele instellingen. Voor de culturele instellingen is dit een kans om te laten zien waar ze mee bezig zijn. Gemeenteraadsleden kunnen op hun beurt direct vragen stellen aan betreffende instellingen en krijgen zo een goed beeld van de culturele organisaties en hun activiteiten. De praktijk in Groningen is anders dan in de gemeente ‘s-Hertogenbosch, waar gemeenteraad en culturele instellingen alleen incidenteel contact hebben. Verschillende gemeenten gaven aan instrumenten te onderzoeken waarmee de impact van cultuurbeleid zichtbaar kan worden gemaakt. Dit is leerzaam voor de gemeente ’s-Hertogenbosch, waar onderzoeken zich in mindere mate toespitsen op het Bossche culturele veld. Zo is de gemeente Tilburg bezig met een pilot rondom Waarde van Cultuur lokaal.

Waarde van Cultuur is een tweejaarlijks onderzoeksrapport naar de waarde van cultuur van de vijf grote steden in Noord-Brabant. De gemeente Tilburg zal in samenwerking met een onderzoeksbureau de data van Tilburg in de B5context plaatsen. Zo kan de gemeente haar eigen positie in het culturele veld vergelijken met het geheel van andere B5-gemeenten. De culturele instellingen leveren hiervoor geen extra data aan

4

omdat bestaande data wordt gebruikt. Daarbij is de gemeente Tilburg bezig met een pilot rondom het uitdiepen van de sociale impact. Steekproefsgewijs worden inwoners door onderzoeksbureau Het PON & Telos, Kunstloc en de gemeente uitgenodigd voor een gesprek over hun ervaringen met cultuur in Tilburg. Resultaten verwacht de gemeente eind 2022 te hebben. Ook in de gemeenten Amsterdam en Alphen aan den Rijn worden instrumenten voor het meten van impact onderzocht. Zo maakt de afdeling Democratisering van de gemeente Amsterdam sinds kort gebruik van het instrument Maatschappelijke AEX. Dit instrument geeft weer in hoeverre een organisatie bijdraagt aan de sustainable development goals (SDG’s). De afdeling gaf nadrukkelijk aan dit middel niet te gebruiken als verantwoordingsmiddel maar als middel om bredere inzicht te verwerken in de impact van de gefinancierde projecten. De MAEX was bij de afdeling Cultuur van de gemeente Amsterdam onbekend. De afdeling Cultuur van gemeente Alphen aan den Rijn heeft de ambitie uitgesproken om een brede impactanalyse in te richten. Het doel is om een beeld te krijgen van zowel de culturele impact van organisaties als de economische en sociale impact. Het proces hiervoor staat nog in de kinderschoenen. De verwachting is dat ze een samenwerking zoeken met cultuurmakelaars en de Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA).

Hoe gaan we verder? Zoals u in deze brief leest, zijn we bezig met het operationaliseren van impact van cultuurbeleid en het onderzoeken van de bestaande informatievoorzieningen. Daarvoor hebben we onderzoek gedaan naar literatuur over impactmeting en de praktijk in andere gemeenten. Kortom, we bevinden ons nu in de inventarisatiefase. We verwachten na de vaststelling van de uitgangspunten in uw raad een volgende slag te kunnen slaan en over te gaan naar de uitwerking. Hierbij willen we zo veel als mogelijk bestaande en beschikbare informatie bundelen en een overzichtelijk geheel creëren. Waar nodig kunnen we deze informatie verrijken met behulp van andere methoden. Zoals u ook in het raadsvoorstel kunt lezen, gaan wij uit van een informatievoorziening aan de gemeenteraad met zowel kwantitatieve als kwalitatieve gegevens. Daarbij bieden we informatie aan uw raad op het niveau van het totale cultuurbeleid in plaats van individuele instellingen. En waar het kan bieden we uw raad niet alleen inzicht in de culturele, maar ook de sociale en economische impact van ons cultuurbeleid. Met als belangrijk uitgangspunt dat we de administratieve lasten voor de culturele instellingen zo klein mogelijk houden. Zoals ook in het raadsvoorstel benoemd komen we graag uitgebreider terug op de uitwerking van onze ideeën. We zullen u in het voorjaar van 2023 verder informeren.

Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen: -

5