Brief 25 september 2023 - Transitie Warmte 2.0 - Stuurgroep Duurzaam Hintham

’s-Hertogenbosch, 25 september 2023

Betreft: reactie Bewonersgroep Duurzaam Hintham op Transitie Visie Warmte 2.0

Geachte leden van de gemeenteraad, Met het oog op de behandeling van de Transitie Visie Warmte 2.0 brengt bewonersinitiatief Duurzaam Hintham graag de volgende reactie op deze nota onder uw aandacht. De warmtetransitie van Den Bosch is een enorme operatie. Met het doel in 2045 klimaatneutraal te zijn hebben we nog maar 21 jaar om de gebouwde omgeving aardgasvrij te maken. Ook de financiële omvang is duizelingwekkend. Uitgaande van gemiddeld 50.000 euro per woning is er in totaal 3,5 miljard euro mee gemoeid. Alleen al de aanleg van een collectief warmtenet vergt een investering van honderden miljoenen. Om de warmtetransitie in goede banen te leiden is een doortimmerd plan nodig met een degelijke financiële onderbouwing en een helder tijdspad. De Transitievisie Warmte 2.0 is dat bij lange na niet. Hoofdstuk 2 schetst de doelstellingen van het Bossche warmtetransitie-beleid. Maar meer dan een schets is het niet. Het einddoel is helder maar concrete tussenstappen ontbreken. Het beleid wordt verbeeld in een vage S-curve, geïnspireerd op de transitietheorie. Wat ontbreekt is een stappenplan met jaarlijkse doelstellingen voor CO2-reductie. De introductie van de CO2-monitor lijkt ons een goed idee: door stelselmatig de CO2-uitstoot te meten weten we waartoe de inspanningen hebben geleid en of de doelstellingen gehaald worden.

We stellen voor om daarnaast ook het aantal woningen bij te houden, dat aardgasvrijgereed is en dus voldoet aan de nieuwe norm voor woningisolatie. Zeker in het begin van de warmtetransitie is dat een nuttige aanvulling op de CO2-monitor. Hoofstuk 3 schetst een overzicht aan instrumenten en doelgroepen. Zonder in detail op de matrix in te gaan vinden wij dat in deze aanpak de zelfredzaamheid en actiebereidheid van bewoners wordt overschat. Dat geldt in het bijzonder voor de 36.000 eigenaren van woningen die geen last hebben van energiearmoede. Deze eigenaren beseffen vaak wel dat hun woningen (ooit) verduurzaamd moeten worden maar ze weten niet goed hoe. In onze contacten geven deze eigenaren bovendien aan: ‘Ik weet dat ik mijn huis eigenlijk zou moeten isoleren, maar niemand die mij dat verplicht. Ik wacht dus wel’. Gedoe en de kosten (mensen willen liever niet lenen) zijn belangrijke motieven die daarbij een

rol spelen. Die houding zal pas veranderen als de gemeente deze omvangrijke categorie huishoudens inspireert en hen met een heldere deadline voor ogen met raad en daad ondersteunt. Terwijl deze maar ook andere doelgroepen niet rechtstreeks worden aangesproken vragen wij ons af wat het effect is van de lange lijst bestaande en voorgestelde instrumenten. Hoe vaak wordt daar gebruik van gemaakt en wat zijn de effecten ervan op de CO2-reductie en het aantal woningen aardgasvrijgereed? Particuliere bewoners en buurtinitiatieven kunnen steun van de gemeente krijgen als zij aan de slag willen met het verduurzamen van hun woning en isolatiemaatregelen weten te realiseren. Voor het toenemende aantal buurtinitiatieven wordt het Platform Energie Initiatieven de ontmoetingstafel. Wat dat betekent moeten we in 2024 nog zien. Wij verwachten echter dat de meeste initiatieven vanwege het ontbrekend perspectief en de beperkte steun van de gemeente te weinig inspiratie putten om zichzelf in leven te houden. In hoofdstuk 4 wacht ons de grote verrassing: de presentatie van een collectief warmtenet in het noordelijk deel van de stad als dé ruggengraat voor de toekomstige warmtevoorziening in grote delen van Den Bosch. Wij vinden dat een bijzonder idee. Wij zien dit idee vooral als een proefballon en een gok.

Blijkbaar is men vergeten dat nog niet zo lang geleden warmtenetten in ’t Zand, De Buitenpepers én Hintham-Zuid als financieel/economisch onhaalbaar werden beschouwd. Waarom zou dat nu anders zijn? Met als gevolg dat ook bij gebleken onhaalbaarheid van dít plan de energietransitie in Den Bosch over een paar jaar opnieuw mag beginnen. Maar om eerlijk te zijn: ook wij vinden dat een warmtenet, gevoed door welke bron dan ook, de meest aantrekkelijke manier is om de woningen in onze stad te verwarmen. Zeker als zo’n voorziening met het oog op verdere klimaatverandering gekoppeld wordt aan collectieve koelsystemen als alternatief voor de explosieve groei van het aantal energieverslindende airco’s (met grote impact op het elektriciteitsnet). In dat perspectief dagen wij de gemeente uit om nu ook echt moed te tonen en door te pakken op het gewilde warmtenet, zelfs als deze oplossing financieel/economisch minder aantrekkelijk is dan alternatieven. Overigens vinden wij dat het grootste deel van de stad niet moet wachten op de uitkomsten van een onderzoek in het noordelijk deel. Daarom stellen wij dringend een tweesporenbeleid voor (iets anders dan in de nota gepresenteerd wordt): 1. Ga aan de slag met het warmtenet in Noord, maar begin daarnaast in enkele andere buurten de woningen aardgasvrijgereed te maken.

Zeg niet: het warmtenet komt er alleen als alle woningen aardgasvrijgereed zijn. Dat is de wereld op z’n kop en zo werkt het ook niet (zie ons betoog over de particuliere woningeigenaren). 2. Laat, in afstemming met alle belanghebbenden, alle buurten en wijken weten wanneer hun buurt aan de beurt is en wanneer daar de gaskraan dichtgaat, zodat bewoners en bewonersinitiatieven weten waar zij aan toe zijn en waar zij op moeten koersen. Den Bosch zou een voorbeeld kunnen nemen aan Duitse wetgeving die overheden verplicht om de komende jaren met warmteplannen te komen voor álle wijken. 1

1

https://www.bmwsb.bund.de/SharedDocs/gesetzgebungsverfahren/Webs/BMWSB/DE/kommunalewaermeplanung.html

Naar aanleiding van hoofdstuk 5 adviseren wij de gemeente om in het belang van de energietransitie in een buurt of wijk van meet af aan de samenwerking (coproductie) te zoeken met actieve bewoners die de wijk en hun medebewoners kennen alsook de kansen en bezwaren die er leven. Geef buurtinitiatieven ruimte en vertrouwen, ondersteun en benut ze. Wij vinden dat de hele nota TVW 2.0 en alles wat daaraan vooraf is gegaan hier niet van getuigt. Rond de behandeling van de TVW 1.0 hebben wij al gewag gemaakt van het feit dat de gemeente Den Bosch bewonersinitiatieven bestuurlijk en ambtelijk niet serieus neemt. Bij de totstandkoming van deze nota zijn inwoners en buurtinitiatieven nauwelijks serieus betrokken. Een bijeenkomst van het Platform Energie Initiatieven in Rosmalen verliep weliswaar in goede en gemoedelijke sfeer, maar tal van thema’s die bewoners daar te berde brachten zijn niet in de nota noch in het daarin opgenomen verslag verwerkt. En die thema’s gingen juist veelal over de samenwerkingsrelatie tussen de gemeente en haar bewoners. Van het collectieve warmtenet horen we nu voor het eerst. Samenvattend • zien wij dat de TVW 2.0 een globaal tijdsplan voor de energietransitie bevat, maar dat kan en moet veel gedetailleerder. Hetzelfde geldt voor de economische én technische aspecten van warmtenetten die wat ons betreft ook voorzien in koeling.

• zijn wij blij dat er na vier jaar gepraat over energietransitie in Den Bosch nu een idee voor een collectieve warmtevoorziening ligt. Dat heeft lang genoeg geduurd. Zorg er nu voor dat dit idee niet als een proefballon klapt en ga er ook niet mee gokken. Werk het uit als de te prefereren warmteoplossing voor het grootste deel van de stad. • vragen wij u, gemeenteraadsleden, ook (inhoudelijk en met een tijdspad) een plan uit te laten werken voor alle andere buurten en wijken en daarbij actief bewonersinitiatieven te betrekken. • adviseren wij u op afzienbare termijn, zeg 2026, aan alle Bosschenaren duidelijk te maken wat hen in het kader van de energietransitie te wachten staat (lees: wanneer zij van het aardgas af gaan), wat de gemeente gaat doen en wat er van hen wordt verwacht. Wij wensen u veel wijsheid toe bij uw besluitvorming inzake de TVW 2.0. Met vriendelijke groet, Namens Stuurgroep Duurzaam Hintham Henk Eemers