Brief 23 augustus 2021 - Vrijwilligerscorps 's-Hertogenbosch krimpt en verkleurt in rap tempo - Lokale Goededoelengids NL

Van: Lokale Goededoelengids NL <info@lokalegoededoelengids.nl> Verzonden: maandag 23 augustus 2021 12:57 Aan: Gemeenteraad <Gemeenteraad@s-hertogenbosch.nl> Onderwerp: Vrijwilligerscorps 's-Hertogenbosch krimpt en verkleurt in rap tempo

AAN Gemeenteraad ’s-Hertogenbosch Uw gemeenteraad gaat zich begin september op initiatief van drie partijen buigen over het vrijwilligerwerk en gemeenschapsleven van ‘s-Hertogenbosch. In de opgestelde notitie ‘Het vrijwilligerswerk gaat veranderen – wij kunnen helpen’ schrijven de drie partijen: “In een Raadsinformatiebrief werd aangegeven dat er in de eerste helft van 2018 een voorstel zou komen over de toekomst van het vrijwilligerswerk. Dat is er echter niet van gekomen ... Hoe we er in onze stad na de Coronatijd voorstaan, is niet helder ... We hechten in toenemende mate waarde aan vrijwilligersorganisaties. Hoe ze er nu voor staan en in welke richting ze zich ontwikkelen is belangrijk genoeg.” Mooi, mooi, mooi! Hoe staan we er nu voor? ‘s-Hertogenbosch is de gemeente met relatief de meeste vrijwilligers in Zuid-Nederland (Zeeland, Brabant, Limburg). Daarnast staan we in de top vijf qua vrijwilligerswerk en zijn qua ontwikkelingen aardig representatief voor Nederland. Den Bosch en de omliggende dorpen kent veel verschillende maatschappelijke initiatieven. Wat te denken van de Seniorenbus ’s-Hertogenbosch, Speeltuin ’t Kwekkeltje, Citytrainers, Voedselbank, Wandelclub ‘Wij Willen Wandelen’, Bosch Parade, Tennisvereniging Gryphons, Sport Alliantie Rosmalen Nuland Vinkel en nog zo’n 560 andere organisaties die sinds de eeuwwisseling zijn opgericht.

Allemaal nieuwe energie die samen de lokale gemeenschap vormen. Figuur 1: Geschiedenis Bossche gemeenschapsleven sinds 1268 (oprichtingsdatum)

Bron: Jan de Rond

Vooral sinds 2010 is het aantal opgerichte organisaties (318) fors gestegen. Niet toevallig is dit, 2010, ook het jaar dat de eerste babyboomers 65 jaar werden. Tegelijkertijd werd organiseren makkelijker door de digitale snelweg en social media. Zij, de babyboomers, kregen bij hun pensionering meer vrije tijd en sloegen met velen aan het organiseren. Het Bossche vrijwilligerscorps bloeit en is het waard om behouden te worden, maar hoe staat het er nu eigenlijk voor? In de zomer 2018 was mijn verwachting dat het aantal vrijwilligers na 2020 zou stabiliseren om daarna te krimpen. In ’s-Hertogenbosch blijkt nu dat het aantal vrijwilligers, na een aanvankelijke groei vanaf de eeuwwissleing sinds 2016 aan het krimpen te zijn, van 47.600 in 2016 via 46.000 in 2018 naar 44.300 in 2020. Een ontwikkeling die het CBS ook in Nederland constateert. Figuur 2: Vrijwilligerswerk in Nederland en ’s-Hertogenbosch sinds 2000

Bron: CBS en gemeente ‘s-Hertogenbosch Deze krimp wordt niet alleen veroorzaakt door de coronacrisis. Er lijkt ook iets anders aan de hand. Onderhuidse ontwikkelingen Sinds de eeuwwisseling wordt in Nederland en de gemeente ’s-Hertogenbosch (twee)jaarlijks uitgezocht hoeveel inwoners vrijwilligerswerk doen. Daardoor weten we dat het aantal vrijwilligers in ’s-Hertogenbosch tot 2016 groeide naar 47.600 en sindsdien is gekrompen naar 44.300 in 2020. Het vrijwilligerscorps is niet alleen gaan krimpen maar er blijken zich ook aan andere ontwikkelingen voor te doen.

Versmalling Niet alleen het aantal mensen dat vrijwilligerswerk doet krimpt, maar ook het aantal sectoren waarin mensen tegelijkertijd actief zijn. In 2016 was in ’s-Hertogenbosch één vrijwilliger actief in 1,47 sectoren. In 2018 was dit gestegen naar 1,61 en in 2020 is dit gedaald onder het niveau van 2016, naar 1,38. Een opmerkelijk ontwikkeling. Wat betekent dit? Was 2018 een piek moment? Zijn vrijwilligers minder breed geinteresseerd geraakt? Besteden ze meer tijd aan minder organisaties? Is dit de invloed van de sociale beperkingen vanwege de coronacrisis? Vragen, vragen, vragen. Krimp of groei Sinds de eeuwwisseling zijn 569 nieuwe organisaties opgericht. In welke periode zijn weinig of juist veel organisaties opgericht of gestopt? Onder welke omstandigheden of met welke redenen is dit gebeurd? Zijn er opmerkelijk ontwikkelingen per sector te bespeuren? Welke sector kent de meeste organisaties, natuur & milieu, sport, kunst & cultuur of juist sociaal & maatschappelijk? Vragen, vragen, vragen. Verkleuring Door de maatschappelijke stages van middelbare scholieren in de periode 2008-2014 steeg in ’s-Hertogenbosch het aantal jongeren dat vrijwilligerswerk deed fors, van 23% naar bijna 40%. Na beëindiging van de maatschappelijke stages zakte het terug naar zo’n 26%, een opvallend effect van een succesvol maar jammer genoeg tijdelijk overheidsproject.

Na 2010 begon de groei van het aantal senioren dat als vrijwilliger aan de slag ging als gevolg van de pensionering van grote aantallen ouderen. Waren er in 2010 nog flink meer jongeren (12.200) dan ouderen (7.000) actief, in 2020 zijn meer ouderen (12.400) dan jongeren (11.800) als vrijwilliger voor de gemeenschap in de weer. Het seniorendeel in het vrijwilligerscorps nam toe van 19% naar 28%. Het groeide qua aantal met 77%. Wat gaat er gebeuren als de pensionado’s van nu zich terugtrekken uit het openbare leven? Vragen, vragen, vragen. Figuur 3: Leeftijd vrijwilligerscorps ‘s-Hertogenbosch

Bron: gemeente ‘s-Hertogenbosch

Hetzelfde en toch anders Onbetaald en betaald werk zijn als zoet en zout water, hetzelfde en toch anders. Zonder wrijving en roeren mengt het niet. Onbetaald en betaald werk blijkt lastig te mengen en menging levert gedoe op. Maar dat het niet goed mengt, biedt misschien wel de oplossing; sommige vissen gedijen nu eenmaal goed in zoet en andere in zout water. Of in andere woorden: sommige werkzaamheden kunnen beter door het zoet en anderen door het zout gedaan worden. Maar in welk type organisaties is dit vraagstuk op zijn plaats, profit, notfor-profit, non-profit? Vragen, vragen, vragen. Vervaging Nu in onze samenleving nadrukkelijker de vrijwilligerskaart gespeeld wordt, is een herdefiniëring van de verhouding tussen onbetaald en betaald werk op zijn plaats. Immers, in 12-15% van de ingeschreven organisaties (profit en non-profit) wordt vrijwilligerswerk verricht. Naast profit- en non-profit organisaties groeit een derde type, de not-for-profit organisaties, zoals sociale ondernemingen. Daarnaast commercialiseert de sport. Bedrijven en investeerders nemen sportclubs over (NewHeroes, FC Den Bosch, Ajax). Het lijkt ogenschijnlijk ‘normaal’ om mensen in deze veranderde organisaties als vrijwilligers in te zetten voor allerhande functies en werkzaamheden. Een heldere positionering van onbetaald en betaald werk is serieus aan de rode, ook in ’sHertogenbosch.

Vragen, vragen, vragen Veel is nog onduidelijk. Eén ding is wel duidelijk. Het wordt tijd dat we, net als op de arbeidsmarkt, langdurig gedegen onderzoek doen naar het vrijwilligers- en lokale gemeenschapsleven. Immers, om beleid te kunnen maken moet je eerst goed weten hoe een en ander in elkaar steekt en wat er aan de hand is. Delen van de Bossche politiek realiseren zich dat het gemeenschapsleven onder druk staat en dat het, na een periode van passieve beleidsontwikkeling, tijd wordt om antwoorden te zoeken, nieuwe plannen te ontwikkelen en actief beleid te voeren. Een oproep die in 2019 al gedaan is. De tijd is echt onverbiddelijk en dringt, ook in ’s-Hertogenbosch. Laten we snel uitzoeken hoe ons vrijwilligerscorps en het gemeenschapsleven in elkaar zit! Dan kunnen we uitvlooien wanneer en waar de krimp tot problemen gaat leiden, welke ontwikkelingen we kunnen verwachten en hoe we dat kunnen begeleiden en opvangen! Groei kun je stimuleren, krimp moet je begeleiden. Onderzoek het lokale gemeenschapsleven Met vriendelijke groet, Jan de Rond Sociaal makelaar Specialist in Slimme Combinaties M. 06 - 139 58 735 E. info@lokalegoededoelengids.nl I. http://www.lokalegoededoelengids.nl F @lokalegoededoelengids T @goededoelengids L Jan de Rond