Bijlage 3 Externe brieven aan de verkenners

Bijlage 3

Externe brieven aan de verkenners

4 % 4

' %'% .4, ' ·-Hertogenbosch

e

drs. J.M.L.N. Mikkers burgemeester

's-Hertogenbosch, 20 maart 2026

Geachte informateurs, beste Paul en Liesbeth, Wat een mooie opdracht hebben jullie gekregen. Jullie staan nu aan de basis van de nieuwe bestuursperiode van de gemeenteraad van's-Hertogenbosch. In de weken voorafgaand aan de verkiezingen hebben achttien partijen hun dromen en wensen voor onze gemeente laten doorklinken. Op basis daarvan hebben kiezers hun stem uitgebracht en gaan we met dertien partijen de toekomst van 's-Hertogenbosch vormgeven. Aan jullie nu de taak om te inventariseren in welke combinatie en op welke manier het dagelijks bestuur vorm gaat krijgen. Vorm in de zin van bestuursstijl, inhoud en samenstelling. Ik wens jullie veel succes met deze eervolle opdracht. En: weet dat het met de trots en de passie van de raadsleden heel goed zit; iedereen heeft het beste voor met 's-Hertogenbosch. Formeel heb ik geen rol in het proces dat nu doorlopen wordt. Via deze brief maak ik van de mogelijkheid gebruik om jullie een aantal punten mee te geven. Ik schrijf deze brief vanuit verschillende rollen: burgervader, voorzitter van het college van burgemeester en wethouders, voorzitter van de gemeenteraad, voorzitter van de regio Noordoost-Brabant en als portefeuillehouder openbare orde en veiligheid. Via jullie deel ik deze brief graag met alle leden van de nieuwe gemeenteraad.

Een stad van 200.000 inwoners die verbindt, verbeeldt en viert: het Verhaal voor 's-Hertogenbosch Ik schrijf deze brief als een trotse burgemeester. Trots op de stad 's-Hertogenbosch, en de dorpen eromheen. Een gemeente die bruist en vol leven is met zo'n 162.000 betrokken inwoners. We bouwen volop door aan de gemeente: met nieuwe stadswijken en hoognodige woningen, met leefbare, veilige en groene wijken. Maar, we bouwen net zo hard aan sterke sociale gemeenschappen waarin we omzien naar elkaar. Onze impactvolle economie richt zich op kennis en ondernemerschap in de sectoren data/ICT, financiën, hightech: ruim 755 bedrijven inmiddels, met de aanwezigheid van instituties en ecosysteem daaromheen, zoals rijksdiensten, gerechtshof/ banken en provinciehuis. Onze sterke culturele sector en de vele evenementen zijn de lijm die onze stad bijeenhoudt. Vorig jaar heb ik het Verhaal voor 's-Hertogenbosch gepresenteerd. Allereerst hebben we ons DNA ontrafeld: we zijn een stad van verenigen, verbeelden en vieren. Met dit DNA als basis ontwikkelen

www.s-hertogenbosch .n I Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ 's-Hertogenbosch KvK nr 17278704

4 % 4

.4,' ·Hertogenbosch %"% e drs. J.M.L.N. Mikkers burgemeester

we door naar een gemeente van 200.000 inwoners. Het verhaal schetst vijf ontwikkellijnen om die groei richting te geven: knooppunt 's-Hertogenbosch, omzien naar elkaar, aantrekkelijk voor talent, ontwikkeling op z'n Bosch en impactvolle economische ecosystemen. Hoe mooi zou het zijn als het bestuur dit verhaal en de verwoorde ambities gebruikt als bouwstenen van het nieuwe bestuursakkoord. Het is namelijk geen verhaal van de gemeente, maar van de gemeenschap. Ook in de realisatie is de inzet van bedrijven, maatschappelijke instellingen en inwoners essentieel. Het samen toewerken naar dat toekomstbeeld vraagt niet alleen iets van de samenleving, maar ook van ons als gemeente. Per ambitielijn is er een bouwmeester aan de slag om samen met allerlei partijen uit de gemeente uitvoering te geven aan die ambities. Het doel is om op het einde van 2026 een (tweede) grote bijeenkomst te organiseren waarbij de bouwmeesters de brede groep uitleg geven over hun uitgezette acties en het vervolg. Wij kunnen als gemeente gebruik maken van deze kracht van de samenleving. Laten we de samenleving- en concreet de bouwmeesters - ruimte geven om met goede ideeën te komen en zaken uit te werken. Dat vraagt voor het stadsbestuur een scherp oog voor de rolverdeling tussen gemeente en samenleving, ruimte creëren en een meewerkende houding.

Ambitie en uitvoeringskracht Volgend op de ingezette koers van het Verhaal, hebben we de afgelopen jaren veel in gang gezet en geïnvesteerd. Daarbij was veel aandacht voor de lange lijnen. Denk aan de Bossche Stadsdelta, grote lobbytrajecten richting het Rijk als de woningbouwimpuls en Bosch Centraal (station), de opvang van vluchtelingen en een goede opvang van bijvoorbeeld daklozen en verslaafden. Er zijn veel (maatschappelijke én bestuurlijke) wensen met (grote) claims op de uitvoering. Het is belangrijk de wensen goed in balans te houden met de ambtelijke organisatie en de capaciteit daar. Capaciteit is niet alleen beperkt, er is ook druk op de arbeidsmarkt. Binnen de ambtelijke organisatie kunnen sommige functies niet ingevuld worden, vacatures blijven onvervuld. Daar moeten we dan creatief mee omgaan. Het is van belang dat de formerende partijen rekening houden met de uitvoering. In mijn optiek is kiezen cruciaal. Wees helder in wat echt belangrijk is, durf focus aan te brengen. Met de schaarste moeten we rekening houden, ook richting raad en samenleving. Zo zijn we eerlijk en open, en bieden we realistische verwachtingen. Daarnaast zal onder regie van het college van B&W een nieuwe gemeentesecretaris geselecteerd moeten worden als opvolger van de in januari 2027 vertrekkende huidige gemeentesecretaris.

Hiermee kan het college mede sturing geven aan de gewenste richting van en het benodigd leiderschap in onze organisatie. Gebiedsgericht werken Voor mij is de relatie met onze inwoners cruciaal. Houden we op dit moment voldoende rekening met de (directe) leefomgeving van onze inwoners? Te vaak benaderen we inwoners vanuit onze systeemaanpak, en sluiten we niet aan bij hun beleving. Vandaar dat een omslag in het denken is ingezet: naar een gebiedsgerichte aanpak. Hierin bouwen we samen met partners en de inwoners van een wijk of buurt aan de leef- en woongemeenschappen van de toekomst. Er komt veel op ons als gemeenschap af: de wereld is onrustig, er ligt een weerbaarheidsopgave en maatschappelijk is er

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ 's-Hertogenbosch KvK nr 17278704

4 % $

.4. ·-Hertogenbosch %" e drs. J.M.L.N. Mikkers burgemeester

onrust. Dit geeft noodzaak voor een sterke sociale structuur, een gemeenschap die de kracht van verbeelden, verbinden en vieren voelt, en een samenleving die weerbaar is tegen crises. Ook betekent gebiedsgericht werken dat we erkennen dat er geen "one size fits all" is: iedere wijk vraagt iets anders. Als bestuur moeten we dan ook verschil durven maken in gebieden. Strategische positionering

Vier jaar geleden schreef ik in mijn brief aan de (in)formateur dat ik graag zou zien dat we als gemeentebestuur (in samenspel met de ambtelijke organisatie) de komende periode nadrukkelijk gaan schaken op meerdere borden. We hebben regio, provincie, Rijk, maatschappelijke instellingen, bedrijfsleven en inwoners nodig. Ik gaf aan dat we niet alleen meer zouden moeten investeren in ons regionale en landelijke {bestuurlijke) netwerk, maar ook meer moeten lobbyen. Met genoegen kan ik constateren dat we dat de afgelopen jaren echt goed gedaan hebben. We mogen trots zijn op de resultaten: we zijn actief bij VNG en G40 commissies, nemen zelfs deel aan het VNG-bestuur en hebben een effectieve lobby gevoerd. Ik zou dit - met het hele college samen graag doorzetten. Dit betekent dat hier in de werklast van bestuurders rekening mee gehouden moet worden, dit vraagt echt commitment en tijd. Het feit dat er de afgelopen periode zes wethouders waren, heeft hier zeker bij geholpen. Los van tijd vraagt goede lobby ook een persoonlijke drive en inzet. Als aandachtspunt geef ik graag nog onze positie in de regio (Noordoost-Brabant) mee. Wij zouden als grote centrumgemeente een leidende partij moeten zijn. Er wordt van ons verwacht dat wij het voortouw nemen bij het formeren van de regionale agenda. Dat zie ik nog onvoldoende uit de verf komen. Bestu u rscu ltu u r

Ik kijk terug op een prettige samenwerking met het college, waarin ik de ruimte kreeg om landelijk actiever te worden als ambassadeur van 's-Hertogenbosch. We hebben afgelopen vier jaar aandacht besteed aan teambuilding in het college. En dat betaalde zich uit: ondanks enkele personele wisselingen, hebben we echt als team de eindstreep gehaald. Het is van belang om dat te onderhouden met training, heidagen en het goede gesprek als constante factor. Als tweede punt roep ik op om tijdens de formatie al voldoende aandacht te hebben voor de bestuurscultuur. Bespreek in het formatieproces met elkaar wat voor soort college men wil zijn; welke waarden horen erbij, welke communicatiestijl, hoe worden inwoners betrokken? En; hoe zorgen we er samen voor dat we deze waarden en bestuursstijl gedurende de periode vasthouden? Ten derde: de relatie van het college met de gemeenteraad. Hoe krijgen we het voor elkaar dat de raad strategische keuzes echt kan maken en voorbereiden? En, welke relatie willen we met de raad onderhouden en hoe zorgen we ervoor dat het college er voor alle partijen is?

Veiligheid

Voor mijn eigen portefeuille wil ik een aantal onderwerpen benoemen. Werken aan veiligheid vraagt om continu onderhoud. Thema's als maatschappelijke stabiliteit en ondermijning spelen zich veelal

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ 's-Hertogenbosch KvK nr 17278704

4 % $

.4,' ·-Hertogenbosch %"% e drs. J.M.L.N. Mikkers burgemeester

onderhuids af. Maar de ontwrichtende impact op de samenleving, de wijken en het individu is in potentie groot en onze inzet daarmee belangrijk. Ook al hebben inwoners hier vaak een andere kijk op. Rondslingerend of gedumpt afval, rondhangende mensen in de buurt: dat zijn de thema's waar inwoners zich onveilig over voelen. Door meer te investeren in leefbaarheid, kunnen we qua veiligheid ons meer bezig houden met de daadwerkelijke veiligheidsproblemen. We zien hoe tekorten in het zorgdomein in toenemende mate het veiligheidsdomein belast. Denk aan situaties rondom personen met onbegrepen gedrag, jeugdoverlast of -criminaliteit, vormen van huiselijk geweld of uitbuiting. De uitwassen hiervan zijn zichtbaar daar waar het zich het meest laat voelen, namelijk in de woon- en leefomgeving van inwoners. De uitdaging is om hier als gehele keten tijdig op te interveniëren, zodat preventie en repressie hand in hand kunnen gaan. Dit vraagt om integrale samenwerking en betrokkenheid; weten wat speelt in een wijk. Gebiedsgericht werken is daarvoor onmisbaar, omdat dit de verbinding maakt van en naar de inwoners. Ik kijk positief terug op de gezamenlijke inhoud op zorg, jeugd en veiligheid. Ik wil daar graag met het nieuwe college gezamenlijk in optrekken. Ook de verplaatsing van twee coffeeshops is als dossier nu goed op gang gekomen.

De komende periode werk ik hier - met de wethouder ruimtelijke ordeninggraag aan verder, waarbij tempo, goede onderlinge samenwerking en zorgvuldige omgevingscommunicatie essentieel zijn. Te vaak merk ik dat er bij beleid en (politieke en bestuurlijke) keuzes nog geen rekening wordt gehouden met naleving en handhaving. Dat betekent veel druk op onze gemeentelijke handhavers, die zich met steeds meer (ingewikkelde) taken bezighouden. Vraag en aanbod moeten in balans zijn, en niet alleen met tijdelijke middelen maar ook structureel. Zo weten inwoners ook waar ze aan toe zijn. Recent is er een brief naar de gemeenteraad gegaan waarin scenario's in beeld zijn gebracht voor de handhavingscapaciteit en invulling ervan. Naast capaciteit, is het goed in onze bestuursstijl richting te geven aan onze manier van handhaven. En dit consequent in de organisatie over beleidsvelden heen toe te passen. Wat willen we als gemeente uitstralen: gastvrij en open versus streng en gesloten? Formatieproces Om tot een onderlegger te komen voor de aanstaande bestuursperiode, zullen het intense weken worden. Ik hoop met deze brief een inzicht te geven in mijn blik op die periode.

Tot slot geef ik nog mee dat het mooi zou zijn als de partijen niet alleen spreken over de onderwerpen, "deals" en portefeuilleverdeling, maar dat men vooral ook spreekt over de wijze van besturen en de waarden van dit gezamenlijke college die het vormen van een collectief meer mogelijk maken. Een leerpunt van de vorige formatiebesprekingen is dat het belangrijk is om het eindresultaat nog meer te laten doorleven door de voltallige fracties en de raad, zodat zij zich beter meegenomen voelen in de totstandkoming van het akkoord en de achterliggende keuzes en dat vervolgens ook beter kunnen uitdragen. Over mijn inhoudelijke portefeuille geef ik graag nog een nadere toelichting, passend bij de fase waarin het (in)formatie proces dan is. Ook staat mijn deur open om over andere zaken van gedachten te wisselen.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ 's-Hertogenbosch KvK nr 17278704

4 % 4

.4. %'% ·-Hertogenbosch e drs. J.M.L.N. Mikkers burgemeester

Laat jullie samenwerking een voorbode zijn van een gezamenlijk proces gericht op een voorspoedige toekomst voor de mooiste gemeente van Nederland met volgens - Louis van Gaal - de liefste mensen van de wereld. Met warme Bossche groet,

Jack Mikker Burgemeester gemeente 's-Hertogenbosch

www.s-hertogenbosch.n I Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ 's-Hertogenbosch KvK nr 17278704

IVN ‘s-Hertogenbosch

Aan de Griffie van de gemeente ’s-Hertogenbosch T.a.v. Mevrouw L. van Tongeren en de heer P. de Beer I.a.a. Fractievoorzitters van de 13 gekozen partijen in de gemeenteraad ’s-Hertogenbosch, 27 maart 2026 Geachte mevrouw Van Tongeren en meneer De Beer, Onlangs bent u begonnen aan de verkenning van welke partijen willen bijdragen aan een nieuw te vormen college. Een belangrijke en mooie opdracht, lijkt me. IVN ’s-Hertogenbosch is een grote en groeiende vereniging op het gebied van natuureducatie. Zoals u wellicht weet, organiseren de vrijwilligers van IVN ’s-Hertogenbosch allerlei activiteiten op het gebied van natuureducatie. Ook richten wij ons nadrukkelijk op de natuur van de toekomst, in de vorm van beschermen, beheren en ontwikkelen. Wij prijzen ons gelukkig met een gemeente die groen, natuur en de biodiversiteit daarvan hoog in het vaandel heeft staan. Vandaar dat ik als voorzitter van IVN ’s-Hertogenbosch zo vrij ben u een tweetal inhoudelijke aandachtspunten mee te geven. Beide kunnen de natuurlijke kwaliteiten van onze gemeente aanmerkelijk vergroten. Het eerste punt betreft het realiseren van een natuurrijk schoolplein bij elke basisschool in onze gemeente. Het schoolplein is te vaak een ondergeschoven kindje op de basisschool. Landelijk heeft zo’n 60% van de basisscholen een fantasieloos, betegeld schoolplein.

Meestal ook nog ongeschikt voor het geven van buitenlessen. Bij warm weer is het er vaak te heet om buiten te spelen en bij hevige regenval staat het plein blank. Bovendien pesten kinderen op zo’n ‘grijs’ plein elkaar ook nog eens meer dan op een groen schoolplein. Hoog tijd dus dat er iets verandert. IVN Natuureducatie vindt het belangrijk dat er bij alle basisscholen een natuurrijk schoolplein komt. Een plek waar kinderen naar hartenlust kunnen bewegen en spelen in het groen. Bovendien ontstaan er zo allerlei aanknopingspunten voor buitenonderwijs en sociale betrokkenheid van buurtbewoners. Het zou fantastisch zijn als gemeente en schoolbesturen elkaar weten te vinden om gedurende de komende bestuursperiode in een meerjarenprogramma deze voorzieningen te realiseren. Het tweede punt betreft de planning en ontwikkeling van enkele grotere stadsparken. Den Bosch heeft de ambitie om te groeien tot circa 200.000 inwoners. Het grondareaal zal naar verwachting gelijk blijven. Dat betekent dat de oppervlakte voor het woningaanbod van de nieuwe bewoners (circa 25% van het huidige inwonertal) ergens een plek moet vinden in onze gemeente. Dit kan ten koste gaan van het al aanwezige groen. Tegelijkertijd zijn er in potentie diverse mogelijkheden om compensatie te ontwikkelen in de vorm van grotere stadsparken.

Dit sluit ook aan bij de ontwikkellijn Groots Vergroenen in de Omgevingsvisie van onze gemeente. Het beleidsmatig vastleggen en uitwerken van deze ambitie in de komende bestuursperiode, betekent dat in de nabije toekomst nieuwe stadsparken tot wasdom kunnen komen en de inwoners van de ’s-Hertogenbosch hier met veel plezier kunnen ontspannen. Uiteraard ben ik altijd bereid tot een nadere toelichting op beide onderwerpen. In de verwachting u hiermee van dienst te zijn, groet ik u vriendelijk. Harry van Haren Voorzitter IVN ’s-Hertogenbosch

Hieronder staan mijn suggesties voor verbeteringen.

1)ideeënmakelaar 2)Eénmaal per jaar een referendum/raadpleging over concrete actuele onderwerpen Ad 1:

Ideeënmakelaar 1)Uitgangspunt Volstrekt onafhankelijk van de ambtelijke organisatie en van B&W 2)Organisatie De gemeenteraad richt de stichting "De Bossche Ideeënmakelaar" op. De gemeenteraad stelt één of meerdere personen aan die de functie van ideeënmakelaar vorm gaan geven. Zij komen in dienst van de stichting. Het bestuur van de stichting wordt gevormd door de gemeenteraad aangevuld met gelote burgers of vertegenwoordigers uit wijk- en buurtorganisaties. De huisvesting van deze ideeënmakelaar is buiten het gemeentehuis (bijvoorbeeld in de bibliotheek). Het bestuur stelt een reglement op waar de voorstellen aan moeten voldoen. Dit reglement is uitsluitend bedoeld om onredelijke/onoirbare (geen discriminatie, geen strijdigheid met de wet) voorstellen te voorkomen en is niet politiek bedoeld.

3)Werkwijze De ideeënmakelaar moedigt inwoners van de stad aan met voorstellen voor de stad te komen. Bijvoorbeeld met advertenties, wijkbijeenkomsten, scholenprojecten en digitale platforms (bv. een online ideeënloket) De gemeenteraad stelt een ruimhartig budget beschikbaar, het burgerbudget. Met mogelijkheden voor kleine ideeën met een snelle uitvoering en voor grote ideeën Als er voldoende voorstellen/ideeën binnen zijn worden deze voorgelegd aan het stichtingsbestuur. Dit gebeurt in een openbare vergadering.

Deze stap wordt extra genomen om te beoordelen of ze aan het reglement voldoen en om onoirbare voorstellen eruit te filteren. Ieder voorstel dat aan het reglement voldoet wordt goedgekeurd. Er vindt dus geen selectie plaats op basis van politieke voorkeuren. De ideeënmakelaar begeleidt de indieners bij het uitwerken van het idee en maakt gebruik van de expertise van de ambtenaren via een adviespool zonder dat de ambtenaren het idee kunnen blokkeren. Bij de uitwerking kan hulp gezocht worden van kosteloos operende externe bureaus. Deze bureaus maken samen met de indiener een begroting ( de offerte) en krijgen het vooruitzicht bij uiteindelijke goedkeuring de realisering tegen betaling samen met de indiener vorm te geven. Als de indiener tevreden is over de vormgeving van het idee, wordt dit idee voorgelegd aan B&W. B&W kan zijn zienswijze geven op dit voorstel. Het tegenovergestelde van de huidige praktijk. De indiener van het voorstel kan de zienswijze van B&W verwerpen of (gedeeltelijk) overnemen. Het uiteindelijke resultaat voorzien van alle stukken wordt voorgelegd aan de gemeenteraad. De raad beslist. Het betekent dat vóór de pauze voorstellen op de agenda van de raad staan die zijn ingediend door de inwoners en na de pauze staan de voorstellen van B&W op de agenda. Jaarlijke verschijnt een ideeënjaarboek.

Democratie ten top. Praktijkvoorbeeld Ongeveer 6 jaar geleden heb ik de gemeente voorgesteld groene stadspoorten te bouwen. In de eerste stadswallen van circa 1200 waren 3 stadspoorten aanwezig, te weten de Antwerpse-, Brusselse- en Leuvense poort in achtereenvolgens de Schapenmarkt, Orthenstraat en Hinthamerstraat. In het plaveisel zijn de profielen onopvallend terug gebracht. In Parijs heeft men voor een verdwenen stadspoort een groene stadspoort teruggebracht.

In de Rue Montorgueil in Parijs is op de plaats van een verdwenen stadspoort deze groene stadspoort teruggebracht Mijn voorstel van 6 jaar geleden aan de gemeente was de haalbaarheid van 3 groene stadspoorten te onderzoeken op de genoemde plaatsen. Maar dan met meer groen dan op de foto en enkele dagen per jaar volgehangen met rood, wit en gele bloemen.

Na 6 jaar moet het antwoord nog komen. Het volgende scenario zou ik volgen als er een ideeënmakelaar zou zijn: 1)Ik ga met mijn voorstel naar de ideeënmakelaar. Samen met hem redigeer ik het voorstel zo begrijpelijk en duidelijk mogelijk. 2)Ik leg mijn idee voor aan het bestuur van de stichting Bossche Ideeënmakelaar, i.e. de gemeenteraad Na toestemming van het stichtingsbestuur ga ik het uitwerken 3)Ik zet het idee op de website van de ideeënmakelaar en andere sociale media en vraag iedere inwoner van de stad verbeteringen aan te brengen. Met name de buurtbewoners en de winkeliers, Tevens vraag ik de mening van hulpdiensten. 4)Indien ik het eens ben met de voorgestelde verbeteringen voer ik ze door. 5)Ik vraag samen met de ideeënmakelaar offertes aan bij 3 bedrijven die deze poorten kunnen bouwen.

6)Ik vraag samen met de ideeënmakelaar offertes aan voor aanleg en onderhoud gedurende 5 jaar van het groen 7)Ik ga in overleg met de Oeteldonkse Club over samenwerking van het versieren van de poorten met carnaval 8)Als ik tevreden ben met de uitwerking van het idee, leg ik het -met alle genoemde stukken- voor aan B&W en vraag hun zienswijze. 9)Na het ontvangen van de zienswijze van B&W beoordeel ik of ik hun zienswijze verwerp, gedeeltelijk of geheel overneem. 10)Ik leg alle stukken voor aan de gemeenteraad. 11)De gemeenteraad beslist.

Deze procedure is vele malen leuker dan na 6 jaar nog steeds wachten op antwoord.

ad 2 )

Referendum Hou minimaal éénmaal per jaar een referendum/raadpleging onder bewoners over actuele onderwerpen. Een referendum stuit op een aantal praktische bezwaren. Daarom is wellicht een raadpleging eerder haalbaar. Meer gemeenten doen dit al. Zie de website van gemeentepeiler www.gemeentepeiler.nl Onze stad heeft al een inwonerpanel. Daar kun je je op abonneren en dan mag je af en toe vragen beantwoorden. Vage verhullende vragen. Met de antwoorden kun je alle kanten op. Dat bedoel ik dus niet. Het is slechts een schijnconstructie. Ik bedoel concrete vragen. Als de volgende vraag was gesteld: “bent u voor of tegen de bouw van een nieuw designmuseum?” had ons dat 4 jaar overleg gescheeld. Enkele voorbeelden van vragen die volgens mij geschikt zijn voor een jaarlijks referendum/volksraadpleging:

Vraag 1: -Welk station wilt u? Dit:

of dit:

of kiest u voor verschillende gevels aan centumkant en aan paleiskwartierkant? vraag 2: Bent u voor herstel van historische structuren op het Loeffplein of mag de historie losgelaten worden.

vraag 3: Over 4 jaar is het 400 jaar geleden dat onze stad werd ingenomen/bevrijd door Frederik Hendrik. Dat wil de gemeente gedenken. Vindt u dat deze gedenking meer gestalte krijgt door het omdopen van de naam Wilhelminaplein in de naam Plein 1629? Met de daarbij een herinrichting. vraag 4: Bent u van mening dat de stad moet gaan experimenteren met hybride wonen? Dit zijn slechts enkele voorbeeldvragen.

Ik besef dat betrekking hebben op de binnenstad. De reden is dat ik daar geboren ben en heb gewoond. Andere wijken moeten natuurlijk ook aan bod komen in een jaarlijks referendum/opniepeiling. HERSTEL HET VERTROUWEN IN DE POLITIEK

Aan de informateurs voor een nieuwe coalitie voor het gemeentebestuur van ’s-Hertogenbosch, Mevr. Liesbeth van Tongeren en Dhr. Paul de Beer ’s-Hertogenbosch, 26 maart 2026 Betreft: Verankering van aanbevelingen uit de Groen-Doen-Klimaatagenda 2026-2030 in een nieuw Bestuursakkoord van de gemeente ‘s-Hertogenbosch Geachte informateurs, Mevr. Van Tongeren en Dhr. De Beer, Op zaterdag 7 maart jl. ondertekenden tijdens het Groen-Doen-Festival zes kandidaat-gemeenteraadsleden van zes Bossche politieke partijen, waaronder twee wethouders, de Groen-DoenKlimaatagenda 2026-2030 voor ’s-Hertogenbosch. In deze Klimaatagenda staan tien heldere aanbevelingen voor klimaatmaatregelen, die urgente aandacht verdienen bij de onderhandelingen over een bestuursakkoord voor het nieuwe gemeentebestuur na de recente raadsverkiezingen van 18 maart (de tien door de zes politici ondertekende aanbevelingen vindt u op pagina 2). De Groen-Doen-Klimaatagenda 2026-2030 is opgesteld door de Klimaatcoalitie Den Bosch, die bestaat uit de Grootouders voor het Klimaat ’s-Hertogenbosch en omstreken, Lokaal FNV ’s-Hertogenbosch en omstreken, Extinction Rebellion ’s-Hertogenbosch en de Vereniging Milieudefensie ’s-Hertogenbosch.

Tevens is de Groen-Doen-Klimaatagenda aangeboden door Transfarmers, Boschgaard, De Graafse Akker, NaaiMeetUp Copernikkel, Tuinjoop en door BEI, het netwerk van Bossche Energie Initiatieven. Kortom: een agenda met een breed maatschappelijk draagvlak binnen de gehele gemeente ’s-Hertogenbosch. De Klimaatagenda is op 7 maart ondertekend door Mariève Craste, namens D66, door Pieter Paul Slikker, namens GroenLinks-PvdA, door Judith Hendrikcx namens de Bossche Groenen, door Eileen Samshuijzen namens de Partij voor de Dieren, door Bram Roovers namens de SP en door Rianne Strijker-van Asperen namens Volt. Van deze zes partijen doen vijf mee aan de nieuwe gemeenteraad; Volt haalde geen zetel. De zes politici hebben niet alleen de Klimaatagenda ondertekend. Bovendien spraken zij op 7 maart de wens uit om in de komende raadsperiode van 2026 tot 2030 de ‘verbinding én de samenwerking’ met elkaar te zoeken bij de uitvoering van concrete maatregelen die nodig zijn om de Klimaatagenda daadwerkelijk te realiseren’. Veranker klimaatmaatregelen en de aanpak van de energietransitie in het coalitieakkoord Via deze brief vragen wij, de leden van de Klimaatcoalitie Den Bosch, uw aandacht voor de noodzakelijke stevige inzet en daadkracht van een nieuw gemeentebestuur bij de uitvoering van de aanpak van de klimaatcrisis en de energietransitie in onze stad.

Bovendien pleiten wij ervoor om de betrokkenheid van bewoners bij deze twee thema’s te vergroten. Zowel de klimaatmaatregelen, alsook de aanpak van de energietransitie én het meedoen van bewoners(groepen) dienen, wat ons betreft, verankerd te worden in een nieuw coalitieakkoord. Het nieuwe akkoord moet duidelijkheid geven over hoe onze gemeente binnen één jaar een concreet stappenplan maakt voor de uitvoering van de maatregelen uit de Klimaatagenda 20262030, richting een klimaatneutrale gemeente in 2045 (zoals vastgelegd in het vorige Bestuursakkoord), bij voorkeur al een klimaatneutraal ’s-Hertogenbosch in 2040.

1

’s-Hertogenbosch loopt achter bij de klimaataanpak en de uitvoering van de energietransitie Ondanks alle inspanningen van de gemeente via het Coalitieakkoord 2022-2026, ondanks de besluiten over de Nota Duurzaam (in 2025), de besluiten over de Klimaat Impact Analyse (in 2025) en de Transitie Visie Warmte 2.0. (in 2024) en ondanks de uitvoering van andere maatregelen rond duurzaamheid, de energietransitie en het autoluw maken van de binnenstad: helaas loopt de gemeente ’s-Hertogenbosch nog fors achter bij de noodzakelijke stappen voor CO2-reductie om onze gemeente CO2- en energieneutraal te maken in 2045. De nationale norm is 55% emissiereductie in 2030. Onderzoek van adviesbureau CE Delft uit 2023 wijst uit dat het voortzetten van de huidige klimaataanpak in ’s-Hertogenbosch vooralsnog slechts leidt tot 36% emissie-reductie in 2030. Daarom is er een aanpak nodig met méér ambities, concrete doelen voor 2030, 2035, 2040 en 2045 en vooral méér daadkracht. De aanpak van de energietransitie in ’s-Hertogenbosch verloopt trager in vergelijking met andere grote steden: onze gemeente heeft (nog) beperkte ambities, beperkte financiële middelen en ook beperkte menskracht voor de grote maatschappelijke opgaven rond de noodzakelijke urgente klimaatmaatregelen en de aanpak van de energietransitie.

In het Bestuursakkoord 2026-2030 verdient dit aandacht: maak meer financiële middelen en menskracht vrij voor de klimaatmaatregelen en voor de energietransitie. Tien aanbevelingen voor concrete klimaatmaatregelen en de aanpak van de energietransitie Via deze brief dringen wij er daarom op aan dat het nieuwe college écht werk maakt van de uitvoering van de urgente klimaatmaatregelen en de aanpak van de energietransitie. Dat kan concreet als de nieuwe coalitie, in samenspraak met de oppositie, de volgende maatregelen van de Groen-Doen-Klimaatagenda 2026-2030 voor ’s-Hertogenbosch adopteert en overneemt. Dit zijn de tien aanbevelingen, die de Groen-Doen-Klimaatagenda vormen: 1. Vertel als gemeente het eerlijke verhaal over de klimaat- en biodiversiteitcrisis, over de kli maatmaatregelen en wat ieder kan doen. 2. Verdeel de klimaatlasten over alle bewoners: maak alle maatregelen betaalbaar voor iedereen. 3. Kom met stevige maatregelen voor verkeer en vervoer, op weg naar een klimaatneutraal ’sHertogenbosch. Om te beginnen met een verbod in onze gemeente op de reclames voor fossiele brandstoffen. 4. Geef duidelijkheid over warmte-oplossingen in alle wijken, buurten en dorpen in de gemeente. Kom binnen één jaar met concrete en realistische plannen voor de energietransitie voor de hele gemeente, met bijbehorend budget en concrete (tussen)doelen. 5.

Neem duurzame maatregelen rond het behoud en het vergroten van de biodiversiteit in heel onze gemeente, zoals het uitbreiden en verbinden van natuurgebieden. 6. Promoot plantaardig, biologisch en zoveel mogelijk lokale producten om de ecologische voetprint van 's-Hertogenbosch te verkleinen. Maak duurzaam en lokaal voedsel beschikbaar voor iedereen. 7. Kom ook binnen één jaar met een concreet en realistisch plan voor de duurzame bedrijfsvoering van alle Bossche bedrijven en ook van de gemeente zelf.

2

8. Promoot het hergebruik van materialen bij burgers en bedrijven: maak Den Bosch waar dat mogelijk is circulair. 9. Versterk het groene netwerk van actieve burgers, samen met vrijwilligers, het welzijnswerk, onderwijs en bedrijven. 10. Versterk de verduurzaming overal in de gemeente: versterk het zelf doen en de klimaatweerbaarheid van buurten, wijken, dorpen en de binnenstad samen met bewoners en het netwerk van vrijwilligersgroepen. Concreet beleid, meer budget en meer menskracht Deze tien klimaatmaatregelen vragen om concreet beleid en concrete uitvoering, bijvoorbeeld de uitvoering van een warmte-programma (dit voorjaar in voorbereiding) voor de warmte-oplossingen in alle Bossche buurten en dorpen. Voor verschillende aanbevelingen is een concrete uitwerking urgent. Bovendien is er een stevig budget nodig om de korte en langere termijn om plannen uit te werken en uit te voeren, de ambtelijke organisatie in staat te stellen om meters te maken én bewoners te faciliteren om eigen acties in hun buurten te ontwikkelen en uit te voeren. Samen met bewoners levert een versnelling op In de wijken, buurten en dorpen zijn veel bewoners betrokken en ook verantwoordelijk voor de uitvoering van klimaatmaatregelen, vergroening, circulariteit, klimaatadaptatie, woningisolatie en -ventilatie.

Zij steken zelf de handen uit de mouwen, activeren medebewoners om te vergroenen, minder energie te verbruiken en hun woningen te isoleren. De gemeente spant zich de laatste jaren meer in om bewoners te laten ‘meedoen’. Om te beginnen via het initiatief van de Bossche Burgerberaden, vervolgens het aanstellen van een kwartiermaker voor alle groene initiatieven in onze gemeente en het organiseren van netwerkbijeenkomsten, zoals het ‘Groene Goede Voornemens’-ontbijt in januari 2026. Wij pleiten daarom voor een aanpak waarbij de gemeente samen optrekt met bewoners en hen op alle mogelijke manieren in staat stelt voortgang te boeken in de buurt, zodat meer bewoners gemotiveerd worden om te vergroenen, hun huizen te isoleren, minder energie te verbruiken en samen met de gemeente hun buurten te ontwikkelen: energiearm en klimaat adaptief. Welke coalitie past bij de uitvoering van de tien aanbevelingen voor klimaatmaatregelen en de energietransitie? De Klimaatcoalitie Den Bosch heeft vanzelfsprekend een voorkeur voor de vorming van een bestuurscoalitie met dié partijen die op 7 maart de Groen-Doen-Klimaatagenda 2026-2030 hebben ondertekend. De uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen maakt het nu mogelijk om een coalitie te vormen met meerdere partijen, die de Klimaatagenda hebben ondertekend.

Voor de uitvoering van de urgente klimaatmaatregelen en de aanpak van de energietransitie is het echter ook logisch zo breed mogelijk draagvlak te realiseren binnen de gehele gemeenteraad. Wat de Klimaatcoalitie Den Bosch betreft: wij zijn en blijven in gesprek met alle partijen, die interesse tonen voor de klimaatmaatregelen en de concrete aanpak van de energietransitie. We vragen daarom nu van D66 en GroenLinks-PvdA, die het initiatief hebben bij de vorming van den nieuwe coalitie, om bij de uitvoering van de Groen-Doen-Klimaatagenda 2026-2030, ‘verbinding én samenwerking te zoeken’ met de Bossche Groenen, de SP en de Partij van de Dieren, zoals afgesproken bij het ondertekenen van de Klimaatagenda op 7 maart jl.

3

Een breed draagvlak en een brede aanpak van de klimaatmaatregelen en de energietransitie is en blijft nodig, van coalitie én oppositie, in de komende vier jaar. Wij wensen u succes bij het vormen van een coalitie, die een Groen-Doen-agenda tot een van haar hoofdopdrachten maakt. Vanzelfsprekend zijn wij bereid om deze brief en onze voorstellen toe te lichten in een gesprek. Met vriendelijke groet, Ria Hilhorst, Kitty Heesen, Esmeralda Hagenaars en Gabbie van der Kroef, namens de Klimaatcoalitie Den Bosch

4

Geachte informateurs, Met deze brief willen wij u, in het kader van de coalitieonderhandelingen voor de komende bestuursperiode, een aantal aandachtspunten meegeven voor de warmtetransitie in ’s-Hertogenbosch (zie ook de bijlage). De keuzes die in deze fase worden gemaakt, bepalen in belangrijke mate of de stap van ambitie naar uitvoering daadwerkelijk kan worden gezet.

Van ambitie naar uitvoering: hoe versnellen we de warmtetransitie? In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen hebben wij eerder een brief met bijlage aan de gemeenteraad gestuurd met als titel "Van ambitie naar uitvoering: hoe versnellen we de warmtetransitie?". Uit deze brief hieronder meer. Daarnaast hebben wij op 23 februari een politiek café georganiseerd waarin met vertegenwoordigers van politieke partijen een open en constructieve discussie is gevoerd over verschillende thema’s rond de warmtetransitie.

Politiek café Tijdens het politiek café konden slechts enkele thema’s globaal worden besproken, maar zowel vanuit de politieke partijen als vanuit Platform BEI bleek behoefte te bestaan om deze dialoog na de verkiezingen voort te zetten. Dit kan bijvoorbeeld met de betreffende raadscommissie of in een andere structurele vorm. In dat kader kwam ook het voorstel voor een Klimaatadviesraad aan de orde, naar voorbeeld van de Adviesraad WMO & Jeugdhulp. Er is op klimaat veel kennis, kunde en ervaring beschikbaar in Den Bosch: de raad kan daar gebruik van maken. Tijdens het politiek café bleek een aanzienlijk deel van de politieke partijen hier positief tegenover te staan. Ook tijdens het MINC-debat (over duurzaamheid) was een grote meerderheid van de politieke partijen enthousiast over de Klimaatadviesraad. Dit biedt een goede basis om hier in de komende bestuursperiode vervolg aan te geven. Daarnaast is het van belang dat nieuwe ideeën en initiatieven ruimte krijgen om zich te ontwikkelen. De warmtetransitie is een langdurig proces waarin inzichten veranderen en nieuwe oplossingen ontstaan. Dat vraagt om beleid dat richting geeft, maar ook ruimte laat voor innovatie en nieuwe initiatieven vanuit de stad.

Platform BEI ’s-Hertogenbosch heeft de ambitie om in 2045, of zoals sommige partijen in de campagne hebben gesteld 2040, klimaatneutraal te zijn. De komende vier jaar zijn daarbij bepalend: in deze bestuursperiode moet de basis worden gelegd voor de uitvoering op schaal. Dat is een grote opgave. Tegelijkertijd zien bewoners, buurten en lokale initiatieven dat de stap van ambitie naar uitvoering nog onvoldoende wordt gemaakt. Juist in de warmtetransitie van de gebouwde omgeving wordt zichtbaar waar het schuurt: waar plannen abstract blijven, waar regie onduidelijk is en waar bewoners en initiatieven energie verliezen.

Platform Bossche Energie Initiatieven (BEI) bestaat uit bewoners- en buurtinitiatieven die al jaren actief zijn in deze praktijk. Met deze brief willen wij de informateurs een realistisch, concreet en uitvoerbaar perspectief meegeven voor de komende bestuursperiode. Dit document is geen nieuw beleidskader, maar een uitnodiging om samen de volgende stap te zetten: van ambitie naar uitvoering.

Perspectief van inwoners centraal Voor inwoners speelt de warmtetransitie zich niet af in beleidsnota’s, maar in hun woning, hun straat en hun wijk. Mensen doen mee wanneer zij weten waar zij aan toe zijn: welke oplossing wordt voorzien, wanneer die komt, wat het kost en welke ondersteuning beschikbaar is. Zolang plannen abstract blijven en tijdpaden ontbreken, is afwachten rationeel gedrag. Dat is geen gebrek aan betrokkenheid, maar een logisch gevolg van onvoldoende handelingsperspectief. Duidelijkheid over hoe en wanneer is essentieel om beweging op gang te brengen.

Lange termijn en consistent beleid De warmtetransitie overstijgt raadsperiodes en collegewisselingen. Het is een langdurige maatschappelijke opgave die vraagt om continuïteit, politieke betrouwbaarheid en bestuurlijke discipline. Zonder consistente keuzes stellen bewoners, vastgoedeigenaren en bedrijven investeringen uit. Bewonersinitiatieven verliezen energie en komen niet van de grond wanneer plannen onduidelijk blijven. Bewoners voelen zich niet gehoord, haken af en zijn later moeilijk terug te winnen. Voorspelbaarheid is een randvoorwaarde.

Breed politiek draagvlak De warmtetransitie is geen project van één partij of één bestuursperiode, maar een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de gemeenteraad. BEI pleit ervoor om de uitgangspunten voor de warmtetransitie expliciet vast te leggen zodat uitvoering niet bij iedere politieke wisseling opnieuw hoeft te beginnen.

Wat is nodig om samen te versnellen? Om de warmtetransitie daadwerkelijk te versnellen, is volgens BEI het volgende nodig: • Eén samenhangend, ambitieus, concreet én realistisch plan voor de hele stad, waarin per buurt, wijk en dorp duidelijk is welke richting wordt gekozen en wanneer stappen worden gezet. • Haalbare en betaalbare oplossingen. • Duidelijke regie waarbij de gemeente actief samenwerking organiseert tussen woningcorporaties, netbeheerders, bedrijven, bewoners en bewonersinitiatieven. • Voldoende middelen en capaciteit, passend bij een opgave van deze omvang. De warmtetransitie kan niet worden georganiseerd als tijdelijke neventaak.

•

Bewonersinitiatieven als volwaardige partners, die vroegtijdig worden betrokken en structureel worden ondersteund in uitvoering en participatie.

Kort gezegd: maak de warmtetransitie voorspelbaar, uitvoerbaar en betrouwbaar voor bewoners, bedrijven en uitvoerende partijen.

De rol van BEI BEI en haar leden willen geen rol “op de stoel van de gemeente”, maar een constructieve rol als partner. Bewonersinitiatieven beschikken over praktijkkennis, wijknetwerken en ervaring met wat werkt en wat niet. Die kennis kan helpen bij: • Het uitwerken van wijkgerichte plannen. • Het betrekken en ondersteunen van bewoners. Dat kan bijvoorbeeld via energiecoaches en informatieavonden. • Het signaleren van knelpunten in uitvoering. • Het versterken van draagvlak. Tussen de gemeente ’s-Hertogenbosch en BEI zijn samenwerkingsafspraken gemaakt over deze rolverdeling. Deze afspraken worden binnenkort gezamenlijk geëvalueerd en, waar nodig, geactualiseerd, zodat zij in de praktijk ook daadwerkelijk tot hun recht komen. De warmtetransitie kan niet slagen zonder actieve bewoners. Dat vraagt om samenwerking op basis van gelijkwaardigheid, duidelijke afspraken, transparantie en wederzijds vertrouwen.

Tot slot Den Bosch staat op een kantelpunt. De ambitie is helder, maar de komende bestuursperiode moet de stap naar uitvoering worden gezet. Dat vraagt om keuzes, om regie en om samenwerking. Wij vragen u als informateurs om in de coalitieonderhandelingen expliciet aandacht te besteden aan de uitvoeringskracht van de warmtetransitie, aan structurele samenwerking met bewonersinitiatieven en aan instrumenten die continu leren en bijsturen mogelijk maken. Platform BEI is bereid om kennis, ervaring en netwerk blijvend in te zetten. Wij nodigen politieke partijen uit om samen verantwoordelijkheid te nemen voor deze opgave, en de warmtetransitie in ’s-Hertogenbosch daadwerkelijk te versnellen.

Aandachtspunten, voorbeelden en leerpunten bij de Bossche warmtetransitie Deze bijlage hoort bij de brief aan de informateurs en dient als nadere onderbouwing vanuit de praktijk van bewonersinitiatieven.

1. De schaal van de opgave De warmtetransitie in de gebouwde omgeving is geen project, maar een megaprogramma. Gerenomeerde instituten (o.a. EIB en PBL) hanteren een investering van gemiddeld € 40.000–€ 50.000 om een bestaande woning te verduurzamen (dit zijn maatschappelijke kosten, dus inclusief bijvoorbeeld warmtenet en netverzwaring). Met meer dan 75.000 woningen en inclusief bedrijven en gemeentelijk vastgoed gaat het om orde grootte € 3–4 miljard. Deze kosten worden gedragen door woningcorporaties, particuliere verhuurders, particuliere huiseigenaren, bedrijven, netbeheerders en de gemeente. Dit vraagt om meerjarige bestuurlijke borging in het coalitieakkoord: meerjarige investeringsprogramma’s, mogelijk voorfinanciering via publieke of publiek-private fondsen en langjarige bestuurlijke focus.

2. Urgentie ontstaat door duidelijkheid Op alle bestuursniveaus wordt de klimaatopgave erkend. In de praktijk van wijken ontbreekt echter vaak het gevoel van urgentie dat nodig is om daadwerkelijk in beweging te komen. Ervaring vanuit bewonersinitiatieven laat zien dat bewoners pas handelen wanneer zij weten wat er gaat gebeuren, wanneer en hoe en dat lange termijn-doelen (zoals 2045) dus onvoldoende houvast bieden voor beslissingen die nú genomen moeten worden. Urgentie ontstaat door concrete keuzes, tijdpaden en zichtbare regie, niet door communicatie alleen. Zonder concreet uitvoeringsperspectief is afwachten rationeel gedrag.

3. Zorg voor een wijkgerichte planning Voor veel buurten is onduidelijk welke warmte-oplossing wordt voorzien, op welke termijn, en wat dit betekent voor individuele woningen. Voor een aantal wijken zijn oplossingen en termijnen genoemd. Bijvoorbeeld voor Noord (4 wijken) wordt onderzocht of een warmtenet vóór 2035 haalbaar is, voor de Maaspoort een warmtenet na 2035. Voor veel andere wijken is all-electric waarschijnlijk maar zonder tijdpad of netverzwaring in beeld. Voor sommige buurten is de oplossing nog onbekend, laat staan het tijdspad. Bewoners horen vooral dat alles in 2045 klaar moet zijn, maar niet wat dit betekent voor hun woning, straat of wijk.

Dit vraagt om bestuurlijke vastlegging van een wijkgerichte planning op korte termijn. Het warmteprogramma (gepland voor dit jaar) kan (en moet) hierin meer duidelijkheid brengen.

4. Ongelijkheid door fasering van wijken Door verschillen in timing tussen wijken ontstaan verschillen in: energiekosten, investeringszekerheid en risico’s voor bewoners. Wijken die laat aan de beurt zijn blijven langer afhankelijk van aardgas en worden langer blootgesteld aan prijsfluctuaties. Dit is geen puur technische planning, maar een verdelingsvraagstuk met sociale gevolgen. Hoe weegt de gemeente deze ongelijkheid mee bij het bepalen van prioriteiten tussen wijken?

5. Capaciteit en uitvoeringskracht van de gemeente Het huidige team Energie van de gemeente (orde grootte ±10 fte) staat in geen verhouding tot het aantal wijken, tot de complexiteit en omvang van de opgave en tot de benodigde afstemming met bewoners, corporaties, netbeheerders en bedrijven. Zonder structurele opschaling van capaciteit blijft uitvoering achter, ongeacht ambities en plannen. Welke structurele uitbreiding van capaciteit wordt in het coalitieakkoord voorzien?

6. Warmtenetten: leer van bestaande praktijk Voor Noord en Maaspoort wordt onderzocht of hoge-temperatuur-warmtenetten (circa 70 °C) op basis van aquathermie mogelijk zijn. De achterliggende gedachte is dat dan woningen niet eerst geïsoleerd hoeven te worden. Aandachtspunten vanuit bewonersinitiatieven: • Spanning met de trias energetica (eerst besparen, dan duurzame bronnen). • Hoge elektriciteitsvraag en relatie met netcongestie. • Energierekening daalt pas na isolatie van woning. • Financiële risico’s bij dalende warmtevraag. • Afhankelijkheid van lage grootverbruikstarieven (fossiele subsidies). • Ongelijkheid ten opzichte van individuele all-electric oplossingen. • Geen aandacht voor toekomstige koelbehoefte. Daarnaast kan er veel geleerd worden van een evaluatie van bestaande warmtenetten, zoals van Paleiskwartier Noord (in 2020 circa 80% nog aardgas), Paleiskwartier Zuid en van het warmtenet bij de IJzeren Vrouw. Transparante evaluatie en scenariovergelijking kunnen helpen om tot betere oplossingen te komen. Zijn hoge-temperatuur-warmtenetten de beste oplossing voor Noord en voor de Maaspoort?

7. Energieopslag als randvoorwaarde Thuis- en buurtbatterijen en warmteopslag worden steeds belangrijker voor betaalbaarheid, netontlasting en flexibiliteit van het energiesysteem. Inwoners stellen hier veel vragen over maar een samenhangende gemeentelijke visie ontbreekt. Dat leidt tot ongelijkheid tussen wijken, versnippering van initiatieven en suboptimale oplossingen. Energieopslag is geen bijzaak, maar een randvoorwaarde voor schaalbare oplossingen. Dit vraagt om het ontwikkelen van een gemeentelijke visie op energieopslag.

8. Bewonersinitiatieven: groot potentieel, kwetsbare positie In meerdere wijken zijn initiatieven vastgelopen, in de wachtstand gezet of afgehaakt. Oorzaken zijn gebrek aan urgentie en duidelijkheid, onduidelijkheid over alternatieven en tijdpad en beperkte structurele ondersteuning. Verlies van bewonersinitiatieven is verlies van sociaal kapitaal, terwijl de warmtetransitie niet kan slagen zonder actieve bewoners. Hoe wil de gemeente vastgelopen initiatieven weer activeren? Hoe kunnen nieuwe bewonersinitiatieven ontstaan? Dit vraagt om structurele ondersteuning en duidelijke rolafspraken tussen gemeente, bewonersinitiatieven en BEI.

9. Voorspelbaar beleid geeft vertrouwen Een voorbeeld van onvoorspelbaar landelijk beleid zijn de wisselende regels rond cv-ketels en warmtepompen: eerst werd aangekondigd dat vanaf 2026 geen nieuwe cv-ketels meer zouden mogen worden geïnstalleerd, later is dit voornemen weer losgelaten. Maar ook lokaal zijn er voorbeelden zoals het inconsistent toepassen van de norm van 50% lokaal eigendom bij energie-opwekprojecten of het stopzetten van 'Proefbuurten aardgasvrij?'. Gevolgen zijn investeringsonzekerheid, afwachtgedrag en groeiende weerstand. Consistent en voorspelbaar beleid is een randvoorwaarde voor draagvlak.

10. Werk gebiedsgericht CBS-wijken zijn administratieve entiteiten die primair zijn bedoeld voor statistiek en beleid, maar vanuit perspectief van de warmtetransitie zijn ze vaak te heterogeen voor één oplossing. Het is effectiever om te werken met bouwkundig en energetisch vergelijkbare gebieden, ook wanneer die over meerdere CBS-wijken heen lopen. Dat vergroot de kans op passende en uitvoerbare oplossingen. Maatwerk per gebied vergroot uitvoerbaarheid en acceptatie.

11. Experimenteer, leer en schaal op Langdurig zoeken naar één “definitieve oplossing” vergroot stilstand. Effectiever is: sneller starten met pilots, parallel verschillende technieken testen, systematisch evalueren en pas opschalen bij bewezen succes. En niet iedere oplossing past overal. Lerend beleid versnelt de transitie.

12. Benut kennis uit de stad Bewonersinitiatieven, bedrijven en maatschappelijke organisaties hebben praktijkervaring, wijkkennis en zicht op wat werkt. Deze kennis wordt nog onvoldoende structureel benut. Benut de kennis uit de stad en stel een Klimaatadviesraad in, naar voorbeeld van de Adviesraad WMO & Jeugdhulp. Een dergelijk orgaan kan de gemeente gevraagd en ongevraagd adviseren over beleid, uitvoering en participatie rond klimaat en de warmtetransitie. Dit versterkt de kwaliteit van besluitvorming en vergroot het draagvlak. Overweeg om de instelling van een Klimaatadviesraad expliciet op te nemen in het coalitieakkoord. Slotopmerking bij de bijlage Deze punten zijn bedoeld als input voor gesprek, debat en gezamenlijke probleemoplossing, niet als verwijt. Ze laten zien waar versnelling mogelijk is als ambitie, plannen en uitvoering beter op elkaar worden afgestemd.