Bijlage 2 - Verslag-bewonersbijeenkomsten-januari-en-februari-2023
Tekst van het document
Verslag bewonersbijeenkomsten ontwikkelmogelijkheden – januari februari 2023 Inleiding In bijeenkomsten in Lith, Oss, Geffen, Nuland en Rosmalen(2x) gingen bewoners, projectteamleden van beide gemeenten en ontwerpers de afgelopen twee weken in gesprek over mogelijkheden voor de Duurzame Polder. De ontwerpers deelden een tussenstand: 4 denkrichtingen met in totaal 16 mogelijke opstellingen voor windturbines. Met uw inbreng worden deze varianten verbeterd en aangevuld. Wellicht komen er nog enkele varianten bij. Alle varianten gaan we in de volgende fase door ontwikkelen tot 4 à 5 kansrijke ontwerpen. Bij het aanvullen en verbeteren van de varianten maken we ook gebruik van de eerste inzichten over de milieueffecten (volgens de zogenaamde quickscan) door bureau (Witteveen + Bos). De opmerkingen die tijdens deze ronde zijn ingebracht werken ook door in de vervolgfase waarin we de varianten beoordelen en afwegen.
1. Wat was het doel van deze reeks bewonersbijeenkomsten ? Tijdens de bijeenkomsten zijn we in gesprek gegaan met u over de ontwikkelmogelijkheden. In eerdere bijeenkomsten heeft u ons meegegeven wat belangrijk is voor de toekomst van de Duurzame Polder. De landschapsontwerpers van ontwerpbureau H+N+S zijn met deze kansen, waarden, ideeën, zorgen en aandachtspunten aan de slag gegaan. Ze hebben verschillende mogelijkheden voor de Duurzame Polder op een rij gezet. Deze mogelijkheden zijn afgelopen twee weken op diverse plekken gedeeld. Op 6 avonden in Lith, Oss, Geffen, Nuland en Rosmalen gingen ontwerpers e projectteamleden in gesprek met bewoners en andere belanghebbenden. We hebben u gevraagd om: -
Met ons mee te denken over het aanvullen en verbeteren van de mogelijkheden Ons eventuele andere kansen of aandachtspunten mee te geven Nieuwe relevante varianten toe te voegen.
2. Wat was er te zien, te horen en te delen? Tijdens de bewonersbijeenkomsten deelden we vier denkrichtingen met in totaal 16 mogelijke opstellingen voor windturbines. Deze denkrichtingen laten zien dat je op verschillende manieren naar de polder kunt kijken. Elke denkrichting schetst een eigen perspectief op o.a. landbouw, natuur, wonen en recreatie. Voor elke denkrichting zijn vier verschillende opstellingsmogelijkheden voor turbines uitgewerkt, rekening houdend met de belemmeringen in het gebied. Wilt u de belemmeringenkaart, de denkrichtingen en de opstellingsvarianten (nogmaals) bekijken? Deze vindt u in de bijlage.
3. Wie hebben zich aangemeld -
De uitnodigingen voor de bewonersavonden zijn via de nieuwsbrief, de website en de gemeentelijke kanalen verspreid. Voor de bijeenkomsten hebben zich in de gemeenten Oss en ’s-Hertogenbosch in totaal ongeveer 320 mensen aangemeld. Op de avonden zelf zijn er ongeveer 235 bezoekers aanwezig geweest op de locaties: Oss (34) Geffen (28) Lith (49) Rosmalen 1 (37), Rosmalen 2 (48), Nuland (39).
-
De deelnemers bestonden voor het grootste gedeelte uit bewoners. Verder waren er ook initiatiefnemers, vertegenwoordigers van wijk- en dorpsraden en belangenorganisaties en raadsleden aanwezig.
4. Welke informatie is er opgehaald? Voor elke denkrichting en turbineopstelling heeft u meegegeven wat u waardeert en wat er beter kan. Ook heeft u aanvullende ideeën en opstellingen ingebracht. Hier delen we een zeer compacte indruk van de inbreng tijdens de bijeenkomsten. Tijdens de bijeenkomsten zijn uitgebreide notities gemaakt; de ontwerpers nemen alle inbreng mee. De notities vindt u in verderop in dit verslag. Denkrichting 1 ‘Een grootschalig hart’ Deze denkrichting wordt gewaardeerd vanwege de clustering van windturbines. Hierdoor is de afstand tot de dorpskernen langs de Maas het grootst. Ook wordt de landschappelijke openheid gewaardeerd, in combinatie met de mogelijkheden voor (grootschalige en innovatieve) agrarische functies in het hart van de polder. Er wordt bij deze richting aandacht gevraagd voor de overgang richting Nuland en Heeseind; hier is de afstand tot turbines kleiner. Het ‘klimaatbos’ dat al eerder bedacht is bij de Groote Wielen wordt daarnaast als kans genoemd om (beter) mee te nemen in deze denkrichting. Denkrichting 2 ‘Het wijde westen’ Deze denkrichting wordt gewaardeerd om de duidelijke ruimte voor weidevogels en (natte) natuur. De weidevogels krijgen een plek op de laagste gronden, ook dat wordt als logisch ervaren. Wat betreft de turbineopstellingen wordt gewaardeerd dat het een meer geordende, rustige opstelling is.
De bewoners van Lith en Lithoijen hebben echter grote bezwaren bij het deel van de turbines dat langs de wegen richting deze dorpen staat. Ze waarderen de plek voor weidevogels, maar geven aan dat dit niet ten koste van de gezondheid van mensen mag gaan. Denkrichting 3 ‘Een veelkleurig mozaïek’ Denkrichting 3 roept uiteenlopende reacties op. Een deel van de mensen waardeert de variatie en afwisseling in het landschap; voor een ander deel van de mensen oogt deze richting te rommelig. Er worden diverse suggesties gedaan om de balans van samenhang en afwisseling te verbeteren. Denkrichting 4 'Langs lijnen van oost naar west’ De vierde denkrichting wordt gewaardeerd vanwege de turbineopstellingen in lijnen. Een deel van de mensen geeft aan dit als rustig ogend en passend bij het landschap te ervaren. Ook de kans om de Hertogswetering als recreatieve route toegankelijk te maken spreekt mensen aan. Voor een deel van de omwonenden spreekt deze richting juist minder aan, omdat de turbines dichter bij hun woning staan dan in andere denkrichtingen.
Aanvullende varianten Denkrichtingen en opstellingen werden niet alleen verbeterd, maar ook aangevuld. Zo is er een variant ingebracht waarbij de turbines in het Osse deel zo dicht mogelijk langs de Hertogswetering worden ingepast, om de afstand tot de dorpen langs de Maas te vergroten.
Overige opmerkingen en tips (indruk) In de gesprekken kwamen daarnaast nog allerlei andere nuttige opmerkingen en tips op tafel. Zo werd o.a. de aansluiting met de Osse Uitvoeringsagenda Westelijke Polder nogmaals onder de aandacht gebracht; werd benadrukt op tijd na te denken over bouw en onderhoud van turbines in relatie tot transport over (smalle) lokale wegen; werden suggesties gedaan hoe rekening te houden met geluid en licht; en werd meerdere malen gevraagd naar mogelijkheden om financieel te participeren om zo lusten en lasten zo eerlijk mogelijk te verdelen. Het volledige pallet aan opmerkingen is in de bijlage te lezen.
Wat we doen met uw inbreng Met uw inbreng wordt de reeks van denkrichtingen en varianten verbeterd en aangevuld. Dat kan leiden tot nieuwe varianten. De verbetersuggesties voor de 16 varianten en wellicht enkele nieuwe varianten zijn het startpunt voor de volgende fase. In die fase werkt de inbreng die tijdens de bijeenkomsten is gegeven ook door naar het beoordelen en afwegen van de varianten.
Volgende fase: varianten vergelijken en beoordelen In de volgende fase zullen we de varianten gaan vergelijken en beoordelen. Voor deze beoordeling gebruiken we alle aspecten die voor belanghebbenden belangrijk zijn. Zowel van initiatiefnemers, als van gemeentes, als van bewoners en belangenorganisaties. We maken bij de beoordeling gebruik van de kennis van experts, bijvoorbeeld op het gebied van weidevogels en geluid. We maken daarnaast ook gebruik van de ervaring van u als gebiedskenner, om bijvoorbeeld beleving en ruimtelijke kwaliteit in kaart te brengen. De gemeenten Oss en ‘s-Hertogenbosch werken momenteel ook aan de zienswijzen die u heeft ingebracht op de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) (de onderzoeksagenda voor de Milieueffectrapportage). De zienswijzennota op de NRD wordt in maart gedeeld. Ook deze zienswijzen worden gebruikt om het overzicht van belangrijke aspecten voor de vergelijking en beoordeling van varianten aan te vullen.
Van varianten naar 4 a 5 kansrijke ontwerpen (MER-alternatieven) Door de varianten te vergelijken en te beoordelen, krijgen we een beeld van welke opties de verschillende belangen goed of juist minder goed combineren. Met deze inzichten zetten we een volgende stap in het ontwerpproces. De ontwerpers werken de varianten de komende tijd uit tot vier
á vijf kansrijke ontwerpen, die als zogenaamde alternatieven in het milieueffectrapport (MER) terecht zullen komen. Dit doen ze in afstemming met vertegenwoordigers van de verschillende bewoners- en belangenorganisaties. Ook zullen we u weer vragen met ons mee te denken. In mei of juni organiseren we opnieuw brede bijeenkomsten.
Themabijeenkomst: financiële participatie Parallel aan het ontwerpproces verdiepen we ons verder in de mogelijkheden voor financiële participatie. Dit betekent dat we verkennen op welke manier bewoners in en om de polder mee kunnen profiteren van de opbrengsten van de windturbines, om lusten en lasten zo eerlijk mogelijk te verdelen. Dit willen we samen met u doen. Een deel van u heeft aangegeven hierin geïnteresseerd te zijn. Het projectteam Duurzame Polder bereidt themabijeenkomsten in Den Bosch en Oss voor over dit onderwerp. Deze bijeenkomsten vinden naar verwachting in mei plaats. De uitnodiging wordt via de website en de nieuwsbrief gecommuniceerd. Aanmelden voor de nieuwsbrief kan via: www.duurzamepolder.nl/nieuwsbrief
Overzicht notities bijeenkomsten De volgende overzichten van opmerkingen die bezoekers aan de bijeenkomsten en de tentoonstellingen hebben gemaakt en die bezoekers van de website hebben achtergelaten zijn letterlijk overgenomen. Opname van deze letterlijke weergave in het verslag betekent niet dat het project Duurzame Polder het eens is met wat in de reactie wordt beweerd. Bijvoorbeeld als iemand stelt dat in een bepaalde variant de turbines het verst van de woningen staan. Of dat juist is, hangt af van welke kant je het bekijkt. Opmerkingen waarin namen en woningen zijn genoemd, zijn niet in het verslag opgenomen maar worden wel meegenomen in de vervolg stappen. De opmerkingen nemen we mee in de volgende fase van het ontwerp. Enkele bewerkingen in de reacties (bij voorbeeld over geluidhinder) zijn voor het projectteam aanleiding om de pagina met veel gestelde vragen op de website (www.duurzamepolder.nlveelgestelde-vragen) uit te breiden.
Denkrichting 1 ‘Een grootschalig hart’ Gewaardeerd
Dit lijkt de enige denkrichting waarbij rekening is gehouden met de gezondheid van de inwoners. Met de opdracht om meer dan 2km afstand te realiseren is in andere richtingen geen rekening mee gehouden. Voorkeur voor deze variant; minste windmolens vanuit Oss. Voorkeur omdat dit de grootste afstand is vanuit de bebouwde kom tot de windmolens. Dit lijkt de enige variant waar rekening wordt gehouden met inwoners. Dit is de enige variant waarbij de afstand van de turbines tot de kernen/bewoners zo groot mogelijk is. De gemeenten hebben een grote inspanningsverplichting ten opzichte van de bewoners, dus deze richting moet blijven. Ruimte voor natuur en polder en open gebied Meer open ruimte Groen/beplanting langs randen, ik doe graag mee hieraan! Overgangen zijn mooi Landbouw blijft Kies de variant met de meeste opwekpotentie na 2030. Dat is deze variant! Bundeling en concentratie heeft voorkeur. Niemand heeft windmolens op deze manier dichtbij. Als de turbines dan toch komen, dan zo dicht mogelijk bij elkaar en op afstand van de woningen. Kansen voor innovatieve clustering. Concentratie goed voor omwonenden, want dat geeft minder overlast voor de mensen; de turbines zitten dan verder van de bewoning af. De weidevogels kunnen verplaatst worden.
Minder (maar wel grotere) windturbines, minder ‘rommelig’ Er is veel ruimte in kerngebied, kunnen we eendenkooi op Oss' grondgebied verplaatsen? Grote ruimte voor de weidevogels
Te verbeteren
Aanvullen met zonnepanelen, zodat er minder windmolens hoeven te komen. We missen een variant maximaal ten gunste van de bewoners, dus een variant waarbij de turbines zo ver mogelijk weg van de kernen worden geplaatst. Verder komt natuur weinig terug, dit geldt ook voor andere varianten. Natuur hoeft niet alleen in grote vlakken maar kan juist ook in lijnen en corridors (stroken, watergangen, etc.) Niet clusteren, maar turbines meer verspreiden. Turbines te kort op veel bewoners (12 stuks) van Heeseindseweg, Paddegraaf en Kerkdijk. Turbines te dicht bij Nuland/Heeseind en te dicht bij Karreput en Nulandseheide. Werk deze uit met zo min mogelijk last van windenergie voor bewoners. Invloed op beeld is onontkoombaar, dus gezondheid en geluid zijn belangrijkste; maximaliseer de afstanden. Afstand tot Kruisstraat zo groot mogelijk maken. Wel voldoende open landschap houden. Kans voor koppeling klimaatbos bij Rosmalen. Er is veel ruimte in kerngebied, kunnen we eendenkooi op Oss' grondgebied verplaatsen? Grote ruimte voor de weidevogels Is ruimtelijk logisch (grote aaneengesloten gebieden en ordelijke opstelling)
Windvarianten VARIANT 1
2
WAT SPREEKT WEL/NIET AAN Natuurgebieden verplaatsen spreekt hierin aan omdat hierdoor meer variatie mogelijk is in het plaatsen van windmolens. Met de minste windmolens en zo ver mogelijk van de inwoners zodat we zo weinig mogelijk last ervaren van het laag frequent geluid.
3
TE VERBETEREN Historisch lint Heeseind wordt hierin aangetast - meer afstand houden
Meer bomen plaatsen langs de wegen in het gebied. Bomen zijn ooit weggehaald daar. Deze mogen wel weer terugkomen Verder van Kruisstraat Afstand tot Kruisstraat zo groot mogelijk
4
Denkrichting 2 ‘Het wijde westen’ Gewaardeerd
Variant met minste voorkeur omdat het erg dicht bij Lith komt.
2e voorkeur omdat het verder van ons huis afstaat.
Veel ruimte voor natuur, groen en water bij elkaar. Voor vogels en biodiversiteit. Ruimte voor weidevogelgebied Lijnopstelling van turbines De opstelling staat verder van bewoners af Kerkdijk, Heeseindseweg en Kerkdijk af. Staat verderaf van vele huizen, ook in de polder Vernatting over hele tijd?
Behoud open natuurgebied Rustig geheel, groot en open gebied; ze staan niet overal Orde opstelling Door ontwikkelen bestaande natuur Landschap in zuiden is al verdicht, sluit aan. Deze variant is een mooie variant. Ga voor een maximale opbrengst. Lukt dit niet, dan een variant die zo ver mogelijk van het vogelgebied verwijderd ligt. Het plas dras (compensatie)gebied in het laagste deel van de polder is een goed idee. Ga daarbinnen voor de variant met de meeste energieopwekking. Lange lijnopstelling, forse ruimte voor vogelweidegebied.
Te verbeteren
Gezondheid gaat boven natuur. Kunnen we de 6 windmolens die hier in een lijn richting Lith staan verschuiven naar ergens anders?
In ieder geval mag het niet zo zijn dat de gezondheid van de bewoners in en rond de polder minder zwaar weegt dan het belang van weidevogels. Bij deze variant wonen de meeste mensen in de buurt van de molens terwijl het weidevogelgebied aan de dunst bevolkte kant ligt. Dat is vanuit gezondheidsaspecten niet logisch. Van nieuwe natuur komt weinig terecht met het huidige Osse beleid voor de westelijke polder als primair agrarisch gebied. Is deze variant realistisch? Wat betekent de opstelling van de windmolens voor het foerageren en de vogeltrekrichting? Veel focus op de weidevogels, maar wat zit er in voor bewoners, bijvoorbeeld in relatie tot uitzicht? Suggestie: met dijken werken zodat er een waterbergingsgebied ontstaat. Plus vlechtheggen a la de Maas. Vogelkijkhut, vlechtheggen naar observatiepunt. Geffen inkleden met groen
Windvarianten VARIANT 1
WAT SPREEKT WEL/NIET AAN
2
Aantal windturbines beperkt en grootste afstand tot Heeseind en Groote Wielen
3
De Visie Heeseind respecteren waar het vrije zichtlijnen betreft 2 molens staan te dicht op woning langs de Grintweg
4
TE VERBETEREN Parallel aan de hoogspanningsmasten plaatsen. Alleen langs Wetering. Uitgangspunt herzien van aantal turbines naar opbrengst (Den Bosch gelijk aan Oss qua uitgangspunten) Te veel molens Te veel molens
Denkrichting 3 ‘Een veelkleurig mozaïek’ Gewaardeerd
Voorkeur omdat turbines hierin het verste van ons huis staan. Mooi stukje extra natuur met plassen. Positief voor weidevogels. Mozaïek spreekt aan vanwege variatie. Groene afstemming nabij/voor de woningen belangrijk. Denkrichting spreekt ook aan omdat er voor iedereen wat in zit, bijvoorbeeld de landschappelijke inpassing omgeving Groote Wielen. Nu een eenduidig, zelfde landschap. Ga voor denkrichting 3, met meer variatie in landschap. Doet het meeste recht aan het verdelen van de overlast en geeft flexibiliteit in onderhandeling / tijd m.b.t. het plaatsen van het aantal windturbines. (toelichting, de drie windturbines in het huidige weidevogelgebied kunnen dan ‘later’ gerealiseerd worden, zodat de vogels goed/beter verplaatst kunnen worden, dus kan in de tijd werkbaar zijn). Mozaiek is een mooie nieuwe impuls voor het landschap, meeste opbrengst, behoud van aanwezige waarden en binnen de grenzen van het gebied.
Te verbeteren
Graag ook weer bomen planen aan de Koeltjesweg. Die ooit zijn weggehaald. Hoog groen aan de randen. (Elst) We hebben liever minder en hogere turbines die wat verspreid liggen dan veel (kleinere) die een groot cluster vormen. Liever zo ver mogelijk van ons af, vanuit Nuland gezien. Heb aandacht voor financieel profiteren, dan is de pijn minder. Teveel turbines en te kort bij vele bewoners; kan dit anders? Te kort op woningen van bewoners aan Heeseindseweg, Paddegraaf en Kerkdijk Is hier een variant denkbaar waarbij de turbines in een lange lijn langs de wetering staan? Kan deze ook worden gecombineerd met een meer rechtlijnige opstelling? Windmolens zijn nu wel heel rommelig neergezet. Is het geen optie om bij Denkrichting 4 (‘Lange lijnen’) de meest noordelijke lijn met molens verder naar het zuiden te plaatsen, dus meer te concentreren?
Windvarianten VARIANT 1 2 3 4
WAT SPREEKT WEL/NIET AAN Clustering niet gewenst, wat doet dit met geluid? Niet fijn: rommelig
TE VERBETEREN
Beter alleen langs Hertogswetering
Denkrichting 4 'Langs lijnen van oost naar west’ Gewaardeerd
Variant 4.2 heeft voorkeur.
Lijnen wordt positief gewaardeerd. Grotere variant van de winmolens is positief.
Deze heeft minste voorkeur want windmolen staat recht voor onze deur in het plangebied. Deze variant sluit aan bij het bestaande landschap en zo blijft de herkenbaarheid van het gebied behouden. Lijnopstelling wordt gewaardeerd. Turbines staan verderaf van Heeseind/Nuland Langs de dijk - heldere ordening - verder weg Voorkeur voor opstelling langs de Wetering. Twee lijnen, is overzichtelijker Lijnopstelling vind ik goed, landschappelijk mooi, ook voor het zicht.
Te verbeteren
Het is een plus als het landschap gedifferentieerd is, niet alleen grootschalig en open.
Windvarianten VARIANT 1 2
WAT SPREEKT WEL/NIET AAN Is niet mogelijk - gelet op de 16 turbines. Dit geeft een rustiger beeld - lange lijnen Aantal windturbines beperkt en grootste afstand tot Heeseind.
TE VERBETEREN
3 4
Aanvullende inbreng
Vul de varianten aan met opties waarbij de afstand meer is dan 2 km. Dit is immers de minimaal afgesproken afstand. Maak ook varianten met andere mogelijkheden, zoals zonnepanelen, en varianten met meer dan 2 km afstand tot bebouwde kom. Is een combinatie met zonnepanelen mogelijk (eventueel op andere daken)? Kies voor windmolens met gele lampjes i.p.v. rode lampen, die reageren op sensoren. Tip volgende bijeenkomst: vanuit meerdere locaties 3D beeld van de horizon laten zien; ik ben benieuwd hoe het beeld gaat worden. Laat de projecten Uitvoeringsagenda Westelijke Polder en Duurzame Polder goed op elkaar aansluiten/op elkaar worden afgestemd. Waarom zijn er varianten die geen rekening houden met de uitgangspunten qua opwek en afstanden? Betekent dat dat deze nog mogelijk zijn? De Bossche opgave moet op Bosch grondgebied gerealiseerd worden, niet naar Oss geschoven worden. Waarom is er een verschil in opgave tussen Oss en Den Bosch?
Laat de verschillen zien tussen 210 en 260 meter tiphoogte (visualisaties). Wat doet dat met de uitstraling naar de omgeving? Er is te weinig terug te zien van de primaire agrarische functie van de westelijke polder. Neem dit meer mee of laat dit beter zien. Komt er één variant voor Oss en Den Bosch samen of zouden beide ook ieder voor zich een andere variant kunnen kiezen? 12 woningen (Paddegraaf, Heeseindseweg, Kerkdijk) staan dichterbij dan 1 km. Dit zijn meer woningen dan in de lintbebouwing, dit is respectloos. Houd rekening met de 12 woningen aan Paddegraaf, Heeseindseweg en Kerkdijk: niet te kort bij de woningen die binnen de 1 km zone zitten. Ga voor de optie die minste geluidoverlast geeft! Kan ik planschade krijgen? Ons huis (en ook onze buren) staan binnen 1 km. 's-Hertogenbosch moet energie-opgave leidend laten zijn, niet 16 turbines. En dan 'tevreden' zijn met de opwek die minder windturbines oplevert. Zoekgebied wind is over Grintweg heen getekend, dit moet niet (niet verder westelijk dan Grintweg zelf.) 2 km afstand aanhouden vanaf Nuland, Heeseind. Geen herrie, beste keus! 16 turbines in Den Bosch is erg veel. Rust is weg. Breng alle info op de website onder de aandacht, ook belemmeringenkaart e.d. Verrommeling landbouwgebied tegengaan. Aandacht gevraagd voor wegen die nodig zijn voor bouw + onderhoud van turbines.
Inspraak ook bij de bouw? Want groot transport past hier niet. Investeren in mooie fiets -en wandelpaden in het 'molen-gebied' met veel verschillende boomsoorten. Molenaarswoningen - eerlijke verdeling lusten en lasten is belangrijk. Ook voor de woningen die er net buiten vallen en geen regeling met de initiatiefnemer hebben. Denk aan de opdracht - gaat het om het aantal turbines of de hoeveelheid opgewekte energie. Je kunt ook verschillende turbines plaatsen - kleiner dichterbij - groter verder weg. Is er verschil voor laagfrequent geluid als we kiezen voor meer kleine molens tegenover minder grotere molens? Het vermoeden is dat bij grotere molens er meer risico is op hinderlijk laagfrequent geluid. En is er verschil in laagfrequent geluid bij verschillende turbinetypes? En wat betekent de opstelling (bijvoorbeeld in een lijn) voor geluid? En speelt de windrichting daarbij een rol? Algemeen: complimenten voor de (opzet van) de avond. Tip: spreek niet over kansen en toon (op de website) niet alleen plaatjes van mooie natuur. Dit sluit niet aan bij de beleving. Communiceer eerlijk over de opgave: we weten dat het niet ideaal is, maar we moeten iets doen op het gebied van duurzame energie. Kies voor een andere oplossing. Wanneer je 60 procent van de bedrijfsdaken belegt met zonnepanelen en 60 ha zonnevelden realiseert, dan heb je geen windturbines nodig.
Kies voor een variant die ervoor zorgt dat Den Bosch niet verder de polder ingroeit. Aandacht voor verlichting in de nacht, kan die ook uit worden gezet en alleen aan wanneer er iets voorbijkomt? Aandacht voor mogelijkheden financieel participeren, wanneer hierover meer duidelijk? Benut turbines maximaal, eventueel ook batterijopslag en zonnepanelen plaatsen. 3 of 2 rijen maakt ook niet uit.
Bij psychische klachten of hinder (slapeloosheid) zorg dan voor verhuisregeling/noodplan. Situering en gebruik terrein modelvliegtuigen. Niet ingepast in de denkrichtingen, voor vliegen 700 meter een beide zijden van perceel nodig. Er is toegezegd dat er nog aanvullend contact opgenomen zou worden, tot op heden niet vernomen. Meer zonneweides leidt tot minder turbines, overweeg het! Integraliteit van de Duurzame Polder als duurzaam landschap in de volle breedte (ook landbouw, vervoer, etc.) veel meer aandacht krijgt in de modellen. Kies turbinehoogte die het beste is voor weidevogels. Optie: verticale turbines? Verlichting: probeer daar slim mee om te gaan. De lichten kunnen aan gaan als er vliegverkeer aankomt. De technologie bestaat al. Hou het gebied voldoende donker. In geen enkele denkrichting lijkt rekening gehouden met eendenkooien. Binnen afpalingscirkel staan steeds 1 of meerdere windmolens getekend. Optie voor een 5e variant: turbines langs de Wetering, max hoogte 50 meter (besluit is 16 stuks en niet gebaseerd op vermogen, dus in Den Bosch kun je prima kleine molens plaatsen) Suggestie: Variant 2 met verbreding van waterberging. Suggestie; klimaatbos aanleggen voor de Groote Wielen/watertuinen Suggestie: zet windturbines gefaseerd neer, dus eerst 8 en een aantal jaar later bijv. weer 8. Dan kunnen mensen wennen.
Suggestie: denkrichtingen 2 en 4 te combineren, met als argument om rekening te houden met de weidevogels en de trekroutes (noord-zuid) Varianten 2 en 4 zijn zo ver mogelijk van bebouwing af, dat heeft de voorkeur. Aandachtspunt is om trillinghinder/schade aan de woningen mee te nemen in de Mer (nulmeting), aangezien er woningen niet op palen zijn gerealiseerd (in De Groote Wielen) Een bewoner is voor meer dan de minimale opwek, maar vindt maximale opwek te veel Verlichting: radar zodat de verlichting alleen aangaat als er iets vliegt. Is er gezondheidsgevaar voor fijnstof door de turbulentie van de windmolens? Let op: er loopt ook een hoofd(drink?)waterleiding door het gebied van de Kruisstraat naar het noorden. Wellicht is dit ook een belemmering. Is er gezondheidsgevaar voor fijnstof door de turbulentie van de windmolens? De thermiek wordt verstoord, luister naar de podcast van Helga van Leur. Welk effect heeft dat voor bewoners, dieren, natuur en landbouw? Waarom wind opwekken in dit gebied? Het waait hier nauwelijks! Let op de veiligheid: vallend ijs van de wieken, vallende onderdelen, niet combineren met fietsroutes e.d. Kijk voor milieu en gezondheid niet alleen naar Nederlandse regels. In het buitenland zijn de regels veel strenger. En kijk ook naar wat nog niet bewezen is.
Probeer te voorkomen dat de (leden van de) partij die het windturbinepark gaat bouwen en beheren hun lidmaatschap en/of aandelen niet aan een Chinees kunnen verkopen. Er zit bisfenol A in de wieken van windturbines. Dat is een zeer schadelijke stof. Versleten wieken kunnen niet gerecycled worden en worden daarom ondergronds begraven. Daarmee wordt de grond zwaar vervuild. Dat willen we niet. Kwestie 16 turbines wordt vaak aan de orde gesteld. Ligt dit al vast? We hebben er vaak commentaar op geleverd, maar er werd niet naar geluisterd. We zouden moeten gaan voor een hoge opbrengst en een goed plan, niet per se voor het aantal van 16.
Wat voor kleur krijgen de molens? Wat is het effect van verschillende kleuren? Ik fiets veel door de polder en zou verschillende kleuren wel aardig vinden in plaats van die grauwe grijze dingen. Als je 1 van de wieken een andere kleur geeft, schijn je te kunnen voorkomen dat er vogels tegenaan vliegen. Ik heb vernomen dat de TU Twente een nieuw type turbine heeft ontwikkeld zonder zwiepende wieken. Die maken veel minder lawaai en geven een rustiger beeld. Is gefaseerd vergunnen en plaatsen een idee om de omwonenden langzaam aan de turbines te laten wennen? Misschien gaat dat ook wel sneller (minder procedures). In hoeverre is in de ontwerpen rekening houden met een oost-westverbinding voor verkeer over de Gewandeweg, met name gelet op de grote woningbouwontwikkelingen aan Bossche en Osse zijde (Grote Wielen, Amsteleind)? Er komt teveel macht bij enkele ‘spelers’ in het gebied. Op allerlei terreinen (bv verwerving van grond van ‘stoppers’) en nu mogen ze ook nog veel geld verdienen door windturbines te plaatsen. De anderen krijgen geen kans. De opbrengsten van de windturbines moeten gedeeld worden, deze komen toe aan de gemeenschap ‘s-Hertogenbosch moet een goed plan maken (ruimtelijk logisch, substantiële energieopbrengst) en dan tevreden zijn met het aantal windturbines. Niet vertrekken vanuit 16. En ook niet ‘maximaliseren’.
Tussen Groote Wielen en de Grintweg moet ruimte zijn voor woningbouw. Hierover is een raadsmotie aangenomen, deze respecteren. En de windturbines verder naar het oosten opschuiven. Zie ook zienswijze (wanneer komt daar antwoord op? Als de kaders nog in beweging zijn kan je niet door, of wel?) Ontwikkel een extra variant met windturbines verder van de Grintweg Ook een extra variant, de drie turbines die het dichtst op Kloosterstraat staan. Hier grenst het zoekgebied echt het dichtst aan de bebouwingsgrens. Een klimaatbos is essentieel voor de leef kwaliteit voor de bewoners van de Groote Wielen. Als ‘breker’ ten opzichte van de windturbines. Ook al kan je ze (over het bos) nog steeds zien, toch helpt het heel erg als er meer groen op de voorgrond (beeld) is, dat ook gebruikt kan worden door de omwonenden. Heb aandacht voor de ‘orde van de opstelling’. Voorkom een ‘rommeltje’. Lijnen, regelmatige afstand en synchroon draaien zijn hiervoor goede manieren. En liever minder turbines (eventueel grotere ivm opbrengst), want daarmee kom je tot een beter ingepast, ordelijk ontwerp. Vraag over (laagfrequent) geluid. Welke rol speelt de grootte van de windturbines? Is het ‘hoe groter en hoe meer, hoe meer geluid? Over welke afstanden gaat dit?
Overzicht reacties via tentoonstelling in Oss en Rosmalen Naast de bijeenkomsten waren de varianten twee weken tentoongesteld in gemeentehuis Oss en wijkcentrum Windkracht5 in Rosmalen. Ook via de tentoonstelling was er de mogelijkheid een reactie achter te laten via reactiekaarten of een online formulier. Ook deze inbreng nemen de ontwerpers mee. Net als bij de opmerkingen die tijdens de bijeenkomsten zijn gemaakt, nemen we ze letterlijk over in dit verslag. Dit betekent niet dat het project Duurzame Polder het eens is met wat men beweert.
Denkrichting 1 ‘Een grootschalig hart’
Deze valt als 1e af. Weidevogelgebied verplaatsen is niet wenselijk. Heel graag behoud van natuur, maar beter nog uitbreiding hiervan. Meer hectares voor landbouw, afschuwelijk. Turbines te dichtbij woningen. Hart van de polder is een rustgebied voor de natuur. Blijft niets over! Totaal onacceptabel. Veel te dichtbij woningen Blokkenweg. Liever geen windmolens. Maar de beste keuze is dan denkrichting 1 variant 3.
Denkrichting 2 ‘Het wijde westen’
Geen windmolens maar zonnepanelen op alle Osse bedrijven verplichten bij vergunning. Dat gaat Oss natuurlijk niet doen. Dus kies voor zo min mogelijk molens en behoud van weidevogelgebied. Uniek voor NL kleine witte zwaan en meer beschermde soorten foerageren bij opstelling 2. Opstelling 4 niet wenselijk, te dichtbij een kinderdagverblijf 'het vrolijke koetje' aan de Empelsehoefweg en ook vrij dichtbij de Groote Wielen. Variant 2 beste optie, mooi in 1 lijn, alleen 1e molen voorbij bos plaatsen. Voorkeur opstelling 2 (minder turbines en dus hoger). Plasdras uitbreiden (i.p.v. gelijkhouden) meerdere kleine gebiedjes natuur toevoegen, ook in zuidelijk gebied. Minder slecht opstelling 2 of 3 waarbij de windturbine bij de Lithse Kooi weg moet, opschuiven richting Noord. Cultuur/historisch waardeloos, rustgebied voor vogels. Variant 2 beste opstelling, mooi in 1 lijn en Oss zover mogelijk weg. Opstelling 4 dichtbij kinderdagverblijf aan de Empelsehoefweg.
Denkrichting 3 ‘Een veelkleurig mozaïek’
Sowieso niet denkrichting 3. Veel te dicht bij de kern van Lithoijen en onze woning (woonbestemming). Geen windmolens ten ZW van Lithoijen. Beste optie is denkrichting 1, variant 3. Wanneer de landbouwers individueel hun keuze kunnen maken ter verduurzaming zal er niet veel verduurzaamd worden. Her en der windturbines lelijk, heel bepalend voor groot gebied. Meer aandacht voor natuur. Waardeloos, maak van dit natuurgebied geen pretpark. Teveel recreatie, paden, wandelaars, fietsers, loslopende honden verstoren weidevogels en watervogels. Alsof verstoring van de windmolens al niet erg genoeg is. Totaal onacceptabel. De molens te dichtbij uitzicht kinderen van kinderdagverblijf 'het vrolijke koetje'.
Denkrichting 4 'Langs lijnen van oost naar west’
Keuze voor opstelling 2. Liever hogere en dan minder. Ze vallen toch wel op en staan de meesten richting Den Bosch. Liever zou ik een rij op de dijk van de Hertogs Wetering zien. Dan kunnen de opbrengsten/onkosten voor de huur van de gronden gestoken worden in openbaar vervoer voor de mensen aan de noordkant v/d turbines. Zodat zij wat terug hebben voor de overlast. Geen recreatieve route op wetering, liever meer natuur ter compensatie (ipv minder) Waar blijft de natuur ten zuiden? "alles" wordt noordelijker opgeschoven. Kleinschaligheid landbouw mogelijk? Struwelen en bosjes? Landbouwers niet individueel de keuze geven ter verduurzaming; er MOET verduurzaamd worden. Dat is de toekomst. Opstelling 2 of 4 heeft de voorkeur (minst slecht) Geen recreatieve route langs Hertogswetering, gun de "rust" voor water- en weidevogels. Variant 2 beste, echter 1e molens voorbij bos plaatsen.
Welke denkrichting of variant wilt u toevoegen?
Compacte opstelling, binnen de zoekgebieden, niet meer opbrengst dan in RES-opgave staat, belang van de mens staat centraal, weidegebieden kunnen evt. verplaatst worden (voorbeeld Deil), aandacht voor slimme technologie om lichtvervuiling tegen te gaan (enkel lampjes wanneer er vliegverkeer is), de donkere polder kan dan donker blijven. De afstand tot de nog te bouwen woningen in de Groote Wielen Noord-Oost moet groter worden dan in andere voorstellen. Hoogte minimaal 210 m type 1. Totaal maximaal 21 windmolens.
Belangrijke aspecten voor de volgende fase
Weidevogelgebied is top, maar denk ook aan (verplichte) bosschages voor herten, fazanten, vossen, hazen etc. op iedere akker of weiland een deel bos en struiken om de hele natuur te laten floreren. Door grootschalige ruilverkaveling is dit in Noord-Brabant nagenoeg verdwenen. Drenthe is hier een goed voorbeeld van. Volgens het beleid windenergie op land en het klimaatakkoord zou het streven moeten zijn voor wind- en zonneparken dat deze voor 50% eigendom zijn van de lokale omgeving .In de huidige gepresenteerde plannen wordt burgerparticipatie niet genoemd, dus omwonenden krijgen nu wel de lasten maar niet de lusten. Gemeente Oss zou gronden in eigendom moeten nemen en de exploitatie van turbines ten goede van de aan- en omwonenden laten komen. Beste keus denkrichting 1. Opwekken met waterstofcentrales, hoever is/zijn gemeentes 's-Hertogenbosch/Oss hiermee? Waterstof als goed alternatief. Inzicht in aspecten vwb netaansluiting: wat is wel/niet handig? En maatschappelijke kosten Opwek van windenergie in rustige polder is totaal onacceptabel Landbouw moet mogelijk blijven Er is een kinderdagverblijf in de polder waar geen rekening mee wordt gehouden. Er is niet geen gesprek geweest met eigenaren van bedrijven in de polder Alleen stoppende boeren hebben profijt; voor landbouwgezinsbedrijven wordt de grond veel te duur en 1 landbouwer die alle macht krijgt.
Onze mooie polder wordt totaal verpest; plaats de windmolens maar in de stad bij mensen die windmolens willen.
Overzicht reacties website Duurzame Polder Op de website van Duurzame Polder zijn ook reacties binnengekomen. Die nemen we hieronder letterlijk over. Opname in het verslag betekent niet dat het project Duurzame Polder het eens is met wat men beweert.
Denkrichting 1 ‘Een grootschalig hart’
Windturbines plaatsen in het hart van polder is een goed idee (minste overlast voor mensen), grootschalig is een minder goed idee. Plaats die molens die nodig zijn om aan RESopgave te voldoen. Door meer afstand te creëren tussen de molens en de Groote Wielen. Voldoet niet aan het uitgangspunt van den Bosch: 16 windmolens.
Denkrichting 2 ‘Het wijde westen’
Variant 2. Voorkeur: Aanvliegroutes en trekvogelroutes sparen. De wieken een vogel waarschuwende kleur geven. Verplaatsen weidevogelgebieden wanneer dat kan zorgen voor grotere afstand windturbines tot de bebouwde kommen/mensen. In Deil is dit ook gedaan en ervaring leert dat vogels zich snel aanpassen. "Variant twee: plaatsing van de 6 windturbines (Oss); twee rijen van 3 van Oost naar West. Aanvulling: prioriteit ligt bij grondwaterbescherming; daarna waterberging en duurzame drinkwatervoorziening. Variant twee laat mi de meeste afstand vanaf Groote Wielen en daarom voorkeur. Beste denkrichting voor variant 2. Mooi geconcentreerd gebied voor weidevogels en minst slechte variant voor de gezondheid van de bewoners van de Groote Wielen. Voldoet niet aan het uitgangspunt van den Bosch: 16 windmolens. Deze denkrichting heeft mijn voorkeur. Aandacht voor de natuur en ook voor de (wind)energieopbrengst. Specifiek variant 2 of 3 lijken me geschikt en komen minimaal in de buurt van doel gem. Den Bosch.
Denkrichting 3 ‘Een veelkleurig mozaïek’
Rommelige indruk Rommelig opstelling. Sowieso geen turbines buiten de plangebieden plaatsen, geeft meer overlast voor omwonenden. Te weinig afstand van Groote Wielen Geen goede variant. De molens staan te dicht bij woonwijken. Voldoet niet aan het uitgangspunt van den Bosch: 16 windmolens.
Denkrichting 4 'Langs lijnen van oost naar west’
Variant 2 of 4 heeft onze voorkeur. Esthetisch waarschijnlijk het mooist. T.a.v. vogels mogelijk minder. Recreatieve route langs de Hertogswetering is mooi idee, combineer dit met windturbines opstellen in het hart van het gebied, zowel in Oss als Den Bosch. Zie mijn opmerking bij Denkrichting 1.
Variant 2: turbines staan in een lijn van Oost naar west, maar blijft de eerste windturbine op de grens van het zoekgebied, op 2 km afstand van de woonkernen? Variant 4 voorkeur ivm afstand Groote Wielen . Te weinig ruimte voor weidevogels en te dicht op de bebouwde kom. Voldoet niet aan het uitgangspunt van den Bosch: 16 windmolens. Variant 4 heeft de voorkeur voor bewoners van het Heeseind, we zijn er al niet blij mee, dus als het niet anders kan dan zover mogelijk weg zodat we er zo min mogelijk last van heeft ook qua uitzicht.
Belangrijke aspecten voor de volgende fase
De denkrichting/varianten aanvullen met alternatieven die het uitzicht en landschap het minst verstoren. Liever hogere ( 260m) en minder molens dan lagere en meer!!! Rekening houden met wetenschappelijk bepaalde afstandsnormen tov huizen ivm gezondheidsschade (ipv politieke afstanden van 1 en 2 km)!!! Minder lichtvervuiling door 'naderingsdetectie' - Aandacht voor overlast omwonenden vooropstellen in ontwerp - Nu niet meer energie opwekken dan nodig volgens RES-opgave Denk aan het beloofde klimaatbos. Eendenkooi verplaatsen richting Groote Wielen. Een windmolenpark geeft meer overlast dan 1 windmolen. Houd daarom meer afstand. Denk aan eerlijk participatiemodel. Lijkt mij volledig. Natuur denkrichtingen komen nog niet goed naar voren. Ruimte voor andere kansen voor verduurzaming ontbreekt. Na 2030 is er nog meer te verduurzamen. Toekomst, wat als bladen versleten zijn over 15-20 jaar - wat doet/betekent het met/voor onze (klein-) en kinderen.
Overige ideeën en opmerkingen
Van belang hierbij is plaatsing vd de molens zover mogelijk van de Groote Wielenplas en bebouwing. De Denkrichting/Variant van D2-V2 , D4-V2, D4-V4 bieden hier een basis voor verdere optimalisering. Denkrichting 1, variant 4: 6 hoge molens in Den Bosch, 4 in Oss. Langs de Wetering in het hart van de polder. Geeft mogelijkheden voor de toekomst om later uit te breiden of voor woningbouw. Het blijft verontrustend dat bij verschillende varianten 3 en 4, windturbines mogelijk buten het zoekgebied (2 km van de woonkernen) geplaatst kunnen worden. Hoe gaat de gemeenteraad hiermee om? Plaats meer molens aan de Ossche zijde en prop niet alle windmolens in Den Bosch. De molens zijn zo hoog als de Eiffeltoren en daarmee een verstorend element in de weidsheid van het landschap. Jammer. Gaat den Bosch overstag voor minder windmolens dan 16 als ze groter worden, of blijft 16 gehandhaafd. Een belangrijk uitgangspunt voor de uitwerking. Denk er ook aan dat geluid over water en 's nachts verder draagt dan overdag en bij bebouwing.
Omwonende ongeveer straal van 1km niet alleen de lasten maar ook mee laten profiteren van de lusten om zo meer draagvlak te creëren
Bijlage 1 Foto’s
Bijlage 2 Getoonde informatiebanners denkrichtingen