Bijlage 2 Omgevingsanalyse_februari 2023

OMGEVINGSANALYSE Februari 2023

OMGEVINGSANALYSE 2023

We leven in een uitdagende tijd

De wereldwijde coronapandemie heeft vraagstukken rondom sociale en economische problemen zichtbaar gemaakt, waarvan lang nog niet alle effecten zichtbaar zijn. De huidige hoge inflatie, stijgende energieprijzen en onzekere toekomst maakt het bestedingspatroon van een groot aantal Nederlanders voorzichtig. Het verminderd

consumentenvertrouwen, de krapte op de arbeidsmarkt en de uiterst fragiele situatie in Oost-Europa hebben invloed op ons cultureel ondernemerschap en cultuurconsumptie.

“Onze tijd is in transitie. Dat voelen we allemaal. Verandering brengt over het algemeen ook nieuw elan. De moeilijkheid van transitie is echter, dat we niet weten hoelang deze duurt.” De coronapandemie, het sluiten van de theaters én het anderhalvemeterondernemen vielen voor Theater aan de Parade gelijk met de sluiting van het theater op de Parade. Niet alleen is het post-coronaeffect merkbaar (o.a.

verminderde vanzelfsprekendheid van theaterbezoek, toegenomen last-minute verkoop), ook het effect van het

ontbreken van de fysieke eigen locatie, het programmeren op verschillende locaties én het grotendeels ontbreken

van de bekende en beminde grote zaalprogramma’s zijn zichtbaar. De huidige bezoekerscijfers zijn niet te vergelijken met die uit 2019; het laatste representatieve kalenderjaar.

De voorbije periode ook de reeds bestaande kwetsbaarheid en/of problemen in het culturele veld zichtbaar

gemaakt. Onder meer de kwetsbaarheid van makers, groeiende groep cultureel zelfstandigen, weinig flexibele

systematiek van boeken en presenteren (seizoensdenken), de grote verschillen in financiering van instellingen,

meerjaren- en incidenteel gesubsidieerde makers en gezelschappen, reeds veranderende cultuurconsumptie en het vrij eenzijdige gebruik van de theaters.

Wat de economische veerkracht van de samenleving en onze sector is, blijkt op het moment van schrijven nog

onvoldoende. Feit is dat de coronapandemie ook maatschappelijke problemen urgenter of zichtbaar heeft gemaakt. Denk aan polarisatie, grotere verschillen tussen groepen in onze maatschappij, het effect op kwetsbare groepen, onderwijsachterstanden, zorginfarcten, etc. Theatermakers weten zich geïnspireerd door deze cultureelmaatschappelijke uitdagingen. Een ontwikkeling die aantoont dat culturele sector bijdraagt aan de

wederopstanding en (her-)vorming van onze maatschappij. Het onderschrijft het bestaansrecht van de culturele instellingen in Nederland. Plekken waar je je mag verhouden tot de realiteit, die je met hun aanbod bevragen en inspireren, of waar je simpelweg even mag ontsnappen aan de waan van de dag.

Februari 2023

1

OMGEVINGSANALYSE 2023

Inhoud 1.

Demografie

3.

Horeca

2. 4.

5.

6.

Regionaal en lokaal voorzieningenniveau In- en externe publieks- en bezoekersdata

Algemene trends en ontwikkelingen (DESTEP)

Trends en ontwikkelingen in cultuur(-consumptie)

Demografie

’s-Hertogenbosch telde per 1 januari 2022 156.545 inwoners verdeeld over 74.792 huishoudens. Van het totaal aantal inwoners heeft ruim 21% een bi-culturele achtergrond. Van deze groep inwoners is ruim 45% van niet-westerse afkomst.

In de bevolkingsopbouw laat de gemeente ‘s-Hertogenbosch een oververtegenwoordiging zien van de

leeftijdscategorie 25-45 jaar en 45-64 jaar en een ondervertegenwoordiging van met name ouderen (65+) en 15-25jarigen. Dit laatste is toe te rekenen aan het feit dat ’s-Hertogenbosch geen echte studentenstad is. Wel is de verwachting dat het aantal ouderen zal stijgen (vergrijzing).

Het aantal inwoners van ’s-Hertogenbosch zal ook de komende jaren blijven groeien, maar minder snel dan nu het

geval is. De prognose is dat de gemeente in 2030 ongeveer 162.500 inwoners telt. De bevolkingstoename is voor een

deel toe te rekenen aan migratie: er komen meer mensen van buiten de gemeente in de stad wonen, dan van vanuit de stad naar elders vertrekken. De belangrijkste groep instromers zijn 20-30-jarigen. Deze groep vertraagt de vergrijzing van de stad in vergelijking met vergelijkbare steden in Nederland.

Met een gemiddeld bruto jaarinkomen van € 31.400 per hoofd van de bevolking staat ’s-Hertogenbosch op de 64e plek van de 345 gemeenten in Nederland (2018: #74). Binnen de provincie Noord-Brabant staat ’s-Hertogenbosch op plek 10 (2018: #15). Het is daarmee van de grote steden uit de provincie de hoogste genoteerde.

Regionaal en lokaal cultuurvoorzieningenniveau ’s-Hertogenbosch kent volgens de Cutluurkaart van de Atlas voor Gemeenten een onderscheidend cultuuraanbod. Het aanbod podiumkunsten, beeldende kunst, film en erfgoed is bovengemiddeld, waarbij met name het

theateraanbod substantieel groter is dan in vergelijkbare steden. Door dit aanbod staat de stad landelijk op de 6 e plek in de cultuuratlas en is het daarmee de hoogst genoteerde stad van Zuid-Nederland.

2

OMGEVINGSANALYSE 2023 Als we kijken naar het voorzieningenniveau op het gebied van theater/podiumkunsten in de provincie NoordBrabant met min of meer vergelijkbare schaalgrootte, dan geeft dat het volgende beeld: Stad

Inwoneraantal

Theater

Capaciteit

’s-Hertogenbosch

156.545

Theater aan de Parade

920 / 460-1.000

Breda

184.702

Chassé

1.430 / 665 / 212 68 /

Eindhoven

238.326

Parktheater

965 / 520

Tilburg

201.195

Schouwburg & Concertzaal

700 / 850

Helmond

93.127

Het Speelhuis

440

117 / 118

Kijken we vervolgens naar het voorzieningenniveau op het gebied van theater/podiumkunsten in de grotere regio van ’s-Hertogenbosch, dat laat dat het volgende beeld zien:

De voornoemde theaters hebben met uitzondering van Theater aan de Parade allen een overwegend lokale functie. Gemeente

Inwoneraantal

‘s-Hertogenbosch

154.545

Vught

31.803

Uden

Afstand in km t.o.v. ‘s-

Theater

Capaciteit

Theater aan de

920 / 460-1.000

9

De Speeldoos

320

36.963

27

Markant

685

Oisterwijk

32.503

20

Tilliander

344

Oss

93.307

19

De Lievekamp

673 / 180

Waalwijk

49.342

20

De Leest

521 / 201

Hertogenbosch

Parade

Dat wil zeggen dat ze met name programmeren voor de eigen inwoners en/of de inwoners van het directe

verzorgingsgebied. Het is aannemelijk dat de theaters in de afgelopen periode bezoekers van Theater aan de Parade hebben ontvangen, omdat deze voor cultuurbezoek noodgedwongen uitweken naar buurgemeenten.

3

OMGEVINGSANALYSE 2023 Als we inzoomen op de culturele infrastructuur in ’s-Hertogenbosch, dan zijn de belangrijkste podia, de volgende: PODIUM

TOELICHTING

Verkadefabriek

Horeca, filmhuis, theater, voortvloeiend uit Theater BIS en Filmhuis Jeroen. Ook huisvest de Verkadefabriek diverse culturele organisaties. Theater aan de Parade en de Verkadefabriek stemmen hun programmering af om zo optimaal aanvullend te zijn.

PERRON-3

Sociaal-cultureel centrum in Rosmalen bestaande uit een theater met

professionele film- en theaterprogrammering en amateurbespeling, horeca en

werkruimtes. Daarnaast huisvest PERRON-3 de bibliotheek, de gemeente en vele

andere culturele en sociaal-maatschappelijke organisaties. Theater aan de Parade programmeert voorstellingen bij PERRON-3 en zal dat ook in de toekomst blijven doen. Tijdens de sluiting van Theater aan de Parade was een groot deel van de programmering bij PERRON-3 te zien. Willem Twee muziek en beeldende kunst

Willem Twee muziek en beeldende kunst realiseert jaarlijks zo'n 250 concerten en 25 exposities. Hiermee is Willem Twee hét platform voor muziek en beeldende kunst in de stad; een instelling met twee locaties (de Willem II Fabriek en de Toonzaal). Theater aan de Parade en Willem Twee hebben de handen ineengeslagen en ontwikkelen de komende jaren een gezamenlijke

muziekprogrammering. Van pop tot klassiek. De grote concerten van Willem Twee vinden plaats in de nieuwe concertzaal van Theater aan de Parade. Op het gebied

van marketing is een intensieve en vergaande samenwerking tot stand gekomen. En per 2023 investeren we gezamenlijk in een nieuwe programmeur klassieke muziek, die voor beide instellingen werkzaam is. MAINSTAGE

Als onderdeel van De Brabanthallen is MAINSTAGE het grootste podium van de

stad. Met mogelijkheid om seated theaterevenementen te programmeren tot

2.500 zitplaatsen. In 2022 programmeerden MAINSTAGE en Theater aan de Parade

gezamenlijk de speelreeks van The Sound of Music (Stage Entertainment), waarbij we bijna 14.000 bezoekers mochten ontvangen. In de toekomst werken we samen met MAINSTAGE als we programma aanbieden waarbij een capaciteit van minimaal 2.000 stoelen gevraagd wordt. Jheronimus Bosch Art Center

Een multifunctioneel cultureel centrum in een voormalige kerk. Biedt niet alleen onderdak aan de expositie over het werk van Jheronimus Bosch, maar is ook een podium voor concerten en optredens, moderne kunst, een bibliotheek,

educatorium en vergaderzalen. Tijdens de sluiting van Theater aan de Parade was het Jheronimus Bosch Art Center podium voor klassieke concerten. Ook in de toekomst blijven we verbinding leggen met het Art Center. Orangerie

Evenementenlocatie in het centrum van ’s-Hertogenbosch voor congressen,

feesten en events. Het betreft een oude kerk met een capaciteit van 300 stoelen (750 staanplaatsen).

4

OMGEVINGSANALYSE 2023 Podium Azijnfabriek

Kleinschalig, zelfstandig muziekpodium met focus op jazzmuziek, kleine

cabaretvoorstellingen en kleine concerten. We zien in hen een heel goede ‘buur’ en stemmen af of werken samen aan verschillende events. Podium Azijnfabriek

bleek een uitstekende locatie als onderdeel van het muziekfestival Horn of Plenty en ook Theater aan de Parade's initiatief Gerenoveerd! vond een huis in de Azijnfabriek. Werkwarenhuis

Het Werkwarenhuis is een drempelloze creatieve plek voor toegepaste kunstenaars, designers, dansers en nieuwsgierig publiek. Een plek op

fabrieksterrein Tramkade waar ondernemers, creativelingen en maatschappelijke groepen een mooiere en betere wereld creëren. Daarnaast worden er met

regelmaat lezingen en debatten gehouden in het Werkwarenhuis. Theater aan de Parade programmeert incidenteel bij het Werkwarenhuis. Huis73

Huis73 is de plek voor bibliotheek, kunst, cultuur en debat met activiteiten in de stad, regio en op scholen. Huis73 is een samenvoeging van Muzerije, de

bibliotheek en Bureau Babel en kent enkele kleine presentatieruimtes. Het huis is een platform voor kennis en talentontwikkleing. Het cultuuraanbod voor zowel

het primair als voortgezet onderwijs wordt ontsloten via Huis73. Daarin is Theater aan de Parade als vanzelfsprekend partner. Daarnaast mag festival- en maakstad ’s-Hertogenbosch zich gelukkig prijzen met de volgende makers, collectieven en initiatieven en festivals, waarmee het theater in de afgelopen jaren een goede relatie heeft opgebouwd. Artemis

Jeugdtheatergezelschap ’s-Hertogenbosch, dat zich richt op jonge theaterbezoekers. De voorstellingen van Artemis toeren landelijk. Theater aan de Parade heeft in het verleden voorstellingen en premières van Artemis geprogrammeerd en zal dat ook in de toekomst weer doen.

Paleis voor Volksvlijt

Produceert met Brabantse makers uit de streek culturele activiteiten die de identiteit van de stad en regio belichten;

(muziek)theatervoorstellingen, wijkwandelingen, films, radio en tvprogramma's, hoorspelen en lezingen. Theater aan de Parade

ontwikkelt voor het nieuwe theater programma’s met het Paleis voor de Volksvlijt. Panama Pictures

Panama Pictures maakt voorstellingen op het snijvlak van dans en

circus, waarin de disciplines moeiteloos in elkaar overvloeien en de dialoog aangaan met architectonische decors en livemuziek. Het

gezelschap heeft voor de kleine zaalproducties haar thuis gevonden De Verkadefabriek. Voor de grote zaal is het nieuwe theater in de

toekomst weer de plek om presenteren én in première te gaan met nieuwe producties.

5

OMGEVINGSANALYSE 2023 Losjes

Organisator van diverse dance evenementen op o.a. De Tramkade, de Brabanthallen en Willem Twee. Richt zich zowel op de beginnende festivalbezoeker als de doorgewinterde danceliefhebber.

Koninkrijk van Muziek

Party-organisator die zich met name richt op hiphop en urban.

Oatmilk Studio

Jonge, vernieuwende musicalproducent met focus op nieuwe,

kleinschalige, maatschappelijk relevante producties. Is huisgenoot in het nieuwe Theater aan de Parade, om de musicalsignatuur te benadrukken en blijvend te innoveren.

Pelgrim Maakt

Pelgrim Maakt bedenkt, produceert en creëert theatervoorstellingen en performances op locatie. Het doel is het creëren van

voorstellingen met een humanistisch karakter. Maakte in de

afgelopen jaren het indrukwekkende 'Smelt' in samenwerking met Theater aan de Parade. Is huisgenoot in het nieuwe Theater aan de Parade. Minoux

MINOUX is de theaterorganisatie rondom cabaretière en

theatermaker Minou Bosua, voorheen de helft van cabaretduo De

Bloeiende Maagden. MINOUX is sinds 2018 in Den Bosch gevestigd en ontwikkelt een nieuwe vorm van theater die zij

Bewustzijnsamusement noemt. Cabaret gaat in dialoog met documentaire, film, muziektheater en beeldende kunst.

Bijzonder is dat bij het maken en spelen van de voorstelling een specifieke groep uit de samenleving deelneemt. Stichting Club Queersten

Queer arts collectief onder leiding van Kirsten van Teijn dat door

middel van community projecten en performances bijdraagt aan de zichtbaarheid en acceptatie van de van de (creatieve) queer

community in de stad. Het collectief uit zichzelf op verschillende ‘pop-up’ manieren: van theater tot de politiek, van debat tot ontmoetingen, in cafés en in de wijken.

Jazz in Duketown

Grootste gratis jazzfestival in Nederland in de open lucht. Het wordt jaarlijks georganiseerd rond Pinksteren op 10 podia in de stad en

trekt tussen de 150.000 en 200.000 bezoekers. Daarbij worden door bekende en minder bekende artiesten in totaal zo’n 80

verschillende concerten gehouden in verschillende hedendaagse

jazz-stijlen met cross-overs richting soul, blues, funk, wereldmuziek

en dance. Theater aan de Parade is in de toekomst podium voor Jazz

in Duketown. Ook wordt in de muziekprogrammering gedurende het hele jaar een verbinding met het festival gelegd.

6

OMGEVINGSANALYSE 2023 November Music

Jaarlijks terugkerend internationaal, avontuurlijk cross-over

muziekfestival dat wordt gehouden op verschillende locaties in ’s-

Hertogenbosch onder het motto ‘muziek van nu door de makers van nu’. De concerten worden onder andere gegeven in de

Verkadefabriek, De Toonzaal, Het Noordbrabants Museum en Podium Azijnfabriek. Als vanzelfsprekend is Theater aan de Parade podium en participant tijdens het festival. Internationaal Vocalisten Concours

Sinds 1954 het enige internationale klassieke zangconcours in

Nederland dat zich richt op opera, oratorium en lied. Er wordt veel aandacht besteed aan muziek uit de 20ste en 21ste eeuw en elk

concours wordt een verplichte compositieopdracht verstrekt. Het IVC is nauw verbonden met ’s-Hertogenbosch en wordt voor een

belangrijk deel georganiseerd in Theater aan de Parade, naast de Grote Kerk en Willem Twee. Festival Boulevard

Zomerfestival rondom theater, dans, muziektheater en andere

kunstvormen op verschillende locaties in ’s-Hertogenbosch. Met het festivalhart op De Parade, is Theater aan de Parade een belangrijke partner en locatie van Festival Boulevard. Daarnaast verleent het theater theatertechnische ondersteuning op de verschillende andere locaties.

Festival Cement

Theaterfestival waarin theater, dans, tekst en beeldende kunst worden gecombineerd. Doel is het theater- en dansklimaat te

bevorderen in Zuid-Nederland en het stimuleren en ontwikkelen van aankomend talent binnen verschillende kunstvormen. De

voorstellingen zijn op verschillende locaties in de stad, waaronder Verkadefabriek, Pand 18, Werkwarenhuis, Theater Artemis en de

Kaaihallen. Met ingang van seizoen 23-24 zal Theater aan de Parade nadrukkelijker participeren in Festival Cement.

7

OMGEVINGSANALYSE 2023

2.1 Onderwijs in stad en regio Onderwijs in getallen Aantal

Waarvan speciaal onderwijs

Aantal leerlingen

en Nuland)

47

3

12891

Vught

13

3

3029

Sint- Michielsgestel

6

2

943

Boxtel

11

2

1964

's-Hertogenbosch

10

2

8037

Vught

1

1973

Sint-Michielsgestel

2

913

Boxtel

2

2066

Heeswijk Dinther

1

555

Hertogenbosch)

1

13200

Yuverta ('s-Hertogenbosch)

1

920

Boxtel (Sint Lucas)

1

500

scholen/opleidingen Primair Onderwijs 's-Hertogenbosch (+ Rosmalen, Vinkel

Voortgezet Onderwijs

MBO Koning Willem I College ('s-

HBO Avans

16835

HAS

3000

8

OMGEVINGSANALYSE 2023

Horeca

In de gemeentelijke ‘Horecavisie ’s-Hertogenbosch, Samen werken aan gastvrij ontmoeten!’ (Februari 2020) wordt

gesteld dat de stad en de horeca van oudsher sterk met elkaar zijn verbonden. Als kernkwaliteiten van de horeca in ’s-Hertogenbosch wordt genoemd: • • • •

Gastvrij en bourgondisch

Gemoedelijk en kleinschalig

Meest karaktervolle binnenstad van het zuiden

Unieke stad- en landverbindingen (groen en water)

In de visie wordt genoemd dat de groei van de horeca niet langer sector-breed is en wat afvlakt, en dat er dus meer innovatie nodig is. Daarbij is het belangrijk om nieuwe doelgroepen aan te spreken. Uitgangspunt is dat kwaliteit

voor kwantiteit gaat. De focus ligt daarbij vooral op de randen van de historische binnenstad, de Spoorzone en de stad buiten het historisch centrum. In de binnenstad blijft winkelen een belangrijke hoofdfunctie, waar horeca

ondersteunend aan is. Wel dient te worden ingezet op het behoud en versterken van het onderscheidend vermogen van de ‘horecaclusters’.

De Parade is één van deze ‘horecaclusters’. In de horecavisie wordt gesteld dat de horeca bij het nieuwe theater kansen biedt om de relatie tussen de bebouwing en het plein te verbeteren, en dat tegelijkertijd een iets meer

publieksgerichte functie aan de oostzijde denkbaar is. Ondersteunende horeca zou hier onderdeel van kunnen zijn,

onder de voorwaarde dat deze ingetogen van karakter en bescheiden van omvang is, en daarmee duidelijk onderscheidend van de dominantie van de horeca aan de westzijde.

Advies- en onderzoeksbureau LAggoup heeft in 2018 onderzoek gedaan naar de markt- en opbrengstpotenties van horeca en zakelijke verhuur in relatie tot de nieuwbouw. In het raadsvoorstel van 3 juli 2018 is hierover te lezen: •

•

Een theaterrestaurant in combinatie met een theatercafé als ondersteunende horeca is voor het theater de meest voor de hand liggende keuze. Een zelfstandige horecafunctie wordt bestempeld als te risicovol en zal ten koste gaan van andere functies. Zakelijke verhuur van de verschillende ruimtes in het gebouw is perspectiefvol en heeft een beperkt positief effect op de totale exploitatie.

Voor evenementen is de wisselwerking tussen de horeca en het openbare karakter van het nieuwe theater

belangrijk. De positionering van de horeca in het ontwerp van NOAHH van het nieuwe Theater aan de Parade sluit naadloos aan op deze gedachte en bij de ontwikkelde visie 365 dagen per jaar theater.

Het huidige bestemmingsplan ‘Binnenstad’ is leidend voor de te ontwikkelen activiteiten. Daarin is te lezen dat locatie Parade 23 een voor ‘Cultuur en Ontspanning’ aangewezen locatie is waar naast het uitvoeren van alle

theateractiviteiten er functie-ondersteunende horeca-activiteiten in categorie 1 mogen plaatsvinden. Daarnaast is de horecavergunning van Theater aan de Parade leidend. Hiermee zien we alle activiteiten uit Zichtlijnen realiseerbaar.

9

OMGEVINGSANALYSE 2023

Actuele trends in horeca

De binnenstedelijke horeca is de afgelopen jaren fors veranderd en vooral in omvang gegroeid. Er zijn steeds meer

kleine en grote horecazaken die zich richten op enerzijds de vrije tijd van de consument en anderzijds op de flexibel werkende arbeidskracht. De ontwikkeling van de horeca als ‘third place’, waar mensen al werkend verblijven of al ontspannend werken, is onmiskenbaar. Dit stelt hoge eisen aan de kwaliteit, uitstaling en het comfort van een horeca.

Thema’s als duurzaamheid, lokale en biologische producten, gezonde voeding, eerlijke prijzen, een optimale

totaalbeleving en doordachte en uitmuntende klantbeleving (van reserveren tot natafelen) krijgen de komende jaren een stevige boost.

Veel horecazaken proberen door middel van diverse activiteiten de aandacht van de consument te vragen. Dit kan in de vorm van een kleinschalige programmering (singer-songwriters), van exposities, van debatten en lezingen, dineractiviteiten et cetera.

Ook binnen culturele instellingen is de afgelopen jaren de horeca belangrijker geworden. Niet alleen als sec een verdieninstrument, maar ook als verlengstuk van de beleving van de bezoeker. De horeca wordt bij theaters en

musea thematisch aangesloten op het programma en omgekeerd wordt de horeca gebruikt als verlengstuk van de programmering. Denk aan theaterdiners, afterparties, livemuziek in het restaurant en vrij toegankelijke voor- en

naprogramma’s. De ‘third space’-gedachte waardoor veel theaters zich begrijpelijkerwijs laten inspireren, maakt een koppeling tussen locatie, programma én horeca meer dan noodzakelijk.

De horeca is op het moment van schrijven één van de sectoren waar het effect van de krapte op de arbeidsmarkt het meest zichtbaar is. Het vinden van goed personeel is moeilijk, het vasthouden van veelal jong personeel een

uitdaging. Daarnaast heeft de sector te maken met sterk toegenomen inkoopkosten die op gespannen voet staan

met waargenomen ervaring van te hoge consumentenprijzen in de horeca die als negatieve actor naar voren komen in het meest recente onderzoek van Beerda (2022).

10

OMGEVINGSANALYSE 2023

In- en externe publiekdata

Theater aan de Parade nam in 2020 deel aan de Pilot Taskforce Samenwerking Publieksdata waarin kennis en kunde over Nederlandse publieksdata werd opgehaald om samenwerking te bevorderen en marketingslagkracht te

vergroten. Het onderzoek analyseerde geanonimiseerde publieksdata uit 2019 en deed op basis daarvan relevante

uitspraken over publieksgroepen (Whize op basis van het Culturele Doelgroepenmodel) over wie het theater wel en niet bereikt met haar aanbod en/of communicatie. De uitkomsten van het onderzoek zijn in lijn met de

demografische gegevens van de gemeente ’s-Hertogenbosch en zijn eenvoudig te koppelen aan recente verkoopdata.

Theater aan de Parade neemt ook de komende jaren deel aan de pilot om publieksbereik en -ontwikkelingen te kunnen monitoren, aanbod beter af te stemmen en marketingcommunicatie-uitingen te optimaliseren.

11

OMGEVINGSANALYSE 2023

12

OMGEVINGSANALYSE 2023 Belangrijkste bevindingen analyse publieksdata (pilot) en verkoopdata Theater aan de Parade: •

Er kwamen in het meest representatieve jaar (2019) ruim 20.000 huishoudens bij Theater aan de Parade.

40% van de bezoekers komt uit de gemeente ’s-Hertogenbosch (incl. Rosmalen en Vught). Ruim 80% van de bezoekers van het theater komt uit de provincie Noord-Brabant. •

Theater aan de Parade heeft een grote regionale aantrekkingskracht (zie onderstaande afbeelding). Deze is deels te verklaren door het relatief laagdrempelige aanbod en de geprogrammeerde grote

namen/publiekstrekkers bij Theater aan de Parade. Men is voor een bekende naam of onderscheidend aanbod bereid te reizen.

•

Musical, cabaret, populaire muziek en de jeugdprogrammering (voornamelijk vrije producenten) zijn de meest populaire genres. Deze bepalen voor een groot gedeelte het huidige imago van Theater aan de Parade.

•

De achterban van regionale gezelschappen met een landelijke ambitie (o.a. philharmonie zuidnederland, Opera Zuid) zorgen voor een bovengemiddeld aandeel klassieke muziekliefhebbers.

•

De klassieke cultuurliefhebber, culturele alleseter, weelderige cultuurminnaar en kinderrijke cultuurvreter zijn oververtegenwoordigd in het klantenbestand van Theater aan de Parade. Bovendien ‘over presteren’ deze doelgroepen. Met andere woorden: het procentuele aandeel dat zij innemen in het klantenbestand

van het theater is groter dan het procentuele aandeel dat zij innemen in de demografische gegevens van

13

OMGEVINGSANALYSE 2023 de stad en regio. Deze doelgroepen – die allen vaker dan eens per jaar komen, gemiddeld bovenmodaal

verdienen en enigszins avontuurlijk ingesteld zijn – vertegenwoordigen samen bijna 70% van het publiek van Theater aan de Parade. •

Opvallend is ook de oververtegenwoordiging van de proevende buitenwijker en de actieve vermaakvanger. Aannemelijk is dat deze doelgroepen vooral voor carnavalsgerelateerde activiteiten het theater bezoeken.

•

Theater aan de Parade ‘onderpresteert’ bij de nieuwsgierige toekomstgrijpers, de flanerende

plezierzoekers, sociale cultuurhoppers en de lokale vrijetijdsgenieters. Dit zijn doelgroepen die over het algemeen modaal of beneden modaal verdienen, niet of nauwelijks theater bezoeken, hun geld wel

uitgeven aan festivals en de bioscoop en ‘waar voor hun geld’ willen. Ze kennen ook een grote sociale cohesie. Met andere woorden: hun cultuurconsumptie is vooral gericht op samen met anderen.

Uitzondering hierop is de lokale vrijetijdsgenieter. Deze veelal oudere doelgroep is alleen, leeft van zijn of

haar pensioengeld, wil best geld uitgeven aan iets leuks, maar ervaart drempels als ‘is dat wel iets voor mij’

en ‘ik wil ’s avonds niet alleen de deur uit’. Opvallen bij de lokale vrijetijdgenieter is het feit dat zij zich bij de weinige culturele organisaties die zij bezoeken, enorm betrokken voelen en tijdens het bezoek geven zij bovengemiddeld veel geld uit in de horeca. •

Slechts 1/3 van het publiek geeft een leeftijd op bij het kopen van een theaterkaartje. De gemiddelde

leeftijd van het publiek dat dat doet is 51 jaar. Kijk je echter naar het publiek dat in de zaal zit dan is de gemiddelde leeftijd nog iets hoger. •

Gemiddeld komt een bezoeker 1,2 keer per jaar bij Theater aan de Parade. Hier ligt een grote kans om van incidentele bezoekers, frequentere bezoekers te maken.

Historische gegevens bezoekersaantallen Theater aan de Parade

Onderstaande grafiek heeft inzicht in de bezoekersaantallen van Theater aan de Parade. Daarin is te zien dat de

aantallen voor de reguliere programmering (incl. de inleidingen, nagesprekken, overige contextprogrammering en culturele verhuringen) vrij stabiel is. Dalingen en stijgingen zijn vooral toe te wijzen aan minder of meer aantallen producties. De dalende trendlijn van de film valt samen met het toenemende aanbod van De Verkadefabriek en

uiteindelijke in het stoppen van de professionele filmprogrammering van Theater aan de Parade. Tegelijkertijd laat

het aandeel carnaval zien een substantieel onderdeel te zijn van het aanbod van Theater aan de Parade, evenals de commerciële verhuur (overig).

Over de drie laatste jaren het volgende: •

2020 | in maart van dat jaar sloten de theaters voor de eerste keer hun deuren (1e lockdown), vlak na de carnavalsactiviteiten. In de eerste twee maanden werden ‘normale’ bezoekersaantallen gehaald.

14

OMGEVINGSANALYSE 2023 •

2021 | een jaar waarin de theaters grotendeels gesloten waren of op anderhalve meter open mochten,

maar waarin we mede door de grote zaalproducties in HAL8 en de 14.000 bezoekers van The Sound of Music in november nog tot deze aantallen zijn gekomen. •

2022 | startte met gesloten theaters. Het ontbreken van de grote zaal (en bijbehorende aanbod) in de

tweede helft van dat jaar zijn terug te zien in de aantallen. Met het programma in enkel de kleine zalen werd alsnog een gemiddelde bezetting van 62% gehaald.

Vrienden van Theater aan de Parade

Theater aan de Parade mag een trouwe club vrienden tot haar achterban rekenen. Vrienden kopen gemiddeld 4 x zo veel kaarten, hebben – ondanks de korting die ze regelmatig ontvangen – een gemiddeld hoger bestedingspatroon per bezoek. Vrienden betalen € 50,- per jaar. De voordelen van het vriendenlidmaatschap zijn in 2020 gewijzigd. De structurele korting en het voorbespreekrecht voor vrienden verviel, waardoor een groot aantal vrienden het lidmaatschap opzegde. In 2022 is het vriendenlidmaatschap nieuw leven ingeblazen en zijn nieuwe

lidmaatschapsvoorwaarden gecreëerd. De prijs is hetzelfde gebleven, voordeel zit nu in voorbespreekrecht, korting op een aantal voorstellingen, een uitnodiging voor de seizoenspresentatie en exclusieve vriendenavonden en

activiteiten. Bovendien sluit men een lidmaatschap niet meer per jaar af, maar wordt je vriend voor het leven. Met een jaarlijkse automatische verlening, uiteraard op ieder moment opzegbaar.

Met een actieve wervingscampagne tijdens de coronaperiode is ruim 80% van de verloren vrienden weer aan boord. En de vervolgcampagnes gericht op heavy users heeft ook voor bijna 20% conversie gezorgd.

15

OMGEVINGSANALYSE 2023

Algemene trends en ontwikkelingen (DESTEP) Demografisch De komende jaren zal de Nederlandse bevolking verder vergrijzen, wat betekent dat het aantal gezinnen en jonge

huishoudens afneemt. Deze trend zal zeker nog tot 2050 aanhouden. Over 10 jaar is de verhouding 5 werknemers op 1 gepensioneerde niet meer van toepassing. Dit worden er al gauw 3 op 1 gepensioneerde. In 2040 zelfs 2.5 werknemers op 1 gepensioneerde en in 2050 naar schatting 1 werknemer op 1 gepensioneerde.

Verwacht wordt dat de aantrekkelijkheid van steden zal toenemen, waardoor de vergrijzings- en ontgroeningstrends vooral tot uiting zal komen in het ruraal gebied. De mobiliteit, voorin de stedelijke gebieden zal de komende jaren verder toenemen. Economisch

Hoewel we op het moment van schrijven in een periode zitten van economische onzekerheid, en ongekend hoge

inflatie en energiekosten, verwacht het Internationaal Monetair Fonds dat de Nederlandse economie de komende jaren afvlakkend zal blijven groeien. De arbeidsmarkt blijft de komende jaren wel onder druk staan. De huidige

krapte, wakkert ook verdere flexibilisering aan. Zzp’ers, tijdelijke contractanten, oproepkrachten en deeltijdwerkers worden een vast onderdeel van de personele samenstelling van organisaties. Op het gebied van wetgeving komen er wijzigingen aan die arbeidspositie en inzetbaarheid van deze werknemers beter beschermen.

De flexibilisering van de arbeidsmarkt in combinatie met de vergrijzing zijn katalysatoren van de grootste

economische wijzigingen die ons land te wachten staat: een nieuw pensioenstelsel. Een stelsel dat voor meer

zekerheid gaat zorgen voor toekomstige generaties én ook voor zelfstandigen de mogelijkheid biedt te sparen voor later.

16

OMGEVINGSANALYSE 2023 Sociaal-cultureel

De transitie waar we ons als maatschappij in bevinden is van grote invloed op hoe we wonen, werken, zorgen en samenleven. Door de krapte op de woningmarkt, onzekere toekomst voor de pech-generatie, de krapte op de

arbeidsmarkt en het afnemende vertrouwen in de overheid lijkt het alsof we in een vacuüm zijn terecht gekomen. In een sterk polariserende samenleving worden verschillen tussen andersdenkenden conflicten en lijkt de kloof tussen arm en rijk, jong en oud alleen maar toe te nemen.

Individualisering lijkt op het hoogtepunt te zijn en vertaalt zich naar een participatiesamenleving, waarin een groter beroep wordt gedaan op de burger (terugtrekkende overheid). Burgerinitiatieven als particuliere woongroepen,

autodelen, structurele mantelzorg en particuliere zorginkoop luiden noodzakelijke disruptie in. Diversiteit en inclusie zijn niet langer containerbegrippen, maar een maatschappelijke opdracht; in een sterk veranderende maatschappij

mogen individuen of groepen zich niet buitengesloten voelen. Dit vraagt de komende jaren om grote veranderingen aan de kant van de overheid, werkgevers en de burgers.

Eenzaamheid is een groeiend maatschappelijk probleem. Meer mensen, in alle leeftijden voelen zich in meer of

mindere mate alleen. ‘Niet alleen ergens naartoe willen of durven gaan’ is ook bij theaterbezoek een veel gehoorde

reden van niet-bezoekers. Cultuurinstellingen die de ontmoeting centraal stellen, hebben hier de komende jaren een nadrukkelijke opdracht om juist voor deze groeiende groep mensen drempels te verlagen en ontmoeting te stimuleren.

Technologisch

De toenemende mate van digitalisering en technologische vooruitgang is sterk van invloed op hoe we bijvoorbeeld zoeken, oriënteren, kopen, daten, werken of onderwijs consumeren. Bijna 90% van alle aankopen kent een online

oriëntatieproces en online verkoop verdrijft de shopper uit de winkelstraten in Nederland. Dit mag geen trend meer zijn, maar is de nieuwe realiteit. Met artificial intelligence en virtual reality zal de online-ervaring de komende jaren alleen maar verder personifiëren. Dat is ook de verwachting van de consument: de juiste boodschap, op het juiste moment, via het juiste kanaal; hyper persoonlijke digitale ervaringen.

Ontwikkelingen als Chat GPT van OpenAI gaan voor grote veranderingen zorgen de komende jaren. Ze zorgen voor

een verdere professionalisering van onlinedienstverlening, veranderen ons zoekgedrag en zijn van grote invloed op bijvoorbeeld het onderwijs.

Digitale toegankelijkheid, voor miljoenen Nederlanders met één of meerder beperkingen wordt steeds belangrijker. Denk aan laaggeletterdheid, mensen met een visuele of auditieve beperking of de groeiende groep Nederlandser die de taal niet machtig is. Voor overheidscommunicatie is het inmiddels een verplichting. Voor bedrijven en instellingen die niemand willen uitsluiten, wordt het een voorwaarde. Ecologisch

De mens – en met name jongere generaties – zijn zich in toenemende mate bewust van de invloed van economische groei en persoonlijke keuzes op het klimaat. De Green Deal stelt dat Europa in 2030 de CO2-uitstoot met 55% moet hebben teruggebracht ten opzichte van 1990. In 2050 moet Europa het eerste klimaatneutrale continent zijn. De

17

OMGEVINGSANALYSE 2023 Green Deal bestrijkt alle sectoren van de economie, met name industrie, vervoer, landbouw, energie en infrastructuur.

Met wet- en regelgeving dwingt de overheid bedrijven rigoureuze keuzes te maken. Met grote overheidscampagnes

wordt de individuele burger gestimuleerd bij te dragen. In fashion, eten en drinken, wonen en vrije tijd zijn inmiddels volwaardige alternatieven beschikbaar die geen of een minder grote voetprint achterlaten. Lokale producten krijgen de voorrang boven producten die van ver komen en seizoensgebonden groente spelen de hoofdrol op menig

menukaart. Voor jongere generaties is ‘duurzaamheid’ een belangrijke motivator om te kiezen voor een bepaald merk, werkgever, restaurant of uitgaansgelegenheid. Politiek-juridisch

Internationaal is de politieke orde onzeker en dichtbij. De situatie in Oekraïne heeft directe invloed op onze

Nederlandse samenleving. De hoge energieprijzen, leveringsproblemen van grondstoffen en toegenomen migratie zijn een direct gevolg van de oorlog met Rusland. Ook de ontwikkelingen in China, Noord-Korea, Syrië, Turkije en de

Verenigde Staten vormen directe of indirecte bedreigingen voor de wereldvrede. Internationale instituten als de VN, de EU, de NAVO en de Wereldbank staan voortdurend onder hoge druk.

Mede onder invloed van sociale media – en met de wereldwijde coronapandemie net achter ons – is de Post Truth Society ontstaan, waarin het politieke en maatschappelijke debat meer en meer wordt gedomineerd door emotie gericht op verdeeldheid in de samenleving. Polarisatie, fake news, deep fakes, internetbubbels, eenzijdige

berichtgeving, een toenemend wantrouwen in de overheid en de oproep tot burgerlijke ongehoorzaamheid zijn aan de orde van de dag.

18

OMGEVINGSANALYSE 2023

Trends en ontwikkelingen in cultuur(-consumptie)

De coronacrisis heeft verschillende knelpunten in het systeem van de podiumkunsten en culturele financiering aan

het licht gebracht. De gevolgen van de voortdurende bezuinigingen in de sector, de kwetsbaarheid van makers, maar ook de veerkracht van de podiumkunsten werden zichtbaar. Met name op het gebied van de bezoekersaantallen zijn de gevolgen nog dagelijks merkbaar en zeker nog niet terug op het ‘oude niveau’. Theaterbezoek is op het moment van schrijven simpelweg nog niet terug in de mindset van het publiek. Toch ziet de sector het positief in en brengt juist deze crisis de noodzaak tot veranderen en innoveren in een stroomversnelling. Zo is bij veel theaters de traditionele seizoensbrochure vervangen door meerdere uitgaven per jaar waardoor

actueler aanbod gepresenteerd wordt, is de druk op de vroege voorverkoop vrijwel verdwenen door het uitblijven van ‘vroegboekers’, zijn bijboekingen eerder regel dan uitzondering. Daarnaast geeft ook het meest recente onderzoek van Hendrik Beerda (januari 2023) positieve uitkomsten zien.

Post corona | Gelijke beoordeling, hogere aanbeveling cultuurbezoek

Sinds het einde van de coronamaatregelen zijn de bezoekers zó enthousiast dat men een cultuurbezoek sterker dan voorheen aan anderen aanraadt. In 2022 geeft maar liefst 60 procent aan het bezoek (zeer) waarschijnlijk aan

anderen te gaan aanbevelen, terwijl dit in pre-coronatijd nog gemiddeld 51% was. De hoge beoordeling met het gemiddelde rapportcijfer 8,4 voor een cultureel bezoek is vergelijkbaar met de scores van vóór en tijdens de coronaperiode.

Post corona | Cultuurbezoekers kritisch over prijsniveau

De belangrijkste verbeterpunten die bezoekers in 2022 noemen zijn redelijkere prijzen (12%), een betere

horecavoorziening (10%), betere informatievoorziening tijdens het bezoek (8%), een vernieuwender aanbod (7%) en

19

OMGEVINGSANALYSE 2023 een afwisselender aanbod (6%). Redelijkere prijzen zijn het belangrijkste verbeterpunt bij gezelschappen en festivals en worden door hun bezoekers veel vaker genoemd dan bij podia en musea.

Opvallend is dat het aandeel bezoekers dat sectorbreed kritisch is over de prijsstelling in 2022 lager ligt dan in de jaren daarvoor. Terwijl in 2022 gemiddeld 12 procent vindt dat de prijzen lager zouden moeten zijn, was dat in de

periode 2009-2021 gemiddeld 15 procent. De inflatie lijkt dus geen negatief effect te hebben op de prijsbeleving van het cultuurbezoek. Een betere horecavoorziening wordt door 10% van de podiumbezoekers als verbeterpunt gezien, net als een redelijker prijsniveau. Hoe ‘niet-cultuurbezoekers’ bovenstaande punten ervaart moet uit aanvullend onderzoek blijven, want is van essentieel belang.

Bezoekersbeleving wordt gedomineerd door locatie, plezier en ontspanning

Met twee professoren van de Universiteit van Amsterdam en de Universiteit Twente heeft Beerda in 2022 een nieuwe vraag voor het Continu Bezoekersonderzoek ontwikkeld die de bezoekerservaring op 4 dimensies meet: Educatie,

Entertainment, Escapisme en Esthetiek. Onder deze dimensies vallen 20 ervaringsaspecten.

Uit de gegevens die in de tweede helft van 2022 zijn verzameld, blijkt dat de onderdelen aangename locatie, plezier beleven, ontspanning, bijzondere ervaring en kennisverrijking de top 5 vormen van de ervaringsaspecten die het vaakst aan cultuurbezoek worden gekoppeld.

Festivals/evenementen, top 5 bezoekerservaring • • • • •

Plezier beleven

Aangename locatie Ontspanning

Nieuwsgierigheid prikkelen Bijzondere ervaring

Podia, top 5 bezoekerservaring • •

Plezier beleven Ontspanning

•

Aangename locatie

•

Bijzondere ervaring

•

Ervaring om met anderen te delen

Post corona | meer nieuw publiek

Waar de cultuursector na corona worstelt met de bezoekersaantallen om de zalen vol te krijgen, bereiken de

theaters de laatste tijd meer nieuw publiek: jong, divers en vooralsnog onbekend met toneel. Het vaste, trouwe

theaterpubliek blijkt post-corona vaak wat afwachtend, jonge mensen hebben daarentegen de behoefte aan eruit, entertainment en uitgaan. Directeuren en programmeurs van de theaters zien, door een meer diverse

20

OMGEVINGSANALYSE 2023 programmering het publiek veranderen. Het lijken vooral de makers met een groot bereik (o.a. Jawad Al Soufi, Borrelnootjez) te zijn die andere groepen mensen naar hun voorstellingen weten te krijgen. Post corona | hogere kosten en andere prijsafspraken tussen producent en podium

De stijgende energieprijzen, inflatie en de post-corona-effecten werken inmiddels door in de prijsafspraken die tot stand komen tussen producent/impresariaat en podium. Concluderend kan gesteld worden dat er hogere

garantiebedragen worden gevraagd en zelfs de gebruikelijke partagedeals onder druk staan. Daarnaast gaan ook de inkoopprijzen van bijvoorbeeld de horeca omhoog, waardoor ook de inbegrepen consumptieprijzen stijgen. Hoewel

de podia proberen de toegangsprijzen toegankelijke te houden, is het aannemelijk dat de gemiddelde kaartprijs de komende jaren gaat stijgt.

Veranderende cultuurconsumptie

Vrije tijd staat onder voortdurende druk. Het aanbod aan vrijetijdsvoorzieningen is de laatste jaren echter fors

toegenomen en neemt nog steeds toe. Ook vrijetijdsbesteding binnenshuis (internet, video en tv on demand, online

opleidingen, technologische ontwikkelingen) is hierin een belangrijke factor. Diezelfde digitalisering veroorzaakt een groeiende behoefte aan live ervaringen. FOMO (fear of missing out) is een belangrijke koopprikkel voor de jonger

cultuurconsument. De ervaring van erbij zijn, samen met vrienden en gelijkgestemden, is van essentieel belang voor veel mensen. Deze ontwikkeling stimuleert verdere conceptontwikkeling; een totale avond uit (eten én voorstelling, afterparty bij concert, drankje mee de zaal in, spannende cross-overs tussen traditionele podiumkunsten en hedendaagse vormen). Voor een groeiende groep bezoekers van alle leeftijden is de totaalervaring van doorslaggevende waarde bij het kopen van een kaartje voor een evenement.

Een andere – inmiddels minders hard stijgende - trend in dat licht is de festivallisering. Cultuurbezoekers geven de

voorkeur aan het bezoeken van een festival waar soms meerdere kunstsoorten naast elkaar worden geboden, maar in ieder geval veel verschillend aanbod wordt getoond (veelal inclusief eten en drinken). Dit is goed zichtbaar bij poppodia, die kampen met een steeds langer wordend festivalseizoen waardoor bepaald aanbod niet of in aanzienlijk mindere mate beschikbaar is. In de podiumkunsten worden veel vaker festivalachtige

themabenaderingen gekozen waarin bepaald (multidisciplinair) aanbod gebundeld wordt. Dit verklaart ook de

toenemende populariteit van festivals als Boulevard of Theaterfestival De Parade. Tegelijkertijd lijkt de trend op zijn hoogtepunt te zijn. Een festival blijkt niet het antwoord op alle problemen. Naast inhoud is namelijk beleving, sfeer, eten en drinken én de locatie van steeds groter belang geworden. Aannemelijk is dat juist in de podiumkunsten de drang naar focus en eenduidigheid weer terugkomt.

Jongeren zijn en blijven beleidsmatig zéér belangrijk

In het beleid van de overheid blijven onderwerpen als talentontwikkeling en educatie de komende jaren

onverminderd belangrijk. Met het oog op publieksontwikkeling is het echter voor culturele instellingen belangrijker

dan ooit om zich op kinderen en jongeren te richten. Onderzoek heeft meermaals aangetoond dat theaterbezoek op jonge leeftijd, cultuurbezoek op latere leeftijd als meer vanzelfsprekend maakt. Het betrekken van jongeren bij de

programmering is een trend die doorzet. Tegelijkertijd zijn goede contacten met het onderwijs (BO, VO, HO) van groot belang, aangezien het cultuuronderwijs binnen de instellingen aan bezuinigingen onderhevig blijft. Een koppeling

21

OMGEVINGSANALYSE 2023 van maatschappelijke thema’s, onderwerpen die bij jongeren tot de verbeelding spreken én theateraanbod is kansrijk.

Experience economy

Meer dan voorheen wil de consument iets meemaken. Daarbij is de beleving vaker belangrijker dan de inhoud. Het gaat dan om de aantrekkelijkheid van de plek, het jezelf mogen zijn, het oprekken van de etiquette, de

totaalbeleving, sfeer, gastgerichtheid, toegankelijkheid van informatie, het ontmoeten, samen met anderen, gelijkgestemden en de once in a lifetime experience. Van begin tot eind moet de ervaring kloppen, voor heel veel verschillende mensen. Gebouwen en dienstverlening worden daardoor een soort kameleon en moeten nog beter

dan voorheen het spel met de gast spelen. Data biedt hierin de komende jaren een stevige basis in de opdracht ‘ken je publiek, hun wensen en voorkeuren’.

Last-minute verkoop en dalende loyaliteit

De mens legt zich steeds minder vast, heeft een kortere termijnvisie als het gaat om vrijetijdsbesteding, is minder

merktrouw en koopt zijn of haar kaarten steeds korter van tevoren. De kracht van de voorverkoop neemt al jaren in rappe schreden af. De coronapandemie heeft de noodzaak tot flexibiliteit aangewakkerd en zorgt ervoor dat de

traditionele seizoensbrochure langzaam verdwijnt en de marketingcommunicatiemix veel actueler én complexer is geworden. Bezoekers oriënteren zich veelal online, laten zich leiden door artikelen in de krant, recensies en online campagnes.

Daarnaast laat de bezoeker zich moeilijker vangen in een profiel, waardoor podia moeite hebben grip te krijgen op hun bezoekers. De transitie van bezoekersprofielen op basis van koopgedrag naar een indeling op lifestylekenmerken biedt hierin uitkomst.

Goede service en klantgerichtheid zijn geen unique selling points meer, maar een commodity. Onvoldoende service

of een gebrek aan klantgerichtheid heeft een directe invloed op de loyaliteit van de bezoeker. Een verminderd loyale bezoeker is eerder geneigd ergens anders haar unieke beleving te kopen. Met een toenemende mobiliteit én reisbereidheid profiteren vooral de theaters in de regio hiervan. Diversiteit & inclusie

Het publiek van de Nederlandse kunst- en cultuursectoren is nog onvoldoende een afspiegeling van de Nederlandse bevolking. Ook op lokaal niveau zien we deze trend. Zowel op het gebied van programma, als op het gebied van

arbeidsmarktcommunicatie worden hier de komende jaren grote stappen in gezet. Om de niet-bezoeker (en collega) werkelijk te bereiken, moeten instellingen meer oog krijgen voor de cultuurbehoefte én de wijze waarop cultuur wordt beleefd van specifieke doelgroepen. Het betrekken bij deze doelgroepen op het gebied van beleid, programma en communicatie biedt grote kansen. Van programmeren naar (co-)produceren

Met de ambitie een podium te zijn van en voor de stad is de opdracht van podiumkunstinstellingen de afgelopen jaren stevig veranderd en zal dat de komende jaren blijven doen. Niet enkel staat het geprogrammeerde aanbod centraal, meer en meer worden – om verbinding te maken met de stad, lokale partijen en makers – het (co-

22

OMGEVINGSANALYSE 2023 )produceren van voorstellingen, cultureel-maatschappelijke initiatieven en semiprofessionele voorstellingen belangrijker. Het theater van de toekomst is daardoor niet enkel podium, maar mede-initiator. Stadstheaters

In het licht van het voorgaande is een andere trend ook relevant. Sinds enkele jaren zijn verschillende theaters en gezelschappen gefuseerd of hebben voornemens daartoe. Dat gebeurde veelal in steden waar BIS-instellingen

gevestigd zijn, maar steeds meer ook in provinciesteden. Podia, BIS en fondsgesubsidieerde makers, instellingen en initiatieven zoeken daarbij naar een samenwerking die hen beiden én het publiek voordelen opleveren. Hiermee wordt de traditionele scheiding tussen presentatie en productie in het Nederlandse theaterbestel overbrugd

waardoor er Stadstheaters ontstaan die gelijkenissen vertonen met de grote Duitse stadstheaters. In Nederland is Het Nationale Theater in Den Haag illustratief, een fusie van het Nationale Toneel, de Koninklijke Schouwburg en

Theater aan het Spui, evenals Theater Rotterdam, een fusie tussen de Rotterdamse Schouwburg, ROtheater en het Productiehuis Rotterdam, en International Theater Amsterdam (ITA), een fusie tussen de Stadsschouwburg Amsterdam en Toneelgroep Amsterdam. Gesubsidieerd toneel

De Nederlandse schouwburgen en toneelgezelschappen, verenigd in de NAPK en de VSCD hebben in 2015 door een

onafhankelijke commissie (Ter Horst) de relatie tussen het gesubsidieerd theater en het publiek laten onderzoeken. Doel hiervan was om aanbevelingen te generen gericht op een sterkere verbinding tussen deze twee. De

belangrijkste conclusie van deze studie was dat, hoewel het theater- bezoek al jarenlang stabiel is, er een groot

onbenut potentieel is wat betreft theaterbezoekers. Als grootste belemmeringen voor het bezoek aan gesubsidieerd theater worden genoemd het risico van een verkeerde keuze, het gebrek aan herkenbare verhalen en een gebrek

aan urgentie. Door zich meer te richten op het maatschappelijke netwerk, meer met elkaar samen te werken, meer aan te sluiten bij de belevingswereld van álle burgers en herkenbaarder te worden kunnen theaters de

belemmeringen voor bezoek wegnemen. Het resultaat is dat de BIS gezelschappen een nadrukkelijker verbinding met de regio’s in Nederland zoeken. In ’s-Hertogenbosch betekent dat een vergaande samenwerking met Het Zuidelijk Toneel, maar ook de keuze om het veelal maatschappelijk of repertoire-ingegeven aanbod een prominente(re) plek te geven.

Meer multi- en interdisciplinariteit

Theatermakers, kunstenaars en muzikanten van nu trekken zich steeds minder aan van de traditionele grenzen

tussen disciplines. Vaak worden design, muziek, performance, dans en toneel in allerlei verschillende mengvormen aangeboden. Dit gebeurt in theaters, maar ook steeds vaker daarbuiten, op allerlei verschillende soorten locaties: in fabrieken, scholen, wijken, natuur et cetera. Het effect van de multi- en interdisciplinariteit is dat gezelschappen

door bijzondere samenwerkingen nieuw publiek aan zich binden, vaak toegankelijker aanbod maken en zo zorgen voor een natuurlijke verbreding van de culturele interesse van het publiek. Theater als publieke ruimte

De tijd dat een theater een gebouw is dat alleen ’s avonds open is, lijkt ver achter ons te liggen. Vooral nieuwe

theaters maken steeds vaker deel uit van de publieke ruimte waar mensen zich thuis voelen en die de hele dag een levendige en aantrekkelijke plek is voor iedere bewoner van de stad. Een gebouw dat van ’s ochtends vroeg tot ’s

23

OMGEVINGSANALYSE 2023 avonds laat mensen uit alle geledingen van de samenleving verwelkomt, waar mensen vermaakt, geïnspireerd en

geïnformeerd kunnen worden. Waar wordt gecreëerd en getoond. Op die manier wordt een theater de hele dag een levendige omgeving. Met een lunchconcert in de middag, daarna een debat of cursus, een permanente expositie, ’s

avonds een voorstellingsbezoek en daarna nog even borrelen of in het weekend lekker dansen. Overal in de wereld leveren dergelijke gecombineerde gebouwen een beeld op van dynamiek, van een divers publiek, en van een toename van het gebruik van de individuele functies.

24