Bijlage 2 Ingekomen stukken externe partijen

1

Pagina 2 van 4

DG Volkshulivesting en

Bouwen directie woningbouwbeleid

daarmee versnelling opleveren. 4 In het voorjaar kom ik met een handreiking met praktijkvoorbeelden om woningzoekenden beter te betrekken bij woningbouwprojecten.

Datum 3 april 2026

Onze referentie 2026 - 0000149517

Meer betaalbare woningen en een duurzame woonvoorraad. Veel mensen met een laag en middeninkomen zitten in de knel bij het vinden van een betaalbare woning. Met het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting sturen we op de bouw van twee derde betaalbaar woningen, waarvan 30% sociale huurwoningen in iedere regio. Dat lukt alleen als iedere gemeente daaraan volop bijdraagt. Het is belangrijk dat u met de provincie en de gemeenten waarmee u regionaal samenwerkt, vóór 1 januari 2027 afspraken maakt over het aandeel te realiseren betaalbare woningen in uw gemeente. De ervaring leert dat woningbouw vertraging oploopt door een stapeling van lokale eisen. Daarom zijn landelijke en uniforme bouwtechnische eisen uitputtend geregeld in het Besluit bouwwerken leefomgeving. Met de implementatie van de EPBD moderniseer ik het BBL en stel ik uniforme prestatie - eisen vast voor energie ( Zero - Energy Buildings ) en CO2 - uitstoot over de hele levenscyclus ( WLC GWP ) . Aanvullende lokale bouwtechnische eisen zijn op grond van de Gemeentewet en Omgevingswet niet toegestaan, ook niet via het burgerlijk recht zoals in een koopcontract of via gronduitgifte. Deze eisen belemmeren niet alleen de bouwversnelling, maar werken ook contraproductief voor onze gezamenlijke maatschappelijke opgaven, zoals verduurzaming en betaalbare woningbouw.

Ook lokale doelen van meer dan twee derde betaalbare woningen of vaste percentages per project of per wijk kunnen zorgen voor stagnatie. Gemeenten hebben een belangrijke rol in het realiseren van voldoende en betaalbare woningen. Door uniformiteit te bevorderen, dragen we gezamenlijk bij aan de industriële opgave : meer woningen, sneller en duurzamer bouwen.

Het kabinet werkt aan een nationaal isolatie - offensief. Ik roep u op echt prioriteit te geven aan een lokale isolatie aanpak en de inwoners van uw gemeente maximaal te helpen. Zo hebben we minder last van geopolitieke crises, met tegelijkertijd een beter betaalbare energierekening, een fijner huis om in te wonen en een leefbaarder klimaat. Hiervoor zijn middelen beschikbaar gesteld voor gemeenten en voor het versneld aanpakken van corporatiewoningen met de slechtste energie - labels. Het Warmtefonds biedt al veel mogelijkheden voor huiseigenaren en VVE's. En gemeenten kunnen bijvoorbeeld collectief aanvragen indienen voor de ISDE - subsidieregeling. Op middellange termijn benadruk ik de noodzaak van ambitieuze warmteprogramma's bij gemeenten. Zo wordt in elke gemeente duidelijk hoe we stap voor stap onze afhankelijkheid van aardgas afbouwen. Het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie biedt u hierbij ondersteuning. Gezamenlijk het woningtekort aanpakken Dit jaar actualiseren we samen de bestaande afspraken in de regionale woondeals. Daarbij horen ook afspraken over de woningbouwopgave tot en met 2036 en wederkerige afspraken over wat we landelijk, regionaal en lokaal kunnen doen om Een mooi voorbeeld daarvan is "bouwen door de buurt" in Almere, waar bewoners a bouwplekken aandragen in hun eigen buurt t,

4

1

Pagina 3 van 4

DG Volkshuisvesting en

Bouwen directie Woningbouwbeleid

knelpunten weg te nemen. Met de Ministeriële Taskforce Versnellen Woningbouw

gaat dit kabinet in gezamenlijkheid de handen ineenslaan gericht op meer

bouwen, betaalbaar wonen en minder belemmeringen. Onderdeel daarvan is om gezamenlijk met voorstellen te komen om te voorkomen dat woningbouw door netcongestie tot stilstand komt. Met de Ministeriële Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof gaan we het probleem van stikstof aanpakken. Daarnaast werkt het kabinet op basis van de uitwerking van de aanbeveling uit STOER aan vereenvoudigingswetgeving. De inwerkingtreding van de eerste tranche is voorzien op 1 januari 2027.

Datum Onze referentie 2026 - 0000149517

Onze gezamenlijke opgave vraagt ook om financiële ondersteuning door het Rijk. Bovenop de al beschikbare middelen investeert dit kabinet aanvullend 7 miljard euro voor woningbouw voor de periode tot en met 2035. De belangrijkste financiële regelingen hiervoor zijn de Woningbouwimpuls en de Realisatiestimulans. Ik borg daarnaast ook de middelen om woningbouw in de gebieden van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid ( NPLV te ) versnellen in samenhang met een verbetering van de openbare ruimte en voorzieningen en het beter benutten van de bestaande voorraad.

Tot slot De woningbouw vraagt veel inzet van alle partijen. Samenwerken vanuit vertrouwen en nabijheid in uw regio is daarin essentieel. Veel mensen vanuit mijn ministerie sluiten al aan bij regionale en lokale overleggen om gemeenten te ondersteunen in deze opgave en zoeken gezamenlijk naar oplossingen om woningbouw te versnellen. U kunt hen altijd benaderen voor vragen of ondersteuning.

Ik wens u veel succes en wijsheid de komende periode in het maken van een

coalitieakkoord en kijk uit naar voortzetting van de samenwerking met de nieuw te

vormen colleges.

De minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke

Eláno

Ordening,

Boekholt - O'Sullivan

Pagina 4 van 4

Mr i

PostNL

Port betaald Port Payé - Bas

L <J

Pays

R11 G.

—

#;:

=,i>,=i

;# i

i

t

# nji,ii

i#

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Van: Verstuurd: Aan: Onderwerp: met beperkingen. Bijlagen:

Gemeente on behalf of Gemeente (Gemeente@s-hertogenbosch.nl) Tue, 24 Mar 2026 11:06:59 +0100 post FW: Bereikbaarheid, toegankelijkheid en de bruikbaarheid van de parken in uw gemeente voor mensen Oproep politieke partijen gem raads verk 2026 opm hb.docx

Van: info@natuurzonderdrempels.nl <info@natuurzonderdrempels.nl> Verzonden: dinsdag 24 maart 2026 10:56 Aan: info@natuurzonderdrempels.nl Onderwerp: Bereikbaarheid, toegankelijkheid en de bruikbaarheid van de parken in uw gemeente voor mensen met beperkingen. U ontvangt niet vaak e-mail van info@natuurzonderdrempels.nl. Ontdek waarom dit belangrijk is

Geachte Griffier, Wilt u bijgaande brief aan de fracties in de raad sturen. Wij verzoeken de fracties in deze brief om in het beleid extra aandacht te geven aan de bereikbaarheid, toegankelijkheid en de bruikbaarheid van de parken in uw gemeente voor mensen met beperkingen. Vriendelijke groet, Secrertaris/penningmeester Kenniscentrum Groen en Handicap Kenniscentrum Groen & Handicap / Natuur zonder Drempels

Page 1

"post" <post@s- hertogenbosch.nl>

From : Date : To : Subject :

9 Apr 2026 12 : 43 : 15 +0200

"kofax_1doc" <kofax_1doc@s- hertogenbosch.nl> FW : Bericht via de website

ALG/ B0 Informatie verzoek van derden Van : Gemeente <Gemeente@s- hertogenbosch.nl> Verzonden : donderdag 9 april 2026 12 27 Aan : post <post@s- hertogenbosch.nl> Onderwerp : FW : Bericht via de website :

Van : NoReply@s - hertogenbosch.nl <noreply@s- hertogenbosch.nl> Verzonden : donderdag 9 april 2026 11 : 03 Aan : Gemeente <Gemeente@s- hertogenbosch.nl> Onderwerp : Bericht via de website

Via een contactfornnulier op de website ontvangt u onderstaand bericht :

Naam afzender E - mailadres afzender: :

Woonadres Postcode

Fietsersbond afdeling 's- Hertogenbosch

denbosch@fletsersbond.nl

:

:

Telefoonnummer Inhoud van het bericht : :

0619134751

Onderwerp : bijdrage aan een nieuw collegeprogramma, t.b.v. de informateurs Paul de Beer en Liesbeth van Tongeren

Zaaknummer/ kenmerk : informatie nieuw College Uw bericht : Naar een fietsvriendelijk ( er ) s - Hertogenbosch vanaf 2026 Als we cht werk willen maken van een toekomstbestendig s Hertogenbosch, moeten we de fletser omarmen. Geef de fietser de ruimte - letterlijk n flguurlijk - en investeer in een stad die prettig, sociaal, gezond en veilig voor iedereen is. Wij staan voor een s Hertogenbosch dat beweegt, ademt en leeft. Wij stellen de gemeente s - Hertogenbosch daarom voor ? Fietsen en lopen te stimuleren. ? Ambitieuze doelen te stellen voor de fletsinfrastructuur. ? Dit actief uit te dragen en de hiervoor de benodigde budgetten vrij te maken. Het fletsnetwerk 3.0 is alvast een veelbelovende aanzet. Dit is nodig, want ? De ontwikkelingen en uitbreidingen van de stad vragen om duurzame bereikbaarheid. ? De stad raakt verstopt met auto s. ? Veel mensen bewegen te weinig. Dus ? Maak de openbare ruimte

Page 2 een prettige en veilige plek voor iedereen. ? Maak het vanzelfsprekend dat mensen de fiets gaan gebruiken voor woonwerkverkeer, boodschappen en recreatie. ? Maak de fiets het meest aantrekkelijke vervoersmiddel. Fietsen is gezond en milieuvriendelijk, zorgt voor een prettiger verblijfsklimaat, vrijkomende ruimte en betere doorstroming en bereikbaarheid voor het w noodzakelijke ( auto- ) verkeer. Maak 30 km h voor gemotoriseerd verkeer de norm Een stad is leefbaar en veilig als ook de meest kwetsbare verkeersdeelnemers (jonge kinderen, mensen met een beperking, ouderen ) veilig en comfortabel te voet en op de fiets thuis kunnen komen. Amsterdam geeft met succes straten weer een menselijke maat n tempo, door in de gehele binnenstad 30 km h als maximumsnelheid in te stellen. Daarvoor hoeft niet direct de hele stad op de schop : zelfs alleen het bordje 50 in 30 veranderen scheelt al verkeersslachtoffers. Als we straten op de langere termijn dan ook opnieuw inrichten, is het effect nog groter. Maak fietspaden veiliger Geen tweerichtingsfietspaden binnen de bebouwde kom, zeker gelet op de toegenomen snelheidsverschillenop het fietspad. Leg zo veel mogelijk vrijliggende fietspaden aan en leef de CROW - richtlijnen na. Repareer tijdig beschadigingen aan het wegdek.

Zorg voor een vergevingsgezindeinrichting door het verwijderen van onnodige paaltjes, het aanleggen van schuin aflopende stoepranden en een duidelijke belijning. Maak bestaande fietsroutes prettiger en maak nieuwe verbindingen Leg meer groen aan voor schaduw en water voor verkoeling langs fietsroutes. Faciliteer een fietsring om de historische binnenstad heen. Maak een nieuwe verbinding over de Zuid - Willemsvaart en door de Rietvelden. Maak fietsroutes sociaal veilig Voor veel mensen zijn donkere en stille stukken een belemmering om s avonds en s nachts de fiets te pakken. Maak een top tien van plekken die als sociaal onveilig worden ervaren en verbeter ze. De Fietsersbond denkt graag mee. Groene routes zijn vaak overdag prettig maar s avonds fietsen mensen liever langs een verlichte weg met medeweggebruikers. Maak ruimte voor fietsparkeren op de plaats waar mensen moeten zijn Uit een recente inventarisering van de Fietsersbond blijkt dat lang niet alle winkelcentra voldoende geschikte stallingsplekken hebben. Stallingsplekken in de binnenstad zijn te veel gecentraliseerd in fietsparkeergarages. Voor mensen die hun dagelijkse boodschappen, ritten naar werk, school, kinderdagverblijf doen, zijn deze fietsparkeergarages geen uitkomst.

Zet daarom ook in op decentrale stallingsplekken verspreid over de gehele binnenstad voor zowel tijdelijk stallen, als ook voor langdurig stallen door bewoners van de binnenstad. Vraag het de bewoners Organiseer een burgerberaad stedelijke mobiliteit 's - Hertogenbosch. De openbare ruimte is van iedereen. Wat is er nodig om de openbare ruimte zo in te richten dat deze veilig en prettig is? En hoe draagt openbare ruimte bij aan ontmoeting en sociale cohesie? Wat is de rol van de fiets hierin? Wat betekent het om 2000 kilo blik tussen lopende, fietsende en zittende mensen te sturen? 1

/

/

Van: Gemeenteraad Verzonden op: woensdag 15 april 2026 08:54:56 Aan: secretariaat-BAZ-BO Onderwerp: FW: Brief aan de formateur: Het Zuid-Willemspark - Stadsontwikkeling Kanaalzone Bijlagen: Brief Formateur Zuid-Willemspark 14042026.pdf (98.55 KB)

Beste collega’s, Zie bijgaand bericht voor de formateur. Groeten, Monique Van: Jetten, CA (Chris) Verzonden: dinsdag 14 april 2026 18:01 Aan: Gemeenteraad CC: Steven Delva | DELVA Onderwerp: Brief aan de formateur: Het Zuid-Willemspark - Stadsontwikkeling Kanaalzone U ontvangt niet vaak e-mail van c.jetten@bpd.nl. Ontdek waarom dit belangrijk is

Geachte formateur, Graag brengen wij de visie ‘Het Zuid-Willemspark, Bossche Buurt voor wonen, werken en recreëren’ en de bredere ontwikkeling van de Kanaalzone onder uw aandacht. We zouden het nieuwe college willen vragen de voorwaarden te creëren die de volledige transformatie van Bedrijventerrein Zuid, als onderdeel van de Kanaalzone en samen met de gebiedsontwikkeling Groot Meerendonk, mogelijk maakt. Middels bijgaande brief en presentatie die via onderstaande link gedownload kan worden, dien ik namens BPD en Delva Landscape Architects het verzoek in dit voorstel mee te nemen bij de totstandkoming van het nieuwe bestuursakkoord. Datum Di, 14 Apr 2026 Opdracht gegeven door: Jetten, C.A. (BPD, Zuid) Geldig tot en met: Di, 21 Apr 2026 Downloaden Klik hier om naar de download pagina te gaan Transfer id-nr: 4631dd9585299517b84dc8de376bf8dd Het uploaden van de aan u beschikbaar gestelde bestanden kan enige tijd duren. Indien de bestanden nog niet beschikbaar zijn, kunt u het op een later tijdstip nogmaals proberen. Document(en) 21089 DLA 260403 Visie beknopt Met vriendelijke groet, Chris Jetten Senior Ontwikkelingsmanager

BPD Ontwikkeling BV Regio Zuid Melkfabriekstraat 11-J, 5613 MW Eindhoven

T: +31402659827 M: +31658818509 E: c.jetten@bpd.nl W:www.bpd.nl Kamer van Koophandel 08013158 Onderdeel van Rabobank

________________________________________________________ De inhoud van dit email bericht is vertrouwelijk en uitsluitend bedoeld om gelezen te worden door de geadresseerde. Wij verzoeken u derhalve dit email bericht direct aan de geadresseerde te overhandigen. Indien dit email bericht per vergissing door u is ontvangen verzoeken wij u direct (telefonisch 088 6500027) contact met ons op te nemen. Iedere openbaarmaking, verspreiding, of vermenigvuldiging van dit email bericht is strikt verboden. Deze disclaimer bevestigt ook dat dit email bericht is gescand op de aanwezigheid van computervirussen. ________________________________________________________ This email and any files transmitted with it are confidential and intended so only for the use of the individual or entity to whom are addressed. If you have received this email in error please notify us immediately (phone +31 88 6500027). Every publication, circulation, or multiplication of this email is strictly forbidden. This footnote also confirms that this email message has been scanned for the presence of computer viruses. ________________________________________________________

BPD Ontwikkeling B.V. Regio Zuid Melkfabriekstraat 11-J 5613 MW Eindhoven

----

Gemeente ’s-Hertogenbosch T.a.v. de nieuwe coalitie van de Gemeente ‘s-Hertogenbosch Wolvenhoek 1 5211 HH ‘s-Hertogenbosch

+31 (0)40 265 98 59 ontwikkeling.zuid@bpd.nl www.bpd.nl BTW NL800406187B01 KvK 08013158 IBAN NL67 RABO 0265 8667 31 BIC RABONL2U

Datum 14 april 2026

Behandeld door C.A. Jetten

Telefoonnummer 040 265 98 27

Kenmerk 2026153_CJ_NE

Onderwerp Herontwikkeling Kanaalzone, Bedrijventerrein Zuid

E-mail c.jetten@bpd.nl

Geachte formateur, Met de start van een nieuw college en de totstandkoming van een nieuw bestuursakkoord zouden we graag de locatie Bedrijventerrein Zuid in samenhang met de bredere ontwikkelingen in het stadsdeel Meerendonk nogmaals onder uw aandacht brengen. De Zuid-Willemsvaart kan weer van de stad worden, van een harde scheiding in het gebied naar een levendig stadslandschap dat door diverse gebiedsontwikkelingen vormgegeven kan worden. In december 2022 is de visie van BPD en DELVA ‘Het Zuid-Willemspark, Bossche Buurt voor wonen, werken en recreëren’ als initiatiefplan ingediend bij de gemeente ’s-Hertogenbosch. In de omgevingsvisie is deze locatie nu ook aangeduid als (hoog)stedelijk woon-werkgebied, waar een aanzienlijk programma kan worden toegevoegd. Andere ontwikkelingen in de Kanaalzone zijn de gebiedsontwikkeling Groot Meerendonk en de opgave van Brabant Wonen in de Rijnstraat. De visie van BPD en DELVA uit 2022 omschrijft diverse ambities en ontwikkelprincipes voor het transformeren van het verouderde bedrijventerrein naar een nieuwe stadswijk en park gelegen aan het kanaal. De visie is geen concreet planvoorstel, we gaan graag met de gemeente in gesprek over hoe de nieuwe wijk eruit zou kunnen zien, en hoe de Kanaalzone een verbinding kan vormen tussen stad en landschap, en de andere ontwikkelingen in Meerendonk.

Bestuursakkoord, verzoek aan College Om dit te kunnen realiseren willen we het nieuwe college vragen de voorwaarden te creëren die de volledige transformatie van het Bedrijventerrein Zuid, als onderdeel van het gebied samen met Groot Meerendonk in ’s-Hertogenbosch Zuidoost, mogelijk maakt. Concreet houdt dat in: -

Dat Bedrijventerrein Zuid op (middellange) termijn in aanmerking komt voor transformatie naar een (hoog)stedelijke woon-werk locatie. Dat de erfpachtstroken in eigendom van Rijkswaterstaat door de gemeente strategisch worden aangekocht, wanneer het Rijksvastgoedbedrijf deze in 2029 verkoopt. Dat er in samenhang gekeken wordt naar de verschillende ontwikkelingen in de Kanaalzone, zodat de bredere stadsontwikkeling meer integraal benaderd kan worden.

Onderdeel van Rabobank

Kenmerk

2026153_CJ_NE

Strategische aankoop erfpachtstroken Indien de erfpachtstroken niet worden meegerekend, hebben BPD en Friesland-Campina samen 80% van Bedrijventerrein Zuid in eigendom. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft recentelijk besloten in 2029 de erfpachtstroken langs het kanaal te verkopen. De verkoop van deze percelen biedt de gemeente een strategische kans positie in het gebied te nemen en zo a) de volledige transformatie van het bedrijventerrein te kunnen garanderen en b) invulling te geven aan de oevers van het kanaal. Samenwerking, breder perspectief De Kanaalzone kent meerdere ontwikkellocaties van zowel publieke en private partijen. Wat zijn de uitdagingen die we gezamenlijk hebben en hoe kunnen ervoor zorgen dat het kanaal weer een onderdeel van de stad wordt? Naast het versterken van groen- en waterkwaliteiten, mogelijkheden tot recreatie en verbinding in de wijken, zijn mobiliteit en ontsluiting van het gebied ook belangrijke aandachtspunten. Haalbaar plan De locatie Bedrijventerrein Zuid ligt centraal in dit gebied en de volledige ontwikkeling is haalbaar als de betoncentrale verplaatst kan worden. Als de provincie Noord-Brabant de beleidsregels vaststelt voor intern salderen, dan zou stikstof geen belemmering zijn bij de transformatie van productie en gasgestookte gebouwen naar een duurzame, toekomstbestendige wijk.

De ontwikkeling van een netneutraal concept is mogelijk met behoud van de hogere capaciteitsaansluitingen, waardoor de ontwikkeling van deze wijk ook in tijden van netcongestie gerealiseerd kan worden. Vervolggesprek De druk op de Bossche Woningmarkt en de behoefte aan betaalbare woningen blijven hoog, dit terwijl de complexiteit van grotere gebiedsontwikkelingen alleen maar toeneemt. We gaan graag met de gemeente in gesprek over hoe we op deze kansrijke plek een nieuwe stadsontwikkeling kunnen realiseren, en wat er in de komende periode nodig is om hiervoor de juiste voorwaarden te creëren. Het bredere doel is de verbinding te zoeken met andere ontwikkelingen in de Kanaalzone en het gebied rondom de Zuid-Willemsvaart te transformeren naar een levendig stadslandschap in ’s-Hertogenbosch Zuidoost. Met vriendelijke groet, BPD Ontwikkeling B.V.

C.A. Jetten Senior Ontwikkelingsmanager

S. Delva DELVA Landscape Architects bv.

Bijlage: - Visie Kanaalzone en Het Zuid-Willemspark, aanduiding erfpachtstroken

Onderdeel van Rabobank

2 april 2026

2/2

Page 1 From : Date : To : Subject :

Attachments:

"post" <post@s- hertogenbosch.nl> 9 Apr 2026 09 : 49 : 06 +0200

"kofax_1doc" <kofax_1doc@s- hertogenbosch.nl> FW : Brief aan de formateurs en de formerende partijen Brief over de gemeentelijke aanpak van grote

opgaven.pdf,FRK_Kwaliteitsadvisering.pdf

ALG/ BO Informatie verzoek van derden Van : Gemeente <Gemeente@s- hertogenbosch.nl> Verzonden : donderdag 9 april 2026 09 34 Aan : post <post@s- hertogenbosch.nl> Onderwerp : FW : Brief aan de formateurs en de formerende partijen :

Van : Info - Federatie Ruimtelijke Kwaliteit <info@ruimteliikekwaliteit.nl> Verzonden : donderdag 9 april 2026 09 : 11 Aan : Gemeente <Gemeente@s- hertogenbosch.nl> Onderwerp : Brief aan de formateurs en de formerende partijen U ontvangt niet vaak e - mail van info@ruimtelijkekwaliteit.nl. Ontdek waarom dit belangrijk is

t.a.v. grittier, de heer Drs. W.G. Amesz Geachte fornnateur en formerende partijen, U staat voor een grote opgave de komende tijd en wij wensen u veel succes bij het opstellen van uw coalitieakkoord. In bijgesloten brief treft u aan wat wij nodig achten voor een goed functionerend, nnooi en kwalitatief hoogwaardig Nederland, waarin de grote ruinntelijke opgaven vanzelfsprekend gerealiseerd worden. Wij hopen dat u en uw achterban hier uit kunnen putten ten behoeve van uw coalitieakkoord en toekonnstig collegeprogramma en wensen u veel succes in de fornnatieperiode!

Mocht u vragen over deze brief of de bijbehorende stukken hebben, dan beantwoorden we die natuurlijk graag. Ook verwijzen we u nog graag naar een bijpassend artikeltje in het Financieel Dagblad: Nederland sneller enerqie-onafhankelijk? Dan moet je qeen reqels afschaffen, maar procedures verkorten En het bijbehorende rapport van Arcadis : NVDE - Rapport Hartelijke groeten, MarieIle Hoefsloot

Directeur federatie ruimtelijke kwaliteit

Page 2

federatie ruimtelijke kwaliteit

Federatie Ruimtelijke Kwaliteit Oude Fabriekstraat 1 2.15 3812 NR AMERSFOORT T 0646055051 1

http : // www.ruimtelijkekwaliteit.ni/ www.mooiwaarts.nl

federatie ruimtelijke kwaliteit

Amersfoort, maart 2026 Geachte formateurs en gesprekspartners,

U staat in uw formatie en bij de vorming van het coalitieakkoord voor uw gemeente voor een grote opgave. De ruimtelijke uitdagingen in heel Nederland zijn omvangrijk en vragen om doordachte keuzes. Gemeenten vervullen daarbij een sleutelrol in het realiseren van alles wat onze samenleving nodig heeft : van voedsel- en energievoorziening tot woningen, werkplekken en leefomgevingen waar mensen zich thuis voelen.

In deze brief benoemen wij een aantal aspecten die van cruciaal belang zijn voor het behoud én de verdere ontwikkeling van een mooi, leefbaar en duurzaamNederland. We hopen dat deze inzichten u helpen om in uw coalitiebesprekingen tot concrete afspraken te komen. Nederland is bezig met een ingrijpende ruimtelijke transformatie, en het Rijk neemt weer wat regie in haar (Ontwerp -)Nota Ruimte. Voor de daarin voorgestelde aanpak van maatschappelijke opgaven zoals woningbouw, landbouw, defensie, natuur, energie en klimaat zal volgens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten de komende jaren circa 10% van het land van functie veranderen. Dit vraagt om zorgvuldige ruimtelijke keuzes op lokaal en regionaal niveau. Behoud en versterking van een goede omgevingskwaliteit is daarbij de rode draad. Alleen zo blijft Nederland ook na deze grote verbouwing een land waar het prettig wonen, werken en leven is.

Tegelijkertijd staat de bouweconomie onder druk. Grondprijzen stijgen sterk, grondstoffen worden duurder door de internationale situatie en capaciteit is schaars. Dat zet maatschappelijke doelen onder spanning. Nationale deregulering alleen biedt hiervoor geen structurele oplossing. Zonder aandacht voor de onderliggende problemen zoals beschikbaarheidvan grond, materialen en capaciteit - leidt deregulering slechts tot een lagere kwaliteit van de leefomgeving. De wooncrisis laat zien hoe complex het systeem is. Financiële, ruimtelijke en sociale factoren beinvloeden elkaar. Wie dat systeem beter wil begrijpen, kan de film De machinerie van de volkshuisvesting bekijken van Carlijn Kingma en Thomas Bollen. Herijking van het systeem, door hernieuwde aandacht voor het woonrecht, zal voor echte vooruitgang zorgen. Juist in deze context is het belangrijk om te benadrukken: kwaliteit is een voorwaarde voor versnelling. Wanneer gemeenten, ontwerpers, opdrachtgeversen bouwers vanafhet begin samen kwaliteitsambities formuleren en borgen, ontstaan betere plannen die sneller gerealiseerdkunnen worden.

oude fabriekstraat 1 3812 nr amersfoort

info@ruimtelijkekwaliteit.nl www.ruimtelijkekwaliteit.nl

federatie ruimtelijke kwaliteit

Dit vraagt wel om een andere manier van werken : integraal en met heldere kaders aan de voorkant. Zo voorkom je aanpassingen achteraf, langdurige discussies en kostbare vertragingen. Kwaliteitszorg versnelt dan juist het proces. En juist daar zit de crux van uw werk in de komende vier jaren.

Vier aandachtspunten voor gemeenten bij het borgen van omgevingskwaliteit Om ook onder de huidige omstandighedente blijven werken aan goede omgevingskwaliteit, zien wij vier ontwikkelingen die nadrukkelijk om aandacht vragen: 1. De bouweconomie vraagt aandacht Grondprijzen, grondstofprijzen en capaciteit vragen in de bouwopgaven specifieke aandacht van uw college. Schaarste aan grondstoffen, stijgende materiaalprijzen en beperkte capaciteit maken versnelling lastig. Dit vraagt bijvoorbeeld om inzet op industrialisering van de bouw en om slimmere samenwerkingen. Denk bijvoorbeeld aan publiek-private partnerschappen, modulaire bouwmethoden die passen bij de plek, en vroegtijdige afstemming tussen gemeenten en marktpartijen. Ook regionale biobased initiatieven verdienen uw aandacht.

Ook uw te voeren grondbeleid is hierin cruciaal. Gemeentenkunnen bijvoorbeeld sturen via strategische grondaankopen,het inzetten van de Wet Voorkeursrecht Gemeenten, het tegengaan van speculatie en leegstand en het stimuleren van maatschappelijk eigendom en cooperaties. 2. Randvoorwaarden vragen aandacht Mobiliteit, netcapaciteit, water en stikstof zijn bepalend voor wat wel en niet kan. Veel daarvan ligt buiten directe gemeentelijke invloed, maar gemeenten kunnen wel:

• • •

vroegtijdig afstemmenmet netbeheerders, waterschappenen provincies; mogelijke knelpunten al in de planfase meenemen; ambities koppelen aan realistische randvoorwaarden.

Zo voorkom je vertraging later in het proces. 3. De lokale en regionale bouwcultuur vraagt aandacht Goede projecten ontstaan vanuit een sterke regionale bouwcultuur. Alle relevante partijen moeten vanafhet begin betrokken worden volgens de "Schijfvan Vijf van de bouwcultuur" : opdrachtgevers/corporaties, ontwikkelaars, ontwerpers, bouwers en overheid. Met de maatschappelijke opgave en de toekomstige gebruiker in het hart van de schijf van vijf — en van iedere deelnemende partij.

oude fabriekstraall 3812 nr amersfoort

info@ruimtelijkekwaliteit.nl www.ruimtelijkekwaliteit.nl

federatie ruimtelijke kwaliteit

Door deze samenwerking vroeg te organiseren, kan kwaliteit beter worden verankerd en besluitvorming worden versneld. Het resultaat: Toekomstbestendigeprojecten die passen bij de plek en bij de mensen die er gaan wonen, werken en leven. 4. De doorontwikkeling van de Omgevingswet vraagt aandacht De Omgevingswet vraagt gemeenten om anders te werken, waarbij kwaliteitsbeleid en advisering vanaf het begin integraal onderdeel zijn van de planvorming. Dat vraagt iets van de inrichting van de ambtelijke capaciteit en werkprocessen(zie punt 3 ) en van de inrichting van het gemeentelijk beleid en instrumenten. Inmiddels zijn er al veel instrumenten en bouwstenenbeschikbaar om die kwaliteit ook daadwerkelijk te borgen.

Gebruik deze bouwstenen actief bij visie - en beleidsvorming. Ze bieden concrete handvatten voor het structurerenvan projecten : van ambitie en samenwerking tot proces, instrumentarium en toetsing. Zo wordt kwaliteit geen sluitstuk, maar een vertrekpunt. Daarbij is lokaal maatwerk essentieel. Goed afgestemde regels en kaders zorgen voor duidelijkheid, versterken het democratisch draagvlak en doen recht aan de eigenheid van een plek. Tegelijkertijd is er behoefte aan vereenvoudiging van regelgeving en instrumenten. Wij pleiten daarom voor:

• •

•

een compact en overzichtelijk "beleidshuis" waarin lokaal beleid logisch

samenkomt; duidelijke maatschappelijke prioriteitenper gebied, zodat keuzes voor woningbouw, energie, voorzieningen en infrastructuur aansluiten bij lokale behoeften en opgaven; heldere en ambitieuze kwaliteitskaders, met een balans tussen : o concrete, oplossingsgerichte (gesloten) regels voor snelheid en voorspelbaarheid o ambitiegerichte (open) kaders voor ruimte, creativiteit en maatwerk.

Door deze samenhangende aanpak kunnen gemeenten de Omgevingswet benutten zoals bedoeld: als instrument om kwaliteit en versnelling te combineren. Adviescommissies en andere kwaliteitsadviseurs zoals supervisoren, kwaliteitsteams en bouwmeesterszijn onmisbaar om dit samen met en voor uw gemeente vorm te geven. Mits goed gepositioneerd, kunnen zij juist bijdragen aan versnelling van maatschappelijke opgaven. Daarvoor is het belangrijk dat zij vroeg betrokken worden bij initiatieven en goed zijn ingesloten op de ambtelijke organisatie. Niet als sluitstuk, maar als partner aan de voorkant.

Kwaliteit is geen extra laag, maar een voorwaarde voor goede voortgang en voor leefomgevingen die gezond en sociaal sterk zijn. Dat vraagt om aanpassing van zowel

oude fabriekstraall 3812 nr amersfoort

info@ruimtelijkekwaliteit.nl www.ruimtelijkekwaliteit.nl

federatie ruimtelijke kwaliteit

het beleidshuis als de werkprocessen.Door kwaliteitsadvisering eerder in het proces te organiseren, krijgt zij een actievere rol in het omgevingsbeleid. Zo kan kwaliteit daadwerkelijk gaan functioneren als versneller van maatschappelijke ontwikkeling. De Federatie Ruiimtelijke Kwaliteit en de bij ons aangesloten regionale kennis- en adviesinstellingen kunnen bij de (her)inrichting hiervan een ondersteunende en versterkende rol vervullen. Meer informatie kunt u vinden via de website van de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit of van de regionale organisatiesDorp, Stad en Land, Gelders Genootschap, Het Oversticht, hus en hiem, Libau, MOOI Noord -Holland en MooiSticht. In de bijlage treft u ook een algemeen artikel met Q&A over kwaliteitsbeleid aan, dat u hier ook online kunt lezen. Voor vragen of toelichting kun u ons bereiken op 06-46055051.

oude fabriekstraat 1 3812 nr amersfoort

info@ruimtelijkekwaliteit.nl www.ruimtelijkekwaliteit.nl

n

federatie ruimtelijke kwaliteit

Wat is kwaliteitsadviseringprecies? Is het hetzelfde als welstand? Vertraagt het de woningbouw of kan het juist versnellen? En waarom is lokale kwaliteitsadviseringzo belangrijk? Je leest de antwoorden op deze vragen in dit artikel van Wouter van Riet Paap, met een overzichtelijke Q&A met veelgestelde vragen op pagina 2.

De inrichting van Nederland staat onder grote druk. Woningbouw, energie, infrastructuur, water, landbouw en natuur doen allemaal een beroep op dezelfde schaarse ruimte. Dat vraagt om keuzes die verder gaan dan het afvinken van regels. Het vraagt om samenhang, afweging en kwaliteit. Het lokale kwaliteitsbeleid en de bijbehorende advisering van adviescommissies, supervisoren en/of stads- en dorps bouwmeesters spelen daarin een cruciale rol.

Kwaliteit Iaat zich niet volledig vastleggen in regels Gemeenten werken al decennialang met beeldkwaliteitsplannen en omgevingsbeleid waarin zij vast leggen wat zij verstaan onder ruimtelijke kwaliteit. Deze kaders zijn democratisch vastgesteld (in de gemeenteraad, met inspraak van de bewoners) , maar bewust niet zwartwit geformuleerd. Waar het Besluit bouwwerken leefomgeving landelijke minimumeisen stelt aan veiligheid, gezondheid en energie, geven lokale kwaliteitskaders richting aan hoe een plan zich verhoudt tot zijn omgeving. Dat vraagt om interpretatie per situatie. Van welstand naar integrale

kwaliteitsadvisering Sinds de invoeringvan de Omgevings wet in 2024 bestaat de klassieke welstandstoets niet meer. In plaats daarvan werken gemeenten met adviescommissies omgevingskwaliteit. Deze commissies zijn breder samengesteld en adviseren integraal over de kwaliteit van de fysieke leefomgeving, om zo uitvoering te geven aan artikel 1.3 van de Omgevingswet : Deze wet is, met het oog op duurzame ontwikkeling, de bewoon baarheid van het land en de bescherming en verbetering van het

i

leefmilieu, gericht op het in onderlinge samenhang: A bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit, ook vanwege de intrinsieke waarde van de natuur, en B doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelenvan de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften. Wat opvalt in dit artikel is dat nadrukkelijk de koppeling wordt gemaakt tussen een goede omgevings kwaliteit (lid a) en het vervullenvan de maatschappelijke behoeften (lid b). Gemeentelijke adviescommissies ondersteunen gemeenten daarom proactiefbij de uitvoering van het lokale omgevingsbeleid, een rol die zorgvuldigis ingebed in zowel het voortrajectals de vergunnings procedure van initiatieven. Overgangsperiode na invoering van de Omgevingswet met verouderd en sectoraal beleid In aanloop naar de Omgevingswet hebben veel gemeenten bewust gewacht (soms meer dan is jaar!) met het vaststellen of vernieuwen van kwaliteitsbeleid, om dit in samenhang binnen het nieuwe wetstelsel vorm te kunnen geven. Na de invoering moest er eerst een jaar gewend worden aan het DSO en de nieuwe realiteit van de wet, en nu begint die vernieuwing van beleid en processen op gang te komen. Maar het beleid is nog lang niet overal op orde en ook het kwaliteitsstelsel is op veel plekken dus nog in ontwikkeling.

Het vraagt tijd om nieuwe werkwijzen, rollen en samenwerkingen goed te laten landen. Zeker als iedere verandering direct van invloed is op de leefomgeving van mensen. Dat gezegd hebbende, vragen de grote opgaven van deze tijd tegelijkertijd wel om een zo

snel mogelijke realisatie, via goede samenwerkingen, soepel beleid en goede processen. In een groot deel van de (met name de wat kleinere ) gemeenten vormen adviescommissies omgevingskwaliteit bovendien de enige onafhankelijke kwaliteitscheck tussen democratisch vastgestelde ambities en concrete plannen. Adviescommissies adviseren en toetsen daarbij niet aan persoonlijke voorkeuren, maar aan het lokale omgevingsbeleid zoals vastgesteld door de gemeenteraad. Daarmee borgen zij het publieke belang in de overgang van beleid naar uitvoering. Overigens worden eenvoudige plannen vaak ambtelijk getoetst aan de vastgestelde kwaliteitskaders. In een stad als Utrecht gaat dit bijvoorbeeld om 8o% van alle vergunningsaanvragen.

Kwaliteit en snelheid zijn geen tegenstellingen Een veelgehoord misverstand is dat kwaliteitsadviseringvertragend werkt. De praktijk laat zien dat het tegendeel vaak het geval is. Tijdige en goed ingebedde kwaliteitsadviseringleidt tot beter onderbouwde plannen. Dat voorkomt herstelrondes, bezwaren en juridische procedures. Het is dan ook niet de kwaliteitsadvisering die vertragingveroorzaakt, maar plannen die onvoldoende zijn afgestemd op hun context. Wanneer het gesprek over kwaliteit te laat wordt gevoerd, keert het terug als weerstand of als juridisch conflict. Wanneer het vroeg onderdeel is van het proces, draagt het bij aan voortgang. Versnellen met kwaliteit gebeurt al Onder de Omgevingswet is kwaliteitsadvisering geen afzonderlijk toets moment meer, maar een integraal en voorspelbaar onderdeel van het ontwikkelproces. Door ambities vroeg te benoemen en kwaliteit aan de voorkant te organiseren, ontstaat duidelijkheidvoor initiatiefnemersen voorspelbaarheid in besluitvorming. Dat leidt niet alleen tot betere plannen, maar ook tot snellere procedures. Versnelling en kwaliteit blijken daar geen tegenstelling, maar elkaars voorwaarde.

0 Lokale eigenheid en maatschappelijk draagvlak De fysieke leefomgeving is meer dan een optelsom van woningen en vierkante meters. Gebieden hebben een eigen geschiedenis, schaal en identiteit. Mensen moeten zich er ook op de lange termijn thuis voelen. Adviescommissies omgevingskwaliteit vervullen daarbij een verbindende rol tussen beleid en ontwerp, en dragen zo bij aan begrip, draagvlak en voorspelbaarheid in ruimtelijke processen. Met name in de al bebouwde omgeving is dat belangrijk, maar ook in het landelijk

0

Q&A

Wat is kwaliteitsadvisering? Kwaliteitsadvisering is het onafhankelijke, professionele advies over de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Het helpt gemeenten om hun ruimtelijke ambities zorgvuldig te vertalen naar plannen en projecten, in samenhang met hun omgevingen de lange termijn. Daarbij gaat het nadrukkelijk om het borgen van publieke belangen. Ruimtelijke kwaliteit heeft een lange levensduur en raakt generaties gebruikers, terwijl individuele plannen vaak worden ontwikkeld vanuit kortere tijdshorizonten en projectdoelen. Kwaliteitsadvisering zorgt ervoor dat die belangenzorgvuldig worden afgewogen en dat de kwaliteit van de leefomgeving niet alleen wordt bepaald door afzonderlijke projecten, maar door het gezamenlijke belang van de plek. Is kwaliteitsadvisering hetzelfde als welstand? Nee, welstand bestaat niet meer. Sinds de invoering van de Omgevings wet werken gemeenten met adviescommissies omgevingskwaliteit. Deze adviserenbreder en integraal over de fysieke leefomgevingen zijn niet beperkt tot het beoordelenvan het uiterlijk van gebouwen. Er bestaan toch duidelijke regels over

bouwkwaliteit, is dat niet genoeg? Nee, want verschillende soorten regels dienen verschillende doelen. Het Besluit bouwwerken leefomgeving ® Federatie Ruimtelijke Kwaliteit, 2026

gebied en bij uitbreidingslocaties. De inwoners van een nieuwe wijk op de Veluwe hebben andere kwaliteitsbehoeften dan die van een nieuwbouwwijkbij Amsterdam — van parkeren tot wildwerende maatregelen, van de inrichting van de openbare ruimte, de uitstraling en de identiteit tot de plattegronden van de gebouwen. Ondersteuning van gemeenten is cruciaal Een belangrijke sleutel voor versnelling van de woningbouwligt bij gemeenten. Dat vraagt om voldoende ambtelijke

( Bbl) stelt landelijke minimumeisen

aan veiligheid, gezondheid en energie. Dat is essentieel, maar zegt weinig over hoe een gebouw zich verhoudt tot zijn omgeving.Gemeenten werken

daarom met lokaal kwaliteitsbeleid dat bijvoorbeeld bestaat uit een nota omgevingskwaliteit, met kaders die in de gemeenteraadzijn vastgesteld, met inspraak van de bewoners,en die bewust niet zwart - wit geformuleerd zijn. Ze vragen om interpretatie, om zo meerdere oplossingen mogelijk te maken. Kwaliteitsadvisering is nodig om een dialoog te voeren met gemeente, initiatiefnemers en samenleving zodat ambitie, plannen en context elkaar versterken. Vertraagt kwaliteitsadvisering de woningbouw? Nee.Tijdigeen goed ingebedde kwaliteits advisering leidt tot beter onderbouwde plannen en voorkomt herstelrondes, bezwaren en juridische procedures. Het is dan ook niet de kwaliteitsadvisering die vertraging veroorzaakt, maar plannen die onvoldoende zijn afgestemd op hun context. Wanneerwerkt kwaliteitsadvisering het beste? Wanneerzij vroeg in het proces wordt ingezet, als vanzelfsprekend onderdeel van planvorming en besluitvorming. Waarom is lokale kwaliteitsadvisering

belangrijk? Omdat elke plek anders is. Lokale kennis van landschap, stad, geschiedenis en gemeenschapis essentieel om plannen te laten passen bij hun omgeving en om maatschappelijk draagvlak te creëren.

capaciteit, actuele beleidskaders en goed ingerichte processen. Kwaliteits advisering is daarbij geen luxe of extra toets, maar een essentieel onderdeel van het stelsel dat helpt om de ruim telijke ambities waar te maken. Een goed functionerendkwaliteitsstelsel zorgt ervoor dat plannen beter worden, procedures soepelerverlopen en de leefomgeving ook op de lange termijn kwaliteit behoudt.

Wouter van Riet Paap

Gaat het altijd fout bij gemeenten die geen kwaliteitskaders hanteren? ( "welstandsvrij")

Nee. Beleid zonder welstandskaders is ingevoerd vanuit het idee dat meervrijheid en mindertoetsing ontwikkelingen zou vereenvoudigen.In sommige situaties kan dat werken. Het kent echter ook risico's. Op meerdere plaatsen in Nederland waar zonder kwaliteitstoetsing gewerkt werd, namen de zorgen over ruimtelijke kwaliteit en identiteittoe door wat er gerealiseerd werd. Door het laten vervallen van kaders heeft een gemeente namelijk ook minder mogelijkheden om bij te sturen. Dat heeft op sommige plekken zelfs tot herinvoering van kwaliteitsbeleid geleid. Bijvoorbeeld op verzoek van bewonersdie zich zorgen maakten over de identiteitvan hun wijk of die er met hun buren niet meer uitkwamen. De les is dat het wegnemen van kwaliteitsadvisering de behoefte aan sturing niet wegneemt, maar verplaatst. Sinds 2013 bestaat de ambtelijke kwaliteitstoetsing, waarbij kleine, ondubbelzinnigeplannen (dakopbouw, vergunningsplichtige uitbouw, etc.) via duidelijke kwaliteitskaders getoetst worden. Bij complexereplannen willen de ambtenarenzelf toch ook een onafhankelijk oordeel van een expert. Vanwege het ontbreken van expertise of om druk vanuit politiek of initiatiefnemer te voorkomen. Ruimtelijke kwaliteit vraagt om bewuste keuzes over waar vrijheid kan en waar professioneel kwaliteitsadvies nodig blijft.

Aan:

formateur voor coali eakkoord in s-Hertogenbosch p/a griffie (heer Amesz) Postbus 12345, 5200 GS 's Hertogenbosch

Geachte heer/mevrouw, Namens Koninklijke Binnenvaart Nederland (KBN) en de Nederlandse Vereniging van Binnenhavens (NVB) feliciteren wij u met uw benoeming en wensen wij u veel succes bij het vormen van een nieuw college voor s-Hertogenbosch. Uw haven vormt een s lle maar onmisbare pijler onder de lokale en regionale economie in het bijzonder ook voor uw gemeente. De binnenvaart zorgt voor duurzame aan- en afvoer van goederen, versterkt de bereikbaarheid van steden en bedrijventerreinen en draagt bij aan lee aarheid door het beperken van vrachtverkeer over de weg. Bijvoorbeeld wanneer het gaat om de woningbouw opgave, gaat van al het bouwgrondstoffen vervoer, 44,6% over water (Centraal Bureau voor de Sta s ek, 2025).1 Ook voor het personenvervoer (rondvaartboten, riviercruiseschepen en veerdiensten) is de binnenvaart voor veel gemeenten van belang voor zowel de lokale economie als de lokale mobiliteit. Een gemeente met een waterverbinding hee enorme poten e. Juist daarom is het van belang om in het coali eakkoord expliciet aandacht te besteden aan de randvoorwaarden voor een goed func onerende haven in uw gemeente. Wij roepen u op om in de komende jaren duurzaam goederen- en personenvervoer over water te s muleren door: 1. Op maal gebruik en bescherming van watergebonden bedrijfsloca es In veel gemeenten staat de ruimte langs het water onder druk.

De aantrekkelijkheid van wonen aan water en de grote woningbouwopgave spelen hierbij een rol. Maar dit is niet de enige uitdaging. Watergebonden bedrijventerreinen en kades worden steeds vaker ingezet voor func es die geen rela e hebben met het water, terwijl deze loca es juist van strategisch belang zijn voor duurzaam transport (minder vervoer over de weg), circulaire bedrijvigheid en regionale economie. Wij vragen u om in het coali eakkoord expliciet te kiezen voor het behoud van watergebonden func es op watergebonden loca es en scherp te sturen op het principe: het juiste bedrijf op de juiste plek. Dit voorkomt onomkeerbare keuzes en houdt ruimte beschikbaar voor economische ac viteiten die a ankelijk zijn van vervoer over water. 2. Schaarse ruimte aan het water in te ze en voor duurzame aanvoer van bouwgrondstoffen voor de woningbouwopgave De kracht van binnenhavens en loskades zit in de verbinding van de verschillende vervoersmodaliteiten. Een haven is pas toekomstbestendig als zij func oneert als knooppunt waar water, weg en – waar mogelijk – spoor samenkomen. Gemeentelijk beleid kan dit versterken door ruimte te bieden aan ketenverbindingen, overslagfaciliteiten en goede ontslui ng van haventerreinen. Zo kan uw haven ook een oplossing zijn als het gaat om bijvoorbeeld het aanvoeren van materialen voor uw woningbouwopgave.

Door mul modaliteit daadwerkelijk in de haven te Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek. (2025, 12 mei). Binnenvaart vervoert meer goederen in 2024. Centraal Bureau Voor de Statistiek. https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2025/20/binnenvaart-vervoertmeer-goederen-in-2024 1

organiseren, wordt vervoer over water een vanzelfsprekend onderdeel van regionale logis eke ketens en wordt de druk op het wegennet verminderd. 3. De haven aantrekkelijk te maken voor binnenvaart: zet in op voldoende ligplaatsen met passende (sociale) voorzieningen Voor binnenvaartondernemers, zowel in het goederen- als het personenvervoer, zijn ligplaatsen geen luxe, maar essen ële infrastructuur. Het gaat daarbij niet alleen om nau sche veiligheid, maar ook om goede sociale voorzieningen: sanitaire faciliteiten, afvalvoorzieningen, walstroom, veilige toegang tot de wal en mogelijkheden voor auto-afzet. Uit het recent opgeleverde MKBbinnenvaartonderzoek2 blijkt dat juist deze sociale infrastructuur cruciaal is voor het verdienvermogen, de aantrekkelijkheid van het beroep en het behoud van vakmensen in de sector. Gemeenten spelen hierin een sleutelrol, omdat ligplaatsen en voorzieningen vaak direct samenhangen met lokaal beleid en ruimtelijke keuzes. Wij realiseren ons dat gemeenten voor grote opgaven staan en dat keuzes gemaakt moeten worden. Tegelijker jd zien wij dat gerichte aandacht voor uw unieke posi e als gemeente gelegen aan het water, in het coali eakkoord grote effecten kan hebben voor economie, duurzaamheid en leefomgeving.

Daarmee kunt u directe toegevoegde waarde voor uw gemeente creëren en tevens indirecte effecten bereiken voor uw regio en de verduurzaming van de vervoersketen. Wij gaan graag met u of het nieuw te vormen college in gesprek om deze aandachtspunten nader toe te lichten en mee te denken over concrete uitwerking voor s-Hertogenbosch. Met vriendelijke groet, Ad Koppejan Voorzi er Koninklijke Binnenvaart Nederland (KBN)

René Leegte Voorzi er Nederlandse Vereniging van Binnenhavens (NVB)

Email: a.koppejan@binnenvaart.nl

Email: voorzi er@binnenhavens.nl

Bron: CONTINUÏTEIT & FLEXIBILITEIT Een onderzoek naar verleden, heden en toekomst van mkbbinnenvaartbedrijven; AHA Data; datum: 12-03-2025 2

Van: Gemeenteraad Verzonden op: vrijdag 3 april 2026 12:01:00 Aan: secretariaat-BAZ-BO Onderwerp: FW: Brief aan gemeenteraad Den Bosch inzake kwaliteit en toekomstbestendigheid van de mobiele digitale infrastructuur / Formateur Bijlagen: 20260403 Gemeenteraad s-Hertogenbosch.pdf (219.06 KB)

Beste collega’s, Zie bijgaande bericht. Groeten, Monique Van: MONET-INFO Verzonden: vrijdag 3 april 2026 11:57 Aan: Gemeenteraad Onderwerp: Brief aan gemeenteraad Den Bosch inzake kwaliteit en toekomstbestendigheid van de mobiele digitale infrastructuur / Formateur U ontvangt niet vaak e-mail van info@monet.nl. Ontdek waarom dit belangrijk is

Geachte heer, mevrouw, Langs deze weg en met deze brief wil de vereniging Monet namens de mobiele operators, KPN, Odido en Vodafone graag in deze fase van coalitievorming uw nadrukkelijke aandacht vragen voor het onderwerp dat voor inwoners, bedrijven én de overheid van essentieel belang is: de kwaliteit en toekomstbestendigheid van de mobiele digitale infrastructuur in uw gemeente. Deze brief wordt via email en post toegezonden. Met vriendelijke groet, Eveline Santifort bezoekadres Gooimeer 4-15 1411 DC Naarden

postadres Postbus 5135 1410 AC Naarden

www.monet.nl

KvK 27183457

telefoonnummer 0800-0250123

Monet stemt namens de netwerkoperators de plaatsing van antennes af met overheden en geeft voorlichting over antennes.

Gemeenteraad ‘s-Hertogenbosch Postbus 12345 5200 GZ s-HERTOGENBOSCH

Naarden, 3 april 2026 Onderwerp: kwaliteit en toekomstbestendigheid van de mobiele digitale infrastructuur in uw gemeente.

Geachte leden van de formerende partijen, Namens Monet, de vereniging van Mobiele Netwerk Operators, willen wij u allereerst feliciteren met de verkiezingsuitslag en u succes wensen bij het vormen van een nieuw college voor ’s-Hertogenbosch. Graag vragen wij in deze fase van coalitievorming uw nadrukkelijke aandacht voor een onderwerp dat voor inwoners, bedrijven én de overheid van essentieel belang is: de kwaliteit en toekomstbestendigheid van de mobiele digitale infrastructuur in uw gemeente. Hoewel ’s-Hertogenbosch inmiddels beschikt over een antennebeleid, ervaren wij in de praktijk nog steeds aanzienlijke knelpunten bij het realiseren van de benodigde antenne-opstelpunten. Dit leidt tot vertragingen en belemmert het op peil houden en verbeteren van de mobiele dekking en capaciteit in de stad en de kernen. Wij hebben deze problematiek de afgelopen jaren meerdere malen onder de aandacht gebracht van de verantwoordelijke wethouder. Ondanks deze gesprekken constateren wij dat structurele verbeteringen vooralsnog uitblijven. Tegelijkertijd neemt de druk op mobiele netwerken alleen maar toe door digitalisering, hybride werken, slimme toepassingen en toenemend dataverkeer. Een goede mobiele dekking is geen luxe, maar een basisvoorziening. Het is van cruciaal belang voor: • • • •

de bereikbaarheid en veiligheid van inwoners (denk aan 112-bereikbaarheid); het functioneren en de groei van het lokale bedrijfsleven; de dienstverlening en continuïteit van overheidsprocessen; de verdere digitalisering en innovatie van de stad.

Wij roepen u daarom op om in het coalitieakkoord expliciet aandacht te besteden aan dit onderwerp en te komen tot: • • • •

een daadkrachtige en uitvoerbare aanpak voor het faciliteren van antenneplaatsingen; duidelijke regie en prioritering binnen de gemeentelijke organisatie; een constructieve samenwerking tussen gemeente, netwerkoperators en andere betrokken partijen; het wegnemen van onnodige belemmeringen in beleid en uitvoering.

Alleen met een gezamenlijke en proactieve inzet kan worden gewaarborgd dat ’s-Hertogenbosch beschikt over een robuuste en toekomstbestendige digitale infrastructuur.

Vanzelfsprekend zijn wij bereid om onze ervaringen en inzichten nader toe te lichten en mee te denken over oplossingen. Wij vertrouwen erop dat u het belang en de urgentie van dit onderwerp onderschrijft en dit een duidelijke plek geeft in het nieuwe coalitieakkoord. Een tekstsuggestie treft u onderstaand aan. Samen werken aan uitstekende mobiele bereikbaarheid Goede mobiele bereikbaarheid is een essentiële en vitale voorziening voor inwoners, bedrijven, hulpdiensten én de gemeentelijke dienstverlening. Onze gemeente staat positief tegenover medewerking om de mobiele netwerken optimaal te faciliteren, onder meer door het uitvoeren van het bestaande antennebeleid en - waar nodig - vlotte vergunningprocedures, zowel in woonkernen als in het buitengebied. Daarnaast zal de gemeente bij nieuw-/verbouw de voorwaarde stellen dat er rekening moet worden gehouden met mobiele infrastructuur en zal ze samen met de mobiele operators gebouweigenaren met voor antennes geschikte daken, aanspreken op een gedeelde verantwoordelijkheid als het gaat om mobiele bereikbaarheid. Hiermee worden hoge vergunningplichtige vrijstaande masten zoveel mogelijk voorkomen en blijft de mobiele bereikbaarheid gegarandeerd. Met vriendelijke groet,

Rob Bongenaar, directeur

2

Handreiking weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau Voor het lokaal bestuur, beleidsadviseurs en samenwerkingspartners

Inhoud 1 Inleiding 3 Leeswijzer4 2 Gemeentelijke maatregelen weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau 5 Randvoorwaarden5 Maatregelen weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau 7 Enkele maatregelen uitgelicht 14 3 Good practices en toolkit 16 Denk vooruit-campagne 16 Platform WeerbaarNL 16 Bondgenoten16 Gesprekstool NCTV 16 Voorbeelden uit de praktijk 17 Relevante literatuur 17 4 Geleerde lessen Geleerde lessen uit Oekraïne Geleerde lessen coronacrisis

18 18 18

5 Contact

19

6 Bijlagen Definities  Bestuurlijke opdracht VNG

20 20 21

Bij de omslagfoto: Een langdurige stroomstoring vraagt om weerbaarheid en veerkracht van alle betrokkenen.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2

1 Inleiding Toenemende geopolitieke spanningen, hybride dreigingen, klimaatverandering en het grotere risico op langdurige stroomuitval vragen om het integraal versterken van zowel de maatschappelijke weerbaarheid als de veerkracht van de samenleving. Deze dreigingen brengen nieuwe opgaven met zich mee voor de manier waarop we als samenleving omgaan met thema’s als maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht, openbare orde en crisisbeheersing. De gevolgen van een (langdurige) crisis worden uiteindelijk lokaal gevoeld, bij inwoners, bedrijven en instellingen en juist daarom spelen gemeenten een sleutelrol in het versterken van de maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht1. Gemeenten hebben bovendien wettelijke taken tijdens crises, zoals op het gebied van bevolkingszorg waaronder crisiscommunicatie. Maar ook in de preventieve en nazorgfase spelen gemeenten een belangrijke rol. Een weerbare en veerkrachtige samenleving kan immers zowel de risico’s op verstoringen beperken, als zich snel herstellen en aanpassen aan nieuwe omstandigheden. Met dit in gedachten heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) deze handreiking opgesteld, in nauwe samenwerking met een aantal gemeenten en veiligheidsregio’s. De handreiking vloeit voort uit de bestuurlijke opdracht van de VNG (zie bijlage) en is in lijn met de ambitie van de Verenigingsstrategie, ‘Een stap naar voren’.

De handreiking biedt gemeenten en partners een praktische basis om lokaal aan de slag te gaan met het versterken van de maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht.

De kern van de handreiking is de lijst met de uitwerking van de maatregelen op lokaal niveau. Deze is verrijkt met achtergrondinformatie, suggesties voor samenwerking en verwijzingen naar relevante instrumenten en good practices. De handreiking is bedoeld als een levend document: richtinggevend, modulair toepasbaar en aanpasbaar aan lokale omstandigheden. De beschreven maatregelen vormen een basisniveau dat gemeenten helpt hun voorbereiding en respons bij langdurige verstoringen op orde te brengen. Gemeenten kunnen deze basis vertalen naar hun eigen context en waar nodig aanvullen of prioriteren op basis van lokale behoeften. Uitgangspunt is dat elke gemeente, ongeacht omvang of ligging, toegang moet hebben tot concrete handvatten voor het versterken van de weerbaarheid en veerkracht. Dat geldt zowel intern, gericht op de eigen processen, als extern, richting de samenleving. De handreiking is opgesteld tegen de achtergrond van (inter)nationale afspraken, zoals de NAVO-weerbaarheidsdoelstellingen, de paraatheidsstrategie van de Europese Unie2 en nationale kabinetsbrieven over civiele weerbaarheid3. Gemeenten vormen hierin een cruciale schakel: zij staan het dichtst bij de inwoner en zijn bij uitstek in staat om lokale netwerken, bewonersinitiatieven en publieke voorzieningen te mobiliseren in tijden van crisis.

Tegelijkertijd zijn die gemeenschappen en inwoners zelf ook onderdeel van de versterking van een weerbare samenleving.

1 Voor de betekenis van deze begrippen zie bijlage. 2 Paraatheidsstrategie van de EU, 26 maart 2025, Europese Commissie. 3 Brief van de minister aan de Tweede Kamer, 6 december 2024. Brief van de minister aan de Tweede Kamer, 11 juli 2025. Vereniging van Nederlandse Gemeenten

3

Leeswijzer De handreiking is opgebouwd als een praktisch en modulair document dat gemeenten ondersteunt bij het versterken van maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht. Na de inleiding volgt een overzicht van gemeentelijke maatregelen, geordend naar zes pijlers en de verschillende fasen van een crisis. Deze maatregelen vormen het hart van de handreiking en zijn voorzien van een prioritering en de betrokken partijen. Vervolgens worden in het hoofdstuk ‘Good practices en toolkit’ inspirerende voorbeelden en ondersteunende instrumenten gedeeld die gemeenten kunnen benutten in hun lokale aanpak. In het hoofdstuk over geleerde lessen worden inzichten gedeeld uit eerdere crises, zoals de oorlog in Oekraïne en de coronacrisis. Daarna volgt een overzicht van contactmogelijkheden voor gemeenten die met de handreiking aan de slag willen en goede ideeën willen uitwisselen. Tot slot zijn in de bijlagen definities en de bestuurlijke opdracht van de VNG opgenomen. De handreiking is bedoeld als levend document dat richting geeft, ruimte laat voor lokale invulling en uitnodigt tot samenwerking en doorontwikkeling.

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

4

2 Gemeentelijke maatregelen weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau De maatregelen die in dit hoofdstuk worden beschreven vormen de kern van deze handreiking. Ze geven gemeenten richting bij het versterken van de maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht, met aandacht voor alle fasen van een crisis: van voorbereiding tot herstel. De lijst met maatregelen is opgesteld op basis van het vijf-pijlermodel van prof. dr. Michel Dückers, te weten: crisisorganisatie, vitale voorzieningen, sociaal weefsel, zelfredzaamheid inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties en samenleving als overkoepelend systeem. Wij hebben daar nog een zesde, centrale pijler aan toegevoegd: continuïteit van de eigen organisatie. De maatregelen zijn thematisch geclusterd per pijler en geordend conform de fasering van een crisis: de koude fase (voorbereiding), de warme fase <72 uur, de warme fase >72 uur en de nafase (herstel). Het uitgangspunt is dat weerbaarheid en veerkracht een collegebrede opgave is. Per pijler wordt daarom de bevoegdheidsverdeling tussen het college van burgemeester en wethouders benoemd. Per maatregel is de eerstverantwoordelijke partij benoemd, alsmede de relevante organisaties die een ondersteunende of faciliterende rol vervullen.

De nummering van de maatregelen is tot stand gekomen op basis van prioritering, mede ingegeven door de gezamenlijke input en duiding vanuit verschillende veiligheidsregio’s en gemeenten. De maatregelen staan per pijler op volgorde van prioriteit, waarbij geldt dat de eerste twee genoemde maatregelen als meest cruciaal worden beschouwd.

Randvoorwaarden Deze handreiking biedt gemeenten concrete handvatten om aan de slag te gaan met de lokale weerbaarheidsaanpak. Om uitvoering te geven aan deze maatregelen, is het van belang dat er aan een aantal randvoorwaarden wordt voldaan.

Maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht

6. Samenleving als overkoepelend systeem

5. Zelfredzaamheid inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties

2. Crisisorganisatie

1. Eigen continuïteit 3. Vitale voorzieningen

4. Sociaal weefsel

Koude fase

Warme fase

Nafase

Naar het model van Dückers, NIPV

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

5

De weerbaarheidsopgave vergt een maatschappijbrede aanpak. Het is dan ook van belang dat gemeenten maatschappelijke organisaties, inwoners, ondernemers en andere relevante partijen betrekken bij hun aanpak. Weerbaarheid en veerkracht zijn immers niet alleen veiligheidsvraagstukken, maar vergen betrokkenheid van alle domeinen in de samenleving. Deze ‘whole-of-society’-benadering vraagt van gemeenten dat zij afspraken maken met medeoverheden, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties, inwoners en het bedrijfsleven over welke rol door eenieder wordt vervuld. Dit geldt voor de warme fase van een ramp of crisis, maar juist ook voor de koude fase: een vertrouwde en gestroomlijnde samenwerking in de koude fase legt tenslotte een goede basis voor samenwerking ten tijde van rampen en crises. Hierbij is het van belang dat deze samenwerking gelijkwaardig is, en dat iedere partij zich bewust is van de rol en verantwoordelijkheid die zij vervult ten opzichte van de andere partijen. Naast nauwe samenwerking met verschillende maatschappelijke partijen op lokaal niveau, verdient de samenwerking tussen veiligheidsregio’s en gemeenten speciale aandacht. Om de weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau te versterken, dienen gemeenten en veiligheidsregio’s duidelijke en concrete afspraken met elkaar te maken over de verantwoordelijkheden, rollen en taken die zij gezamenlijk vervullen.

Zij staan immers samen aan de lat in de lokale en regionale weerbaarheidsopgave. Bij elke maatregel staat benoemd welke partij eindverantwoordelijk is, en welke partij een ondersteunende rol vervult. Bij het merendeel van de maatregelen geldt echter dat de rolverdeling tussen gemeente en veiligheidsregio afhankelijk is van lokale afspraken die onderling tussen de beide partijen worden gemaakt. Het is van belang dat er voldoende ruimte wordt gelaten voor lokaal maatwerk; gemeenten en veiligheidsregio’s weten immers zelf het beste welke rolverdeling het meest logisch is voor de lokale context. Een versterkte weerbaarheidsaanpak brengt ook een capaciteitsvraagstuk met zich mee. Het uitvoeren van de maatregelen vraagt niet alleen iets van de eigen gemeentelijke organisatie, maar ook van de partners op lokaal en regionaal niveau; denk hierbij aan politie, welzijnsorganisaties, vervoersbedrijven, et cetera. Met de huidige druk op het gemeentelijke bestand, krapte op de arbeidsmarkt en beperkte financiële middelen, vraagt een geïntensiveerde inzet op maatschappelijke weerbaarheid om duidelijke (her)prioritering en bijbehorende afspraken over de verdeling van