Bijlage 2 Ingekomen stukken externe partijen

Bijlage 2 Index ingekomen stukken van externe partijen (in)formatie ’s-Hertogenbosch 2026

Nummer

Titel van de brief

Afzender

1

11-Puntenplan voor vitale stads- en dorpscentra van MKB-Nederland en VNONCW Aandacht voor Smartphonevrij Opgroeien in uw gemeente ANWB Paper t.b.v. coalitieakkoorden

VNO-NCW en MKBNederland Smartphonevrij Opgroeien Nederland ANWB

10-4-2026

4

Belang van de woningzoekende bij coalitieakkoord

3-4-2026

5

Bereikbaarheid, toegankelijkheid en de bruikbaarheid van de parken in uw gemeente voor mensen met beperkingen

6

Bijdrage aan een nieuw collegeprogramma, t.b.v. de informateurs Paul de Beer en Liesbeth van Tongeren Brief aan de formateur: Het ZuidWillemspark - Stadsontwikkeling Kanaalzone Brief aan de formateurs en de formerende partijen Brief aan formateur – Belang van binnenvaart en binnenhavens in uw gemeente

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijsrelaties Natuur zonder drempels/Groen &Handicap Kenniscentrum Fietsersbond afdeling 's- Hertogenbosch BPD Ontwikkeling BV

14-4-2026

Federatie Ruimtelijke Kwaliteit Koninklijke Binnenvaart Nederland en Nederlandse Vereniging van Binnenhavens Monet

9-4-2026

Provincie NoordBrabant

20-3-2026

DOCIS

2-4-2026

Jeugdzorg Nederland

10-4-2026

KAMG

31-3-2026

Brabant-Water

26-3-2026

Golden Tulip Hotel Central & Brasserie Cé Golden Tulip Hotel Central & Brasserie Cé

10-4-2026

2 3

7

8 9

10

11

12

13

14

15 16 17

Brief aan gemeenteraad Den Bosch inzake kwaliteit en toekomstbestendigheid van de mobiele digitale infrastructuur/ Formateur Brief commissaris van de Koning ter bespreking voor het nieuwe bestuursakkoord Brief DOCIS aan de fractievoorzitters en de informateurs van het Bestuursakkoord ’sHertogenbosch - betreft Cultuurstad van de toekomst Brief Jeugdzorg Nederland aan de (in)formateur: het belang van jeugdzorg in een nieuw coalitieakkoord in uw gemeente Brief KAMG voor onderhandelaars in gemeenten - Een gezonde gemeente begint bij uw keuzes in het coalitieakkoord Brief voor de formerende partijen en de nieuwe gemeenteraadsleden Brief voor formateur van de economische partners Brief voor formateur van Hotel Central

Datum van binnenkomst 19-3-2026

31-3-2026

24-3-2026

9-4-2026

31-3-2026

3-4-2026

14-4-2026

18 19

Brief voor onderhandelende partijen 'sHertogenbosch - Advies Lab of Thought Brief voor raadsleden seniorencoalitie en tipgids seniorvriendelijke gemeente

20

Checklist speerpunten Seniorenplatform

21

Coalitieakkoorden: Vergeet mensen met een beperking niet Continuering gemeentelijke matching binnenstadsmanagement 2027-2030 Cultuur en kunst in uw stad

22 23 24

25 26 27 28 29 30 31

32

33 34 35 36 37 38

39

Direct bruikbaar document voor uw coalitieakkoord, 5 speerpunten voor circulair bouwen Doorgeleiding brief digitale autonomie verzoek Economische groei voor een sterke samenleving; 's-Hertogenbosch - Brainport Felicitatiebrief College Felicitatiebrief gemeenteraadsleden namens de sportsector Fietsbeleid in nieuw bestuursakkoord Flexibel naar 2050 - een uitvoerbare route voor de warmtetransitie Gemeentelijk lobbyregister - Opname invoering lobbyregister in gemeentelijk coalitieakkoord Gemeenteraadsverkiezingen 2026

Gezondheid in coalitieakkoord gemeente 'sHertogenbosch Inbreng Hersenstichting coalitieonderhandelingen Inbreng Longfonds voor collegeakkoord Inbreng MantelzorgNL voor collegevorming in uw gemeente Informatie initiatief Ondernemersfonds Den Bosch Informatie voor de gemeenteraad vanuit de Nederlandse Kenniscentra voor Gezondheid en Samenleving Kinderrechten in de gemeente

Sichting The Lab of Thought ANBO PCOB/ Koepel Gepensioneerden/ KBO Zuid-Holland/ KBO Noord-Holland/ KBO Gelderland/ NOOM/ SOMNL Seniorenplatform ‘sHertogenbosch Niet bekend

13-4-2026

Den Bosch Partners

9-4-2026

De kunst van Brabant

8-4-2026

Rijksdienst voor ondernemend Nederland Voor Ons Nederland

20-3-2026

1931 Beraad

1-4-2026

Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers NOC NSF

30-3-2026

Fietsersbond Den Bosch Vereniging Duurzame Warmte Stichting Open State Foundation

9-4-2026

VHG - Koninklijke Vereniging van Hoveniers en Groenvoorzieners GGD Hart voor Brabant

11-3-2026

Hersenstichting

3-4-2026

Longfonds

2-4-2026

MantelzorgNL

14-4-2026

Ondernemersfonds Den Bosch NKGS Nederlandse Kenniscentra voor Gezondheid en Samenleving UNICEF Nederland

6-4-2026

31-3-2026

22-4-2026 8-5-2026

9-4-2026

1-4-2026

14-4-2026 1-4-2026

25-3-2026

7-4-2026

2-4-2026

40

Kunnen inwoners in uw gemeente hun recht halen?

Kwartiermaker sociaaljuridische en financiële hulp Ruimte voor werk

3-4-2026

41

Manifest: Maak meer ruimte voor werk

42

Manifest: zet in op groen en gezond voedsel- en landbouwbeleid Méér WC's in uw gemeente

Groenboerenplan

30-3-2026

MDL Fonds

14-4-2026

Muziekvereniging St. Cecilia - Rosmalen

24-4-2026

Social Enterprise NL

24-4-2026

Pétanque Union Bois le Duc Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid De Bossche Sportraad

30-4-2026

Onbeperkt 073

22-4-2026

A&O fonds Gemeenten

2-4-2026

51

Muziek verbindt!' - Een waardevolle bijdrage van bruggenbouwers aan een sociale en culturele samenleving in Den Bosch Nieuwe energie voor maatschappelijke uitdagingen - sociale ondernemingen als natuurlijke partners NJBB - Brief Gemeente 's-Hertogenbosch inzake PU Bois le Duc Nog even onder de aandacht: Een tegen Eenzaamheid Notitie van Bossche Sportraad aan formateur 's-Hertogenbosch Onbeperkt 073 is er voor mensen met een beperking Ondersteuning voor raadsleden bij gemeentelijke opgave Onorthodoxe vorm van (doe)democratie

3-4-2026

52

Oproep Grond voor Verandering

BEO Lokale Goededoelengids Fastned

53

ANWB & Wandelnet

25-3-2026

Impact Economy Foundation Veilig Verkeer Nederland Divosa

25-3-2026

Pétanque Union Bois le Duc Social Enterprise NL

5-4-2026

HomeFlex

31-3-2026

60

Oproep namens ANWB en Wandelnet aan uw gemeente (input coalitieakkoord) Oproep sociale impact in inkoop/ coalitieonderhandelingen Oproep Veilig Verkeer Nederland voor formerende partijen coalitievorming Oproep voor het nieuwe coalitieakkoord: investeer in sociaaljuridische hulp Positie en ambities Pétanque Union Bois le Duc Position paper Social Return namens Social Enterprise NL Regionale position paper flexwonen – verzoek doorgeleiding (gemeente 'sHertogenbosch) Rosmalen Oost, brief aan formateur

Hoedemakers

3-4-2026

61

Sportvissen, zoveel meer dan vangen

Sportvisunie

3-4-2026

62

Statement Gemeenten 2026

MIND Us

2-4-2026

63

Stichting Wijkraad Sparrenburg

Wijkraad Sparrenburg

9-4-2026

64

Themajaar 2029 - Geluk

11-5-2026

65

Toeristenbelasting; verzoek tot invoering aparte tariefschijf vakantiewoningen

Kwartiermaker themajaar 2029 Libéma

43 44

45

46 47 48 49 50

54 55 56 57 58 59

8-4-2026

8-4-2026 22-4-2026

1-4-2026

24-3-2026 17-3-2026

3-4-2026

28-4-2026

66

UNICEF

9-4-2026

Klimaatcoalitie Den Bosch

26-3-2026

Augeo

9-4-2026

Lokaal Actienetwerk 113 Fietsersbond

31-3-2026

Fietsersbond

26-3-2026

Stichting Dorpshuis Engelen Regio Team energietransitie

17-4-2026

74

UNICEF brief aan fractievoorzitters Kinderrechten als basis van goed bestuur Verankering van aanbevelingen uit de Groen-Doen-Klimaatagenda 2026-2030 in een nieuw Bestuursakkoord van de gemeente 's-Hertogenbosch Verzoek aan coalitieonderhandelaars ten behoeve van kinderen die thuis geweld meemaken Verzoek tot doorgeleiding van brief over suïcidepreventie aan formerende partijen Verzoek tot doorsturen: oproep inwoners voor meer fietsveiligheid in ’sHertogenbosch coalitieakkoord Verzoek tot doorsturen: oproep inwoners voor meer fietsveiligheid in 'sHertogenbosch Verzoek voor opname in bestuursakkoord, ontwikkeling dorpskern Engelen Verzoek: brief Regioteam Energietransitie delen met gemeentelijke formateur(s)/ coalitieonderhandelingen Wenkend perspectief Ertveldplas

MWPO

2-4-2026

75

Werkwijze Parallel Plannen

Fakton Executives

9-4-2026

76

Bossche Burgerparticipatie

Van Den Bosch

30-3-2026

77

Kwaliteit en toekomstbestendigheid van de mobiele digitale infrastructuur in uw gemeente Leertraject ambtelijk bestuurlijk samenwerken unieke kans bij vorming nieuw college

Monet

4-4-2026

Berenschot

26-3-2026

67

68

69 70

71

72 73

78

26-3-2026

19-3-2026

Van: Secretariaat MKB <secretariaatmkb@vnoncw-mkb.nl> Verzonden: donderdag 19 maart 2026 10:05 Aan: Petra Tiel <Tiel@vnoncw-mkb.nl>; Catherine Meijeraan <Meijeraan@vnoncw-mkb.nl> Onderwerp: t.b.v. nieuwe gemeenteraadsleden: 11-puntenplan Voor Vitale stads- en dorpscentra van MKB-Nederland en VNO-NCW

Donderdag 19 maart 2026 Geachte volksvertegenwoordigers, Van harte gefeliciteerd met uw verkiezing tot volksvertegenwoordiger en lid van uw gemeenteraad. Graag delen wij, namens MKB-Nederland en VNO-NCW, het bijgevoegde 11-puntenplan ‘Voor vitale stads- en dorpscentra’. Dit plan is bedoeld als praktische handreiking voor een nieuw coalitieakkoord en voorstellen in uw gemeenteraad de komende vier jaar. Ondernemers spelen een onmisbare rol in uw gemeente. Zij zorgen voor levendigheid, voorzieningen, werk en ontmoeting – en dragen daarmee direct bij aan de leefbaarheid en sociale samenhang in binnensteden en dorpskernen. Tegelijk staan die centra op veel plekken onder druk, bijvoorbeeld door leegstand, bereikbaarheids- en veiligheidsproblemen. In ons plan doen wij concrete voorstellen aan uw gemeenteraad om samen met ondernemers te bouwen aan sterke, toekomstbestendige centra. Publiek-private samenwerking is daarbij wat ons betreft de sleutel. Wij hopen dat u de voorstellen wilt betrekken bij de verdere uitwerking van uw plannen. Uiteraard denken wij graag mee. U kunt daarvoor contact onderhouden met de beleidsadviseurs van Platform Gastvrij Nederland en de Nationale Winkelraad van MKBNederland.

Met vriendelijke groet, Leendert-Jan Visser Algemeen Directeur MKB-Nederland Focco Vijselaar, Algemeen Directeur VNO-NCW VNO-NCW | MKB-Nederland Bezuidenhoutseweg 12, 2594 AV Den Haag Postbus 93002, 2509 AA Den Haag T. +31 70 3490144 | M. +31 6 57178363 E. meijeraan@vnoncw-mkb.nl T. +31 70 3490 388 | M. +31 6 55 72 46 47

E. tiel@vnoncw-mkb.nl W. vno-ncw.nl W. mkb.nl W. ondernemen.nl

11-puntenplan

Voor vitale stadsen dorpscentra

Maart 2026

Inhoudsopgave Inleiding

9

1. Ontwikkel één integrale Binnenstadagenda

11

2. Investeer in de levendige binnenstad én wijkcentra

12

3. Aanpak leegstand en transformatie

13

4. Bereikbaarheid en logistiek

14

5. Zorg voor sterk aanbod van cultuur en evenementen

15

6. Veilig ondernemen en weerbaarheid

16

7. Arbeidsmarkt en onderwijs

17

8. Redelijke lokale lasten

18

9. Verduurzaming die haalbaar is

19

10. Toegankelijke binnenstad voor iedereen

20

11. Behoud voorzieningen in grensgemeenten

21

Colofon

24

11-puntenplan | 3

Inleiding De binnenstad of dorpskern1 is het kloppend hart van elke gemeente. Het is de plek waar mensen wonen, werken, hun dagelijkse boodschappen doen en winkelen, elkaar ontmoeten en hun vrije tijd doorbrengen. Ondernemers spelen hier een sleutelrol. Vooral ondernemers in de retail- en de gastvrijheidssector – (food en non-food) winkels, restaurants, cafés, hotels, bioscopen, sportvoorzieningen, poppodia, organisatoren van evenementen - en culturele voorzieningen zorgen er elke dag voor levendigheid, voorzieningen én banen. Een vitale binnenstad of dorpskern draagt bij aan veiligheid, sociale samenhang en weerbaarheid van de lokale samenleving. Het betekent meer ogen op straat, meer ontmoeting en meer onderlinge betrokkenheid. In veel binnensteden en dorpskernen gaat het goed, maar lang niet overal. Leegstand, afnemende bereikbaarheid, veiligheidsproblemen en eenzijdig aanbod zetten de kwaliteit onder druk. Dat raakt niet alleen ondernemers, maar ook bewoners en bezoekers. Daarom presenteren MKB-Nederland en VNONCW dit concrete 11-puntenplan voor de binnenstad en dorpskern. Het plan is gericht op de bestuurders en laat zien wat nodig is en hoe de punten samen opgepakt kunnen worden met de ondernemers, vastgoedeigenaren, maatschappelijke instellingen, raadsleden én bewoners. Publiek-private samenwerking is onmisbaar en kan het verschil maken.

1

Dit plan is nadrukkelijk bedoeld als input voor de nieuwe lokale coalitieakkoorden die na de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 aanstaande worden gesloten.

Wat bieden ondernemers Ondernemers zijn niet alleen de motor van de economie en werkgelegenheid, maar ook de drijvende kracht achter de lokale gemeenschap. Ze voegen juist maatschappelijk veel waarde toe. De zorg en betrokkenheid die ondernemers voelen bij hun directe omgeving, voelen ze ook voor het welzijn en de ontwikkeling van hun eigen mensen en hun gemeenschap. Inwoners vinden er hun eerste baan of stageplek. Voor anderen zijn de praatjes met de verkoopmedewerkers bij de dagelijkse boodschappen een recept tegen vereenzaming voor velen. Ondernemers sponsoren lokale verenigingen en initiatieven en zijn actief in allerlei lokale besturen. Ze investeren in duurzaamheid, vernieuwing, veiligheid en bieden werk aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Ondernemers willen ook investeren in en bijdragen aan de ambities van het gemeentebestuur, maar hebben daarvoor duidelijke keuzes en betrouwbare partners nodig. Dit 11-puntenplan helpt gemeenten om, sámen met ondernemers en bewoners, te bouwen aan binnensteden die klaar zijn voor de toekomst. Zodat onze binnen­ stadondernemers de ruimte krijgen om te doen waar ze goed in zijn, en dat is uiteindelijk goed voor ons allemaal.

Overal waar ‘binnenstad’ staat, wordt ook bedoeld de dorpskern, en de diverse wijkwinkelcentra van (middelgrote) gemeenten.

11-puntenplan | 9

ONDER ZOEK NA AR DE MA ATSCHAPPELIJKE BIJDR AGE VAN ONDERNEMERS IN HET MKB L A AT ZIEN: • 74% doet aan sponsoring (geld, uren, middelen) van het lokale verenigingsleven en maatschappelijke organisaties en activiteiten in de regio. • Ze dragen daar jaarlijks voor 1,5 miljard euro aan bij. • 64% geeft aan dat het bedrijf een grotere rol in de samenleving vervult dan puur economisch en andere prioriteiten/ activiteiten heeft dan alleen ‘geld verdienen’ • 69% zet zich actief in voor de leefbaarheid, veiligheid en sociale cohesie van de lokale gemeenschap • 70% betaalt voor medewerkers de kosten van cursussen en studies ten behoeve van loopbaanontwikkeling en 63% biedt de mogelijkheid om die onder werktijd te volgen. • Zo’n 40% biedt medewerkers hulp bij financiële problemen en stelt werktijd beschikbaar voor het verrichten van mantelzorg. • Gemiddeld heeft élk mkb-bedrijf een stageplaats/leerwerkbaan en draagt zo bij aan de (vak)opleiding van jonge mensen. • Ruim 1 op de 5 heeft mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst. Bijna een kwart heeft dat de afgelopen twee jaar gehad. Bron: Panteia, De maatschappelijke waarde van het mkb, november 2023, i.o.v. MKB-Nederland

10 | VNO-NCW en MKB-Nederland

1. 1

Ontwikkel één integrale Binnenstadagenda

Ondernemers in binnensteden en dorpskernen hebben te maken met versnipperd beleid. Regels voor retail, horeca, cultuur, toerisme, sport, evenementen en wonen worden vaak afzonderlijk ontwikkeld. Meerdere wethouders gaan immers over al deze beleidsonderwerpen die in het centrum van de gemeente tot leven moeten komen. Hierdoor ontbreekt samenhang en voorspelbaarheid, wat investeringszekerheid belemmert, de samenhang van winkels en voorzieningen tegenwerkt wat de toekomstbestendigheid van het gebied onder druk zet.

WAT VRAGEN WE VAN DE GEMEENTE } Ontwikkel samen met ondernemers één integrale binnenstadagenda. Het Omgevingsprogramma, een concreet actieplan onder de Omgevingswet, is het passende instrument. } Benoem één bestuurlijk verantwoordelijke wethouder met budget. } Richt één herkenbaar aanspreekpunt in voor ondernemers, bijvoorbeeld een centrummanager. } Ga structureel periodiek in overleg met ondernemersverenigingen in de binnenstad. } Maak onderscheid tussen de belevingsfunctie per type winkelgebied. Bijvoorbeeld tussen de binnen-

Vooral ondernemers in de retail- en gastvrijheidssector lopen hier tegenaan. Zij zorgen juist voor dagelijks gebruikte voorzieningen, ontmoeting en werkgelegenheid in de binnenstad, maar ervaren te weinig ruimte om te ondernemen. Zonder duidelijke keuzes neemt de kwaliteit en aantrekkelijkheid van de binnenstad (verder) af.

stad en de dagelijkse boodschappenfunctie van wijkcentra.

11-puntenplan | 11

2. 2

Investeer in de levendige binnenstad én wijkcentra

Een levendige binnenstad fungeert als het kloppend hart van de lokale economie, cultuur en sociale interactie. Het transformeert een centrum van een pure winkelplek naar een ontmoetingsruimte (‘de huiskamer van de stad’) waar mensen wonen, werken en ontspannen. Een aantrekkelijk centrum trekt meer bezoekers van buiten, verlengt hun verblijf en verhoogt de omzet van horeca, winkels en culturele instellingen. Ook is het vaak een broedplaats voor werk en innovatie. Tegelijk versterkt een bruisend centrum de sociale samenhang. Door de mix van wonen, werken en ontspannen ontstaat er continu activiteit op straat en dat vergroot ook het gevoel van veiligheid. Een sterke binnenstad geeft de stad bovendien een herkenbare identiteit. Die unieke beleving trekt niet alleen bewoners, maar ook toeristen. Juist in een tijd van online winkelen maakt die ervaring het verschil.

WAT VRAGEN WE VAN DE GEMEENTE } Investeer in citymarketing. } Investeer in een schone, aantrekkelijke openbare ruimte, met voldoende groen voor verkoeling, fietsenstallingen, kort parkeermogelijkheden (incl. laden en lossen), prullenbakken en dergelijke. } Maak afspraken, bijvoorbeeld in een convenant, met pachters en pandeigenaren over de uitstraling van panden (gevelreclame), veiligheid op straat, zwerfafval en dergelijke. Een aantrekkelijke binnenstad verhoogt ook de waarde van vastgoed. } Faciliteer de oprichting van een Bedrijveninvesteringszone (BIZ), bijvoorbeeld met een winkelstraatmanager. } Maak functiemenging in de straat expliciet mogelijk. } Zorg voor een ruimer terrassenbeleid. Denk aan meer locaties voor terrassen en/of langere openingstijden bij mooi weer (boven de 20 graden).

Een levendig centrum maakt de stad ook duurzamer en toekomstbestendig. Meer ruimte voor voetgangers en fietsers zorgt voor een schonere en prettigere leefomgeving. Door functies zoals wonen, winkels en (maatschappelijke en/of zorg) voorzieningen slim te combineren ontstaat een veerkrachtig hart van de stad dat klaar is voor de toekomst.

} Maak uitgaan in de avond en nacht mogelijk op een veilige en gezellige manier, bij voorkeur zonder verplichte sluitingstijden of met gespreide sluitingstijden om overlast te beperken. Stel een Nachtvisie op, samen met ondernemers en culturele instellingen. } Zorg voor een gevarieerd aanbod van cultuur, evenementen en festivals, zie punt 5.

De Bedrijveninvesteringszone (BIZ) is een wettelijk instrument waarmee ondernemers en/of vastgoed­ eigenaren gezamenlijk investeren in hun binnenstad of dorpskern. Na een draagvlakmeting heft de gemeente een bijdrage bij alle partijen in het afgebakende gebied - de opbrengst wordt volledig ingezet voor een gezamenlijk activiteitenplan. De BIZ voorkomt free rider-gedrag en kan zorgen voor structurele financiering van centrummanagement, marketing, veiligheid en gebiedsontwikkeling. Daarmee vormt de BIZ de praktische uitvoeringsmotor van de binnenstadagenda.

12 | VNO-NCW en MKB-Nederland

3. 3

Aanpak leegstand en transformatie

Ongebruikte panden, onder meer als gevolg van faillissementen en pensionering van ondernemers, zetten de aantrekkelijkheid van binnensteden en dorpskernen onder druk. Leegstand vermindert de levendigheid in het gebied, draagt bij aan een gevoel van onveiligheid en inwoners verliezen hun gevoel van verbondenheid. Actieve regie op herontwikkeling van leegstaande panden ontbreekt vaak. Dit vraagt om een gebiedsgerichte leegstandsaanpak met actieve regie en ruimte voor hergebruik en functiemenging. In aanloop naar het nieuwe Omgevingsplan kan een Omgevingsprogramma helpen bepalen hoe een toekomstbestendige binnenstad of wijk eruitziet. De Impulsaanpak Winkelgebieden heeft goede voorbeelden opgeleverd van al 42 gemeenten (klein en groot) die de transformatie van winkel naar woning, vergroening en verbetering van het centrum met succes hebben opgepakt.

WAT VRAGEN WE VAN DE GEMEENTE } Voer actieve regie op leegstand, te beginnen met de leegstandsverordening, een gemeentelijke regeling die eigenaren verplicht leegstand van woningen of panden (vaak na 6 maanden) te melden, waarna het gesprek met stakeholders in de winkelstraat kan plaatsvinden. } Stimuleer wonen boven winkels. } Stem detailhandels­beleid regionaal af. } Maak tijdelijke invulling van leegstaande panden juridisch en praktisch eenvoudig. } Leer van de Impulsaanpak Winkelgebieden. } Schrap lokale regels die het verbouwen van (bijvoorbeeld monumentale) winkelpanden belemmeren. Verbouwing is vaak noodzakelijk om rendabel te kunnen exploiteren, bijvoorbeeld door van kleine(re) panden te verbinden. } Overweeg ook het opkopen van lege winkelpanden om er een fietsenstalling voor bezoekers te realiseren.

Voorbeeld Tilburg. De leegstand rondom het Koningsplein is de afgelopen jaren sterk toegenomen en de uitstraling is verouderd. Het projectgebied ‘Koningswei’ richt zich op de herontwikkeling van het plein en het verouderde vastgoed aan de zuidoostkant van het plein. Onderdeel van het project zijn de sloop en sanering van circa 4.400 m2 aan retail en 158 woningen. Hiervoor komen 367 appartementen, horeca, een kantoor en een zorggastenhuis in de plaats. De parkeergarage dichtbij wordt heringericht als stadspark.

11-puntenplan | 13

4.4

Bereikbaarheid en logistiek

Handel en logistiek zijn onmisbaar voor een goed functionerende en vitale gemeente en binnenstad. Van ziekenhuizen en winkels, tot culturele instellingen en scholen: ze zijn allemaal afhankelijk van efficiënte logistiek en goede bereikbaarheid. Ondernemers willen hun bevoorrading efficiënt, duurzaam en toekomstbestendig organiseren. Venstertijden, zero-emissiezones en uiteenlopende lokale regels maken dit in de praktijk complex. Horeca en versspeciaalzaken vragen vaker maatwerk in verband met versheid en voedselveiligheid. Ondernemers hebben vaak creatieve oplossingen door samen te werken in de logistieke keten, goederenstromen te bundelen, te investeren in schoner vervoer en gebruik te maken van logistieke hubs. Zo dragen zij actief bij aan minder verkeersdrukte en schonere stadscentra. Voor de dagelijkse boodschappen komen klanten lopend, met de fiets én auto. Voor het behoud van de verswinkels en onder meer horeca-aanbod in het centrum blijft voldoende parkeergelegenheid cruciaal.

WAT VRAGEN WE VAN DE GEMEENTE } Zero emissie-zones moeten uitvoerbaar zijn voor ondernemers, zodat binnensteden bereikbaar blijven. Kies voor het hanteren van kwaliteitscriteria bij de invoering van zero emissie-zones. Deze criteria moeten o.a. borgen dat er voldoende laadinfrastructuur aanwezig is, in de binnensteden en omliggende gemeenten. } Betrek ondernemers bij de invoering van zero emissie-zones om een goede balans te kunnen vinden tussen bereikbaarheid, duurzaamheid en uitvoerbaarheid. } Borg voldoende laad- en losruimte voor bestel- en bedrijfsauto’s én vrachtwagens. } Stel venstertijden samen met ondernemers vast. } Zorg voor voldoende betaalbare parkeermogelijk­ heden en goede bereikbaarheid, niet alleen voor bewoners en winkelbezoekers maar ook voor deelnemers en bezoekers van activiteiten in de binnenstad. } Plan werkzaamheden in de openbare ruimte zorgvuldig en slim in, zodat bedrijven bereikbaar blijven, en informeer hier tijdig over. } Verbeter fietsinfrastructuur zonder autobereikbaarheid volledig te beperken

14 | VNO-NCW en MKB-Nederland

5. 5

Zorg voor sterk aanbod van cultuur en evenementen

Niet alleen horeca en retail, ook cultuur en evenementen zijn magneten voor bezoekers én bedrijven. Evenementen trekken mensen uit hun huizen en naar de stad en zorgen voor saamhorigheid. Die stroom bezoekers zorgt direct voor volle terrassen en drukte in de winkelstraten. Maar de impact gaat dieper: een stad met een rijk cultureel aanbod is een magneet voor talent. Bedrijven vestigen zich sneller op plekken waar hun werknemers na werktijd kunnen genieten van een concert, expositie of festival. Cultuur is daarmee geen kostenpost, maar een economische investering.

WAT VRAGEN WE VAN DE GEMEENTE } Het organiseren van een evenement of festival is tegenwoordig zo ingewikkeld geworden, dat de kosten enorm zijn gestegen en er steeds meer vrijwilligers nodig zijn. Vereenvoudig het evenementenbeleid om een gevarieerd aanbod te behouden. Een evenementenvergunning is geen afvinklijstje, maar maatwerk. Veiligheid staat voorop, maar verkeersregelaars en externe beveiligers zijn echt niet altijd nodig. } Stel een fulltime evenementencoördinator aan die organisatoren van niet-commerciële evenementen ondersteunt en voor alle evenementen als spin in het web fungeert tussen diverse afdelingen, brandweer, politie en boa’s. } Evenementen tot 200 bezoekers kunnen worden vrijgesteld van een vergunning, zoals in Amsterdam het geval is. Uiteraard vindt wel overleg plaats met de gemeente. } Voer voor jaarlijks terugkerende evenementen een lichtere vergunningstoets in, als het draaiboek weinig verandert. } Stel een Cultuurvisie op die recht doet aan de economische meerwaarde van cultuur. } Ondersteun ondernemers bij activiteiten die gericht zijn op het versterken van het gemeenschapsgevoel in buurt en wijkcentra.

11-puntenplan | 15

6.6

Veilig ondernemen en weerbaarheid

Ondernemers hebben te maken met (gewelddadige) diefstal, verwarde personen, ondermijning en cybercriminaliteit. Ook nemen de agressie en verharding in het straatbeeld toe en die wandelen van de straat de winkel en de horecazaak binnen. Een veilige omgeving voor ondernemers, medewerkers en bezoekers is een basisvoorwaarde voor een vitale binnenstad en een aantrekkelijk ondernemersklimaat. Ondernemers investeren zelf veel in preventie en weerbaarheid: zij werken samen in collectieve veiligheidsinitiatieven, delen signalen, versterken hun digitale beveiliging en maken afspraken over sociale veiligheid in winkelgebieden en horecagebieden. Via onder meer Keurmerk Veilig Ondernemen-trajecten en samenwerking binnen het Platform Veilig Ondernemen nemen zij actief verantwoordelijkheid voor een veilige omgeving. Zij kunnen dit maatschappelijke probleem echter niet alleen aan. Alleen in goede samenwerking tussen gemeente en onder meer politie kan criminaliteit effectief worden teruggedrongen en kan de binnenstad veilig en aantrekkelijk blijven.

WAT VRAGEN WE VAN DE GEMEENTE } Zorg voor zichtbare handhaving en borg snelle opvolging van meldingen. } Binnen de Veiligheidsregio helpen uniformering van de aangifte, prioritering van afhandeling én voldoende capaciteit bij politie en Openbaar Ministerie. } Brede samenwerking in het Platform Veilig Ondernemen met een uitvoerbaar jaarplan. } Ondermijning: ga gesprekken aan met ondernemers over de ontwrichtende werking van ondermijning (dit uit zich o.a. door afpersing, geweld en explosieven). } Ontwikkel samen een weerbaarheidsplan specifiek voor de binnenstad met aandacht voor bewoners, ondernemers en bezoekers, gebaseerd op de landelijk opgestelde handreiking voor de diverse scenario’s (bijvoorbeeld uitval van stroom of dataverkeer). } Zet in op maatwerk bij handhaving: pak overlast in de openbare ruimte aan, maar leg de nadruk niet op kleine administratieve fouten van ondernemers. } Verbeter veiligheid via verlichting en herinrichting van donkere of onoverzichtelijke plekken.

16 | VNO-NCW en MKB-Nederland

7. 7

Arbeidsmarkt en onderwijs

Werk betekent meer dan alleen inkomen. Het geeft mensen eigenwaarde, zelfstandigheid en een actieve rol in de samenleving. In een inclusieve maatschappij heeft iedereen de kans om te werken, op een passend niveau en in een geschikte functie. Gemeenten spelen hierin een sleutelrol, samen met ondernemers. Juist lokaal gewortelde ondernemers met een winkelambacht (kapper, bakker, slager, of bijvoorbeeld schoenherstellers) leiden jongeren via het beroepsonderwijs (BBL-trajecten) op tot een startkwalificatie die kansen biedt op de arbeidsmarkt.

WAT VRAGEN WE VAN DE GEMEENTE } Laat Werkgevers Service Punt en UWV kennismaken met de ondernemers in de retail en gastvrijheids­ sector zodat een stevige relatie ontstaat. } Zet in op zij- en herinstromers en stem af met (beroeps)onderwijs dat er meer dan twee instroommomenten per jaar zijn. } Houd regelingen en subsidies eenvoudig en toegankelijk. } Maak werkzoekenden goed vindbaar voor ondernemers.

Er is echter een mismatch tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Vooral bij ondernemers in de retail en gastvrijheid liggen kansen voor werkzoekenden. Versterk daarom de aansluiting tussen onderwijs, werkgeversdienstverlening en ondernemers.

} Zorg dat de profielen en vaardigheden van mensen in de kaartenbakken van de gemeente goed in beeld gebracht zijn voor werkgevers.

Houd regelingen en subsidies eenvoudig en toegankelijk: duidelijke, overzichtelijke ondersteuning helpt kandidaten én werkgevers. Vooral kleine werkgevers raken nu de weg kwijt in hun zoektocht naar de juiste ondersteuning.

11-puntenplan | 17

8.8

Redelijke lokale lasten

De winstgroei in het mkb daalt al jaren en is voor bedrijven tot 50 werknemers – en dat zijn veruit de meeste - het laagst. Ondernemers kunnen de hogere kosten, van energie, lonen, huur en grondstoffen, niet volledig doorberekenen in hun prijzen. Het is belangrijk hier als gemeente rekening mee te houden bij het vaststellen van de lokale belastingen, leges en heffingen (toeristenbelasting, retributiebelasting, reclamebelasting, precario, OZB en parkeerbelasting). Ondernemers investeren graag mee in goed onderhouden winkel- en horecagebieden. Maar in binnensteden zijn veel kleine bedrijven gevestigd, waar hard gewerkt wordt om het hoofd boven water te houden. Wentel tegenvallende inkomsten daarom niet af op ondernemers, maar op het eigen apparaat door doelmatiger te werken. Voorkom zoveel mogelijk de stijging van lokale lasten voor een robuuste lokale economie. Dat wordt ook sterker van een op het MKB gericht passend inkoop -en aanbestedingsbeleid: koop zoveel mogelijk lokaal/regionaal in.

18 | VNO-NCW en MKB-Nederland

WAT VRAGEN WE VAN DE GEMEENTE } Voorkom lastenverhogingen en stem lasten regionaal af. } Oormerk opbrengsten zoals reclamebelasting via BIZ-constructies en centrummanagement. } Overweeg het afschaffen van inefficiënte heffingen die veel uitvoeringskosten kennen (zoals afzonderlijke precario-, reclame- of kleine vergunningheffingen). } Maak duidelijke meerjarenafspraken over leges en tarieven voor vergunningen voor bijvoorbeeld bouwaanvragen, terrassen, parkeren, reiniging; verhoog deze niet boven inflatie en zorg dat ondernemers weten waar ze aan toe zijn.

9. 9

Verduurzaming die haalbaar is

De klimaat- en energietransities behoren tot de grootste uitdagingen van de komende jaren. Samenwerking maakt meer mogelijk. Voer de energietransitie daarom samen met ondernemers uit, zonder lokale koppen op landelijk beleid. Groene initiatieven kunnen de aantrekkelijkheid van de binnenstad en buurt- en wijkwinkelcentra vergroten. Het combineren van praktische winkelbehoeften met duurzame stadsplanning draagt bij aan zowel de ecologische als de sociale duurzaamheid van een wijk of binnenstad.

WAT VRAGEN WE VAN DE GEMEENTE } Stel geen extra lokale eisen bovenop landelijke afspraken. } Ondersteun mkb-ondernemers net als inwoners bij verduurzaming: zorg dat ondernemers in onder meer horeca of winkelstraat toegang hebben tot gemeentelijke ondersteuning, zoals energiescans en subsidies. } Neem ondernemers met vastgoed in de straat mee in de gebiedsgerichte gemeentelijke verduurzamingsaanpak (van isolatie tot en met warmtenet of elektrificering). } Ontwikkel een versnelde procedure voor vergunningen die bijdragen aan versterking van het stroomnet (zoals voor transformatorhuisjes). Zorg dat zoveel mogelijk procedures gelijktijdig verlopen om tempo te kunnen maken. } Versoepel regels en procedures voor duurzame initiatieven die het stroomnet ontlasten. } Houd de kosten voor een Omgevingsvergunning – noodzakelijk voor de verduurzaming van panden – beperkt. } Faciliteer ruimte voor statiegeldwinkels en inleverlocaties om onnodig zwerfafval te voorkomen. } Goed afgestemd afvalbeleid en reiniging pakt ongewenst ongedierte en knaag- en plaagdieren aan. Samenwerking met controle-instanties en ondernemers helpt om deze gezamenlijke last aan te pakken.

11-puntenplan | 19

10. 10

Toegankelijke binnenstad voor iedereen

Ondernemers willen gastvrij zijn, voor iedereen. Ze investeren in fysieke en digitale toegankelijkheid en passen voorzieningen aan waar mogelijk. Ze doen hun best om hun locatie zo toegankelijk mogelijk te maken, maar lopen hierbij tegen regels, kosten en afstemming aan. Mensen die slechtziend, doof of rolstoelgebonden zijn willen, net als iedereen, zo zelfstandig mogelijk genieten van de binnenstad of dorpskern. Dit kan door samen met ondernemers een toegankelijke (winkel/horeca-) route voor hen te realiseren. De MKB Toegankelijke Routes komen voort uit het programma MKB Toegankelijk van VNO-NCW en MKB-Nederland.

20 | VNO-NCW en MKB-Nederland

WAT VRAGEN WE VAN DE GEMEENTE } Maak toegankelijkheid integraal onderdeel van binnenstadbeleid. } Zorg voor een Toegankelijke Route via https://www.mkbtoegankelijk.nl/ } Zorg voor soepele vergunningverlening voor toegankelijkheidsaanpassingen aan winkel- en horecapanden. } Stel een stimuleringsbudget beschikbaar voor toegankelijkheidsaanpassingen.

11. 11

Behoud voorzieningen in grensgemeenten

Nederland kent een lange grens van ruim 1000 kilometer met Duitsland en België. Ondernemers in de grensregio’s kampen door de stijgende verschillen in de indirecte belastingen zoals btw, accijnzen, verbruiksbelasting en specifiek Nederlands beleid met een ongelijk speelveld. Vanwege de grote prijsverschillen doen Nederlandse consumenten hun dagelijkse inkopen over de grens en gaan niet meer naar een hotel of vakantiepark in eigen land. Door de veel hogere btw op logies zien hotels ook het aantal toeristen uit Duitsland en België al teruglopen. Dat heeft ook impact in de keten: bijvoorbeeld op non-food winkels, restaurants, fietsverhuurders.

WAT VRAGEN WIJ AAN GRENSGEMEENTEN } Om te voorkomen dat essentiële en maatschappelijke voorzieningen verdwijnen uit de grensregio’s vragen wij samenwerking met ondernemers en de inzet van regionale investeringsagenda’s voor de grensregio. } Houd lokale lasten voor bedrijven laag, en beperk de regeldruk (ook kosten) tot een minimum. Dit helpt ook om ondernemers in de benen te houden. } Koop lokaal! Zet een Bedrijvenregister op. Dit register is een hulpmiddel om de juiste lokale bedrijven te vinden bij inkoop- en aanbestedingsprojecten.

Ondernemers in tal van sectoren zien zo hun omzetten steeds verder onder druk komen te staan. De aanwezigheid van (levensmiddelen) winkels, horeca en een benzinepomp is echter van groot belang voor de leefbaarheid van gemeenten, zodat mensen er blijven wonen of komen wonen. Hiermee blijven ook andere voorzieningen behouden zoals scholen, zorg en kinderopvang. Hoewel de landelijke overheid nu aan zet is om de grote verschillen in accijnzen en BTW te beperken kunnen grensgemeenten hun centrumfunctie koesteren door samen met ondernemers te investeren. Bijvoorbeeld door te anticiperen op het aanstaande Gemeenschapsfonds

} Bied lokale ondernemers, inclusief franchisenemers, zoveel mogelijk kansen. Neem in het inkoop- en aanbestedingsbeleid op dat – waar mogelijk – bij enkelvoudig en meervoudig onderhandse aanbestedingen een lokale ondernemer uitgenodigd wordt om een offerte in te dienen. } Erken het belang van buurt -en wijkwinkelcentra als essentiële basisvoorzieningen voor leefbaarheid en sociale cohesie.

Het nieuwe Kabinet richt een Gemeenschapsfonds op om voorzieningen zoals buurthuizen, verenigingsgebouwen en dorpswinkels te realiseren en te behouden, samen met overheid, samenleving en bedrijfsleven.

11-puntenplan | 21

BIJDRAGE VAN DE RETAIL SECTOR IN CIJFERS

Ondernemers in de Retail sector zijn van grote waarde voor ons land. Winkels, webshops, filialen, franchisesamenwerkingen, zelfstandigen, ambachten en ambulante handel in de food en non-food, behoren tot de ondernemingen die het meest op dagelijkse basis worden bezocht. Ze zijn onderdeel van het maatschappelijk cement tussen burgers onderling en met het bedrijfsleven en het hart van hun lokale samenleving.

OPLEIDINGSNIVEAU MEDEWERKERS

81.790 FYSIEKE

16%

11%

WINKELS

PRIMAIR ONDERWIJS

HBO/WO

28%

45%

SECUNDAIR ONDERWIJS

MBO

zonder startkwalificatie

169.000 ONDERNEMINGEN

94.570 WEBWINKELS

MAATSCHAPPELIJKE WAARDE VAN HET MKB

totale omzet

€165 MILJARD

DE HELFT doet donaties aan goede doelen

1

TWEE OP DE DRIE steunen lokale evenementen of verenigingen

VIER OP DE TIEN werkt samen met

onderwijsinstellingen of lokale netwerken

* 1 Bron: Onderzoek dag vd ondernemer 2024 - panteia.nl/actueel/nieuws/onderzoek-de-maatschappelijke-waarde-van-het-mkb

BIJDRAGE BBP VAN

3,5%

2

MEER DAN VAN DE

397.000

ONDER DE 24 JAAR OUD

60%

123.455

NEDERLANDERS

vindt dat ondernemers hun stad of dorp levendiger maken.

883.000 WERKENDEN

2

SEO, Transitieuitdagingen voor de Nederlandse retailsector , 2024

Bron: Retailinsiders retailinsiders.nl en Platform DNWS Platform De Nieuwe Winkelstraat

ONDERNEMERS

Ondernemers in de gastvrijheidssector zijn van grote waarde voor ons land. Geen florerende maatschappij, geluk en gezondheid zonder toerisme-, recreatieen evenementensector. Wie zijn die ondernemers die zorgen voor ontspanning, cultuur, recreatie, ontmoeting, reizen en zakelijk bezoek? Gastvrij Nederland heeft dit in kaart gebracht.

Dit is Gastvrij Nederland

Gastvrij Nederland is gelieerd aan:

Totale omzet

2023

790.000 toeristische banen

2023

€ 104,9 miljard

6,9% van de totale werkgelegenheid* *Gastvrij Nederland is mede initiator van het Hospitality Pact en de Arbeidsmarktmonitor Gastvrijheidsector.

Toeristische bestedingen in Nederland

€ 34,5 miljard

€ 57,4 miljard

Inkomend toerisme

Binnenlands toerisme

€ 6,4 miljard Uitgaand toerisme

3,8%

20,3

miljoen totaal

29,1 miljoen 2023

Overige bestedingen

2023

Internationale verblijfsbezoekers

van het bruto binnenlands product (bbp)

%

€ 3,7 miljard

binnenlandse verblijfsbezoekers

Congressen (NBTC) Bron: Nederlands NederlandsBureau Bureauvoor voorToerisme Toerisme& & Congressen (NBTC), 2023

2023

2023

waarvan 5,2 miljoen zakelijke verblijfsbezoekers

Colofon Titel 11-puntenplan Voor vitale stads- en dorpscentra

Vormgeving en coverfoto Anoeska Kruithof, vormgeving@vnoncw-mkb.nl Dit 11-puntenplan Voor vitale stads- en dorpscentra is mede tot stand gekomen door inbreng van leden van Platform Gastvrij Nederland en de Nationale Winkelraad van MKB-Nederland en VNO-NCW.

Voor meer informatie: Platform Gastvrij Nederland Catherine Meijeraan, Meijeraan@vnoncw-mkb.nl

Nationale Winkelraad Petra Tiel, tiel@vnoncw-mkb.nl

© VNO-NCW en MKB-Nederland, maart 2026

24 | VNO-NCW en MKB-Nederland

Dit is een uitgave van: © VNO-NCW en MKB-Nederland Maart 2026

2600007

Page 1 From : Date : To : Subject :

"post" <post@s- hertogenbosch.nl> 10 Apr 2026 11 : 07 : 56 +0200

"kofax_1doc" <kofax_1doc@s- hertogenbosch.nl> FW : T.a.v. de griffie: Aandacht voor Smartphonevrij Opgroeien in uw gemeente Attachments: img- 41d49ace- 7d94- 4a80- a60e- 85bd011fe716, SmartphonevrijOpgroeien_Gemeentes.docx.pdf

ALG/ BO Informatie verzoek van derden Van : Gemeente <Gemeente@s- hertogenbosch.nl> Verzonden : vrijdag 10 april 2026 10 47 Aan : post <post@s- hertogenbosch.nl> Onderwerp : FW : T.a.v. de griffie Aandacht voor Smartphonevrij Opgroeien in uw gemeente :

:

Van : Maartje van den Bergh - Smartphonevrij Opgroeien <maartje@smartphonevrijopgroeien.nl> Verzonden : vrijdag 10 april 2026 10 : 32 Aan : Gemeente <Gemeente@s- hertogenbosch.nl> Onderwerp : T.a.v. de griffie: Aandacht voor Smartphonevrij Opgroeien in uw gemeente U ontvangt niet vaak e - mail van maartje@smartphonevrijopgroeien.nl. Ontdek waarom dit belangrijk is

Aan : Politieke partijen van gemeente 's - Hertogenbosch Graag verzoeken wij u de bijlage te verspreiden onder alle formerende/onderhandelende partijen. Deze bijlage nnag openbaar geplaatst worden in het raadsinformatiesysteem. Bij voorbaat dank.

Hartelijke groet, Maartje van den Bergh Connmunitybouwer

Smartphonevrij Opgroeien OPGROEIEN OSMARTPHONEVRIJ NEDERLAND

)

SMARTPHONEVRIJ OPGROVEN NEDERLAND

Geachte fracties, Met de gemeenteraadsverkiezingen achter de rug breekt een periode aan van nieuwe beleidskeuzes. Graag geven wij, het landelijke Ouderinitiatief Smartphonevrij Opgroeien, via deze brief een aantal belangrijke aandachtspunten mee aan de onderhandelende partijen. Deze aandachtspunten hebben betrekking op het welzijn van de jeugd, smartphones en social media, het betrekken van het onderwijs én de verantwoordelijkheid van de gemeente in dit geheel. De kindertijd is kort en kostbaar. Kinderen verdienen het om te leren, ontwikkelen en op te groeien vrij van de verslavend ontworpen algoritmes en leeftijdsongeschikte content. Ondertussen krijgen kinderen steeds jonger een smartphone en brengen Nederlandse jongeren gemiddeld 5,5 á 6 uur per dag door op de smartphone. Peilingen laten steevast zien : ouders willen het anders. Het ouderinitiatief

Smartphonevrij Opgroeien is een groeiende beweging van meer dan 65.000 ouders in Nederland. Wij willen smartphones of sociale media niet verbieden, maar de norm eromheen wel verschuiven. Tot voor kort kreeg vrijwel elk kind op de basisschool een smartphone. Toen kinderen tien jaar geleden voor het eerst smartphones kregen, was er geen onderzoek naar de impact ervan. Inmiddels is dat er wel, en de bevindingen zijn omvangrijk en

zorgwekkend. Kinderen worden via de smartphone op jonge leeftijd blootgesteld aan prikkels die hun brein nog niet voldoende kan verwerken. Daarnaast hangt het smartphonegebruik en de vele uren die erop gespendeerd worden samen met een scala aan problemen. Van bijziendheid tot concentratie- en slaapproblemen, mentale gezondheidsklachten, eetstoornissen en het openen van de deur naar cyberpesten, grooming en grensoverschrijdend gedrag. ons position paper zetten we de belangrijkste cijfers over smartphone en socialemediagebruik door kinderen en jongeren op een rij, en stellen wij dat deze cijfers de basis moeten zijn van de maatschappelijke discussie. Ten koste waarvan gaat het als kinderen en jongeren zoveel tijd op een smartphone besteden? Wat normaliseren we, wanneer kinderen moeten liegen over hun leeftijd om toegang tot een platform te krijgen? In dit paper laten we zien dat de via smartphone toegankelijke digitale omgeving zowel onveilig als ongeschikt beschouwd kan worden voor kinderen. Dit alles vraagt om een dringende heroverweging van hoe we in de maatschappij nadenken over de leeftijd van het geven van een smartphone en toegang tot sociale media. In

Wij hebben een Ouderpact ontwikkeld om te laten zien dat een groeiende groep ouders in Nederland kiest om te wachten met het geven van de smartphone aan hun kind, met de wens om uit te stellen tot 14 jaar of ouder. Landelijk is dit pact al voor bijna 70.000 kinderen van ruim 4.600 scholen ondertekend. Bekijk vooral even de

resultaten in uw gemeente.

)

SMARTPHONEVRIJ OPGROMEN NEDERLAND

Wij vragen u, als formerende politieke partijen die aan de start staan van een nieuw beleid voor de komende vier jaar om het onderwerp welzijn van de jeugd, smartphones en social media niet te vergeten, en hier actief beleid op te maken. De landelijke overheid doet het al : in het regeerakkoord ( p. 59 ) is opgenomen dat de

smartphonerichtlijn voor scholen wordt aangescherpt. Ook wordt gewerkt aan een minimumleeftijd van 15 jaar voor sociale media. Als gemeente kunt u beleid opnemen in de portefeuille veiligheid wanneer het gaat om radicalisering, jeugdcriminaliteit, en cyberpesten en kunt u inzetten op preventie. Ga het gesprek aan met onderwijsinstellingen in uw gemeente over hoe school beleid rondom smartphones kan maken en welke boodschap een school kan uitdragen naar ouders. Door te laten weten dat een smartphone niet noodzakelijk is om mee te komen in de eerste klassen van de middelbare school, wordt bij ouders de druk ontnomen om kinderen er ééntje te geven zodat ze niet buiten de boot vallen. En kijk naar wat in andere gemeenten al wordt ondernomen. Recent nam de gemeenteraad van Wageningen een motie aan met als ambitie dat een kwart van de kinderen zonder smartphone kan opgroeien. Geen verbod van bovenaf, maar ondersteuning van scholen, ouders en maatschappelijke organisaties. Ook de

gemeente Amsterdam heeft vorig jaar het actieplan Online Leefwereld Jongeren gelanceerd en steunt het initiatief Smartphonevrij Opgroeien. Deze voorbeelden laten zien dat gemeenten een faciliterende rol kunnen spelen. Wij rekenen erop dat u onze hartenkreet meeneemt in uw nieuwe beleidsakkoord.

Smartphonevrij Opgroeien Nederland www.smartphonevrijopgroeien.nl Contact: info@smartphonevrijopgroeien.nl

Samen werken aan een bereikbare en leefbare gemeente

Gefeliciteerd met uw verkiezing als gemeenteraadslid! U begint aan een nieuwe raadsperiode. Mogelijk gaat uw partij deelnemen aan het nieuwe College van B&W. In dit paper geven we u graag enkele punten mee voor de komende vier jaar, die belangrijk zijn voor onze leden. Wij zijn ons er van bewust dat het financieel perspectief voor uw gemeente de komende jaren somber is. Daarom is het belangrijk om met slimme, creatieve oplossingen werk te blijven maken van mobiliteit en leefomgeving. Mobiliteit is de ruggengraat van het dagelijks leven. Het brengt mensen naar werk, school, sociale contacten en activiteiten en geeft toegang tot recreatie, voorzieningen en zorg. Een goed functionerende gemeente kan niet zonder een goed doordacht mobiliteitsbeleid. Daarnaast is een verkeersveilige en groene woonomgeving cruciaal voor het welzijn van mensen. Met 5,3 miljoen leden staat de ANWB midden in de samenleving. Wij zetten ons in voor de belangen van inwoners en recreanten. We beschikken over waardevolle inzichten uit (leden)onderzoeken en ondersteunen inwoners en hun (klein)kinderen met maatschappelijke projecten, zoals ANWB Automaatje, Streetwise en Kinderfietsenplan. Graag reiken wij u enkele suggesties aan voor het nieuwe raads- en/of collegeprogramma.

Een bereikbare gemeente voor iedereen

Iedere inwoner en bezoeker moet zich moeiteloos door uw gemeente kunnen verplaatsen, zowel binnen als tussen wijken of kernen. Mobiliteitstransities, zoals autoluwe binnensteden en deelmobiliteit, vragen om doordachte keuzes. Hoe blijft de gemeente toegankelijk voor iedereen: voor ouders die hun kinderen naar school brengen, ouderen, forenzen en recreërende bezoekers? Hoe zorgen we voor een goede balans tussen bereikbaarheid, verkeersdoorstroming en leefbaarheid? Naast een goede bereikbaarheid willen inwoners en bezoekers ook makkelijk en betaalbaar hun auto kunnen parkeren. Slim parkeerbeleid vermindert verkeersdrukte (minder zoekverkeer) en draagt zo bij aan een prettige leefomgeving. Tekstsuggesties voor het nieuwe raads- en/of collegeprogramma: • Wij zorgen voor goede verbindingen tussen stedelijke gebied en woonkernen in het landelijk gebied. Inwoners van het landelijk gebied maken immers gebruik van stedelijke voorzieningen, terwijl stedelingen in het buitengebied sporten, ontspannen en recreëren. • Onze gemeente is/blijft met elk vervoermiddel bereikbaar. Bij plannen voor autoluwe (of -vrije) binnensteden zorgen wij dat er tijdig geschikte en betaalbare alternatieven beschikbaar zijn voor bewoners én bezoekers. • We zoeken naar kansrijke locaties voor P&R’s en hubs voor mensen en goederen, en ontwikkelen deze locaties.

• Verkeerslichten worden, in een samenhangend netwerk van kruispunten, dynamisch afgesteld op de beste verkeersafwikkeling voor kenmerkende periodes van de dag. • We houden de kwaliteit van onze infrastructuur op peil. Tekstsuggesties ten aanzien van parkeren: • Inwoners worden actief betrokken bij het opstellen van parkeerbeleid, zodat maatregelen beter aansluiten op hun ervaringen en behoeften. • Wij zorgen voor een goede balans tussen voldoende parkeerplaatsen en een groene, leefbare woonomgeving. • Wij nemen maatregelen om de parkeerdruk te verlagen, onder andere door gerichter te sturen op het parkeren van voertuigen door bezoekers en gebruikers van voorzieningen, alsmede op geparkeerde bedrijfswagens. • Wij zorgen dat betaald parkeren eerlijk, effectief en betaalbaar wordt ingericht. We monitoren of betaald parkeren daadwerkelijk leidt tot meer beschikbare parkeerplekken in de buurt. • Bij het inrichten van parkeergebieden besteden wij extra aandacht aan sociale veiligheid, zoals goede verlichting en veilige looproutes, zodat bewoners zich veilig voelen bij het parkeren van hun auto. • Wij hanteren maatwerk: per wijk zoeken wij naar de beste combinatie van bereikbaarheid, leefbaarheid en veiligheid.

Veilig onderweg kunnen zijn

Onze leden ervaren meer onveiligheid en agressie in het verkeer. De subjectieve pakkans – het gevoel dat overtredingen worden bestraft – is laag, mede door een beperkte politiecapaciteit. Dit werkt risicovol rijgedrag in de hand. Gemeenten kunnen hier meer grip op krijgen door verkeershandhaving een vaste plek te geven op de bestuurlijke agenda en door boa’s waar mogelijk in te zetten op verkeerszaken. Steeds meer gemeenten stimuleren inwoners om te fietsen of te lopen en daarom verdient verkeersveiligheid extra aandacht. Het aantal ernstig gewonde verkeersslachtoffers stijgt, vooral onder ouderen. Investeren in fietsinfrastructuur is bewezen effectief: maatregelen uit de tweede tranche van de SPVinvesteringsimpuls leverden 1,5 keer zoveel baten op als kosten.

Tekstsuggesties voor het nieuwe raads- en/of collegeprogramma: • Verkeersveiligheid wordt een vast agendapunt van het overleg tussen de ‘driehoek’ (burgemeester, hoofdofficier van Justitie en politie). • Wij maken gebruik van mogelijkheden om boa’s meer verkeersbevoegdheden te geven, zodat er meer gehandhaafd kan worden in het verkeer. • Wij investeren in (sociaal) veilige fiets- en wandelpaden, met extra aandacht voor drukke routes naar scholen en sportaccommodaties. • Bij een verlaging van de snelheid in de bebouwde kom van 50 naar 30 km/u hanteren wij maatwerk. Eerst worden de effecten op verkeersveiligheid, doorstroming en handhaafbaarheid nauwkeurig gewogen. Op hoofdwegen met een doorstroomfunctie blijft de limiet 50 km/u. Dit is nodig voor nood- en hulpdiensten, openbaar vervoer, verkeersdoorstroming én om sluipverkeer tegen te gaan. Wegen die naar 30 km/u gaan, worden geloofwaardig ingericht (nodigen dus uit om 30 te rijden) en er worden afspraken gemaakt over handhaving. • Voor wegen buiten de bebouwde kom, waar verschillende typen weggebruikers gebruik van maken, brengen wij in regionale samenwerking de verkeersveiligheidsrisico’s in beeld en zoeken wij gezamenlijk naar maatregelen om deze risico’s te verkleinen.

• Wij stimuleren verkeersveiligheidscampagnes in onze gemeente en verkeerseducatie op scholen.

Duurzaam onderweg zijn

Verduurzaming van de mobiliteit is belangrijk, om de uitstoot van CO₂ en schadelijke stoffen te verminderen. De overstap naar elektrisch rijden vraagt om voldoende laadinfrastructuur. Daarnaast kunnen actieve vormen van mobiliteit (nog meer) worden gestimuleerd, zoals fietsen en lopen. Tekstsuggesties voor het nieuwe raads- en/of collegeprogramma: • Wij zorgen voor voldoende veilige stallingsmogelijkheden voor fietsen. • Wij houden het aantal publieke laadpalen in de pas met de verwachte groei van het aantal elektrische voertuigen, en bewaken daarbij de balans met het aantal parkeerplekken voor niet-elektrische voertuigen. • We willen publiek laden betaalbaar houden en zorgen voor de optimale exploitatievorm om dit te waarborgen en excessen uit te sluiten. • Wij maken duidelijke regels voor het laden van elektrische voertuigen op de openbare weg via een verlengde private aansluiting vanaf eigen terrein, en maken oplossingen mogelijk zoals kabelgoten in het trottoir. • Wij onderzoeken of nieuwe mobiliteitsconcepten -zoals deelvoertuigen, vrijwilligersvervoer (bijv. ANWB Automaatje, buurt- of dorpsbus) en pilots met autonoom rijdende voertuigen- duurzame en inclusieve mobiliteit kunnen bevorderen.

Dicht bij huis recreëren

De noodzaak van het bouwen van extra woningen is evident, maar wij vinden de trend dat de hoeveelheid openbaar groen per woning afneemt zorgelijk. Voldoende recreatief groen (en blauw: water) moet evenveel prioriteit hebben, vanuit het perspectief van brede welvaart. De handreiking Groen in en om de stad (ontwikkeld door Rijksoverheid) kan een hulpmiddel zijn. Hierin staan voor verschillende wijktypes minimum- en streefdoelen voor groen. Het is ook van belang om integraal te kijken waar en op welke wijze binnen andere domeinen (wonen, mobiliteit/infrastructuur, economie, welzijn/sport/ bewegen) meer planologische en financiële ruimte voor recreatie kan worden gecreëerd, en hoe recreatie vice versa kan bijdragen aan opgaven in deze domeinen. Bijvoorbeeld door meervoudig ruimtegebruik en koppelingen van opgaven en een betere toegankelijkheid van natuur, riviergebieden en watergangen.

Tekstsuggesties voor het nieuwe raads- en/of collegeprogramma: • In elke wijk zorgen wij voor voldoende groen om te kunnen ontspannen en te recreëren. • De hoeveelheid openbaar groen in elke wijk is tenminste 15 m2 per woning. • We stimuleren het dichtbij recreëren en zorgen voor goede wandel- en fietsverbindingen, binnen de gemeente en met het omringende landelijk gebied. • Wij kijken waar en op welke wijze binnen andere domeinen (fysiek, sociaal) meer planologische en financiële ruimte voor recreatie gecreëerd kan worden, en hoe recreatie vice versa aan opgaven in deze domeinen kan bijdragen. De financiële ruimte halen wij onder andere uit de opbrengsten van de toeristenbelasting. • Wij stimuleren meervoudig ruimtegebruik en een betere toegankelijkheid van natuur, riviergebieden en watergangen voor recreanten.

Mocht u vragen hebben, meer informatie willen, of van gedachten willen wisselen over een van de onderwerpen, dan kunt u uiteraard contact met ons opnemen. Wij denken graag met u mee. Samen kunnen we ervoor zorgen dat uw gemeente bereikbaar, leefbaar en toekomstbestendig blijft.

Veel wijsheid en succes gewenst in de komende vier jaar! anwb.nl/belangenbehartiging • belangenbehartiging@anwb.nl

_

. . fliWarir

B&W

09 APR. 2026 I

-

CLASS ORG. (

I

:

-

lof e oz.\ asp ( \ cC2. ( a

n ( caw

MiniSterie van BinnenlandSe Zaken en Koninkrijksrelaties

04

> Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag

Gemeente 's - Hertogenbosch ( NB ) t.a.v. de gemeenteraad Postbus 12345 5200 GZ 'S - HERTOGENBOSCH

DG VolkshulsvestIng en Bouwen directie Won i ngbouwbeleid

Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20011 2500 EA Den Haag

Contactpersoon Nicole Fikke

Datum Betreft

3 april 2026

T 0611388861 nicole.tikke@minbzk.ni

belang van de woningzoekende bij coalitieakkoord Onze ref

e

2026 - 0000149517

Aan de leden van de gemeenteraad, De gemeenteraadsverkiezingen zijn achter de rug. Dit betekent dat er komende weken in uw gemeente afspraken worden gemaakt in een coalitieakkoord. Wonen was bij deze raadsverkiezingen den van de belangrijkste thema's. Begrijpelijk, want de woningnood doet zich inmiddels voor in alle gemeenten. Het raakt jongeren die geen start kunnen maken, gezinnen die te klein wonen, ouderen die niet kunnen doorstromen, mensen met een laag inkomen en mensen met een middeninkomen. De recente situatie in het Midden - Oosten en de stijging van de gasprijs maken daarnaast de noodzaak helder om in alle gemeenten versneld onze woningen en andere gebouwen te isoleren en te verduurzamen. De aanpak van het woningtekort is topprioriteit van het kabinet. Mijn opdracht daarin is duidelijk : meer en sneller bouwen, betaalbaar wonen en minder belemmeringen voor de woningbouw. We hebben als overheid een gezamenlijke opgave om in samenwerking met de marktpartijen en corporaties de woningzoekende een thuis te bieden. In de coalitieakkoorden maakt u keuzes die daarin bepalend kunnen zijn. Keuzes die niet altijd makkelijk zijn en kunnen leiden tot stevige discussies in uw gemeente. Deze brief is bedoeld om aandacht te vragen voor belangrijke keuzes in uw gemeente die het verschil kunnen maken voor al die woningzoekenden en hoe we daarbij samen kunnen optrekken.

Meer woningen Om 100.000 woningen per jaar te realiseren is continufteit, duidelijkheid en voorspelbaarheid nodig en voldoende bouwlocaties. Met het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting geven we duidelijkheid over hoeveel, waar en voor wie we bouwen, met meer tempo. Ik zet mu j er voor in dat deze wet zo snel mogelijk in werking treedt. Gemeenten zijn als eerste verantwoordelijk voor het zorg dragen voor voldoende bouwlocaties zoals nieuwe wijken in de stad of dorpskern of buitenstedelijke locaties voor "een straatje of wijkje erbij". Zoals u weet is voor sommige groepen woningzoekenden specifieke aandacht nodig zodat we ook voor hen voldoende bouwen, passend bij hun woonbehoefte. Bijvoorbeeld zorggeschikte woningen voor ouderen, of woningen voor starters. U kunt daarover afspraken maken in uw akkoord en oak hierin willen we samen met gemeenten optrekken. Opschaling van alternatieve huisvesting op tijdelijk beschikbare locaties en meer inzetten op onzelfstandige woningen voor spoedzoekers helpt om de wachtlijsten voor al die woningzoekenden te verkorten. Pagina 1 van 4

DG Volkshuisvesting

en

Bouwen directie Woningbouwbeleid

Ik wil graag nog voor de zomer met gemeenten en corporaties daarover afspraken maken in een convenant.

Datum 3 april 2026

We kunnen het woningtekort niet alleen oplossen met nieuwbouw, maar ook door het beter benutten van de bestaande voorraad. Veel gemeenten zijn hier zelf ook al mee aan de slag. Ik werk aan een landelijk kader voor splitsen en woningdelen. Vooruitlopend hierop kunt u nu al lokale regels aanpassen om er voor te zorgen dat woningsplitsing, woningdelen, hospitaverhuur, optoppen en transformatie makkelijker en sneller kan, bijvoorbeeld door gemeentelijke vergunningplichten te

Onze referentie 2026 - 0000149517

schrappen. U kunt daarbij gebruik maken van kennis uit deze vele succesvolle lokale initiatieven.' Met het ontwerpbesluit versterking regie volkshuisvesting worden mantelzorg - en familiewoningen op het eigen achtererf vergunningvrij.2 Dit biedt snelle en betaalbare extra woonruimte voor mensen die voor elkaar willen zorgen en voor jongvolwassen kinderen zonder eigen woonruimte. Versnellen van de woningbouw We moeten niet alleen meer, maar vooral ook sneller bouwen. Dat kan op verschillende manieren. Eén van die manieren is innovatie. Bijvoorbeeld door industrieel bouwen kunnen we sneller en schoner bouwen, met lagere kosten, én met kwaliteit3. Om industriële bouw ook lokaal mogelijk te maken is het vaak nodig het lokale ruimtelijke beleid, het welstandsbeleid en de wijze van aanbesteding daarop af te stemmen. Hierover kunt u afspraken maken in uw akkoord en het Rijk kan ondersteunen met het Innovatie en Opschalingsprogramma Woningbouw ( IOP ) . Veel gemeenten zijn hier al op

aangesloten. Versnelling van de woningbouw vraagt ook versterking van de lokale uitvoeringskracht door kennis te delen, deze beter te benutten en goede praktijken te verankeren. Daarom ondersteun ik de oprichting van een expertisecentrum woningbouw in samenwerking met VNG, IPO en Platform31. Dit centrum zal in de zomer van dit jaar van start gaan. Provincies stellen capaciteit beschikbaar voor gemeenten en ook marktpartijen en corporaties kunnen en willen capaciteit inzetten ter voorbereiding van de vergunningverlening of planvorming. Ik nodig u uit om volop gebruik te maken van deze mogelijkheden. Het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting zorgt voor aanzienlijke versnelling wanneer beroep is ingediend tegen woningprojecten. Er geldt daarvoor één gang naar de rechter, versnelde behandeling en uitspraak binnen zes maanden. Maar voorkomen van een gang naar de rechter heeft natuurlijk de voorkeur. Op lokaal niveau kunt u woningzoekenden en inwoners een stem geven bij de totstandkoming van woningbouwprojecten en veel gemeenten werken daar ook volop aan. Deze aanpak kan draagvlak onder omwonenden vergroten en

' Zie daarvoor de

handreiking van Plaform31 htti ) s : // www.volkshu isvestingnederland. nl /documenten / 2025/ 02/ 20/ handreikinq platform31 - woningdelen - en - woninqsplitsen - moneliik - en - gemakkelijker - maken en htti3s : // www.volkshuisvesti ngnederland. nl / onderwerpen / beter - ben utten - van- bestaa nde bebouwinq 2 Het bouwen en gebruiken is onder voorwaarden vergunningvrij. htti) s : // oiDen.overheid.n I /documenten/ 0c79f3cO- 446e - 4794 - 98f4 - 68a80a5f1e37/file 3 Programma Innovatie en Opschalinq Woningbouw Home Volkshuisvesting Nederland 1