Bijlage 2 - Bijlagen bij MER deel 1 (bijlage 1-7)

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) Hoofdrapport projectnummer 0478038.100

24 mei 2022

Auteurs

Opdrachtgever Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

datum 24 mei 2022

beschrijving NRD Hoofdrapport

vrijgave

Inhoudsopgave

Blz.

1

Inleiding

1

1.1 1.2 1.3

Aanleiding M.e.r.-procedure, deze Notitie Reikwijdte en Detailniveau, raadpleging en inspraak Leeswijzer

1 3 4

2

Kader en proces

6

2.1 2.2

Noodzaak Duurzame Polder Proces Duurzame Polder

6 6

3

De referentiesituatie

10

3.1 3.2 3.2.1

Inleiding De huidige situatie Autonome ontwikkelingen

10 10 10

4

Voorgenomen activiteit en varianten

13

4.1 4.2

Inleiding Kaders en uitgangspunten variantenontwikkeling

13 13

5

Onderzoeksmethode: reikwijdte en detailniveau

16

5.1

Beoordelingskader

16

Gebruikte bronnen Los bijlagenrapport Bijlage 1 Afkortingen en begrippen Bijlage 2 Toelichting m.e.r.-procedure Bijlage 3 Kenschets huidige Duurzame Polder Bijlage 4 Onderzoeksmethodiek

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) Hoofdrapport projectnummer 0478038.100 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

1

Inleiding

1.1

Aanleiding Voornemen: ontwikkeling Duurzame Polder De gemeenten Oss en ’s Hertogenbosch werken sinds 2017 samen met de provincie en het Rijk aan plannen voor de Duurzame Polder. In een door de gemeenteraden aangewezen gebied in de Lithse, Geffense, Rosmalense en Nulandse polder tussen Oss, ’s-Hertogenbosch en de Maas (figuur 1.1) hebben de gemeenten het voornemen om een belangrijk deel van de duurzame energieopgave van beide gemeenten te realiseren. Hiervoor bestaan in het gebied al diverse (particuliere) initiatieven. Duurzame energieopgave in een integrale gebiedsaanpak De bestuurlijke opdrachtformulering voor de Duurzame Polder is: “ Bij de uitwerking van de voor Duurzame Polder gestelde energieopgave (namelijk: het tijdig (uiterlijk 1 januari 2025) verlenen van vergunningen voor de beoogde opwek), wordt de samenhang met andere waarden en belangen in ogenschouw genomen, waardoor een integrale gebiedsontwikkeling plaatsvindt” De duurzame energieopgave is een concreet gekwantificeerde en in de tijd leidende opgave voor het gebied en de directe aanleiding voor de planvorming en de m.e.r.-procedure (zie verder). Daarnaast is er opdracht om integraal te kijken naar waarden en kansen voor de Duurzame Polder. Niet alleen voor de opwekking van duurzame energie, maar ook op het gebied van natuur, wonen, klimaatadaptatie, landbouw, recreatie en cultuurhistorie.

Middels “ontwerpend onderzoek” worden voor deze aspecten opgaven, waarden, kansen en aandachtspunten in het gebied verkend en samen met de duurzame energieopgave uitgewerkt in integrale gebiedsbeelden, die in het MER worden onderzocht, vergeleken en afgewogen. Met de naam Duurzame Polder wordt het integrale karakter van de ontwikkeling aangegeven. Uitgangspunt: Bestuursovereenkomst, besluiten gemeenteraden, Coalitieakkoord Oss / Bestuursakkoord ‘s-Hertogenbosch Sinds 2017 werken de gemeenten aan plannen voor de Duurzame Polder. Dit in afstemming met de provincie, het rijk en de omgeving. Dit heeft in maart 2020 geleid tot het rapport “Eindrapport Verkenning Duurzame Polder”. Deze is door beide gemeenteraden vastgesteld (’s-Hertogenbosch: 6 oktober 2020, Oss: 28 januari 2021). Hiermee is de Duurzame Polder als gebied voor grootschalige opwekking van duurzame energie met windturbines aangewezen. Met een integrale gebiedsontwikkeling als onderdeel van de opdracht, ligt er ook een taak om andere kwaliteiten in het gebied te ontwikkelen. Beide gemeenten hebben in hun raadsbesluiten de opgave en kaders aangegeven voor de verdere uitwerking en plan- en besluitvorming. Is het Osse deel van de Duurzame Polder is de opgave 0,514 PJ ofwel 142 GWh.

In het deel van ‘s -Hertogenbosch van de Duurzame Polder is de 0,86 PJ ofwel 239 GWh minus de opbrengst van nog te realiseren 100 ha zon elders. Mei 2022 zijn het Coalitieakkoord Oss en het Bestuursakkoord ’s-Hertogenbosch gepresenteerd. In Oss heeft dit geen gevolgen voor het eerdere raadsbesluit van 28 januari 2021 of voor de opgave. In ’s-Hertogenbosch zijn er wel gevolgen voor de opgave. Met het Bestuursakkoord 2022-2026 van mei 2022, is de opgave voor ’s-Hertogenbosch verhoogd naar 16 windturbines

Blad 1 van 19

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) projectnummer 0478038.100 Hoofdrapport 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

voor de Duurzame Polder tot 2030 en om de opgave alleen met windenergie in te vullen. Dit vormt het uitgangspunt voor het vervolg van de Duurzame Polder.

Figuur 1.1 Grens gebied Duurzame Polder (grove stippellijn om het gehele gebied). De fijne stippellijn is de gemeentegrens tussen ’s-Hertogenbosch en Oss aan. De kernen maken geen onderdeel uit van het gebied Duurzame Polder. In rood zijn bufferzones rondom de bebouwde kom van Oss (2km) en ’s-Hertogenbosch (1km) opgenomen, waarbinnen de gemeenteraden besloten hebben dat er geen windturbines gerealiseerd mogen worden. Alleen in het centrale deel van de Duurzame Polder is ruimte voor windturbines (zoekgebied windturbines).

In de Statenmededeling van 25 mei 2021, gericht aan provinciale staten van de provincie NoordBrabant, hebben GS van Noord-Brabant hun standpunt verwoord inzake het project Duurzame Polder en de rol van de gemeenten. In deze mededeling is tevens aangegeven op welke manier GS invulling willen geven aan hun rol bij het waarborgen van provinciale belangen in het gebied van de Duurzame Polder. In de RES Noord Oost Brabant 1.0, medio 2021 vastgesteld door beide gemeenteraden (Oss: 9 juni 2021, ‘s-Hertogenbosch 18 mei 2021) is de duurzame energieopgave voor de Duurzame Polder expliciet opgenomen. De gemeenten hebben op 12 oktober 2021 met de provincie en het ministerie van EZK een bestuursovereenkomst gesloten waarbij is afgesproken dat de gemeenten als bevoegd gezag optreden. In de bestuursovereenkomst is het doel vastgelegd om de benodigde vergunningen voor grootschalige opwekking van duurzame energie conform de afspraken in de RES voor 1 januari 2025 verleend te hebben (aan de hand van integrale gebiedsontwikkeling). De Verkenning, de raadsbesluiten, het Coalitieakkoord Oss, het Bestuursakkoord ’s-Hertogenbosch en de bestuursovereenkomst vormen de basis voor de verdere plan- en besluitvorming voor de Duurzame Polder.

Blad 2

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) projectnummer 0478038.100 Hoofdrapport 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

Nu (medio 2022) wordt een start gemaakt met de vervolgstappen: het opstarten van het ontwerpend onderzoek en de m.e.r.-procedure (zie hieronder).

1.2

M.e.r.-procedure, deze Notitie Reikwijdte en Detailniveau, raadpleging en inspraak M.e.r.-procedure: volwaardige en vroegtijdige inbreng milieu in plan- en besluitvorming In het kader van de plan- en besluitvorming voor de Duurzame Polder wordt een m.e.r.procedure (waarbij m.e.r. staat voor milieueffectrapportage) doorlopen en een milieueffectrapport (MER) opgesteld. Dit is wettelijk verplicht omdat het de ontwikkeling van meer dan 20 windturbines mogelijk maakt en omdat op voorhand niet uitgesloten kan worden dat er negatieve effecten optreden op omliggende Natura2000-gebied (zie verder bijlage 2 voor uitleg van de m.e.r.-plicht). Los van de wettelijke verplichting willen de gemeenten Oss en ’s-Hertogenbosch de m.e.r.procedure inzetten voor een zorgvuldig en transparant onderzoek naar de mogelijke effecten van ontwikkeling van de Duurzame Polder. Zodanig dat de gemeenten later in het plan- en besluitvormingstraject alle informatie beschikbaar hebben om tot een zorgvuldige afweging en besluit te komen. En dat voor een ieder duidelijk en transparant is waar deze afweging en keuze op is gebaseerd. Dit is ook het doel van m.e.r.: Volwaardig en vroegtijdig inbrengen van het milieubelang in plan- en besluitvorming (waarbij milieubelangen breed gezien worden, zie verder in Hoofdstuk 5).

De directe aanleiding voor de m.e.r.-procedure is de voorgenomen ontwikkeling van duurzame energie en concreet de ontwikkeling van windturbines. In het milieueffectrapport (MER) worden de effecten van de windturbines op de omgeving onderzocht. Daarnaast wordt de m.e.r. gebruikt om de kansen voor en effecten op en van de overige gebiedsaspecten te onderzoeken om zo een integrale afweging en keuze mogelijk te maken. Dit op basis van de integrale gebiedsbeelden, zoals die in ontwerpend onderzoek worden opgesteld. De m.e.r.-procedure is openbaar en staat open voor reacties van “een ieder”: • aan de “voorkant” bij de start van de m.e.r.-procedure met de vraag: Wat moet in het milieueffectrapport worden onderzocht en op welke manier ? • aan de “achterkant” als de milieuonderzoeken zijn gedaan en het milieueffectrapport is opgesteld met de vraag: Is alle milieu-informatie aanwezig om tot een goede en zorgvuldige afweging en besluitvorming te komen ? Naast dat “een ieder” kan reageren, wordt specifiek een aantal partijen om advies gevraagd: andere overheden, maatschappelijke belangenorganisaties e.d. Dit wordt “raadpleging over reikwijdte en detailniveau” genoemd, een wettelijk verplicht onderdeel van de m.e.r.-procedure.

Ook wordt de Commissie voor de milieueffectrapportage, een onafhankelijk toetsende instantie gevraagd om advies en toetsing van het milieueffectrapport (het vragen om advies is vrijwillig, de toets van het milieueffectrapport wettelijk verplicht). Naast de bovengenoemde “formele” reactiemomenten worden betrokkenen (stuurgroep, gemeenteraadsleden, initiatiefnemers, bewoners en partijen/organisaties) op diverse wijzen betrokken en geïnformeerd. Dit omdat de Duurzame Polder een grote ruimtelijke ontwikkeling is in een groot gebied met veel betrokkenen met veel verschillende belangen. De gemeenten willen zorgvuldig de planvorming uitleggen en betrokkenen zo goed mogelijk informeren over en betrekken bij de onderzoeken. Dit zoals ook al gedaan in het voortraject in de vorm van overleg met een klankbordgroep, overleggen met initiatiefnemers, actiegroepen, maatschappelijke

Blad 3

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) projectnummer 0478038.100 Hoofdrapport 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

belangenorganisaties, ontwerpbijeenkomsten, omgevingsparticipatiebijeenkomsten, het informeren van de stuurgroep en de gemeenteraden e.d. In bijlage 2 wordt uitgebreider ingegaan op de noodzaak voor het doorlopen van de m.e.r.procedure, de procedurele en inhoudelijke eisen aan de m.e.r.-procedure en hoe deze worden ingevuld voor de Duurzame Polder. Deze Notitie Reikwijdte en Detailniveau: startdocument m.e.r.-procedure Deze voorliggende Notitie Reikwijdte en Detailniveau (ook wel NRD genoemd) is het startdocument van de m.e.r.-procedure voor de Duurzame Polder. In deze NRD worden de kaders van en de onderzoeksmethodiek voor het milieueffectrapport MER beschreven: Wat wordt in het MER onderzocht (reikwijdte) en op welke manier (detailniveau). Deze NRD is nog op globaal niveau. Het is bedoeld als startsein en aankondiging van de op te starten m.e.r.-procedure en – onderzoeken. De gemeenten willen bewust samen met de omgeving “ontwerpend onderzoeken” wat in het MER moet worden onderzocht: • Welke opgaven, kansen, waarden en aandachtspunten liggen er in het gebied? • Welke inrichtingsvarianten voor de invulling van de Duurzame Polder moeten worden onderzocht? • Wat zijn aandachtspunten voor de effectenonderzoeken? Wel geeft deze NRD al kaders waarbinnen het “ontwerpend onderzoek” kan plaatsvinden en is beschreven hoe m.e.r.

wordt ingezet in de plan- en besluitvorming voor de Duurzame Polder. Deze NRD wordt voorgelegd aan de partijen, die geraadpleegd worden. De NRD wordt tegelijkertijd ter inzage gelegd, zodat eenieder kan reageren. De adviezen over en reacties op de NRD worden betrokken bij het opstellen van het MER. De Commissie m.e.r. wordt later gevraagd advies te geven over reikwijdte en detailniveau op het moment dat het ontwerpend onderzoek van inrichtingsvarianten is afgerond en concreter duidelijk is wat in het MER wordt onderzocht.

1.3

Leeswijzer Na deze inleiding is in hoofdstuk 2 nader ingegaan op de kaders en uitgangspunten voor de Duurzame Polder: Waarom is ontwikkeling van de Duurzame Polder noodzakelijk en hoe gaat de plan- en besluitvorming voor de Duurzame Polder eruitzien. Vervolgens is in Hoofdstuk 3 een kenschets gegeven van het gebied en is beschreven welke overige ontwikkelingen in en rond de Duurzame Polder spelen. Hoofdstuk 4 beschrijft de werkwijze hoe met “ontwerpend onderzoek” onderzoeksvarianten voor het MER worden ontwikkeld. Tot slot wordt in Hoofdstuk 5 de onderzoeksmethode in het MER beschreven (ook wel beoordelingskader genoemd).: wat wordt in het MER onderzocht en op welke manier In een los bijlagenrapport is achtergrondinformatie opgenomen. Bijlage 1 geeft een overzicht van gebruikte afkortingen en begrippen. In bijlage 2 is de m.e.r.-procedure nader beschreven: noodzaak, procedurele en inhoudelijke eisen en hoe dat wordt ingevuld voor de Duurzame Polder. Bijlage 3 geeft een eerste kenschets van het gebied van de Duurzame Polder. Bijlage 4 beschrijft per thema de onderzoeksmethodiek.

Blad 4

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) projectnummer 0478038.100 Hoofdrapport 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

2

Kader en proces

2.1

Noodzaak Duurzame Polder In diverse rapporten, waaronder het Eindrapport Verkenning Duurzame Polder, maar ook de energieverkenningen van Oss, de Visie Energielandschap van ‘s Hertogenbosch en de Regionale Energiestrategie Noordoost Brabant, is de noodzaak voor grootschalige opwekking van duurzame energie in Oss en ’s-Hertogenbosch onderbouwd. Grootschalige opwekking van duurzame energie is nodig om te kunnen voldoen aan het Klimaatakkoord, de opgaven uit de RES Noordoost Brabant tot 2030 en de gemeentelijke ambitie klimaatneutraal te willen zijn in 2045 (’s-Hertogenbosch)1 / 2050 (Oss). De energieopgave kan niet alleen behaald worden door besparing van energie, gebruik van bestaand dakoppervlak voor zonnepanelen en/of andere duurzame energiebronnen. Windturbines zijn op dit moment de meest efficiënte en kosten-effectieve bronnen van duurzame energie. De Duurzame Polder is in potentie geschikt voor grootschalige opwekking van duurzame energie. Het is een open gebied met veel grondgebonden landbouw en relatief weinig bebouwing en begroeiing. De noodzaak voor grootschalige opwekking van duurzame energie door windturbines in de Duurzame Polder is onderschreven door de gemeenteraden in de raadsbesluiten over de Duurzame Polder.

Daarin is ook onderschreven dat ontwikkeling van de Duurzame Polder niet alleen gaat/kan gaan over opwekking van duurzame energie, maar ook andere waarden en belangen in ogenschouw genomen worden, waardoor een integrale gebieds-ontwikkeling plaatsvindt.

2.2

Proces Duurzame Polder In het voorjaar 2022 is de vervolgfase gestart in de plan- en besluitvorming voor de ontwikkeling van de Duurzame Polder. Deze vervolgfase bouwt voort op de Verkenning uit 2020, heeft de raadsbesluiten en de bestuursovereenkomst als uitgangspunt en moet leiden tot afweging en besluitvorming door de gemeenten. Concreet betekent dit dat de gemeenten uiterlijk 1 januari 2025 vergunningen moeten hebben verleend voor de grootschalige opwekking van duurzame energie met windturbines (conform de afspraken in de RES en de bestuursovereenkomst). Dit in samenhang met andere waarden en kansen in het gebied (integrale gebiedsaanpak). Voor de route tot 2025 is een Plan van Aanpak opgesteld, waarin een proces is voorgesteld dat bestaat uit vier fasen (figuur 2.1): 1. Notitie reikwijdte en detailniveau; 2. Ontwerpend onderzoek. Dit leidt tot een kansen- en waardenkaart, een aantal kansrijke integrale inrichtingsvarianten voor de ontwikkeling van de Duurzame Polder en een uitgewerkt beoordelingskader. Deze worden, nog ongewogen, in een Tussenrapportage aan de gemeenten voorgelegd; 3. Onderzoek en afweging van de inrichtingsvarianten, richting een keuze (door de gemeenten) voor een Voorkeursalternatief, inclusief een concept-MER; 4. Besluitvorming over het Voorkeursalternatief en het MER en de vergunningverlening.

Naar verwachting wordt de ruimtelijke procedure doorlopen via een BoPa (Omgevingsvergunning buitenplanse omgevingsplanactiviteit).

1

Bestuursakkoord ’s Hertogenbosch mei 2022

Blad 6

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) projectnummer 0478038.100 Hoofdrapport 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

Figuur 2.1 Processchema Duurzame Polder (bron: Plan van Aanpak Duurzame Polder)

Er wordt één MER opgesteld, dat met de uiteindelijke besluiten/vergunningen in procedure wordt gebracht. Het ontwerpend onderzoek van kansrijke integrale inrichtingsvarianten voor de gebiedsontwikkeling wordt ondersteund met een milieuonderzoek met een nog globaal, verkennend, agenderend karakter: wat zijn waarden en aandachtspunten in het gebied, wat zijn op hoofdlijnen verschillen in effecten tussen inrichtingsvarianten. Milieuonderzoek en ontwerpend onderzoek werken in deze fase interactief en iteratief. De uitwerking en vastlegging van het Voorkeursalternatief wordt ondersteund door een milieuonderzoek met meer gedetailleerde toetsende onderzoeken ten behoeve van de definitieve afweging en besluiten in de vergunning(en). In beide onderzoeksfasen is ruime aandacht voor omgevingsparticipatie. Gemeenteraadsleden, initiatiefnemers, bewoners en partijen/organisaties worden op relevante momenten geïnformeerd en betrokken. Het vervolg van 2022 wordt gebruikt voor het ontwerpend onderzoek. Dat start met het in beeld brengen van waarden, belangen, kansen en opgaven. Niet alleen vanuit het belang van de windturbines, maar ook vanuit de andere gebiedsthema’s op het gebied van natuur, wonen, klimaatadaptatie, landbouw, recreatie en cultuurhistorie. Aandachtspunt hierbij is dat de opgave voor de duurzame energie concreet gekwantificeerd is en in de tijd leidend.

Voor de overige thema’s wordt eerst een verkenning gedaan. Dit begint niet “blanco”: er liggen vanuit de beide gemeenten al diverse kaders voor de Duurzame Polder (o.a. Visie Energielandschap ’s-Hertogenbosch, Visie Bomen, Water en groen ’s-Hertogenbosch, Visie Vitaal Buitengebied Oss, Agrarische visie Oss, Routekaart Groen Blauw Natuur Oss, Visie recreatie en toerisme Oss, Erfgoedvisie Oss, bestemmingsplannen Buitengebied etc.). Er wordt rekening gehouden met verschillen in beleid en visie tussen beide gemeenten op de Duurzame Polder, zoals vastgelegd in bovenstaande beleidsdocumenten. Er ligt al een aantal beleidskaders voor de Duurzame Polder vast. Dit kan betekenen dat er verschillende kansen en waarden op de grondgebieden van beide gemeenten tot uitdrukking komen.

Blad 7

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) projectnummer 0478038.100 Hoofdrapport 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

De waarden, belangen, kansen en opgaven worden op een kansen- en waardenkaart bij elkaar gebracht en geconceptualiseerd. Dit geeft uitgangspunten voor de verkenning van ontwerprichtingen, wat leidt tot verschillende inrichtingsvarianten. Dit is een “divergerende”, breed onderzoekende fase vanuit een brede blik, mogelijkheden naast elkaar verkennen, en visualiseren. Het zwaartepunt van deze fase ligt op landschappelijk en ruimtelijk verkennen en ontwerpen en verbeelden. Dit ontwerpend onderzoek vindt in samenspraak met de omgeving plaats in een aantal ontwerp-bijeenkomsten. Resultaat van deze eerste fase van onderzoekend ontwerp is een reeks naast elkaar staande en nog niet onderling gewogen inrichtingsvarianten voor de Duurzame Polder. De varianten worden begin 2023 gebundeld in een Tussenrapportage en ter kennisname en consultatie aan de gemeenten voorgelegd. In deze fase wordt ook advies gevraagd aan de Commissie m.e.r. over de reikwijdte en detailniveau van het MER (wat moet in het MER worden onderzocht en op welke manier). 2023 staat in het teken van het onderzoeken van de inrichtingsvarianten gericht op de afweging en keuze van de gemeenten voor een Voorkeursalternatief. Dit is de “convergerende” fase, waarin uit de veelheid aan varianten de beste variant (het Voorkeursalternatief) wordt gedestilleerd. Ook in deze fase wordt nadrukkelijk met belanghebbenden afgestemd.

In deze fase worden de milieuaspecten en andere waarden van de integrale gebiedsontwikkeling beoordeeld. Voor de concrete duurzame energieopgave gebeurt dit door concrete toetsing van effecten, voor de overige gebiedsaspecten concreet als mogelijk en meer verkennend onderzoekend naar kansen, mogelijkheden en aandachtspunten waar concreet nog niet mogelijk is. Deze fase leidt tot een Voorkeursalternatief (VKA) met bijbehorend concept MER onderzoek, die ter vaststelling aan de gemeenten worden voorgelegd. 2024 wordt gebruikt voor de besluitvorming over het Voorkeursalternatief en het MER en de vergunningverlening. Naar verwachting wordt de ruimtelijke procedure doorlopen via een BoPa (Omgevingsvergunning buitenplanse omgevingsplanactiviteit). Dit in nauwe afstemming en interactie met al lopende plan- en besluitvormingstrajecten zoals de omgevingsvisies van beide gemeenten. Opdracht is dat de gemeenten uiterlijk 1 januari 2025het formele besluit over de vergunning voor de windturbines nemen. Het ontwerp besluit en MER worden samen ter inzage gelegd zodat een ieder erop kan reageren. Ook wordt de Commissie m.e.r. gevraagd een toetsingsadvies uit te brengen op het MER.

Rolverdeling Initiatiefnemer Voor de Duurzame Polder zijn er twee typen initiatiefnemers: • De gemeenten ’s-Hertogenbosch en Oss: zijn samen initiatiefnemer van de ontwikkeling van de Duurzame Polder als geheel en de plan- en besluitvorming daarvoor; • De initiatiefnemers van concrete ontwikkelingen in de Duurzame Polder, zoals de initiatieven voor windturbines. De gemeenten nemen nu het initiatief voor de plan- en besluitvorming en daarmee ook de m.e.r.-procedure. De gemeenten zijn hiervoor als bevoegd gezag ook verantwoordelijk voor. De gemeenten ’s Hertogenbosch en Oss laten het MER voor de Duurzame Polder opstellen. Het MER zal door de initiatiefnemers/ontwikkelaars van de windturbines gebruikt worden bij de uiteindelijke aanvraag van de vergunning Bij de totstandkoming van het MER worden de belanghebbenden betrokken.

Blad 8

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) projectnummer 0478038.100 Hoofdrapport 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

Bevoegd gezag De gemeenten ’s-Hertogenbosch en Oss zijn, ieder voor het eigen grondgebied, het bevoegd gezag voor de ruimtelijke plannen en besluiten voor de Duurzame Polder en daarmee ook het bevoegd gezag voor de m.e.r.-procedure. In het plan- en besluitvormingstraject worden de stuurgroep en de gemeenteraden regelmatig en bij belangrijke keuzemomenten geïnformeerd en gehoord. In ieder geval bij: • Het vrijgeven van deze Notitie Reikwijdte en Detailniveau voor publicatie; • De afbakening / keuze voor inrichtingsvarianten in de Tussenrapportage zoals die in het MER onderzocht gaan worden; • De keuze voor het Voorkeursalternatief; • De uiteindelijke vastlegging in besluiten/vergunningen. Duurzame energieopwekking en bevoegd gezag Voor de windturbine-initiatieven van meer dan 100 MW is het Rijk bevoegd gezag. In overleg kan besloten worden om de bevoegdheden van het Rijk over te dragen aan de provincie of aan de gemeenten. Voor de Duurzame polder is dit gedaan: het Rijk en de provincie hebben de bevoegdheid overgedragen aan de gemeenten. ’s Hertogenbosch en Oss.

Rol provincie en Rijk De provincie Noord-Brabant en het Rijk zijn nauw betrokken bij de ontwikkeling van de Duurzame Polder. Dit vanwege hun duurzame energie- en andere gebiedsbelangen. Formeel zijn ze bevoegd gezag voor grootschalige projecten voor opwekking van duurzame energie, maar deze bevoegdheid hebben ze in de bestuursovereenkomst overgedragen aan de gemeenten. Provincie en Rijk zijn daarmee formeel geen initiatiefnemer/bevoegd gezag van de Duurzame Polder. Beide partijen blijven wel betrokken bij de plan- en besluitvorming en houden eigen bevoegdheden ten aanzien van rijks- en provinciale belangen (bijvoorbeeld op het gebied van natuur, water, cultuurhistorie). Betrokken bestuurlijke organen en belangenorganisaties Onder de betrokken bestuurlijke organen en belangenorganisaties worden die partijen bedoeld die belangen hebben in de Duurzame Polder. Deze worden door de gemeenten betrokken in de plan- en besluitvorming. In de m.e.r.-procedure worden deze partijen geraadpleegd over reikwijdte en detailniveau van het MER en krijgen ze de gelegenheid, zoals een ieder, om te reageren op het MER. Het staat het bevoegd gezag deels vrij te bepalen wie wordt geraadpleegd. Overige overheden zoals provincie, buurgemeenten en waterschap moeten worden geraadpleegd.

Daarnaast is het gangbaar (maar ter afweging van bevoegd gezag) om partijen als netwerkbeheerders, Defensie, Rijkswaterstaat, Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, landbouw-, recreatie en milieuorganisaties, bedrijvenverenigingen, klankbordgroep en dorps-/wijkraden en andere belangengroeperingen te raadplegen. Alle genoemde partijen hebben sowieso het recht op inspraak, zienswijze en beroep (mits belanghebbend). Bewoners/grondeigenaren/gebruikers en overige betrokkenen/belanghebbenden In de m.e.r.-procedure is vastgelegd dat eenieder recht heeft op inspraak tijdens de m.e.r. procedure, aan de “voorkant” over reikwijdte en detailniveau en aan de “achterkant” over het MER. De gemeenten informeren eenieder tijdig via de gebruikelijke openbare communicatiekanalen wanneer en op welke wijze de inspraakmogelijkheden zich voordoen. Naast de formele raadpleging en inspraakmogelijkheden wordt een omgevingsparticipatietraject ingericht voor de Duurzame Polder om betrokkenen en belanghebbenden tijdig te informeren en vooraf te betrekken bij de plan- en besluitvorming en de onderzoeken.

Blad 9

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) projectnummer 0478038.100 Hoofdrapport 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

3

De referentiesituatie

3.1

Inleiding In het MER worden de effecten van ontwikkeling van de Duurzame Polder vergeleken met de referentiesituatie. De referentiesituatie is de toekomstige situatie in het gebied zonder de ontwikkeling van de Duurzame Polder. De referentiesituatie is de huidige situatie en de autonome ontwikkeling van het gebied. Referentiesituatie = huidige situatie + autonome ontwikkeling Referentiesituatie: situatie in het gebied zonder de voorgenomen ontwikkeling van de Duurzame Polder Huidige situatie: bestaande / feitelijke situatie in het gebied Autonome ontwikkelingen: ontwikkelingen in het gebied anders dan de voorgenomen ontwikkeling van de Duurzame Polder

Als referentiejaar is 2035 gekozen, 10 jaar na verwachte vaststelling van het ruimtelijke besluit. Voor effecten op Natura 2000-gebieden geldt dat deze bepaald moeten worden ten opzichte van de huidige situatie (2022/2023), zoals gesteld in de Wet natuurbescherming.

3.2

De huidige situatie In het MER wordt uitgebreid ingegaan op de referentiesituatie. Hiervoor wordt de eerdere analyse in het kader van het Eindrapport Verkenning Duurzame Polder gebruikt. Deze analyse is samengevat in het Verhaal van de polder, als bijlage opgenomen bij het Eindrapport Verkenning. In het MER wordt deze analyse als nodig geactualiseerd. In bijlage 2 van deze NRD is mede op basis van het Verhaal van de Polder een eerste indruk gegeven van de Duurzame Polder.

3.2.1

Autonome ontwikkelingen In en rond het gebied spelen autonome ontwikkelingen, die ook zonder ontwikkeling van de Duurzame Polder effect (kunnen) hebben op en rond het gebied. Voor het MER is het van belang om na te gaan of de ontwikkeling van de Duurzame Polder: • Belemmerd wordt door autonome ontwikkelingen; • Belemmering kan vormen voor autonome ontwikkelingen; • Tot cumulatie van effecten met autonome ontwikkelingen kan leiden.

Blad 10

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) projectnummer 0478038.100 Hoofdrapport 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

Autonome ontwikkelingen zijn te onderscheiden in: • Trendmatige- en/of beleidsmatige ontwikkelingen: bijvoorbeeld ontwikkelingen in de landbouw, groei/krimp bevolking; • Zekere toekomstige ontwikkelingen: concrete ruimtelijke ontwikkelingen zoals al vastgelegd in (vastgestelde) ruimtelijke besluiten; • (Nog) Onzekere toekomstige ontwikkelingen: ontwikkelingen zoals voorzien/voorgesteld in beleidsstudies, visies of die zich nog in het plan- en besluitvormingstraject bevinden. Deze zijn nog niet vastgesteld, hebben daarmee formeel nog geen status, en zijn daarmee nog niet concreet. Deze worden ook wel raakvlakprojecten genoemd. Het MER hoeft formeel alleen rekening te houden met zekere toekomstige ontwikkelingen, nog niet met onzekere toekomstige ontwikkelingen of algemene trendmatige en/of beleidsmatige ontwikkelingen. Toch is het verstandig daar wel kennis van te nemen om als nodig rekening mee te kunnen houden. In het MER wordt een analyse uitgevoerd naar de relevante autonome ontwikkelingen. Hieronder is een eerste, niet limitatieve, overzicht opgenomen. Zekere toekomstig ontwikkelingen • Amsteleind : Oss stelt momenteel (voorjaar 2022) een bestemmingsplan op voor Amsteleind (voorheen Oss-West genoemd) een woningbouwlocatie voor 3.000 woningen ten westen van de bestaande bebouwing van Oss. Amsteleind ligt in het buitengebied en grenst aan het gebied voor de Duurzame Polder.

• Uitbreiding De Groote Wielen: direct ten westen van de Duurzame Polder ligt de woningbouwlocatie De Groote Wielen. ’s-Hertogenbosch is bezig met de plan- en besluitvorming voor de uitbreiding van deze woningbouwlocatie (bestemmingsplan De Groote Wielen Noordoosthoek). Beleidsmatige ontwikkelingen • Omgevingsvisie Oss: Oss is bezig met het opstellen van een Omgevingsvisie. Onderdeel/bouwsteen daarvan is de Deelvisie Vitaal Buitengebied, vastgesteld in september 2021. In de Deelvisie staat de visie van Oss op het buitengebied en daarmee ook de Duurzame Polder. De Deelvisie stelt over de Duurzame Polder dat er integrale gebiedsontwikkeling gaat plaatsvinden waar grootschalige energieopwekking gecombineerd wordt met ontwikkeling van de landbouw. Dit beïnvloedt het landschap maar biedt mogelijk ook kansen voor natuurontwikkeling en klimaatadaptatie. Oss ziet in haar deel van de Duurzame Polder geen ruimte voor zonnevelden in verband met het huidige agrarische gebruik. • Overig relevant beleid Oss: zoals Agrarische visie Oss, Routekaart Groen Blauw Natuur, Bestemmingsplan Buitengebied, Visie recreatie en Toerisme, Erfgoedvisie Oss. • Omgevingsvisie ’s-Hertogenbosch: ’s-Hertogenbosch is gestart met het opstellen van een Omgevingsvisie. Onderdeel / bouwsteen daarvan wordt een gebiedsvisie buitengebied. Het streven is de publicatie van de Ontwerp Omgevingsvisie eind 2023.

• Visie Energielandschap ’s-Hertogenbosch: In de Visie Energielandschap geeft de gemeente beleidskaders voor de opwekking van Duurzame Energie. Er zijn gebieden aangewezen voor het inpassen van, vrijwaren van of transformeren naar duurzame energieopwekking. De Duurzame Polder is aangewezen als transformatiegebied. • Overig relevant beleid ‘s -Hertogenbosch: zoals Ruimtelijke Structuurvisie Stad Tussen Stromen ‘s-Hertogenbosch, Visie Bomen, Water en groen, ’s-Hertogenbosch Groen en

Blad 11

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) projectnummer 0478038.100 Hoofdrapport 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

•

•

•

Klimaatbestendig, Bestemmingsplan Buitengebied Noord en Kloosterstraat, Bestemmingsplan Buitengebied Maasdonk. Coalitieakkoord Oss / Bestuursakkoord ’s-Hertogenbosch: Er zijn door de nieuwe colleges van Oss en ‘s -Hertogenbosch eind mei nieuwe collegeakkoorden gesloten. ’s-Hertogenbosch heeft in haar Bestuursakkoord de opgave voor duurzame energieopwekking in de Duurzame Polder aangepast en daarnaast besloten dat ze in de Duurzame Polder net als Oss geen ruimte ziet voor zonnevelden. Verordening ruimte Provincie Noord-Brabant: de provincie Noord-Brabant heeft in het voorjaar 2022 haar definitieve Omgevingsverordening vastgesteld. De Omgevingsverordening zal vanaf 1 januari 2023 de nu nog geldende Interim Verordening vervangen. De Omgevingsverordening stelt regels en kaders voor het gebruik van het buitengebied in Brabant en daarmee ook voor de Duurzame Polder. RES: Noord-Oost-Brabant heeft de Regionale Energiestrategie vastgesteld. Hierin is de regionale opgave voor opwekking van duurzame energie vastgelegd. De Duurzame Polder maakt hier onderdeel van uit. De RES-en worden elke twee jaar geactualiseerd: de RES 2.0 moet in juli 2023 gereed zijn.

Trendmatige ontwikkelingen (niet limitatief overzicht) • Netwerkproblematiek: het elektriciteitsnetwerk in de regio is/raakt overbelast. Dit kan belemmerend werken voor initiatieven voor grootschalige opwekking van energie zoals in de Duurzame Polder. De netwerkbeheerders zijn bezig met netwerkstudies: waar en hoe moet het netwerk in de komende jaren opgewaardeerd worden. • Woningbouwopgave: Nederland en daarmee ook de regio ’s Hertogenbosch en Oss hebben een grote woningbouwopgave. In de zoektocht naar geschikte locaties wordt ook naar uitleglocaties in het buitengebied gekeken. Bovengenoemde initiatieven bij De Groote Wielen en Amsteleind zijn hier voorbeelden van. • Landbouwtransitie: Een groot deel van de Duurzame polder is in gebruik voor (grootschalige) landbouw. De landbouwsector staat echter al jaren onder druk door o.a. toenemende regeldruk, toenemende kosten/afnemende opbrengsten, de stikstofcrisis, emissie-eisen aan de stallen, verdroging, toenemende druk om meer milieu-/ natuurvriendelijk te boeren, tekort aan opvolgers e.d. Vraag is hoe de landbouwsector zich de komende jaren gaat ontwikkelen en wat nieuwe verdienmodellen voor de landbouw gaan en kunnen gaan worden. • Natuur: de realisatie van de ecologische verbindingszone langs de Hertogswetering; • Klimaatadaptatie/biodiversiteit: Nederland ervaart in toenemende mate de gevolgen van klimaatverandering.

Ook gaat de biodiversiteit al decennialang achteruit. In poldergebieden als de Duurzame Polder spelen met name langere perioden van extreme droogte en de gevolgen van extreme piekbuien in relatie tot het intensieve agrarische gebruik. Algemeen landelijk beleid is dat meer ruimte gegeven wordt aan water en groen om de gevolgen van de klimaatverandering te verminderen en tegelijkertijd de biodiversiteit te vergroten. • Gezondheid: gezondheid is voor veel mensen een steeds belangrijker aandachtspunt in plan- en besluitvorming. Voor de Duurzame Polder speelt met name de gezondheid rond veehouderijen en de gezondheid in de nabijheid van windturbines. Voor beide aspecten lopen al jaren studies.

Blad 12

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) projectnummer 0478038.100 Hoofdrapport 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

4

Voorgenomen activiteit en varianten

4.1

Inleiding In het MER worden de effecten van diverse inrichtingsvarianten voor de Duurzame Polder onderzocht. Ontwikkeling van de Duurzame Polder wordt in m.e.r.-termen de voorgenomen activiteit genoemd, het onderzoek wordt variantenonderzoek genoemd. Zoals in hoofdstuk 1 al is gesteld, worden in deze NRD nog geen varianten gepresenteerd. De gemeenten willen juist samen met de omgeving “ontwerpend onderzoeken” welke inrichtingsvarianten in het MER moeten worden onderzocht. Onderstaand zijn al wel kaders en uitgangspunten beschreven waarbinnen het “ontwerpend onderzoek” kan en moet plaatsvinden. Dit wordt verder uitgewerkt in het MER. Algemeen uitgangspunt is dat er bij de ontwikkeling van inrichtingsvarianten gestreefd wordt naar een zo breed mogelijk “palet” vanuit de verschillende opgaven, waarden, kansen en belangen. In het MER wordt beoogd de “hoeken van het speelveld” in beeld te brengen, zodat de gemeenten in staat zijn alle mogelijke belangen mee te nemen in zijn afweging en een ruime keuze aan mogelijkheden heeft. Uitgangspunt hierbij is dat er integrale beelden worden ontwikkeld met wisselende zwaartepunten in kansen en waarden met verschillende varianten in de opstelling van windturbines. Daarbij geldt wel vanuit m.e.r.-optiek dat varianten reëel, realistisch en uitvoerbaar moeten zijn. Op voorhand niet -realistische varianten worden niet in het MER onderzocht.

4.2

Kaders en uitgangspunten variantenontwikkeling Afstand zoekgebied windturbines tot bebouwde kom Aandachtspunt vanuit de raadsbesluiten is dat de gemeenteraden hebben vastgesteld dat het zoekgebied voor windturbines een minimale afstand aan moet houden van de bebouwde kom: • Oss: tenminste 2 km van de huidige bebouwde komgrens; • ’s-Hertogenbosch: tenminste 1 km van tot bebouwde kom van de kernen (en gerekend vanaf de grens van het in procedure zijnde bestemmingsplangebied “De Groote Wielen Noordoosthoek”)2

2

Naast de 1 km grens zijn in ‘s-Hertogenbosch nog andere ruimtelijke relevante moties aangenomen waaraan invulling moet worden gegeven: - Motie – ‘Wind te Gast’: Naast de 1 km afstand (zie hierboven): scenario’s uitwerken voor de verhouding zon/windenergie-opgave: 50%wind,50% zon, 65%wind, 35%zon en 75%wind en 25% zon + minimalisatie van zichtlijnen op het energiepark vanuit de woonkern door de aanleg van een park met hoge bomen, waarbij het uitgangspunt is dat de investering gedragen wordt door initiatiefnemers in het energiepark. NB: In het Bestuursakkoord van mei 2022 is opgenomen dat in de Duurzame Polder alleen ruimte is voor windenergie. Dit zal dan ook uitgangspunt zijn voor de m.e.r.-procedure: uitsluitend windenergie in de Duurzame Polder. - Motie “uitwerken scenariomogelijkheid woningbouw in de Rosmalense Polder westelijk van de Grintweg”. Hierbij wordt gevraagd eventuele woningbouw westelijk van de Grintweg mee te nemen bij uitwerking van de scenario’s van de Rosmalense Polder. NB-2: In het Bestuursakkoord van mei 2022 is opgenomen dat er een klimaatbos komt tussen De Groote Wielen en de Grintweg. - Motie “Maatregelen ter bescherming van vogels”: Initiatiefnemers voor de plaatsing van windturbines moeten alle technisch uitvoerbare maatregelen treffen om slachtoffers onder vogels en vleermuizen te voorkomen.

Tevens moeten ze compensatiegebieden aanleggen in de regio, die zo worden aangelegd dat het gunstig is voor de vogelpopulatie.

Blad 13

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) projectnummer 0478038.100 Hoofdrapport 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

De afgesproken contouren van 2 en 1 kilometer leiden er toe dat de windturbines in het hart van het gebied Duurzame Polder worden geplaatst. In figuur 1.1 is te zien welk zoekgebied voor wind (in wit) binnen de contouren van 2 en 1 km (in rood) beschikbaar blijft. In Oss ligt het westelijk deel van de voorziene woningbouwlocatie Amsteleind binnen de 2 km afstandsgrens. In ‘s -Hertogenbosch is de 1 km grens bepaling gerekend vanaf de grens van het in procedure zijnde bestemmingsplangebied “De Groote Wielen Noordoosthoek. In het MER wordt voor de volledigheid en zorgvuldigheid ook een alternatief onderzocht met ook binnen de 1 en 2 km afstandsgrens windturbines. Dit om een compleet beeld te krijgen van de verschillen in effecten tussen de varianten met en zonder 1 en 2 km begrenzing en ter onderbouwing van de 1 en 2km begrenzing. Waarden en belangen in het gebied Naast de energieopgave zijn de bestaande waarden en belangen (en ambities en doelstellingen daarvoor) belangrijke bouwstenen voor de variantenontwikkeling. Hier is in de raadsbesluiten nadrukkelijk aandacht voor gevraagd.

In het Eindrapport Verkenning Duurzame Polder is geconstateerd dat in de Duurzame Polder veel belangen en gebiedsopgaven spelen: • het behouden van de kwaliteit van de woon en leefomgeving met rust en ruimte en aandacht voor de gezondheid van de mensen die er wonen en werken; • het behouden van goede landbouwgrond en het bieden van nieuwe verdienmodellen om een omslag naar duurzame vormen van landbouw mogelijk te maken (landbouwtransitie); • het behouden en versterken van de natuurgebieden voor beschermde vogels en andere natuur, waarmee de biodiversiteit wordt versterkt; • het omgaan met klimaatverandering (klimaatadaptatie); • het benutten van bestaand erfgoed (Zuiderwaterlinie, eendenkooien en Beerse Overlaat) en het zoveel mogelijk beschermen van het archeologisch en cultuurhistorische bodemarchief; • het verkennen van kansen voor recreatieve routes door het gebied; • het gebruik van het gebied als laagvlieggebied door defensie. (NB: het laagvlieggebied van defensie is een aandachtspunt, maar geen strikte belemmering: Het heeft geen formele juridische status). In het ontwerpend onderzoek worden deze waarden en belangen nader verkend. Aandachtspunt: netwerkaansluiting Belangrijk aandachtspunt voor grootschalige opwekking van duurzame energie in de Duurzame Polder is de capaciteit van het elektriciteitsnetwerk.

De netwerkcapaciteit staat de laatste jaren ernstig onder druk, door de toenemende vraag naar elektriciteit en de toenemende teruglevering van elektriciteit door duurzame opwekking. Voor een initiatief als de Duurzame Polder is aanpassing van het netwerk noodzakelijk. Hiervoor wordt afgestemd met de netwerkbeheerders. Een geschikte aansluiting op het netwerk is een bouwsteen voor de variantenontwikkeling.

Blad 14

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) projectnummer 0478038.100 Hoofdrapport 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

Variantenontwikkeling Bij de variantenontwikkeling wordt gestreefd naar het in beeld brengen van “hoeken van het speelveld”: onderscheidende varianten. Alle waarden en belangen in één alternatief bijeenbrengen gaat mogelijk niet. Er wordt in de varianten daarom gevarieerd met het meer of minder op de voorgrond zetten van waarden en belangen. Centraal staat de leidende duurzame energieopgave. Daarnaast worden opgaven en kansen vanuit de andere gebiedsaspecten ingebracht. Daarbij wordt soms bewust de grenzen van uitgangspunten opgezocht. Een hoek van het speelveld is hoe de duurzame energiedoelstelling gecombineerd kan worden met een zo beperkt mogelijke hinder op de omgeving. Ook kunnen andere thema’s als natuur, wonen, klimaatadaptatie, landbouw, recreatie en cultuurhistorie als bouwsteen voor een inrichtingsalternatief dienen. Bovengenoemd zijn voorbeelden waaraan gedacht kan worden bij de variantenontwikkeling. De daadwerkelijke variantenontwikkeling zal plaatsvinden in het begin van het ontwerpend onderzoek, in samenspraak met de omgeving.

Blad 15

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) projectnummer 0478038.100 Hoofdrapport 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

Gebruikte bronnen Gemeente Oss (28 januari 2021). Raadsbesluit Duurzame Polder. Gemeente Oss (september 2021). Gebiedsvisie Vitaal Buitengebied Oss. Gemeente ’s-Hertogenbosch (7 juli 2020). Visie Energielandschap. Gemeente ’s-Hertogenbosch (6 oktober 2020). Raadsbesluit Duurzame Polder. Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, Provincie Noord-Brabant, Gemeente ‘s -Hertogenbosch en Gemeente Oss (12 oktober 2021). Bestuursovereenkomst Project Duurzame Polder. Projectorganisatie Duurzame Polder (16 maart 2020). Eindrapport Verkenning Duurzame Polder inclusief bijlagen, waaronder Bijlage A Verhaal van de Polder. Regionale Energiestrategie Noordoost-Brabant (2020). Concept-RES regio Noordoost-Brabant, definitieve versie. https://www.duurzamepolder.nl https://www.s-hertogenbosch.nl/duurzamepolder https://www.oss.nl/inwoners/actueel/plannen-enprojecten/Duurzame_polder_tussen_Oss_en_s-Hertogenbosch kaartbank.brabant.nl

Blad 19

Inhoudsopgave Bijlage 1 Afkortingen en begrippen Bijlage 2 Toelichting m.e.r.-procedure Bijlage 3 Kenschets huidige Duurzame Polder Bijlage 4 Onderzoeksmethodiek

Blz.

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) Bijlagenrapport projectnummer 0478038.100 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

Bijlage 1 Afkortingen en begrippen autonome ontwikkeling

1. Ruimtelijk-planologische ontwikkeling van het gebied op basis van bestaand en voorgenomen beleid, zonder de voorgenomen activiteit. 2. Ontwikkeling van het gebied zonder de voorgenomen activiteit

beoordelingskader

geheel van aspecten en criteria, op basis waarvan de effecten van de voorgenomen activiteit op de omgeving worden bepaald

bevoegd gezag

1. De overheidsinstantie die bevoegd is tot het nemen van het besluit op grond waarvoor de m.e.r.-verplichting bestaat 2. de overheid die bevoegd is een besluit te nemen over de voorgenomen activiteit van de initiatiefnemer

Cie m.e.r.

Commissie voor de milieueffectrapportage

Commissie voor de m.e.r.

een landelijke commissie van ca. 180 onafhankelijke milieudeskundigen; zij adviseren het bevoegd gezag over de richtlijnen voor het milieueffectrapport en over de kwaliteit van de informatie in het rapport. Per m.e.r. wordt een werkgroep samengesteld.

ecologische hoofdstructuur (EHS)

Oude naam voor Natuurnetwerk Nederland (NNN)

ecologische verbindingszone (EVZ) gebied opgenomen in het Natuur Netwerk Nederland (NNN), dat verbreiding, migratie en uitwisseling van (dier)soorten tussen natuurgebieden mogelijk maakt effect

verandering ten opzichte van de huidige situatie en autonome ontwikkeling door / na realisering van de voorgenomen activiteit

externe veiligheid

veiligheid voor de mens (individueel of in groepen) in de omgeving van gevaarlijke activiteiten, met name activiteiten waarbij gevaarlijke stoffen kunnen vrijkomen

huidige situatie

momentele toestand van een gebied of aspect

infrastructuur

systeem van voorzieningen en verbindingen als spoorwegen en vaarwegen, hoofdtransportleidingen, waterleidingen e.d. wijze waarop de voorgenomen activiteit, in dit geval ontwikkeling van de Duurzame Polder, kan worden gerealiseerd

inrichtingsvariant

Blad 1

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) Bijlagenrapport projectnummer 0478038.100 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

inspraak

mogelijkheid om informatie te verkrijgen en op basis daarvan een mening, wensen of bezwaren kenbaar te maken, bijvoorbeeld voor een activiteit waarover (door de overheid) een besluit zal worden genomen

leefbaarheid

maat voor de kwaliteit van de leefomgeving

m.e.r.

milieueffectrapportage, procedure zoals vastgelegd in de Wet milieubeheer

MER

milieueffectrapport, rapport waarin de milieueffecten van meerdere alternatieven van een voorgenomen activiteit onderzocht, vergeleken en beoordeeld worden

m.e.r.-plichtige activiteit

activiteit met, volgens bijlage C van het Besluit m.e.r. van de Wet milieubeheer en / of de provinciale milieuverordening, naar verwachting dusdanige nadelige milieueffecten dat een m.e.r. procedure moet worden doorlopen voorafgaand aan realisering

m.e.r.-plicht

de verplichting tot het opstellen van een milieueffectrapport voor een bepaald besluit over een bepaalde activiteit

milieu

het geheel van en de relaties tussen water, bodem, lucht, mensen, dieren, planten en goederen (Wet milieubeheer)

milieueffecten

gevolgen van een activiteit voor het fysieke milieu, gezien vanuit het belang van de bescherming van mensen, dieren, planten, goederen, water, bodem, lucht en de relaties daartussen, ook de bescherming van esthetische, natuurwetenschappelijke en cultuurhistorische waarden (Wet milieubeheer)

Natuur Netwerk Nederland (NNN)) Netwerk van nationale en regionale natuurkerngebieden, natuurontwikkelingsgebieden en ecologische verbindingszones dat prioriteit krijgt in het natuur- en landschapsbeleid van de Nederlandse (rijks)overheid, zoals vastgelegd in de het Structuurvisie Ruimte en Infrastructuur en verder uitgewerkt in provinciale structuurvisies en verordeningen. Natuur Netwerk Brabant (NNB)

Noord-Brabants deel van de NNN

Notitie reikwijdte en detailniveau

startdocument voor de m.e.r.-procedure

NRD

Notitie reikwijdte en detailniveau: startdocument voor de m.e.r.-procedure

Passende beoordeling

Beoordeling van effecten op Natura2000-gebieden, als dit niet op voorhand (in een voortoets) kan worden uitgesloten (Wet natuurbescherming)

Blad 2

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) Bijlagenrapport projectnummer 0478038.100 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

plangebied

gebied, waarin de voorgenomen activiteit wordt gerealiseerd en dat wordt vastgelegd in het ruimtelijk besluit

plan-m.e.r.

Milieubeoordeling gekoppeld aan kaderstellend plan (structuurvisie, globaal bestemmingsplan/inpassingsplan) (procedure)

Plan-MER

Milieueffectrapport behorend bij de plan-m.e.r.-procedure

project-m.e.r.

Milieubeoordeling gekoppeld aan concreet plan of besluit (concreet bestemmingsplan/inpassingsplan, vergunning) (procedure)

Plan-MER

Milieueffectrapport behorend bij de project-m.e.r.procedure

raadpleging

het aan betrokken bestuurlijke organen vragen naar advies over de reikwijdte en het detailniveau van het plan-m.e.r.

referentiesituatie

huidige situatie en autonome ontwikkeling: toekomstige situatie van een gebied of aspect op basis van ontwikkeling van de huidige situatie door bestaand en voorgenomen beleid

studiegebied

gebied, waar als gevolg van de voorgenomen activiteit effecten kunnen optreden (omvang kan per aspect variëren)

voorgenomen activiteit

datgene, wat de initiatiefnemer wil realiseren

wettelijke adviseurs

de in de Wet milieubeheer wettelijk aangewezen adviseurs inzake m.e.r.-plichtige activiteiten

Blad 3

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) Bijlagenrapport projectnummer 0478038.100 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

Bijlage 2 Toelichting M.e.r.-procedure Vooraf: Samenvattende conclusie en keuze m.e.r. Duurzame Polder Ontwikkeling van de Duurzame Polder bevat activiteiten waarvoor verplichtingen ten aanzien van m.e.r. gelden. Uitgaande van meer dan 20 windturbines en vastlegging in een vergunning geldt een project-m.e.r plicht voor de vergunning. Daarnaast geldt voor een eventuele kaderstellende visie, plan of programma voor de Duurzame Polder mogelijk een plan-m.e.r.-plicht omdat mogelijk een passende beoordeling moet worden opgesteld omdat negatieve effecten op Natura2000-gebieden niet op voorhand kunnen worden uitgesloten (Dit geldt niet voor de vergunning voor de windturbines). De gemeenten Oss en ’s-Hertogenbosch hebben besloten ook los van wettelijke verplichtingen een m.e.r.-procedure te doorlopen. Een m.e.r.-procedure borgt dat zeker en in alle mogelijke gevallen maximaal voldaan wordt aan de verplichtingen ten aanzien van een m.e.r. De m.e.r.-procedure wordt ook als meerwaarde gezien in het plan- en besluitvormingsproces: het biedt een uitstekende inhoudelijke en procedurele kapstok voor de te maken afwegingen en te nemen besluiten. Er is voor de Duurzame Polder gekozen om één m.e.r. procedure te doorlopen en één milieueffectrapport (MER) op te stellen, die gedurende de diverse fasen van planvorming het milieubelang inbrengt in de onderzoeken en afwegingen.

Dit eerst verkennend / onderzoekend / agenderend in de fase van ontwerpend onderzoek, daarna onderzoeken/toetsend bij uitwerking en vastlegging van het voorkeursalternatief in het besluit . Uiteindelijk zal het MER het milieubelang vroegtijdig en volwaardig inbrengen in de diverse stappen in de plan- en besluitvorming, waarbij voldaan wordt aan de wettelijke eisen die aan m.e.r. gesteld worden. Onderstaand wordt een nadere (technische) toelichting op de m.e.r.-verplichtingen en m.e.r.procedure en hoe dit voor de Duurzame Polder is ingericht.

Waarom een m.e.r. voor de Duurzame Polder ? In Nederland is het verplicht voor ontwikkelingen met mogelijke belangrijke nadelige milieugevolgen een zogenaamde m.e.r.-procedure te doorlopen en een MER op te stellen. De procedure van een milieueffectrapportage (m.e.r.) is bedoeld om het milieubelang volwaardig en vroegtijdig in de plan- en besluitvorming in te brengen. Een m.e.r. is gekoppeld aan een plan of besluit, bijvoorbeeld een structuurvisie, een bestemmingsplan of een vergunning, of straks onder de Omgevingswet een omgevingsvisie, programma, omgevingsplan, omgevingsvergunning. Of en zo ja welke verplichtingen gelden ten aanzien van een m.e.r. is vastgelegd in Hoofdstuk 7 van de Wet milieubeheer en de bijbehorende AMvB Besluit m.e.r. Na inwerkingtreding van de Omgevingswet (op 1 januari 2023) is m.e.r. vastgelegd in Afdeling 16.4 van de Omgevingswet en Hoofdstuk 11 en Bijlage V van het Omgevingsbesluit (stand van zaken voorjaar 2022). Vanuit twee sporen kan sprake zijn van verplichtingen ten aanzien van een m.e.r.: • De voorgenomen activiteit komt voor in het Besluit m.e.r./Bijlage V Omgevingsbesluit; • Voor de voorgenomen activiteit moet een passende beoordeling worden opgesteld, omdat niet op voorhand kan worden uitgesloten dat er significant negatieve effecten zijn op Natura 2000-gebieden.

Blad 4

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) Bijlagenrapport projectnummer 0478038.100 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

M.e.r.-verplichting vanuit Besluit m.e.r. In de Wet Milieubeheer en in het Besluit m.e.r. wordt een onderscheid gemaakt in activiteiten die m.e.r.-plichtig zijn (de zogenaamde bijlage C- activiteiten) en activiteiten die m.e.r.beoordelingsplichtig zijn (de zogenaamde bijlage D-activiteiten). De m.e.r.-procedure is van toepassing bij (C-) activiteiten waarvan reeds vaststaat dat er mogelijke belangrijke nadelige milieugevolgen optreden. Naast het direct uit moeten voeren van een m.e.r. zijn in het Besluit m.e.r. ook (D-) activiteiten met bijbehorende drempelwaarden aangegeven. Voor deze activiteiten moet door het bevoegde gezag worden beoordeeld of sprake is van mogelijke belangrijke nadelige milieugevolgen. Voor deze activiteiten dient een m.e.r.beoordeling uitgevoerd te worden. Er wordt onderscheid gemaakt tussen een project-m.e.r. en een plan-m.e.r. Een project-m.e.r. is een milieubeoordeling gekoppeld aan concrete besluiten (concrete bestemmingsplannen, vergunningen). Een plan-m.e.r. is een milieubeoordeling gekoppeld aan visies en plannen die concretere vervolgtrajecten mogelijk maken die m.e.r.(beoordelings)plichtig zijn en daarmee dus kaderstellend zijn (structuurvisies, globale bestemmingsplannen). Onderscheid plan- en project-MER Een project-MER.

is een milieubeoordeling gekoppeld aan concrete besluiten (nu nog concrete bestemmingsplannen, vergunningen, na inwerkingtreding Omgevingswet omgevingsplannen, omgevingsvergunningen). In een project-MER wordt gedetailleerd toetsend onderzoek gedaan naar milieueffecten. Een plan-MER is een milieubeoordeling gekoppeld aan visies en plannen die concretere vervolgtrajecten mogelijk maken die m.e.r.(beoordelings)plichtig zijn en daarmee dus kaderstellend zijn (nu nog structuurvisies, globale bestemmingsplannen, na inwerkingtreding Omgevingswet omgevingsvisies, programma’s). In een plan-MER wordt onderzoek naar milieueffecten gedaan op het abstractie/detailniveau van het plan of de visie: Is het plan of de visie al concreet dan kan concreet effectenonderzoek worden gedaan. Is het plan of de visie nog globaal en in ontwikkeling dan kan het effectenonderzoek ook globaal verkennend.

Onder de Omgevingswet verandert het basisprincipe van m.e.r. niet: Er blijft een onderscheid tussen m.e.r. en m.e.r.-beoordeling en een onderscheid tussen plan-m.e.r. en project-m.e.r. Wel verandert de indeling van het Besluit m.e.r.. In bijlage V van het Omgevingsbesluit wordt geen onderscheid meer gemaakt in C en D lijst: Er is nog maar één bijlage. Voor activiteiten in de bijlage moet boven de drempelwaarde een project-m.e.r. gedaan worden voor het concrete besluit, beneden de drempelwaarde een m.e.r.-beoordeling. Alle kaderstellende visies en programma’s die m.e.r.-plichtige of m.e.r.-beoordelingsplichtige activiteiten mogelijk maken zijn plan-m.e.r. plichtig. Er is in de Omgevingswet een uitzondering gemaakt voor kleine gemeentelijke kaderstellende plannen voor m.e.r.-beoordelingsplichtige activiteiten: hiervoor volstaat een plan-m.e.r.-beoordeling. M.e.r.-verplichting vanuit Natura 2000 Wanneer niet op voorhand kan worden uitgesloten dat een voorgenomen activiteit significant negatieve effecten heeft op Natura 2000-gebied, volgt uit de Wet Natuurbescherming dat een passende beoordeling moet worden opgesteld. Uit de Wet Natuurbescherming en de Wet milieubeheer volgt dat dan (ook) een plan-m.e.r. procedure doorlopen moet worden. Onder de Omgevingswet blijft dit hetzelfde.

Blad 5

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) Bijlagenrapport projectnummer 0478038.100 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

Duurzame Polder en Besluit m.e.r. Voor de Duurzame Polder gelden m.e.r.-verplichtingen voor de windturbines. In het Besluit m.e.r. zijn windturbineparken opgenomen in categorie 22.2 op de zogenaamde C- en D-lijst. Het Besluit m.e.r. definieert een windturbinepark als een park bestaande uit ten minste drie windturbines (voor 1 of 2 windturbines gelden vanuit het Besluit m.e.r. geen m.e.r.-verplichtingen).

C 22.2

D 22.2

Kolom 1

Kolom 2

Kolom 3

Kolom 4

Activiteiten

Gevallen

Plannen

Besluiten

De oprichting, wijziging of uitbreiding van een windturbinepark.

In gevallen waarin de activiteit betrekking heeft op 20 windturbines of meer.

De structuurvisie, bedoeld in de artikelen 2.1, 2.2 en 2.3 van de Wet ruimtelijke ordening, en het plan, bedoeld in de artikelen 3.1, eerste lid, 3.6, eerste lid, onderdelen a en b, van die wet.

Het besluit bedoeld in artikel 6.5, aanhef en onderdeel c, van de Waterwet, het besluit, bedoeld in artikel 3, eerste lid, van de Wet windenergie op zee of de besluiten waarop afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht en een of meer art kelen van afdeling 13.2 van de wet van toepassing z jn.

Kolom 1

Kolom 2

Kolom 3

Kolom 4

Activiteiten

Gevallen

Plannen

Besluiten

De oprichting, wijziging of uitbreiding van een windturbinepark.

In gevallen waarin de activiteit betrekking heeft op: 1°. Een gezamenl jk vermogen van 15 megawatt (elektrisch) of meer, of 2°. 10 windturbines of meer.

De structuurvisie, bedoeld in de artikelen 2.1, 2.2 en 2.3 van de Wet ruimtelijke ordening, en de plannen, bedoeld in de artikelen 3.1, eerste lid, 3.6, eerste lid, onderdelen a en b, van die wet.

Het besluit bedoeld in artikel 6.5, onderdeel c, van de Waterwet of de besluiten waarop afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht en een of meer artikelen van afdeling 13.2 van de wet van toepassing z jn dan wel waarop titel 4.1 van de Algemene wet bestuursrecht van toepassing is.

Wat bepalend is voor de verplichtingen ten aanzien van een m.e.r.is: • Of het een windturbinepark betreft, zoals gedefinieerd in het Besluit m.e.r: “park bestaande uit ten minste drie windturbines”; • Hoeveel windturbines het betreft: meer of minder dan 20, meer of minder dan 10; • Wat het gezamenlijk vermogen is: meer of minder dan 15 megawatt; • Het type (ruimtelijk) besluit. In de Duurzame Polder worden meer dan 20 windturbines beoogd. Dit betekent dat er een project-m.e.r.-verplichting geldt voor de vergunning die de windturbines mogelijk maakt en een plan-m.e.r.-verplichting voor het kaderstellend bestemmingsplan of visie. In het geval er tussen de 10 en 20 windturbines gerealiseerd zouden worden en/of het gezamenlijk vermogen meer dan 15 MW is betekent dit een m.e.r.-beoordelingsplicht voor de vergunning, maar evengoed nog een plan-m.e.r.-verplichting voor het kaderstellend bestemmingsplan of visie. Beneden de 10 windturbines / 15 MW geldt na uitspraken van het Europese Hof een zogenaamde vormvrije m.e.r.-beoordelingsplicht bij de vergunning (na uitspraken van het Europese Hof nagenoeg gelijk aan een m.e.r.-beoordeling).

Blad 6

MER Duurzame Polder Notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) Bijlagenrapport projectnummer 0478038.100 24 mei 2022 Gemeenten Oss en 's Hertogenbosch

Onder de Omgevingswet verandert de categorie-indeling, maar de inhoudelijke afweging niet wezenlijk. In bijlage V van het Omgevingsbesluit zijn windturbineparken opgenomen in categorie C2. Uitgaande van meer dan 20 windturbines geldt een project-m.e.r.-verplichting geldt voor de omgevingsvergunning die de windturbines mogelijk maakt en een plan-m.e.r.-verplichting voor het kaderstellende visie of programma. In het geval er minder dan 20 windturbines gerealiseerd zouden worden geldt een m.e.r.-beoordelingsplicht voor de vergunning, maar evengoed nog een plan-m.e.r.-verplichting voor de kaderstellende visie of programma. Uitgaande van de realisatie van meer dan 20 windturbines en vastlegging in een vergunning, betekent dit dat voor de Duurzame Polder een (project-)m.e.r.-plicht geldt.