Bijlage 2 Beleidsmatige afwijkingen Actualisatie 2026

Rapportage Beleidsmatige afwijkingen ACT B2026 Sector: WXL Programma:

Werk en Inkomen

Wat willen we bereiken:

Zoveel mogelijk mensen werken naar vermogen.

Wat gaan we ervoor doen:

Werk draagt niet alleen bij aan bestaanszekerheid maar ook aan zelfwaardering, structuur en gezondheid. We geven mensen die al langer dan twee jaar een bijstandsuitkering ontvangen meer aandacht en begeleiding in hun ontwikkeling zodat ook zij de stap naar werk kunnen zetten.

Realisatie:

Gedeeltelijk gerealiseerd. We geven een groter deel van deze doelgroep meer aandacht en begeleiding in hun ontwikkeling. Door multiproblematiek binnen de doelgroep halen we echter de indicator die hiermee samenhangt, namelijk “Een daling van het bestand met 10% van personen die langer dan 2 jaar een uitkering hebben” niet. Bij deze indicator zitten we op 0% en realiseren geen daling.

Toelichting afwijking:

In 2026 zetten we extra in op het begeleiden van inwoners die langer dan twee jaar een bijstandsuitkering ontvangen. We hebben in het eerste kwartaal van 2026 een grotere deel van deze doelgroep aandacht gegeven. Deze groep vraagt om een langdurige, stapsgewijze aanpak voordat beweging mogelijk is. Om de eerste stappen richting participatie te faciliteren en stimuleren, zetten we laagdrempelige instrumenten in zoals het Participatiehuis. Ondanks onze inspanningen blijft het totaal aantal personen in deze doelgroep stabiel. Dit komt vooral door autonome ontwikkelingen binnen het uitkeringsbestand, waar we beperkt invloed op hebben. Zo zien we een duidelijke toename van multiproblematiek en komt een deel van de uitstroom in (deeltijd)banen terecht waarbij een aanvullende uitkering nodig blijft. Hierdoor verloopt uitstroom vanwege betaald werk minder snel dan vooraf ingeschat.

Sector: WXL Programma:

Werk en Inkomen

Wat willen we bereiken:

Zoveel mogelijk mensen werken naar vermogen.

Wat gaan we ervoor doen:

We richten ons met de Wet Educatie Beroepsonderwijs (WEB) op mensen die moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen en/of digitale vaardigheden. Dit kan problemen veroorzaken op allerlei leefgebieden, zoals gezondheid, armoede, gezin, werk en sociale contacten. Dit vraagt een integrale aanpak die zich richt op meerdere leefgebieden binnen het sociaal domein. Vanaf 2026 voeren we het nieuwe Regionaal Educatief Plan Basisvaardigheden uit, in samenwerking met de arbeidsmarktregio Noordoost-Brabant. Onderdeel van dit plan zijn een werkgeversaanpak en een gezinsaanpak waarmee we o.a. actiever de doelgroep NT1 (Nederlands als moedertaal) in beeld willen krijgen en naar aanbod in de gemeenten willen doorverwijzen.

Realisatie:

Gedeeltelijk gerealiseerd. Vaststelling van het Regionaal Educatief Plan Basisvaardigheden in alle colleges in de regio volgt in Q2 2026.

Toelichting afwijking:

Het nieuwe Regionaal Educatief Plan Basisvaardigheden is gereed, maar nog niet ter besluitvorming aangeboden aan de deelnemende colleges. Er is regionale consensus voor de keuze om dit plan na de verkiezingen ter besluitvorming aan te bieden. De uitvoering loopt hierdoor geen vertraging op, dit proces draagt wel bij aan draagvlak bij deelnemende gemeenten.

Sector: SO Programma:

Bereikbare stad, dorpen en wijken

Wat willen we bereiken:

Een stad waarin we vlot, comfortabel, veilig en duurzaam van A naar B ons kunnen verplaatsen waarbij we voorzieningen bereikbaar houden voor iedereen.

Wat gaan we ervoor doen:

Toewerken naar afronding van de mobiliteitsvisie binnen deze bestuursperiode.

Realisatie:

RIB mobiliteitsvisie is in december 2025 gedeeld met de raad. De formele vaststelling van de mobiliteitsvisie zal echter plaatsvinden onder het volgende bestuur, tweede helft 2026. Voor het opstellen van de visie en het participatieproces is meer tijd nodig gebleken dan aanvankelijk voorzien. Daarnaast hecht het huidige College eraan om in de laatste fase van

Toelichting afwijking:

de bestuursperiode terughoudend te zijn met het vaststellen van nieuw, strategisch beleid.

Sector: SO Programma:

Bereikbare stad, dorpen en wijken

Wat willen we bereiken:

We willen een schone en groene binnenstad die aantrekkelijk is voor bewoners en bezoekers met een focus op meer ruimte voor fietsen, lopen en duurzame mobiliteitsvormen.

Wat gaan we ervoor doen:

Verdere uitrol realisatie mobiliteitshubs deeltweewielers

Realisatie:

Geen aanbieders, op dit moment ontbreekt een marktpartij om de beoogde hubs operationeel te maken.

Toelichting afwijking:

De laatste aanbieder voor deeltweewielers heeft zich teruggetrokken uit onze gemeente. Wanneer zich nieuwe aanbieders melden of wanneer zich kansen voordoen binnen regionale samenwerkingen, kan de uitrol opnieuw worden verkend.

Sector: MO Programma:

Talentontwikkeling

Wat willen we bereiken:

Het percentage (1,5%) leerlingen dat voortijdig het onderwijs verlaat. -

Wat gaan we ervoor doen: Realisatie:

Wordt naar verwachting niet gerealiseerd Het percentage handhaven rond de 2,46% conform het VSV cijfer 2023-2024.

Toelichting afwijking:

De doelstelling van een dalende trend is een te hoge ambitie, dat blijkt onder meer uit VSVcijfers van vergelijkbare middelgrote gemeenten en de trend van het VSV-cijfer dat de afgelopen 2 scholenjaren nagenoeg gelijk blijft.

Sector: MO Programma:

Talentontwikkeling

Wat willen we bereiken:

Dat 95% van het aantal kinderen met een VVEindicatie deelneemt aan een voorschools aanbod. -.

Wat gaan we ervoor doen:

Realisatie:

Wordt naar verwachting niet gerealiseerd We verwachten een bereik van 85%

Toelichting afwijking:

De doelstelling van 95% is een te hoge ambitie gebleken, maar ten opzichte van andere gemeenten heeft gemeente 's-Hertogenbosch een hoog deelnamebereik.

Sector: MO Programma:

Talentontwikkeling

Wat willen we bereiken:

Het percentage jongeren dat onvoldoende mentaal welzijn ervaart. De ambitie voor 2026 is 22%. -.

Wat gaan we ervoor doen: Realisatie:

De laatste meting is uit 2023 en daarbij is het percentage 28%.

Toelichting afwijking:

Wordt naar verwachting niet gerealiseerd Mentale gezondheid van jongeren is nog niet hersteld na corona en mentale gezondheid staat ook onder druk als gevolg van de complexe samenleving. De meetwaarde komt uit de Gezondheidsmonitor Jeugd van de GGD waarbij leerlingen uit het 2e en 4e leerjaar van het voortgezet onderwijs in het najaar van 2023 vragenlijsten invulden. De resultaten van de volgende meting worden najaar 2026 verwacht. We hebben geen signalen om aan te nemen dat de cijfers in 2026 significant beter zijn dan in 2023.

Sector: MO Programma:

Jeugdhulp

Wat willen we bereiken:

Het percentage jeugdigen <18 jaar dat jeugdhulp krijgt stabiliseren op 12%

Wat gaan we ervoor doen:

-

Realisatie:

Wordt naar verwachting niet gerealiseerd We streven naar het doorbreken van de stijging in de vraag naar jeugdhulp en zetten in op stabilisering van het huidige percentage, 13,4%.

Toelichting afwijking:

Volgens voorgaande jaren wordt de realisatie van het jaar daarvoor gepresenteerd als zijnde de realisatie van het jaar. Dus in 2025 presenteren we het cijfer over 2024. Onlangs zijn de cijfers over de eerste helft 2025

verschenen (10,6%) wat lager is dan eerste helft 2024 (11,2%). Het percentage is landelijk 14%. Bij de referentiegroep van gemeenten met 150.000-250.000 inwoners 14,7%. In Den Bosch is dat 13,4%.

Sector: MO Programma:

Jeugdhulp

Wat willen we bereiken:

Tijdiger ambulante jeugdhulp beschikbaar op voor jeugdige logische plekken. Als er jeugdhulp nodig is, streven naar betere samenwerking tussen de toegangsverleners. Er doen acht scholen mee aan de pilot Opgroeiondersteuning op School. In totaal zijn dat zeven scholen in het primaire onderwijs (PO) en één school in het voortgezet onderwijs (VO). Er loopt naast de reguliere evaluaties ook een kosten-baten onderzoek. Hiervan verwachten we na de zomer de resultaten van. Deze geeft ons richting in de keuzes t.a.v. de implementatie van het project. In 2026 worden daar keuzes in gemaakt. Wordt naar verwachting niet gerealiseerd want de pilot is op één VO school gestopt. In 2026 doen er zeven PO scholen mee aan de pilot en één VO school. De pilot is verlengd t/m 2027. Op één VO school is in 2025 opgroeiondersteuning gestopt in onderling overleg omdat het aanbod niet aansloot bij de vraag om ondersteuning van de school. Daarop is ander aanbod gerealiseerd. Op de andere scholen loopt de pilot. Vanwege de positieve uitkomst van het kosten-baten onderzoek in juni 2025, is besloten de pilot te verlengen t/m 2027. In eerdere tertiaalberichten is over de uitkomsten gerapporteerd. Dat zal de later gestarte scholen meer ruimte bieden om de effecten te ervaren en te meten alvorens over te gaan tot implementatie.

Wat gaan we ervoor doen:

Realisatie:

Toelichting afwijking:

Sector: MO Programma:

Gelijke kansen op financiële zelfredzaamheid

Wat willen we bereiken:

Inwoners met problematische schulden zijn zo snel mogelijk schuldenzorgvrij.

Wat gaan we ervoor doen:

We zetten erop in om het proces tussen de intake en schuldregeling te verkorten. Vastgestelde doelstelling bij start bestuursperiode: 8 maanden in 2026.

Realisatie: Toelichting afwijking:

Wordt naar verwachting niet gerealiseerd Gelijk aan 2025: 9,3 maanden. In het begin van de bestuursperiode hebben we de ambitie vastgesteld om inwoners binnen 8 maanden schuldenvrij te maken (in 2026). Dit blijkt niet haalbaar. Door de wetswijziging van 2023 zijn de doorlooptijden opgelopen: schuldeisers stemmen minder snel in met minnelijke regelingen, waardoor vaker een WSNP‑traject of dwangakkoord nodig is. Deze routes duren aanzienlijk langer, mede door hoge wachttijden bij rechtbanken. In 2025 hebben wij een nieuwe, nauwkeuriger meetmethode ingevoerd voor de doorlooptijd tussen intake en schuldregeling. Met de nieuwe meetmethode is inzichtelijk geworden dat de eerder vastgestelde ambitie van 8 maanden substantieel onder de NVVK-richtlijn ligt en daarmee, met de kennis van nu, niet realistisch is. We verwachten dat we dit jaar uitkomen op de in 2025 gerealiseerde doorlooptijd, namelijk 9,3 maanden.

Sector: MO Programma:

Gelijke kansen op financiële zelfredzaamheid

Wat willen we bereiken:

Inwoners zijn gezond, zelfredzaam, zelfstandig en in staat mee te doen in de samenleving.

Wat gaan we ervoor doen:

Het percentage inwoners dat aangeeft in het dagelijks leven beperkt te worden door de eigen financiële situatie is lager dan 14%.

Realisatie:

Voor 2026 is geen meting beschikbaar.

Toelichting afwijking:

Het Digipanel Armoede en Schulden, waarmee deze indicator wordt gemeten, wordt eens per twee jaar uitgevoerd. De meest recente meting vond plaats in 2025 en de volgende staat gepland voor 2027.

Sector: MO Programma:

Maatschappelijke ondersteuning

Wat willen we bereiken:

Het aantal dreigend daklozen is 40% lager dan de nulmeting in 2023

Wat gaan we ervoor doen: Realisatie:

Voor 2026 is geen meting beschikbaar.

Toelichting afwijking:

De meting wordt 1x in de 4 jaar gedaan en dat is nu weer in 2027

Sector: MO Programma:

Maatschappelijke ondersteuning

Wat willen we bereiken:

We bereiden de invoering voor van het nieuwe systeem voor eigen bijdrage Wmo. -

Wat gaan we ervoor doen: Realisatie:

De verwachting is dat dit niet wordt gerealiseerd -> n.v.t. / niet realiseerbaar

Toelichting afwijking:

Formeel is de invoering uitgesteld tot 1 januari 2027. De Raad van State adviseerde om de wet aan te passen. Het aangepaste wetsvoorstel is nog niet ter inzage gelegd, waardoor landelijke invoering per 2027 naar verwachting niet haalbaar is.

Sector: MO Programma:

Sociale Structuur

Wat willen we bereiken:

Het aandeel inwoners dat zich (zeer) ernstig eenzaam voelt is <11%

Wat gaan we ervoor doen:

We gaan verder met de interventies voor de sluitende aanpak eenzaamheid. Denk aan initiatieven zoals Join Us, Brabant Maatjes en Avondje Uit waar jongeren samenkomen voor activiteiten wat ook online laagdrempelig wordt aangeboden. Tijdens de interventies werken ze aan hun sociale skills. Daarnaast is er voor volwassenen de Vriendenbank van Humanitas. Hier kunnen inwoners die op zoek zijn naar ontmoeting in contact komen met gelijkgestemden.

Realisatie:

Voor 2026 is geen meting beschikbaar.

Toelichting afwijking:

De volgende meting vindt plaats in 2028

Sector: MO Programma:

Sociale Structuur

Wat willen we bereiken:

Het percentage inwoners dat het helemaal eens is met de stelling ‘ik heb het gevoel mee te tellen in de samenleving’ stijgt >73% 18-64 jarigen

65% 65-plussers Wat gaan we ervoor doen:

We versterken de ontmoetingsplekken in onze gemeente, van kleine buurtkamers tot grotere sociaal-culturele accommodaties, als belangrijke plekken voor ontmoeting en verbinding. We brengen hun betekenis voor gebruikers en vrijwilligers in beeld en ontwikkelen randvoorwaarden om de exploitatie toekomstbestendig te maken. We richten de openbare ruimte en het groen in onze wijken/dorpen in zodat deze meer uitnodigt voor ontmoeten en contact, er meer ontmoetingsplekken in de openbare ruimte zijn en laagdrempelige ontmoetingsplekken in de buurt (toegankelijker) worden gemaakt. Daarvoor werken we samen aan projecten in de fysieke leefomgeving met integrale teams.

Realisatie:

Voor 2026 is geen meting beschikbaar.

Toelichting afwijking:

De volgende meting vindt plaats in 2028