Bijlage 1 Verbeterde motivering raadsbesluit

Het college van burgemeester en wethouders stelt de gemeenteraad voor het volgende te besluiten: Op grond van artikel 6:19 Awb het raadsbesluit van 20 september 2020 te vervangen met het onderhavige besluit, waarbij het aanbieden van beschermingsbewind voor inwoners van de gemeente ’s-Hertogenbosch die recht hebben op een vergoeding vanuit de Bijzondere Bijstand, wordt aangewezen als een activiteit die wordt verricht in het algemeen belang, als bedoeld in artikel 25h, lid 5, Mededingingswet. i.

Zorgvuldige besluitvorming Het algemeen belang besluit is op zorgvuldige wijze tot stand gekomen. De raad heeft tijdens de behandeling van het raadsvoorstel “Bewindvoering in eigen beheer” (3 maart 2020, nr. 9521600) het college verzocht om de bestaande vormen van publieke verantwoordelijkheid bij bewindvoering te onderzoeken en de raad dienaangaande te informeren. De bestaande vormen van publieke verantwoordelijkheid bij bewindvoering zijn beoordeeld door de raad en er is gekozen voor het algemeen belang besluit. Reeds op 16 september 2020 heeft uw raad het algemeen belang besluit “Bewindvoering in eigen beheer” vastgesteld. Voorafgaand aan het nemen van het besluit heeft het besluit gedurende zes weken ter inzage gelegen. Door middel van de uniforme openbare voorbereidingsprocedure (afdeling 3.4 Awb) is aan belanghebbenden de gelegenheid geboden om hun zienswijzen kenbaar te maken. In bijlage 2 treft u de Nota van zienswijzen. Er zijn door 77 personen/organisaties een zienswijze ingediend. De zienswijzen zijn beoordeeld op ontvankelijkheid en op basis van klanten bij de gemeente ’sHertogenbosch en indiening binnen de termijn. De zienswijzen die ontvankelijk bleken, hebben we inhoudelijk beoordeeld en er is gekeken of de zienswijze leidt tot aanpassing van het besluit.

De rechtbank Rotterdam heeft het algemeen belang besluit zoals vastgesteld op 16 september 2020 op 14 oktober 2021 vernietigd. De rechtbank heeft hierbij overwogen dat de kring van belanghebbenden ten onrechte is beperkt tot de bewindvoerders die klanten in de gemeente ’s-Hertogenbosch hebben (tot en met een jaar voor het voorgenomen besluit). Nu de rechtbank heeft geoordeeld dat deze beperking ten onrechte is aangebracht, zijn ook de eerder niet-ontvankelijk verklaarde zienswijzen beoordeeld. In overeenstemming met de uitspraak van de rechtbank Rotterdam is vastgesteld dat de argumenten naar voren gebracht in deze zienswijzen reeds waren beoordeeld in andere (ontvankelijke) zienswijzen. Gelet op de vernietiging van het algemeen belang besluit door de rechtbank Rotterdam op 14 oktober 2021, indachtig de overwegingen van de rechtbank Rotterdam aangaande het besluit en gelet op actuele ontwikkelingen met betrekking tot dit onderwerp stelt het college aan de raad voor het algemeen beland besluit op de voet van artikel 6:19 Awb te vervangen met het onderhavige voorstel. Op grond van artikel 6:19 Awb heeft dit voorgenomen besluit te gelden als een vervanging van het algemeen belang besluit zoals vastgesteld op 16 september

2020. Ingesteld (hoger) beroep tegen de uitspraak van de rechtbank Rotterdam van 14 oktober 2021 heeft van rechtswege mede betrekking op dit gewijzigde voorgenomen besluit. 1.

Wat is bewindvoering? Inwoners die (tijdelijk) niet in staat zijn hun financiën te regelen, kunnen door de kantonrechter onder beschermingsbewind worden geplaatst op grond van de Wet Curatele, beschermingsbewind en mentorschap (“CBM”). Er zijn twee redenen voor beschermingsbewind. Er zijn inwoners met een fysieke of geestelijke beperking, zoals verslaafden of dementerenden. Op 1 januari 2014 is de Wetswijziging CBM in werking getreden. Deze wijziging betekende dat ook verkwisting en het hebben van problematische schulden in de wet zijn toegevoegd als grond voor het ontvangen van beschermingsbewind. Mede door deze wetswijziging is het aantal inwoners dat gebruik maakt van beschermingsbewind de afgelopen jaren fors gestegen, zo concludeert ook de Nationale Ombudsman in 2020.1 De Nationale Ombudsman geeft voorts aan dat een probleem is dat bewindvoering niet voldoende doorgeleidt naar schuldhulpverlening (zoals aangeboden binnen de gemeente) (bijlage 3).2 Een professioneel bewindvoerder heeft recht op een vergoeding voor zijn werkzaamheden. Er zijn twee soorten tarieven: een standaardtarief (EUR 1.245,- excl. btw per jaar) en een hoog tarief (EUR 1.611,- excl. btw per jaar) in het geval van problematische schulden. De kantonrechter bepaalt of iemand onder bewind wordt gesteld. Inwoners die niet zelf de bewindvoerder kunnen betalen, kunnen een beroep doen op de bijzondere bijstand.

2.

Ontwikkeling aantallen en kosten beschermingsbewind We zien al jaren een toename van de uitgaven bijzondere bijstand voor bewindvoering De toename van de kosten bijzondere bijstand is een landelijk beeld en de gemeente ’sHertogenbosch wijkt daar niet van af en ziet er als volgt uit:

2016 2017 2018 2019 2020

Uitgaven Bijzondere Bijstand Bewindvoering

€ 1.946.000

€ 2.052.000 € 2.151.000 € 2.233.000 € 2.239.000

1 Nationale Ombudsman, Hindernisbaan zonder finish: Een onderzoek naar knelpunten in de toegang

tot de Wet schuldsanering natuurlijke personen, 11 juni 2020. 2 Nationale Ombudsman, Hindernisbaan zonder finish: Een onderzoek naar knelpunten in de toegang tot de Wet schuldsanering natuurlijke personen, 11 juni 2020, Hoofdstuk 5, vanaf p. 31.

3.

Wettelijke taak Gemeenten zijn op grond van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (“Wgs”) verantwoordelijk voor het bieden van een passende ondersteuning aan hun inwoners met schulden. De wet geeft gemeenten een zorgplicht en regie op het terrein van integrale schuldhulpverlening. Dat geldt zowel voor het oplossen van financiële problemen als voor het voorkomen van problemen. De gemeente ’s-Hertogenbosch wil ervoor kiezen het gehele pakket van schuldhulpverlening zelf uit te voeren.

4.

Inrichting schuldhulpverlening Inwoners met vragen op het gebied van financiën en sociaaljuridische vraagstukken kunnen terecht bij Eerste Hulp Bij Geldzaken (EHBG). Dit is het toegangsloket voor schulddienstverlening door de gemeente ’s-Hertogenbosch. In veel gevallen kunnen inwoners direct worden geholpen (bijvoorbeeld met het aanvragen van toeslagen). In de meer complexe situaties volgt een intake bij schulddienstverlening. Bij deze intake wordt gekeken met welk product de inwoner het best is geholpen. Er zijn verschillende vormen van schulddienstverlening, zoals: informatie en advies, budgetbegeleiding, budgetbeheer, (alsmede budgetbeheer in gedwongen kader), duurzaam financiële dienstverlening, minnelijke schuldregeling en beschermingsbewind. Op basis van deze intake kan bepaald worden welke vorm van schulddienstverlening het meest passend en geboden is. Niet iedere inwoner is gebaat bij beschermingsbewind, beschermingsbewind grijpt diep in op het recht op zelfbeschikking Bij een lichtere vorm van schuldhulpverlening kan de inwoner de regie op het eigen (financiële) leven behouden. Op basis van de intake, waar wordt gekeken bij welke vorm van schuldhulpverlening de inwoner het meest is gebaat.

De verwachting is dat hiermee de instroom in bewindvoering kan worden beperkt en dat hiermee aan de inwoner de meest passende vorm van schuldhulpverlening kan worden geboden Binnen de gemeente is veel kennis en ervaring op het gebied van schuldhulpverlening aanwezig. Medewerkers schulddienstverlening zijn goed in staat om in te schatten wanneer bewindvoering noodzakelijk is. Zij ervaren geen financiële prikkel om voor een bepaalde vorm van schuldhulpverlening te kiezen. Daarnaast is binnen de gemeente het afschalen naar budgetbeheer of budgetbegeleiding gemakkelijker voor een bewindvoerder van de gemeente dan voor een extern bewindvoerder. Immers, de dienst is beschikbaar binnen de gemeente, er kan direct worden doorverwezen en de dienstverlening kan direct worden ingezet. Ook voor de inwoner is het hebben van één loket overzichtelijk. De verwachting is hiermee dat de doorlooptijd van beschermingsbewind kan worden verkort. Binnen het kader van schulddienstverlening binnen de gemeente ontbrak enkel het aanbieden van beschermingsbewind. Hoewel de gemeente de dienst bewindvoering nu als marktpartij aanbiedt (in afwachting van het oordeel over de rechtmatigheid van het algemeen belang besluit van het College van Beroep voor het bedrijfsleven), achten wij het logisch de dienst naar ons toe te trekken en uit te voeren in het kader van een algemeen belang besluit.

Zo kan iedere inwoner de hulp krijgen die het meest passend is en is alle schuldhulpverlening bij één partij beschikbaar waarbij doorverwijzing mogelijk is. Hiermee wordt de inwoner ontzorgd. De gemeente biedt (nu als marktpartij) beschermingsbewind aan voor zowel degenen die onder bewind zijn gesteld op grond van geestelijke of lichamelijke beperkingen als voor

degenen die op grond van problematische schulden onder bewind zijn gesteld. De gemeentelijke bewindvoerders voldoen aan alle gestelde eisen, zijn hiertoe door de Kantonrechter benoemd en zijn hiertoe derhalve in staat. 5.

Bewindvoering in eigen beheer Een onderdeel van het Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij 2018-2020 en het opvolgende Aanvalsplan is een inhoudelijke opgave op het gebied van beschermingsbewind. Een van de centrale vragen hierbij is of beschermingsbewind noodzakelijk is of dat er een andere (lichtere) vorm van ondersteuning mogelijk is. Het is van belang dat inwoners zoveel mogelijk de regie houden over hun (financiële) leven en dat zij zelfredzaam zijn op het gebied van hun financiën. Bewindvoering dient enkel daar te worden ingezet waar het noodzakelijk is. Het algemeen belang besluit past voorts bij de vereenvoudigingsslag die we willen maken in het sociaal domein. Juist het integraal ondersteunen van de inwoner op verschillende leefgebieden en het bieden van meer maatwerk geeft ons de mogelijkheid om een inhoudelijke kwaliteitsslag te maken. Vaak benaderen particuliere bewindvoerders de gemeente om tot een minnelijke schuldenregeling te komen en blijkt dit de reden dat de inwoner zich tot een bewindvoerder heeft gewend terwijl een minnelijke schuldenregeling in veel gevallen direct door de inwoner met de gemeente kan worden afgesproken en bewindvoering hierbij niet altijd noodzakelijk is. Dit soort zaken worden direct duidelijk wanneer de inwoner zich tot de gemeente wendt met een schuldhulpverleningsvraag.

Door het integraal ondersteunen van de inwoner kan deze de hulp krijgen die nodig is en kan er binnen één loket worden doorverwezen waarbij de betreffende dienstverlening direct kan worden opgepakt. De inwoner krijgt op deze wijze de best passende, kwalitatieve zorg. Wij staan ervoor dat inwoners zo veel als mogelijk de regie over het (financiële) leven behouden en schuldenvrij zijn.

6.

Noodzaak algemeen belang besluit De gemeenteraad heeft op 3 maart 2020 het college verzocht om de procedure tot het aanwijzen van beschermingsbewind als economische activiteit van algemeen belang in gang te zetten. Hiertoe is besloten omdat de kosten bijzondere bijstand voor bewindvoering voortdurend stijgen. Er is al jaren sprake van een overschrijding van de begroting. Hiermee drukken de kosten voor bewindvoering zwaar op de beschikbare middelen. Dit is niet langer verantwoord, hiermee ontstaan tekorten op andere beleidsterreinen. Het is de taak van de gemeenteraad om de belangen van alle inwoners van de gemeente ’s-Hertogenbosch gelijkelijk te wegen, en niet enkel de belangen van de inwoners met schuldenproblematiek. Daarnaast menen wij dat wij, beredeneerd vanuit de ketenbenadering, kwalitatief een goede en integrale dienstverlening kan aanbieden aan de inwoner. We zijn van mening dat we de kwaliteit van dienstverlening aan inwoners kunnen optimaliseren doordat de gemeente beschikt over het gehele pakket aan schulddienstverlening, inclusief bewindvoering. We zetten de instrumenten schulddienstverlening in naar gelang de situatie en de behoefte van de inwoner (maatwerk). Bovendien zijn de bewindvoerders van de gemeente ’sHertogenbosch volledig op de hoogte van de lokale regelingen en kunnen ze aanvullende diensten inzetten vanuit het sociale domein.

Dit alles komt de dienstverlening aan onze inwoners ten goede. Het belang van de onder bewind gestelden binnen de gemeente ’sHertogenbosch is gebaat bij bewindvoering in eigen beheer middels een algemeen belang besluit.

Beheersing van kosten De kosten vanuit de bijzondere bijstand voor bewindvoering nemen al jaren toe. Wanneer het huidige beleid wordt voortgezet, verwachten we de komende jaren een verdere stijging. Met “Bewindvoering in eigen beheer” streven we ernaar om een einde te maken aan de jaarlijkse begrotingsoverschrijding van kosten bijzondere bijstand voor bewindvoering. Het gaat hier om een continue geruime overschrijding. Het is niet langer verantwoord deze kosten te blijven maken op dit beleidsterrein. Dit gaat ten koste van het algemeen belang van de inwoners van de gemeente ’s-Hertogenbosch. De verwachting is bovendien dat de kosten (zeker) niet zullen afnemen, de kosten lopen consequent ieder jaar verder op. In de begroting van 2019 is een taakstellende bezuinigingsopdracht opgenomen van EUR 100.000, - op de kosten bijzondere bijstand voor bewindvoering, dit terwijl de werkelijke overschrijding van de kosten bijzondere bijstand vele malen groter is. 7.

Afweging te komen tot een algemeen belang besluit Leidraad voor een sluitende aanpak rondom het adviesrecht en de samenwerking bij schuldenbewind van de VNG In september 2021 heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (“VNG”) een leidraad opgesteld voor een sluitende aanpak rondom het adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind en de samenwerking bij schuldenbewind (bijlage 4). Deze leidraad is opgesteld naar aanleiding van de inwerkingtreding van de Wet adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind. Op 1 januari 2021 is het Burgerlijk Wetboek aldus gewijzigd dat gemeenten gebruik kunnen maken van het adviesrecht na de instelling van beschermingsbewind wegens problematische schulden of verkwisting (schuldenbewind). De VNG stelt in de leidraad dat de wijziging van de wet gemeenten uitnodigt om tot een veelomvattende aanpak te komen en beschermingsbewind integraal onderdeel uit te laten maken van de lokale keten van het schuldendomein. De VNG roept gemeenten met de leidraad op om actief aan de slag te gaan met de aanpak van beschermingsbewind, de leidraad wijst erop dat het adviesrecht maar een beperkte invloed heeft en van toepassing is nadat het beschermingsbewind is uitgesproken.

In de leidraad is een afwegingskader uiteengezet waarmee gemeenten kunnen bepalen in welke mate zij grip willen krijgen op bewindvoering en welk uitvoeringsscenario bij de gemeente past; bewindvoering in eigen beheer door middel van een algemeen belang besluit is een van deze uitvoeringsscenario’s. Het afwegingskader stelt dat (onder andere) acht kan worden geslagen op: (1) het aantal huishoudens in de gemeente met een laag inkomen, (2) de totale kosten bijzondere bijstand ten behoeve van beschermingsbewind/schuldenbewind, (3) het aantal beschermingsbewindvoerderskantoren waar een vergoeding ten behoeve van beschermingsbewind/schuldenbewind aan wordt verstrekt en (4) de doorlooptijd van zaken vanaf instelling schuldenbewind tot en met aanmelding schuldhulpverlening. De leidraad geeft voorts aan dat voor de context verder kan worden ingezoomd op het gemeentelijk beleid rondom armoede en schulden. Uw raad zet al geruime tijd zwaar in op de ambitie om alle inwoners van de gemeente ’sHertogenbosch schuldenvrij te laten zijn met de Aanvalsplannen Den Bosch schuldenvrij. In december 2016 is bekend gemaakt dat de gemeente ’s-Hertogenbosch structureel extra

middelen ontvangt van het Rijk voor de bestrijding van armoede onder kinderen. In 2017 is reeds een bestemming gegeven aan deze middelen, de Bossche aanpak werd door (destijds) kamerlid Klijnsma in haar Kamerbrief van 15 juni 2017 een ‘inspiratiebron voor andere gemeenten’ genoemd. De Bossche aanpak kenmerkt zich door een ambitieuze en progressieve aanpak van armoede en schuldenproblematiek. Dit uitdrukkelijk in het belang van de inwoner van de gemeente ’s-Hertogenbosch, wij achten het onaanvaardbaar dat mensen in de problemen komen door schulden en dat kinderen niet volwaardig mee kunnen doen aan de maatschappij en in armoede opgroeien. Zelfredzaamheid staat bij de aanpak van schuldenproblematiek en de bestrijding van armoede voorop. De leidraad geeft aan dat een gemeente op basis van een aantal stappen kan bepalen welke vorm van grip houden op schuldenbewind gewenst is. VNG geeft daarin drie vormen aan:   

Het adviesrecht Samenwerken op basis van een convenant of overeenkomst Beschermingsbewind zelf uitvoeren (als marktpartij of middels een algemeen belang besluit)

VNG beschouwt (gebruik maken van) het adviesrecht, samenwerken op basis van een convenant/overeenkomst of beschermingsbewind zelf uitvoeren als drie verschillende de mogelijkheden (en gaat uitdrukkelijk niet uit van een model waarin de opties achtereenvolgens of na elkaar worden beproefd/doorlopen waarbij de leidraad ook aangeeft dat met iedere vorm kosten en tijdsinspanning gemoeid zijn). VNG geeft aan dat voor een combinatie van de mogelijkheden (wel) kan worden gekozen maar dat daarbij beschikbare middelen in acht moeten worden genomen. In de afbeeldingen opgenomen in de leidraad is te zien dat bij het zelf uitvoeren van beschermingsbewind de hoeveelheid grip en impact (veruit) het grootst is. Binnen deze vorm is weergegeven dat bij het zelf uitvoeren van beschermingsbewind middels een algemeen belang besluit de impact het grootst is, de instroom wordt verkleind en de uitstroom wordt vergroot. Minder ingrijpende vormen publieke verantwoordelijkheid bij bewindvoering Convenant In 2015 is het landelijke project “Samen Sterker” gestart met als doel verbetering van de samenwerking tussen gemeenten en bewindvoerders. Dit heeft ook in de gemeente ’sHertogenbosch geleid tot een aantal bijeenkomsten met bewindvoerders en de opzet van een concept-convenant gebaseerd op het model uit het project “Samen Sterker”.

Uiteindelijk hebben deze inspanningen niet geleid tot het (werkelijk) sluiten van een convenant. Vanuit de gemeente kwam de vraag op of dit wel kan leiden tot de gewenste en benodigde kostenvermindering uit de bijzondere bijstand, terwijl bij de bewindvoerders niet een prikkel bestond voor de beoogde kostenvermindering uit de bijzondere bijstand. Zo liet bewindvoerder Schreuders zich uit op 13 september 2021 ten overstaan van de rechtbank Rotterdam: “De pilot ging moeizaam. Wij zagen er niet veel in de instroom te beperken”. 3 Ook in de leidraad van de VNG is aangegeven dat van convenanten en overeenkomsten een beperkte grip en impact op in- en uitstroom kan worden verwacht. 3 Proces-verbaal zitting rechtbank Rotterdam, 13 september 2021.

Wet adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind Op 1 januari 2021 is de Wet adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind in werking getreden. De (wijziging van de) wet regelt dat binnen drie maanden na instelling van schuldenbewind door de kantonrechter de bewindvoerder een plan van aanpak naar de gemeente moet sturen. De gemeente heeft dan de mogelijkheid een advies uit te brengen of de inwoner naar de mening van de gemeente het best kan worden geholpen door voortzetting bewind of door een lichtere vorm van gemeentelijke ondersteuning. Het advies moet binnen vier weken worden gezonden aan de griffier, de rechthebbende en de bewindvoerder. De rechter beslist vervolgens of het bewind wordt voortgezet of wordt beëindigd. Gemeenten kunnen niet tegen deze rechterlijke beslissing in beroep gaan. Wanneer de inwoner als gevolg van geestelijke of lichamelijke toestand niet in staat is zijn belangen waar te nemen en er zijn problematische schulden, hoeft de rechter de bewindvoerder niet te verplichten een plan van aanpak te sturen. De gemeente heeft in dat geval geen adviesrecht en het bewind mag voor onbepaalde tijd worden ingesteld. We denken dat het adviesrecht een bruikbare vorm kan zijn om meer grip te krijgen op instroom in beschermingsbewind. Evenwel signaleren we een aantal pijnpunten in de huidige wetgeving.

Zowel de Afdeling advisering Raad van State als de VNG hebben voorafgaand aan de inwerkingtreding van de wet geadviseerd het adviesrecht enkel in werking te laten treden wanneer het advies van de gemeente voorafgaand aan het instellen van het bewind advies kan geven en niet na het instellen van bewind. De ratio van deze adviezen was er enerzijds in gelegen dat er na het instellen van bewind door betrokkenen al veel tijd, inzet en geld in het proces is gestoken en anderzijds dat dit bij de inwoner tot onbegrip kan leiden, de inwoner verkeert dan in onzekerheid of het reeds ingestelde bewind standhoudt. De gemeente kan zich vinden in de kritiek en betreurt het dat de wet er niet in voorziet voorafgaand aan het instellen van bewind advies uit te kunnen brengen. Hiernaast hebben wij de vrees dat de wet leidt tot het uitspreken van meer toestandsbewinden in combinatie met schuldenbewind zodat er geen advies kan worden gegeven, gelijk aan de toename van het aantal toestandsbewinden in de gemeente Tilburg waarbij het convenant (de zogeheten T-aanpak) is gericht op terugdringen van schuldenbewinden. Wij menen voorts dat met het uitbrengen van de adviezen veel tijd en middelen gemoeid zijn terwijl er niet de mogelijkheid is dat het advies eruit bestaat dat de inwoner door de gemeentelijke bewindvoerder kan worden geholpen.

Dit terwijl we menen dat juist dit kan leiden tot een vermindering van de kosten bijzondere bijstand. Op basis van de wetgeving zoals deze is vormgegeven wordt niet verwacht dat dit leidt tot de beoogde kostenvermindering van de bijzondere bijstand. Daarnaast kan hiermee niet worden gerealiseerd dat een kwaliteitsslag kan worden uitgevoerd door het geheel van schuldhulpverlening binnen de gemeente aan te bieden aan de inwoner terwijl juist hierbij de inwoner gebaat is. Ook de leidraad van de VNG laat zien dat gebruik maken van het adviesrecht tijd en middelen kost en minder grip en impact biedt op in- en uitstroom. Verwachte vermindering kosten bijzondere bijstand Om een inschatting te kunnen maken van de vermindering kosten bijzondere bijstand door bewindvoering in eigen beheer is gekeken naar de gemeente Groningen, die al jarenlang bewindvoering in eigen beheer uitvoert door middel van een algemeen belang besluit.

Hoewel de gemeente Groningen al langer door middel van een algemeen belang besluit bewindvoering aanbiedt, heeft de Groningse gemeenteraad in februari 2018 besloten om met ingang van 1 maart 2018 geen kosten meer in rekening te brengen voor de dienst beschermingsbewind aan inwoners van de gemeente Groningen met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm. Bewindvoering wordt voor deze groep aangeboden door de gemeente. De gemeente Groningen heeft het beleid over de jaren 2018-2021 geëvalueerd om te kunnen bepalen of de gekozen werkwijze effectief is en inderdaad leidt tot de beoogde vermindering van de kosten bijzondere bijstand (bijlage 5). De gemeente Groningen heeft inzichtelijk gemaakt hoe de ontwikkeling in Groningen na inwerkingtreding van het besluit is verlopen afgezet tegenover 8 andere steden. De gemeente Groningen heeft deze ontwikkeling inzichtelijk gemaakt ten aanzien van toestandsbewinden en bewinden op basis van problematische schulden/verkwisting: 



Ten aanzien van toestandsbewinden is de gemiddelde stijging van de 8 steden gezamenlijk 2% in 2020 ten opzichte van 2018. In Groningen is een daling van 6,6% te zien over dezelfde periode. Ten aanzien van bewindvoering op basis van problematische schulden/verkwisting is de gemiddelde stijging van de 8 steden gezamenlijk 13,65% in 2020 ten opzichte van 2018. In Groningen is over deze periode juist een daling te zien van 13,7%.

Waar de landelijke trend een onverminderde stijgende trend laat zien, laat de gemeente Groningen een significante daling zien. Wij verwachten een toename van schuldhulpverlening en een afname van bewindvoering wanneer alle diensten worden aangeboden binnen de gemeente. Immers, de inwoner meldt zich voor een intake bij de gemeente waarbij een objectieve keuze kan worden gemaakt welke vorm van schuldhulpverlening het meest passend is voor de inwoner en het minst inbreuk maakt op het recht van zelfbeschikking (waarbij de afdeling intake geen financiële prikkel ervaart voor een bepaalde vorm van schuldhulpverlening te kiezen). De gemeente verwacht dat hiermee de instroom in bewindvoering wordt verminderd, nu met een lichtere vorm van hulpverlening in sommige gevallen zal kunnen volstaan. Deze verwachting ontlenen wij onder andere aan de evaluatie van de gemeente Groningen. De evaluatie laat zien dat over de gemeten periode het aantal inwoners in budgetbeheer is toegenomen en het aantal inwoners in bewindvoering is afgenomen. De evaluatie wijst erop dat door de afdeling intake die geen financiële prikkel ervaart om te kiezen voor een bepaalde vorm van schuldhulpverlening de meest passende/toereikende maatregel wordt gekozen. In de evaluatie van de gemeente Groningen is de landelijke stijging van kosten bijzondere bijstand voor bewindvoering inzichtelijk gemaakt.

Te zien is dat de kosten in de regel jaarlijks stijgen, in 2019 was sprake van een recorduitgave van de kosten bijzondere bijstand van EUR 582 miljoen. De uitgaven aan beschermingsbewind stegen in 2019 met 45% ten opzichte van 2018. Het landelijk beeld sinds 2010 ziet er als volgt uit:

De gemeente Groningen laat in de evaluatie zien dat de uitgaven bijzondere bijstand voor bewindvoering voor het jaar 2020 ten opzichte van het jaar 2017 (waarbij de nieuwe regeling in werking trad op 1 maart 2018) is gehalveerd, van EUR 3,3 miljoen in 2017 naar EUR 1,7 miljoen in 2020. Dit is een vermindering van de kosten van bijzondere bijstand voor bewindvoering van 50% in de gemeente Groningen. Dit in weerwil van het landelijk beeld dat de laatste jaren min of meer gelijk blijft. De gemeente ’s-Hertogenbosch zal bewindvoering in eigen beheer op een gelijke wijze uitvoeren als de gemeente Groningen dit doet. Ook de gemeente ’s-Hertogenbosch zal in een intakegesprek met de inwoner bepalen met welke vorm van schulddienstverlening de inwoner het best is geholpen, het beleid zal gericht zijn op behoud van regie over het financiële leven en het verkorten van de duur van bewindvoering. Een verbetering van de kwaliteit is er (voornamelijk) in gelegen dat de gemeente het gehele spectrum van schuldhulpverlening aanbiedt en hierin gemakkelijk kan schakelen (en dus kan op- en afschalen) naar de meest passende vorm van schuldhulpverlening. De werkwijze (zowel in de zin van besluitvorming als in de uitvoering) tussen ’s-Hertogenbosch is vrijwel identiek.

Daaraan mogen wij de verwachting ontlenen dat de verwachte beperking van instroom en vergroting van uitstroom middels het algemeen belang besluit gerealiseerd zal worden. Wij verwachten dat het aantal lopende casussen bewindvoering in eigen beheer zich op de volgende wijze zal ontwikkelen:

Procentuele ontwikkeling aantal casussen

5% 0%

-5%

2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033

-10% -15% -20% -25% -30% -35%

Procentuele ontwikkeling aantal casussen referentiejaar

Wij verwachten dat de kosten bijzondere bijstand zich als volgt zullen ontwikkelen binnen de gemeente ’s-Hertogenbosch: Kosten bewindvoering via bijzondere bijstand

2.500.000 2.000.000 1.500.000 1.000.000 500.000 0

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

Een verschil tussen de gemeente Groningen en de gemeente ’s-Hertogenbosch is dat de gemeente Groningen middels het Puddingakkoord private bewindvoerders (enkel voor zover aangesloten bij het Puddingakkoord) minder vergoeding toekent dan uit de wet voortvloeit binnen de sterfhuisconstructie waarin het Puddingakkoord voorziet. Daarnaast worden lopende bewinden slechts ongemoeid gelaten voor zover de bewindvoerders partij zijn bij het Puddingakkoord. De gemeente ’s-Hertogenbosch laat alle lopende bewinden tegen de wettelijk bepaalde tarieven ongemoeid. Hierdoor is te verwachten dat te behalen kostenbesparing binnen de gemeente ’s-Hertogenbosch iets minder snel zal verlopen dan in de gemeente Groningen maar de gemeente wil de belangen van de marktpartijen zoveel als mogelijk respecteren en neemt dit besluit juist voor een duurzame besparing van kosten bijzondere bijstand op de lange termijn. 8.

Wet Markt en Overheid (zoals opgenomen in de Mededingingswet) Het aanbieden van beschermingsbewind door de gemeente is een economische activiteit, op economische activiteiten is de Mededingingswet van toepassing. Onderdeel van de Mededingingswet is de Wet Markt en Overheid. In deze wet staan gedragsregels om ondernemers te beschermen tegen oneerlijke concurrentie van de overheid. Economische

activiteiten die in het algemeen belang worden verricht, vormen een uitzondering op de Wet Markt en Overheid. De gedragsregels opgenomen in de Wet Markt en Overheid zijn dan niet van toepassing. Het nemen van een algemeen belang besluit is voorbehouden aan de gemeenteraad. 9.

Afweging belangen marktpartijen Het college erkent dat dit besluit gevolgen heeft voor marktpartijen, de particuliere bewindvoerders(kantoren). Bewindvoering in eigen beheer door middel van een algemeen belang besluit zal zich enkel richten op inwoners binnen de gemeente die recht hebben op een vergoeding uit de bijzondere bijstand voor bewindvoering. Dit betreft zo’n 1350 inwoners, zij worden op dit moment bijgestaan door meer dan 150 verschillende bewindvoerders. De dienstverlening door bewindvoerders is niet plaatsgebonden, een bewindvoerder kan cliënten uit het hele land aantrekken en ondersteunen. Uit onderzoek blijkt dat twee derde deel van de onder bewind gestelden een beroep doet op de bijzondere bijstand. Een derde betaalt bewindvoering zelf. De gemeente stelt voorop dat de groep die bewindvoering zelf betaalt, vrij is om de bewindvoerder zelf te kiezen. De gemeente kiest ervoor deze groep geen gebruik te laten maken van de bewindvoering door de gemeente. De gemeente kiest hier uitdrukkelijk voor om de (vrije) markt niet verder dan noodzakelijk te beperken. De marktpartijen kunnen bewindvoering blijven uitoefenen voor deze groep. De gemeente kiest niet voor een abrupte overname van de markt.

De gemeente wenst vanaf een rechterlijk oordeel van het College van Beroep voor het bedrijfsleven van het algemeen belang besluit de nieuwe instroom van inwoners die recht hebben op bijzondere bijstand voor bewindvoering via een voorliggende voorziening aan te trekken. Private bewindvoerders behouden hiermee hun bestaande clientèle en kunnen zich zo geleidelijk voorbereiden op (uitbreiding van) andere werkzaamheden. Het algemeen belang besluit voorziet daarmee in een sterfhuisconstructie ten aanzien van de groep die gebruik maakt van bijzondere bijstand. Hoewel dit in de weg staat aan een optimale vermindering van kosten bijzondere bijstand voor bewindvoering, meent de gemeente dat de belangen van de marktpartijen een sterfhuisconstructie vergen. Dit geeft de bewindvoerders een redelijke termijn hun werkzaamheden te verbreden en op deze wijze blijvend in inkomen te kunnen voorzien. De dienstverlening van bewindvoerders(kantoren) is in de regel uitgebreider dan enkel bewindvoering. Zij bieden ook vaak diensten aan als budgetbeheer, curatele en het beheren van nalatenschappen. Nu de gemeente kiest voor een sterfhuisconstructie, hebben bewindvoerders(kantoren) een redelijke termijn om hun dienstenpakket verder uit te breiden en cliënten aan te trekken voor overige diensten.

Bewindvoerders(kantoren) hoeven er naar de mening van de gemeente niet voor te vrezen dat iedere gemeente een algemeen belang besluit vaststelt en bewindvoering in eigen beheer gaat uitvoeren. Dit is immers evenmin gebeurd bij het vaststellen van het algemeen belang besluit in de gemeente Groningen. Daarnaast laat de besproken leidraad van de VNG zien dat zeker niet iedere gemeente hiervoor geschikt en/of over de middelen en/of de ambitie hiertoe beschikt. Dit vergt een grote investering van gemeenten en is slechts onder

specifieke omstandigheden uit te voeren. Bewindvoerders kunnen zich meer nadrukkelijk richten op andere (aangrenzende) gemeenten. 10.

Nadeelcompensatie Uw raad heeft de Verordening nadeelcompensatie opgesteld en vastgesteld om bewindvoerders(kantoren) tegemoet te komen voor zover de door hen geleden schade het normaal maatschappelijk risico te boven gaat. Hiermee worden bewindvoerders(kantoren) tegemoetgekomen die inkomsten derven als direct gevolg van het aanmerken van beschermingsbewind als economische activiteit in het algemeen belang. Ook kunnen lokale bewindvoerders (gevestigd binnen de gemeente ’s-Hertogenbosch) solliciteren bij de afdeling bewindvoering gemeente ’s-Hertogenbosch wanneer er een vacature is. Is de bewindvoerder ontslagen of gefailleerd naar aanleiding van dit besluit (binnen drie jaar na het nemen van het besluit) zal deze kandidaat in de procedure de voorkeur krijgen.

11.

Financiële paragraaf In onderstaande tabel wordt het financiële effect van dit besluit in beeld gebracht ten opzichte van de actuele begroting. Bedragen x1.000

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

Bewind in eigen beheer

2.981

2.878

2.805

2.492

2.329

2.238

2.158

2.062

1.946

1.810

1.631

1.631

Verschil

-284

-181

-248

-81

-78

-106

-32

21

136

272

451

451

Actuele begroting

2.697

2.697

2.557

2.411

2.251

2.132

2.126

2.083

2.082

2.082

2.082

2.082

Op basis van recente ervaringscijfers van de gemeente Groningen zijn de uitgangspunten in de business case bewind in eigen beheer geactualiseerd. Dit levert financiële afwijkingen op ten opzichte van de actuele gemeentelijke begroting waarbij in de eerste jaren hogere lasten worden verwacht en in de latere jaren een lagere. De hogere lasten in de eerste jaren heeft verschillende oorzaken. Zo heeft de uitvoering van bewindvoering in eigen beheer vertraging opgelopen door de uitspraak van de rechter. Daarnaast is ook gebleken dat de eerste jaren na de start van het gemeentelijke bewindvoerderskantoor de optimale caseload nog niet kan worden bereikt. Het positievere beeld in de latere jaren van de business case wordt veroorzaakt doordat we de uitgangspunten in lijn hebben gebracht met de ervaringen uit Groningen en de eerste ervaringen van de uitvoering in 's-Hertogenbosch. In het verleden stroomden ca. 225 inwoners in op jaarbasis. De ervaringscijfers uit Groningen leren dat het eerste jaar na invoering die instroom met 20% kan worden verminderd, en vanaf het tweede jaar met 50%. In die gevallen kan worden volstaan met een andere vorm van hulp. Daarbij hoort budgetbeheer tot de mogelijkheden. In de caseloadberekening van de gemeente wordt vanaf 2025 rekening gehouden met de landelijk geaccepteerde norm van 80 dossiers 1 fte consulent en 0,5 fte assistent nodig is.

Tenslotte is gerekend met een overheadpercentage per fte van 33%.

In vergelijking met het scenario waarin de gemeente het oude beleid zou voortzetten leiden bovenstaande aanpassingen tot het beeld in onderstaande grafiek. Vanaf 2024 wordt jaarlijks een financieel voordeel verwacht.

Uiteindelijk zal het uitvoeren van bewindvoering door de gemeente ervoor zorgen dat de lasten in lijn komen te liggen met de initiële begroting voor bewindvoering (2,047 miljoen euro). De bespaarde middelen kunnen we inzetten voor het aanpakken van armoede en schulden onder inwoners van ’s-Hertogenbosch. In de actualisatie van de begroting 2022 zullen deze wijzigingen in de begroting worden verwerkt. 12.

Risicoparagraaf We zijn bereid om bewindvoerders tegemoet te komen in verband met derving van inkomsten als direct gevolg van het aanmerken van beschermingsbewind als economische activiteit in het algemeen belang. Hiertoe is een verordening opgesteld waarmee de nadeelcompensatie voor bewindvoerders wordt vastgelegd. De gemeente biedt bewindvoerders voorts aan om, wanneer er een vacature voor bewindvoerder beschikbaar is, hierop te solliciteren. Het uitgangspunt van de regeling voor nadeelcompensatie is dat het college een verzoeker die schade lijdt of zal lijden als gevolg van het algemeen belang besluit een vergoeding toekent. Om in aanmerking te kunnen komen voor de toekenning van schadevergoeding dient de normomzet met 15% of meer te zijn gedaald ten opzichte van het gemiddelde van 5 jaren voorafgaand aan de inwerkingtreding van het algemeen belang besluit. Om in aanmerking te kunnen komen voor schadevergoeding dient er een causaal verband te zijn tussen het algemeen belang besluit en de geleden schade. Om te bepalen of er een causaal verband is, dient vergeleken te worden de financiële situatie waarin een bewindvoerder zich bevindt en de hypothetische financiële situatie waarin de bewindvoerder

zou verkeren wanneer de schadeoorzaak (het algemeen belang besluit) niet had plaatsgevonden. Daarbij moet worden gekeken naar factoren als: - De verhouding cliënten dat een beroep doet op bijzondere bijstand bij de gemeente 's-Hertogenbosch en het totaal aantal cliënten; - de gemiddelde caseload van een bewindvoerder; - landelijke ontwikkelingen in aantal inwoners dat onder beschermingsbewind wordt gesteld; We beschikken niet over concrete gegevens over de bedrijfsvoering van bewindvoerders en we kunnen ook nog niet bepalen wat toekomstige landelijke ontwikkelingen in beschermingsbewind zijn (bijvoorbeeld de gevolgen het Adviesrecht bij schuldenbewind). Rekening houdende met deze onzekerheden hebben we een inschatting gemaakt van de kosten die de nadeelcompensatie met zich meebrengt. We schatten dat het bedrag dat gemeente 's-Hertogenbosch dient te betalen als schadevergoeding aan bewindvoerders ligt tussen de 0 euro en 500.000 euro. 13.

Inwerkingtreding De raad bepaalt dat het algemeen belang besluit daags na de uitspraak van het College van Beroep voor het bedrijfsleven wordt gepubliceerd. Een dag na publicatie treedt het besluit in werking.