Bijlage 1 - Plan van Aanpak financiële participatie Den Bosch Duurzame Polder

Plan van Aanpak ‘Financiële participatie Duurzame Polder’ Mei 2023

1. Aanleiding Financiële participatie en lokaal eigendom zijn uitgangspunten bij omvangrijke energieprojecten, zoals de Duurzame Polder (DP). In het Klimaatakkoord van 2019 is dit als volgt afgesproken: “…een evenwichtige eigendomsverdeling in een gebied waarbij gestreefd wordt naar 50% eigendom van de productie van de lokale omgeving (burgers en bedrijven).” Daarnaast heeft de Nederlandse windbranche met relevante partijen een Gedragscode opgesteld, waarin de mogelijkheden voor financiële participatie verder zijn uitgewerkt. Voorliggend stuk beschrijft de bestaande kaders en het plan van aanpak van de gemeente om te komen tot een uitgewerkte invulling van financiële participatie en lokaal eigendom in de DP. Die verdere invulling willen we in een omgevingsdialoog met de omgeving afstemmen en afspreken. Deze notitie beschrijft, inhoudelijk gezien, het Bossche perspectief. Oss geeft op eigen wijze invulling aan financiële participatie en lokaal eigendom.

2. Onderwerpen in relatie tot financiële participatie Financiële participatie kent verschillende vormen en regelingen. 1. 2. 3. 4.

Vergoedingen grondeigenaren voor plaatsing windturbines Omwonendenregeling direct omwonenden, hiervoor bestaan verschillende mogelijkheden Lokaal (mede-)eigendom Omgevingsfonds

Deze notitie gaat primair over punten 3 en 4. De punten 1 en 2 worden door de gemeente afgestemd met de ontwikkelaar met een overeenkomst of bij vergunningverlening. 3. Uitkomsten van dit proces sturend voor verdere proces en afspraken met initiatienemers Dit Plan van Aanpak beschrijft de manier om te komen tot een verdere uitwerking van de gemeentelijke kaders van financiële participatie. De uitkomsten van dit proces (naar verwachting Q4 2023) zullen als leidende principes en uitgangspunten voor financiële participatie (zie op te leveren resultaat in hoofdstuk 5) worden meegenomen bij het Voorkeursalternatief, dat in Q4 2023 of Q1 2024 in de raad wordt behandeld. Na behandeling van het Voorkeursalternatief in de raad dienen de initiatiefnemers dit vervolgens verder uit te werken, mogelijk opnieuw in afstemming met de omgeving (Q1 2024). De gemeente legt de met de omgeving afgestemde afspraken met de initiatiefnemer daarna definitief vast in een privaatrechtelijke overeenkomst.

4. Inhoudelijke uitgangspunten voor sessies financiële participatie Duurzame Polder Het Klimaatakkoord, de Visie Energielandschap (VEL), de Bestuursovereenkomst Duurzame Polder (BO) en het Bossche Bestuursakkoord (BA) geven de inhoudelijke en procesmatige kaders voor de (te organiseren sessies over) financiële participatie. Daarnaast is over dit onderwerp in de raad een tweetal moties aangenomen. 4.1 Algemeen Bestuursakkoord (2022): “Daar waar (grootschalig) duurzame energie wordt opgewekt, vinden wij het belangrijk dat de lusten hiervan eerlijk worden verdeeld met de omgeving. De invulling hiervan is maatwerk (…)” Bestuursovereenkomst (2021): “Gemeenten spannen zich in (om voor hun eigen grondgebied) een vorm van (lokale) financiële participatie in te vullen op basis van de uitkomsten van het participatieproces. Daarbij gelden als vertrekpunten: een evenwichtige verdeling van de lasten en de lusten van deze energieopwekking binnen de gemeenten en daarnaast het meedelen in de opbrengsten van een project door omwonenden in het gebied.” “De Gemeenten zullen van potentiële ontwikkelaars in elk geval verlangen dat deze zich conformeren aan de geldende gedragscodes van de brancheorganisaties NWEA en Holland-Solar;” Visie energielandschap (2020): “We gaan zorgen dat degene die de lasten hebben, ook een deel van de lusten krijgen.

Dat kunnen het verbeteren van de leefomgeving zijn, maatschappelijke doelen of verduurzaming van hun woonomgeving. Uiteraard vraagt dat om maatwerk per situatie.” “Zonnevelden en windturbines hebben impact op de omgeving. Daarom vinden we het belangrijk dat door windturbines en zonnevelden ook maatschappelijke meerwaarde wordt gecreëerd. Per project is maatwerk nodig, omdat de mogelijkheden en kansen afhangen van de locatie en verdere omstandigheden. Het is aan het college om te beoordelen of ‘meerwaarde’ voldoende is ingevuld in het plan.” Bij de visie aangenomen motie (“….”): “.. te streven naar een gedeelte gemeentelijke uitbating van zon en windenergie, zeker waar het gemeentelijke gronden betreft. De opbrengsten van deze uitbating aan te wenden voor duurzaamheidsmaatregelen die er op gericht zijn klimaatarmoede tegen te gaan.” Raadsbesluit over de Duurzame Polder 6 okt 2020 In de besluitpunten van het raadsbesluit over de Duurzame Polder van 6 oktober 2020 het volgende opgenomen: “wordt voorzien in een voorstel met verschillende mogelijkheden voor financiële participatie voor omwonenden en inwoners;” Motie “Lusten van Bossche windmolens lokaal verdelen” (1 feb 2023) In de raad van 1 februari 2023 is de Motie “Lusten van Bossche windmolens lokaal verdelen” aangenomen.

De Motie verzoekt het college: “Financiële participatie in de duurzame polder te organiseren waarin ten minste invulling gegeven wordt aan: a) Een substantieel aandeel lokaal eigendom door middel van financiële participatie van Bossche omwonenden en indien haalbaar inwoners, ondernemers en maatschappelijke en culturele partners van de gemeente ’s-Hertogenbosch, waarbij een eventuele lokale initiatiefnemer van de windmolens niet volstaat als zijnde lokaal eigendom;

b) Als omwonenden die met voorrang de mogelijkheid moeten hebben om financieel te kunnen participeren aan te merken: de direct omwonenden en bewoners van naastgelegen woonkernen, waarbij minstens een gebied van 10 maal de tiphoogte wordt gehanteerd (de Raad van State-norm); c) Indien haalbaar daarna de financiële participatie gemeente breed aan te bieden aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners van de gemeente ‘s-Hertogenbosch; d) Financiële participatie voor iedereen toegankelijk en inclusief te maken door middel van een vorm van voorfinanciering voor midden- en lage inkomens; e) Een tijdspad op hoofdlijnen met daarin de communicatiestrategie naar inwoners; f) Het informeren van Bossche omwonenden over de verschillende varianten en het peilen van de voorkeursoptie tijdens bewonersbijeenkomsten uiterlijk in het tweede kwartaal van 2023; g) De raad actief over de voortgang te informeren en keuzes en afwegingen toe te lichten.”

4.2 Specifiekere uitgangspunten

50% lokaal eigendom In de BO staat opgenomen: “De Gemeenten zijn zich bewust van de passages in het Klimaatakkoord over financiële participatie, het streven naar 50% lokaal eigendom en het feit dat het daarbij gaat om een algemeen streven tot 2030 met ruimte om hier vanwege lokale project-gerelateerde redenen van af te wijken.” De definitie van lokaal eigendom in de VEL is vrij strak geformuleerd: “Streven is dat 50% van het eigendom van de productie terechtkomt bij de lokale omgeving.” “Voor ontwikkelingen op gronden die eigendom zijn van de gemeente, is de doelstelling dat een zo groot mogelijk gedeelte van de productie lokaal eigendom wordt, met als streven 100%.” Aan dit streven van 50% wordt voldaan als (1) een lokale energiecoöperatie de helft van een wind- of zonnepark in bezit krijgt of (2) als de helft van de aandelen in handen is van ‘de lokale omgeving’.

In de motie van 1 feb 2023 is opgenomen: “Financiële participatie in de Duurzame Polder te organiseren waarin ten minste invulling gegeven wordt aan: Een substantieel aandeel lokaal eigendom door middel van financiële participatie van Bossche omwonenden en indien haalbaar inwoners, ondernemers en maatschappelijke en culturele partners van de gemeente ’s-Hertogenbosch, waarbij een eventuele lokale initiatiefnemer van de windmolens niet volstaat als zijnde lokaal eigendom;” Omgevingsfonds / gebiedsfonds BA: “We creëren een gebiedsfonds dat ten goede komt aan de omwonenden van de Duurzame Polder.” VEL: “Er wordt vanuit het initiatief een nader uit te werken bijdrage afgedragen aan een lokaal omgevingsfonds met een onafhankelijk bestuur dat erop toeziet dat de gelden uit het fonds worden ingezet voor duurzame ruimtelijk-maatschappelijke doeleinden ten behoeve van de versterking van de omgeving.

5. Uitgangspunten proces sessies financiële participatie en op te leveren resultaat Uitgangspunten Voordat de gemeente in gesprek gaat met de omgeving is het van belang een kader te formuleren waarbinnen de dialoog plaatsvindt. Bovenstaande overwegingen zijn hiervoor de inhoudelijke basis en geven grotendeels richting en beperking voor het vervolg. Onderstaand een aantal procesmatige uitgangspunten: - De uitkomsten van de sessies zijn in beginsel kaderstellend en sturend voor het project en voor initiatiefnemers. Duidelijk aan de voorkant kenbaar maken dat er al kaders liggen en dat de participatieruimte binnen die kaders plaatsvindt. - We informeren de raad voorafgaand aan de sessies met een raadsinformatiebrief over dit Plan van Aanpak. We informeren de raad na afloop van de sessies over de uitkomsten, eveneens via een raadsinformatiebrief. - De sessies lopen parallel aan de andere participatiebijeenkomsten voor het project - De sessies willen we primair houden met direct omwonenden en de bestaande energiecoöperaties, maar daarnaast juist ook de mogelijkheid bieden om andere inwoners uit de gemeente te laten deelnemen, als ook organisaties die mogelijk willen investeren in een molen (cultuur, onderwijssector en lokale ondernemers).

- De communicatie over de dialoogsessies wordt breed uitgezet, via diverse kanalen, bijvoorbeeld via de nieuwsbrief, dorp -en wijkraden, website en huis-aan-huisbladen. - Het ophalen en toetsen van ideeën bij de omgeving willen we zowel in digitale vorm als in de vorm van fysieke bijeenkomsten organiseren. - Oss stelt zijn eigen kaders en uitgangspunten vast op het vlak van financiële participatie. Oss maakt daarbij mogelijk andere keuzes. Als gezamenlijk project heeft het de voorkeur dat de sessies op ongeveer dezelfde wijze georganiseerd worden. De planning en organisatie van de sessies wordt aan de hand van deze uitgangspunten verder voorbereid: -

Afstemmen met initiatiefnemer. Bossche energie-coöperaties worden betrokken en geactiveerd bij de voorbereiding. Afstemmen met dorps- en wijkraden. Contact leggen met betrokkenen van andere windturbine-projecten om hen uit te nodigen voor toelichten van hun ervaringen en afstemming over voor te leggen vragen. De bestaande wens van de Bossche cultuur, onderwijssector en enkele lokale ondernemers om te investeren in een turbine; mogelijk voorafgaande met hen in gesprek over gaan.

Op te leveren resultaat: Het resultaat van de te organiseren sessies is: Verdere uitwerking van de bestaande gemeentelijke kaders, te vertalen in het product: ‘leidende principes en uitgangspunten voor financiële participatie Duurzame Polder’ (voor gemeente ’sHertogenbosch). Die uitgangspunten, of de verdere uitwerking daarvan, zullen uiteindelijk moeten landen in overeenkomst(en) met initiatiefnemer(s).

6. Participatiesessies Vorm en deelnemers participatiesessies Het ophalen en toetsen van ideeën bij de omgeving willen we zowel in digitale vorm als in de vorm van fysieke bijeenkomsten organiseren. Er worden ca. twee fysieke (avond)bijeenkomsten met direct omwonenden, energiecoöperaties, mogelijke investeerders (bijv. cultuur en onderwijs), overige inwoners (anders dan direct omwonenden dus) en belangenorganisaties georganiseerd. Hierover worden we nog verder geadviseerd door een gespecialiseerd bureau. Aan verschillende tafels kunnen zij in gesprek over hun eigen ideeën voor financiële participatie en lokaal eigendom en concretisering en verrijking van de bestaande scenario's en varianten. Vanzelfsprekend vinden de sessies plaats met goede instructie vooraf en een ervaren moderator. Voorstel is om dit levendig en concreet te maken aan de hand van voorbeelden uit de regio of het land, die tijdens de sessie door betrokkenen worden toegelicht. Daarnaast is het digitaal ophalen van ideeën een belangrijke pijler in dit proces om input te leveren op uitgangspunten en uitwerkingen. Hiermee is het tijd -en plaatsonafhankelijk ideeën ophalen gegarandeerd, ook bij mensen die niet in staat zijn om deel te nemen aan een fysieke bijeenkomst of daarmee niet vertrouwd zijn.

De uitkomsten van de sessies worden ook digitaal voorgelegd aan het netwerk dat is opgebouwd tijdens de recente bewonersbijeenkomsten. We willen zoveel mogelijk meningen en ideeën ophalen. Onderstaand is een set van mogelijke vragen die voorgelegd kunnen worden. De vorm waarin dit gebeurt, wordt nog verder uitgewerkt. De aanpak leent zich voor een ‘tafelkleed’ of ‘placemat’ die deelnemers onder begeleiding invullen. Groot papier en viltstiften met richtinggevende vragen op de tafels om zo heel constructief ideeën, opmerkingen en voor- en nadelen te noteren per onderdeel van financiële participatie. Planning De sessies te organiseren in juni / juli 2023. Mogelijke vragen / dilemma's voor deelnemers zijn (uitgaande van de inhoudelijke kaders zoals geschetst onder H.4)      



 

Wat vindt u van de gepresenteerde voorbeelden en zou u deze ook willen toepassen op Duurzame Polder? Welke andere ideeën heeft u of andersoortige regelingen kent u die u hier zou willen toepassen? Wat vindt u een eerlijke manier van verdelen? Heeft u aanvullingen op de uitgangspunten die de raad heeft gegeven voor het delen in de lusten (mogelijkheden om financieel te participeren)? Wat vindt u van de uitgangspunten voor "substantieel lokaal eigendom” zoals de raad die heeft beschreven (citaat toevoegen)? Bent u zelf bereid om geld te investeren en daarbij risico te nemen? We weten dat vroeg investeren met meer risico meer geld oplevert dan laat investeren met minder risico. Het risico bestaat dat deelnemers hun inleg verliezen. Wat zou u doen? En hoeveel geld zou u willen investeren? Het gebiedsfonds zal een deel van de opbrengst van de windenergie besteden aan “duurzame ruimtelijk-maatschappelijke doeleinden ten behoeve van de versterking van de omgeving”. Wat zijn volgens u voorbeelden van deze doelen? Hoe kan het gebiedsfonds het beste worden georganiseerd? Zou u er als vrijwilliger aan willen meewerken? Wat vindt u een redelijk bedrag of percentage van de opbrengst dat de eigenaar van windturbines in het fonds moet stoppen?





  

Wat vindt u een goede manier om projecten te kiezen die uit het fonds worden betaald? Denk aan een prijsvraag, een jury of selectiecommissie, wie het eerst komt, die het eerst maalt, enzovoort. Moet de gemeente ook een actieve rol oppakken, bij voorbeeld door zelf te investeren in windmolens? En moet dat alleen op windmolens op eigen gemeentegronden of ook in turbines van anderen? Waaraan moet eventuele gemeentelijke opbrengst besteed worden? De gemeenteraad noemt "gemeentelijke uitbating” als doel. Wat stelt u zich daarbij voor? Wanneer bent u tevreden over de uitkomsten van dit proces?