Bijlage 1: Concept jaarstukken 2021

Jaarstukken 2021 gemeente 's-Hertogenbosch met als onderdelen het jaarverslag en de jaarrekening 2021

1

Inhoud Hoofdlijnen ...................................................................................................................................................3 Deel I: Jaarverslag .................................................................................................................................... 17 PROGRAMMA’S....................................................................................................................................... 17 Bestuursorganen en -ondersteuning .................................................................................................... 18 Dienstverlening ......................................................................................................................................... 24 Gezondheid ................................................................................................................................................ 28 Veiligheid.................................................................................................................................................... 34 Cultureel klimaat....................................................................................................................................... 45 Opgroeien en talentontwikkeling ..........................................................................................................

57 Wonen en zorg.......................................................................................................................................... 67 Participatie en daginvulling..................................................................................................................... 72 Wonen en werkomgeving....................................................................................................................... 77 Bereikbare stad ......................................................................................................................................... 98 Sport en recreatie ................................................................................................................................... 105 Milieu respecterende ontwikkelingen ................................................................................................ 113 Cultuurhistorische kwaliteit ................................................................................................................. 130 Ruimte voor economie en voorzieningen .......................................................................................... 137 Werk en inkomen ...................................................................................................................................

149 Armoede en schulden ............................................................................................................................ 158 Beleggingen en overige baten en lasten ............................................................................................ 164 Gemeentelijke belastingen ................................................................................................................... 172 Algemene uitkering gemeentefonds................................................................................................... 173 PARAGRAFEN ........................................................................................................................................ 175 Lokale heffingen ..................................................................................................................................... 176 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ....................................................................................... 180 Onderhoud kapitaalgoederen .............................................................................................................. 191 Financiering .............................................................................................................................................

198 Bedrijfsvoering ........................................................................................................................................ 201 Rechtmatigheid ....................................................................................................................................... 206 Verbonden partijen ................................................................................................................................ 207 Grondbeleid ............................................................................................................................................. 232 Duurzaamheid ......................................................................................................................................... 249 Deel II: Jaarrekening .............................................................................................................................. 250 Lasten........................................................................................................................................................ 251 Baten .........................................................................................................................................................

252 Saldo .......................................................................................................................................................... 253 Balans ........................................................................................................................................................ 254 Bijlagen ..................................................................................................................................................... 318

2

HOOFDLIJNEN Bestuurlijke hoofdlijnen Inleiding Wederom blikken we terug op een bewogen jaar waarin Corona ons nog stevig in de greep hield. We hopen dat deze barre coronatijd achter ons ligt en dat alle inwoners meer ruimte krijgen om te leven, ondernemen en zich te vermaken in onze gemeente. Echter garanties geeft deze grillige pandemie helaas (nog) niet. De onzekerheid die we hierbij voelen wordt versterkt door de oorlog in Oekraïne. Miljoenen mensen zijn op de vlucht. Ook in onze gemeente merken we de gevolgen en slaan we de handen ineen om daar waar we kunnen, te helpen. Juist in een tijd waarin het leven in een democratische rechtsstaat niet vanzelfsprekend is, vinden wij het belangrijk om te verantwoorden wat wij in 2021 hebben gedaan voor inwoners, ondernemers en bezoekers van onze gemeente. Bij de uitvoering van onze opgaven hadden we, naast de hiervoor geschetste onzekerheden, ook te maken met uitdagingen zoals de arbeidsmarktkrapte, een oververhitte woningmarkt en de klimaatopgave. Binnen dit onzekere speelveld hebben we ingespeeld op dat wat direct nodig was. Tegelijkertijd zijn we nooit uit het oog verloren waar we het uiteindelijk voor doen; de volgende generaties. Oftewel blijven bouwen aan een sterk, sociaal en duurzaam ‘sHertogenbosch, waar mensen prettig wonen, goede zorg ontvangen, de stad beleven en kunnen ondernemen. We kunnen dit niet alleen.

Samen met partners en inwoners van onze gemeente hebben we in dit lastige jaar de schouders er samen onder gezet. Vanaf deze plek willen wij iedereen die zich in dit bijzondere jaar hiervoor heeft ingezet, graag bedanken. Nog een jaar corona Ook in 2021 werden we op de proef gesteld door corona. Zo startte het jaar met een lockdown en een avondklok. Het binnen moeten blijven, het groeiende gemis van elkaar ontmoeten maar ook de continue onzekerheid rond het virus beperkten de levensvreugde voor iedereen. De kracht in onze samenleving om te blijven omzien naar elkaar door bijvoorbeeld lokaal te kopen en ondersteuning aan inwoners was nog steeds aanwezig. Velen voelden de verantwoordelijkheid om de druk op de ziekenhuizen te remmen. De ingestelde maatregelen zorgden echter ook voor andersdenkenden en manifestaties. Soms leverde dat spanningen op. Zo werden we op 25 januari opgeschrikt door een harde realiteit. Die avond leidde de rellen tot een spoor van vernielingen bij ondernemers in onze binnenstad. Hierop volgde een gevoel van machteloosheid en boosheid, dat gelukkig al de daaropvolgende dag omsloeg in veerkracht en betrokkenheid van inwoners en ondernemers met de gezamenlijke schoonmaakacties en steun voor getroffen ondernemers. Iets waar we als stad groots in zijn, en ook trots op mogen zijn.

Samen leven, zorgen en ontmoeten Veilig wonen, leven, werken en ondernemen zijn in ’s-Hertogenbosch een groot goed. Samen met bewoners hebben we in alle wijken onderzoek gedaan naar de 'ervaren veiligheid' en zijn verbeterplannen opgesteld. Naast veilig, willen we dat inwoners alle kansen krijgen om gezond, gelukkig en inclusief te leven. We stimuleren een gezonde leefstijl én werken aan een gezonde leefomgeving. Gezond en gelukkig leven hangt helaas nog steeds in grote mate af van de plek waar je geboren bent. Dat is van invloed op de kansen die je krijgt in je leven én het aantal levensjaren. We werken dan ook aan het verkleinen van de (gezondheids-)kloof door het stimuleren van gezondheidspotentieel. En zetten stevig in op het vergroten van gelijke kansen voor iedereen. Gezond zijn en voelen betekent ook eenvoudig hulp kunnen vragen en krijgen. We hebben het daarom nog makkelijker gemaakt voor inwoners om passende ondersteuning te krijgen. Of het nu gaat over Eerste Hulp bij Geldzaken, het vinden van passend werk, ondersteuning uit de Wmo of jeugdzorg, we versimpelen en verbeteren onze processen en kiezen voor natuurlijke vindplaatsen waar inwoners hun (hulp)vraag kunnen stellen. Verstedelijking en ruimtelijke ontwikkelingen ’s-Hertogenbosch groeit, is populair en volop in ontwikkeling.

Als gemeente om in te wonen, als cultuurstad van het zuiden en als toonaangevende datastad. Maar, gecombineerd met een oververhitte woningmarkt en schaarse ruimte zorgt dit voor uitdagingen. Want naast betaalbare woningen vragen ook de bereikbaarheid, bedrijvigheid en vergroening om ruimte. Kortom, we kunnen ruimte maken door perspectieven slim te combineren. Daarom hebben we in 2021 richting gegeven aan het ontwikkelen

3

en transformeren van de Spoorzone samen met de binnenstad tot één bruisend stedelijk gebied voor ’s-Hertogenbosch: de Brede Binnenstad. Hier komen opgaves samen. Omdat het zoveel disciplines raakt, bundelen we onze krachten en werken we intensief samen met de ministeries van BZK en I&W, Waterschap Aa en Maas, NS, ProRail en provincie Noord-Brabant. Waar ook perspectieven samenkomen, is de Bossche StadsDelta, met de Lage Diezebrug als een nieuwe, toegankelijke rode loper tussen de gebieden aan beide zijden van de Dieze. Wonen en reizen Helaas is het in 2021 voor veel mensen nog moeilijker geworden om een huur- of koopwoning te vinden in de gemeente ’s-Hertogenbosch. De woningopgave is enorm en vraagt niet alleen om snelle en betaalbare oplossingen, maar ook duurzame en energieneutrale. Met het toevoegen van 800 woningen verspreid over de gemeente, en waarvan een groot deel in de sociale huur, zijn we op de goede weg. Maar we zijn er nog niet. Daarom kijken we ook hier naar innovatieve oplossingen zoals tijdelijke flexwoningen en kijken we ook naar andere instrumenten om te kunnen sturen op de betaalbaarheid van woningen, de leefbaarheid in wijken en het toewijzen van woningen aan doelgroepen. En voor de komende jaren bereidden we nog meer koop- en huurwoningen voor, zoals met het Ambitiedocument Omgeving Station Oost, dat is vastgesteld door uw raad.

In 2021 hebben we ook flinke stappen gezet op het gebied van bereikbaarheid en vervoer. In de binnenstad ligt het accent op het stimuleren van fietsen, lopen, deelmobiliteit en openbaar vervoer. We willen het autoverkeer van en naar de binnenstad verminderen. De Van Berckelstraat is nu aangemerkt als centrale fietsroute en belangrijke doorstroomroute voor het openbaar vervoer. En we kijken naar oplossingen voor de logistiek, zoals de Green Deal die we in 2021 sloten met partijen om in 2025 de binnenstad schoon en slim te bevoorraden. Energie en klimaat We willen dat ’s-Hertogenbosch in 2050 groen, schoon, niet te nat of te droog en klimaatneutraal is en grondstoffen zoveel mogelijk hergebruikt. En met de overstromingen in Limburg afgelopen zomer, kwamen de gevolgen van klimaatverandering dichterbij. Daarom werken we hard aan de klimaatopgave en de energietransitie. Zoals met het project in de Duurzame Polder, waar we het opwekken van duurzame energie combineren met wonen, gezondheid, landbouw, natuur en water. En met de uitvoering van de eerste tranche van 100 hectare zonnevelden. De ambitie om aardgas vrij te worden, hoort hier ook bij. Hiervoor zoeken we samen met bewoners, corporaties, ondernemers en netbeheerder Enexis naar de beste oplossingen, zoals in onze proefbuurten.

En tenslotte zijn het verduurzamen en isoleren van woningen, en het verlagen van de energierekening, belangrijk voor iedereen. Want helaas blijven de stijgende energieprijzen een zorg. We maakten subsidies, adviezen en energietegoedbonnen beschikbaar. En met het instellen van de noodvoorziening ‘Schrijnende situaties armoede’, braken we een lans voor die inwoners waar de stijgende energieprijzen een direct effect hadden op hun bestaanszekerheid. Cultuur Corona had, net als in 2020, opnieuw een grote impact op de cultuurstad van het zuiden, ’sHertogenbosch. Oeteldonk was digitaal. Theaters, culturele-, wijk- en buurtcentra waren lang dicht, net als vele andere verenigingen. De cultuursector had het zwaar. Hoewel de gemeente en het Rijk ook in 2021 veel culturele organisaties hebben ondersteund, zullen de gevolgen nog een lange tijd merkbaar zijn. Toch hebben we in 2021 stappen gezet voor de verdere ontwikkeling van Cultuurstad van het Zuiden. Zoals met de toekomstplannen voor Huis73 en het bouwen aan een professionele citymarketing organisatie Den Bosch Partners. En met de duurzame verbouwing van het Huis van Bosch en de vernieuwbouw van het Theater aan de Parade in volle gang. Kunst kwam in 2021 naar de openbare ruimte, op afvalcontainers. Voor iedereen te zien tijdens een ommetje in de buurt.

En aan het eind van het jaar kwam het heugelijke nieuws over de nieuwe topcollectie voor het NoordBrabantsmuseum en de mogelijkheid voor het Designmuseum om door te groeien in de toekomst. Data Het aantal ICT-bedrijven in ’s-Hertogenbosch groeit en er is een plan van aanpak gemaakt voor een Delta Data community. Om in ’s-Hertogenbosch de verbinding te versterken met de lokale dataeconomie en het data-ecosysteem, is afgelopen jaar samen met andere partners ingezet op de doorontwikkeling van JADS. En het proces voor de BrabantRing werd door corona versneld. Samen met de provincie en de B5-steden richten we een gesloten netwerk op, voor veilige digitale

4

verbindingen tussen maatschappelijke organisaties en bedrijven in onze regio. Zodat Brabanders betrouwbaar, snel en veilig contact kunnen hebben met de overheid, het ziekenhuis of school. En gezien de groeiende impact op de samenleving, was het dan ook heel belangrijk dat de Dataweek 2021 in het teken stond van de kansen en risico’s van data voor maatschappelijke vraagstukken. Samenwerking Ook als het gaat om politiek-bestuurlijke ontwikkelingen was er afgelopen jaar genoeg in beweging. In januari trad het kabinet af naar aanleiding van de toeslagenaffaire. Dit zorgde voor minder vertrouwen in de overheid en gaf ook onrust in de samenleving. Ook de (financiële) zorgen over bijvoorbeeld het gemeentefonds, de jeugdzorg en Participatiewet hielden aan. En de inwerkingtreding van de Omgevingswet werd opnieuw uitgesteld. Dit alles gaf ook onzekerheid voor de opgaven waar we samen aan werken. Tegelijkertijd maakten we ook stappen met elkaar. In Brabantstad werkten we wederom intensief samen en ook de samenwerking in de Regio Noordoost Brabant groeide op meerdere fronten, mede dankzij de Regiodeal die goed op stoom is gekomen in 2021.

En met de installatie van het nieuwe Brabantse college van Gedeputeerde Staten werd nog meer kracht gezet achter grote opgaven als de Spoorzone, de klimaatopgave, onze bereikbaarheid, de energietransitie en de BrabantRing, die we samen met de provincie bewerkstelligen. Kracht en perspectief voor de toekomst De opgaven van nu en voor de toekomst blijven onverminderd groot. De effecten van de coronapandemie, de energietransitie, het klimaat en de wooncrisis vragen de inzet en betrokkenheid van velen. Dit vraagt van ons een mate van wendbaarheid maar nog meer willen we perspectief bieden aan de samenleving. Dat doen we door inzicht te bieden in wat de plannen van nu betekenen voor komende generaties. Terugblikkend op 2021 hebben we, zoals hiervoor geschetst, samen met de samenleving mooie stappen gezet. De gemeentelijke organisatie stond hierbij eveneens voor grote uitdagingen. Wederom werkten veel medewerkers vanuit huis en opnieuw wisten zij, net als de collega’s in de wijk, op kantoor en bij WeenerXL, verbinding te houden met elkaar en met de samenleving. Ook hier is de menselijke maat een belangrijke sleutel, want naast de huidige terugkeer naar het werken op het Stadskantoor hebben we ook te maken met een stevige arbeidsmarktkrapte. We zien met elkaar dat de kracht van de Bossche netwerken en de betrokkenheid van onze inwoners vertrouwen geven voor de toekomst.

Zeker in deze tijden van onzekerheid en grote veranderingen die eraan zitten te komen, is het goed dat we met elkaar dat perspectief vasthouden en samen aan die toekomst blijven werken.

5

Beleidskaders Bestuursakkoord 2018-2022 Begroting 2021 Jaarverslag 2020 Jaarrekeningproces De jaarstukken over 2021 worden in de gemeenteraadsvergadering van 14 juni 2022 voorgelegd. Raadsvoorstel Het raadsvoorstel Jaarverslag en jaarrekening 2021 staat op de agenda voor de gemeenteraadsvergadering van 14 juni 2022. Het college van burgemeester en wethouders stelt in het voorstel de gemeenteraad voor het volgende te besluiten: 1. Vaststellen van het jaarverslag en jaarrekening 2021; 2. Een bedrag van € 1.776.890 (niet besteed deel TONK-middelen) van het jaarrekeningresultaat te bestemmen en in te zetten voor het programma Armoede en Schulden en deze te storten in de reserve nog uit te voeren Werken; 3. Het restant van het resultaat ad € 5,1 miljoen te storten in de algemene reserve; 4. Vaststellen van de jaarrekening 2021 van Orthen.

6

Financiële hoofdlijnen Inleiding Dit onderdeel geeft inzicht in de uitkomst van de rekening van de gemeente 's-Hertogenbosch over 2021. De presentatie van het resultaat gebeurt op hoofdlijnen. Een meer gedetailleerde analyse is opgenomen bij de behandeling van de programma's. Het voorstel tot bestemming van het rekeningresultaat is het sluitstuk van dit onderdeel. Uitkomst (bedragen x € 1,0 miljoen) Begroting Rekening Verschil 2021 na 2021 wijziging Lasten

851,6

848,4

3,2

Baten

831,9

893,3

61,5

Saldo lasten en baten

-19,7

44,9

64,7

- Toevoegingen

-50,3

-97,7

-47,4

- Beschikkingen

70,0

59,7

-10,3

Per saldo mutaties eigen vermogen

19,7

-38,0

-57,8

Geraamd/gerealiseerd resultaat

0,0

6,9

6,9

Mutaties eigen vermogen

7

Verschillenanalyse (bedragen x € 1,0 miljoen) Nr. Omschrijving

Baten en lasten

Mutaties reserves

Gerealiseerd resultaat

1 Onbestemd resultaat conform raadsvoorstel Actualisatie 2021 2 Onbestemd resultaat conform raadsvoorstel Managementrapportage 2021 3 Algemene en Decentralisatie-Uitkeringen (Diverse reserves) 4 Bedrijfsvoeringskosten (Reserve Inventaris)

-2,6

-

-2,6

-0,4

-

-0,4

9,8

-3,8

6,0

0,5

0,0

0,5

5 CAO ontwikkelingen

-2,8

-

-2,8

6 Personeelskosten (Diverse reserves)

2,4

-0,9

1,5

7 Pensioen wethouders

0,3

-

0,3

8 Financieringsresultaat (Structuurfonds)

-1,4

-0,1

-1,5

9 Kapitaallasten (Diverse reserves)

2,3

-0,5

1,8

10 Onvoorziene uitgaven

0,2

-

0,2

11 Beschermd Wonen/Maatschappelijke opvang (Reserve Sociaal & Zorgfonds) 12 WMO (Reserve Sociaal & Zorgfonds)

8,2

-8,3

-0,1

1,1

-1,1

0,0

13 Vrouwenopvang/huiselijk geweld

0,5

-

0,5

14 Sociaal medische indicaties (SMI)

-0,5

-

-0,5

15 Tijdelijke ondersteuning noodzakelijke kosten (TONK)

1,9

-

1,9

16 Onderwijshuisvesting (Reserve Onderwijshuisvesting)

0,1

0,5

0,6

17 Passende Arrangementen binnen Kindcentra

0,5

-

0,5

18 BUIG (Reserve Fonds Werk en Inkomen)

1,8

1,7

3,5

19 Arbeidsparticipatie (Reserve Sociaal & Zorgfonds)

1,7

-1,6

0,1

20 Overgang VVV naar Den Bosch Partners

0,2

-

0,2

21 Kermissen

-0,2

-

-0,2

22 Parkeren (Reserve Parkeren)

-5,1

0,2

-4,9

23 Onroerend Zaak Belasting

0,4

-

0,4

24 Precario/toeristen belasting

-0,6

-

-0,6

25 Rijksgelden Covid-19 Cultuur (Reserve Nog uit te voeren werken) 26 Beheer en onderhoud (groen/kunstwerken/verhardingen)

0,6

-0,6

0,0

1,2

-

1,2

27 Gladheidsbestrijding

-0,4

-

-0,4

28 Kwekkelstijn

0,3

-

0,3

29 Leges

1,1

-

1,1

30 Omgevingswet (Reserve Omgevingswet)

-0,4

-0,7

-1,1

31 Grondexploitatie (Diverse reserves)

31,7

-31,7

0,0

32 Nog niet gerealiseerde projecten (Diverse reserves)

8,4

-8,5

-0,1

33 Overige Verschillen (Diverse reserves)

3,9

-2,4

1,5

64,7

-57,8

6,9

Totaal

8

1 Onbestemd resultaat conform raadsvoorstel Actualisatie 2021 De actualisatie van de begroting 2021 leidde tot een negatieve uitkomst van € 2,6 miljoen. Dit resultaat had een voorlopig karakter en is als onbestemd resultaat in de begroting opgenomen. 2 Onbestemd resultaat conform raadsvoorstel Managementrapportage 2021 In de begroting 2022 hebben we aangekondigd dat we een tweetal nieuw beleid posten willen afdekken uit middelen die incidenteel over zijn. Zoals besloten bij het raadsvoorstel Managementrapportage 2021 (reg.nr. 11758843) wordt voor de benodigde middelen voor de intensivering van onze aanpak schulden en armoede (€ 110.000) een deel van de resterende middelen TONK gereserveerd. Voor de inzet van extra BOA’s (€ 300.000) wordt € 200.000 ingezet van de niet bestede Rijksmiddelen Corona 2020 en daarnaast € 100.000 vanuit de ontvangen btw compensatiegelden 2012-2019 van de Taskforce RIEC. 3 Algemene en Decentralisatie-Uitkeringen (Diverse reserves) Algemene uitkering • Actualisatie basisgegevens/ontwikkeling uitkeringsbasis voor de jaren 2019, 2020 en 2021 (voordeel € 0,4 miljoen). Diverse bijstellingen van de uitkeringsfactor en/of actualisering van de basisgegevens leiden tot een voordeel. • Het plafond van het BTW compensatiefonds (BCF) is per 2015 gekoppeld aan de accrespercentages zoals die volgen uit de normeringssystematiek voor het gemeentefonds.

Als het plafond overschreden wordt, komt het verschil ten laste van het gemeentefonds. Bij een realisatie lager dan het plafond komt het verschil ten gunste van het gemeentefonds. Voor gemeenten is de ruimte onder het plafond in 2021 € 216 miljoen. De afrekening is opgenomen in deze circulaire en heeft voor onze gemeente een positief effect van € 1.2 miljoen. • Het vorige kabinet heeft een uitname van het gemeentefonds opgenomen in verband met lagere apparaatskosten van gemeenten. Dit was ingegeven door het feit dat schaalvergroting van gemeenten zou plaatsvinden en daardoor de apparaatskosten zouden dalen. De verplichting tot schaalvergroting is komen te vervallen. De bezuiniging is echter wel blijven staan. Net als in 2020 is ook in 2021 de toename van de opschalingskorting incidenteel bevroren. Dit betekent een verhoging van de algemene uitkering van het gemeentefonds (landelijk) van € 160 miljoen in 2021. Dit leidt tot een budgettair voordeel van € 0,9 miljoen. • Gemeenten hebben van het Rijk in 2021 een compensatie ontvangen voor de inkomsten die zij misgelopen zijn in 2020 door de maatregelen die nodig waren om verspreiding van het Coronavirus in te perken. Er is geld ontvangen voor toeristenbelasting, parkeerbelasting en evenementenleges. Dit leidt tot een budgettair voordeel van € 3,3 miljoen.

Decentralisatie-uitkeringen De financiële effecten van de mei- en septembercirculaire zijn via een wijziging verwerkt in de begroting. Dit is niet het geval bij de december circulaire. In deze circulaire zijn nog een aantal uitkeringen opgenomen, waaronder corona-maatregelen. Indien het een gesloten circuit betreft worden deze verrekend met betreffende reserves. Het betreffen onder andere uitkeringen voor maatschappelijke opvang, personen met verward gedrag en einde lening inburgering. 4 Bedrijfsvoeringskosten (Reserve Inventaris) Als gevolg van Corona vallen huisvestingskosten, advieskosten, beveiligingskosten, cateringkosten en schoonmaakkosten lager uit. Het totaal voordeel bedraagt € 0,5 miljoen. 5 CAO ontwikkelingen Op 27 januari 2022 is de nieuwe CAO vastgesteld. Hierin is per 1 december 2021 een structurele salarisverhoging van 1,5% vastgesteld. Daarnaast heeft elke fulltime medewerker recht op een eenmalige uitkering van € 900,- en een eenmalige Corona onkostenvergoeding va € 300,-. Het totale nadeel van de nieuwe CAO is € 2,8 miljoen. 6

Personeelskosten (Diverse reserves)

9

In verband met de krapte op de arbeidsmarkt worden vacatures niet of later ingevuld. Dit zorgt voor een overschot van € 2,4 miljoen op de personeelskosten. Hiervan is 0,9 miljoen verrekend met diverse reserves. 7 Pensioen wethouders Door een lichte stijging van de rekenrente voor pensioenen is een aanvullende storting in de pensioenvoorziening voor (voormalig) wethouders volgens een uitgevoerde actuariële berekening dit jaar niet nodig. Dit leidt tot een voordeel van € 0,3 miljoen. 8

Financieringsresultaat (Structuurfonds) Als gevolg van achterblijvende investeringen wordt minder rente toegerekend aan taakvelden. Ook is om dezelfde reden minder financiering aangetrokken. Omdat de omslagrente hoger is dan de externe financieringskosten van nieuwe financiering ontstaat een nadeel van € 1 miljoen op het financieringsresultaat. • Om te voldoen aan de BBV regels is bij de jaarrekening het rentepercentage dat wordt toegerekend aan activa verhoogd van 0,5% naar 0,75%. Hierdoor is € 2.3 miljoen meer doorbelast van het taakveld Treasury (voordeel). Op de andere taakvelden ontstaat in totaal een nadeel van gelijke omvang. • De rente- en aflossingsbetalingen door NV MEI zijn gedurende twee jaar opgeschort om de Brabanthallen door de crisis te helpen en de continuïteit te kunnen waarborgen. Omdat de Brabanthallen een stimulans zijn voor de Bossche werkgelegenheid en de lokale economie is het cruciaal om hen te helpen. Het nadeel bedraagt € 0,5 miljoen. •

9 Kapitaallasten (Diverse reserves) Het voordeel op de kapitaallasten ad € 2,3 miljoen wordt veroorzaakt door het later uitvoeren van investeringen dan gepland. Hiervan is € 0,5 miljoen verrekend met reserves. 10 Onvoorziene uitgaven Het totaal budget voor onvoorziene uitgaven bedraagt € 225.000 waarvan € 75.000 is aangewend voor het organiseren van de Bossche Zomer. 11 Beschermd Wonen/Maatschappelijke opvang (Reserve Sociaal & Zorgfonds) In 2021 zijn nieuwe contracten met de Beschermd Wonen aanbieders afgesloten. Een nieuwe productstructuur met reële kostprijzen moet ervoor zorgen dat alle inwoners in de regio Meierij en Bommelerwaard de meest passende hulp kunnen krijgen. Het tweede Hostel aan de Zuiderpark werd in 2021 gebouwd en wordt in 2022 opgeleverd (€ 1,0 miljoen). Dit verliep volgens planning. Er is in 2021 ook ingezet op de Voorziening Langdurig Verblijf. Er is een vergunning aangevraagd en toegekend. Er loopt een beroepszaak van omwonenden bij de rechtbank tegen de vergunning. Dit zorgt voor vertraging op het project (€ 0,6 miljoen). Daarnaast heeft 2021 in het teken gestaan van de doordecentralisatie. Er is een regioplan opgesteld met een bijbehorende centrumregeling. In december heeft de gemeenteraad het regioplan vastgesteld.

Voor de uitname WLZ behorende bij de overheveling van cliënten van Beschermd Wonen naar WLZ is in de begroting uitgegaan van het meest negatieve scenario. Het rijk heeft echter in 2021 besloten de uitname niet te doen op basis van een landelijk normbedrag per cliënt, maar op basis van werkelijke kostprijzen, het voordelig effect hiervan bedraagt ca. € 4,3 miljoen. Daarnaast zorgt de afrekeningssystematiek op de inkoop van zorg dat er een verschil ontstaat tussen de voorlopige en definitieve zorgkosten. Dit na-ijlende effect vanuit 2020 leidt tot een voordelig resultaat (€ 0,6 miljoen). Doordat meer inwoners dan verwacht zijn overgegaan naar de Wlz, hebben er minder inwoners beschermd wonen zorg aangevraagd (€ 1,5 miljoen). Alle voordelen worden verrekend met het Sociaal & Zorgfonds. 12

WMO (Reserve Sociaal & Zorgfonds)

10

WMO licht In 2021 heeft de coronacrisis evenals in 2020 veel inwoners getroffen: mensen met een hulpvraag, mantelzorgers en ook personeel van gecontracteerde zorgaanbieders. Zij werden ziek, moesten in quarantaine of isolatie. Dat heeft invloed gehad op de dienstverlening; er vonden meer gesprekken telefonisch of digitaal plaats. Desondanks is de ondersteuning – al dan niet aangepast – aan onze inwoners doorgegaan. Zorgaanbieders hadden omzetgarantie en hebben meerkosten vergoed gekregen. Als gevolg van de corona-ontwikkelingen in 2020 is er een tekort op het regionale budgettaire kader voor specialistische Wmo-hulp voor ’s-Hertogenbosch (€ 0,5 miljoen nadeel). Dit is voornamelijk ontstaan door een forse afrekening van zorgkosten van dat jaar. Dat komt omdat in de huidige afrekeningssystematiek de gemeente bij de jaarrekening de hoogte van de zorgkosten bepaalt door uit te gaan van de voorlopige zorgkosten. Afwijkingen tussen de voorlopige en definitieve zorgkosten worden het jaar erop verantwoord. Er is eveneens bij hulp bij het huishouden sprake van een tekort (€ 1,1 miljoen ). Dit tekort wordt enerzijds veroorzaakt door een stijging van het tarief als gevolg van de indexering sinds 1 juli 2021 en anderzijds zien we een toename in het aantal inwoners dat gebruik maakt van de Wmomaatwerkvoorziening huishoudelijke hulp.

De afschaffing van de huishoudelijke hulp toelage (HHT) en de invoering van het abonnementstarief spelen hierbij een rol. Bij de regiotaxi is er sprake van een overschot (€ 0,3 miljoen voordeel). Als gevolg van de coronacrisis is er minder gebruik gemaakt van deze voorziening. Om die reden zijn er nieuwe tariefafspraken met de vervoerder gemaakt. Bij woningaanpassingen en trapliften is er eveneens sprake van een overschot (€ 0,3 miljoen voordeel). Hoewel het aantal verstrekkingen ondanks de coronacrisis is gecontinueerd, valt het totaalbedrag iets lager uit dan begroot. Verder zien we een daling van het aantal cliënten met een persoonsgebonden budget (pgb) en een daling van de bestede budgetten. Het uitnuttingspercentage geeft aan hoeveel procent van het totale beschikbare budget daadwerkelijk besteed is door de cliënt. De uitnuttingspercentages zijn voor Wmo vergelijkbaar met 2020: circa 70% voor begeleiding en dagbesteding en circa 78% voor hulp bij het huishouden. De daling van het pgb-gebruik past bij de trend over de afgelopen jaren. Steeds meer cliënten kiezen voor hulp in natura. Bij deze vorm wordt de zorg geleverd door een zorgaanbieder met wie de gemeente een contract heeft afgesloten.

De daling van het aantal cliënten met een pgb komt door een combinatie van het voeren van het goede gesprek met de cliënt waarbij samen bekeken wordt of iemand een pgb kan beheren en inzichtelijk wordt gemaakt wat daar allemaal bij komt kijken. Daarnaast zijn er ruimere mogelijkheden binnen het aanbod hulp in natura (€ 1 miljoen voordeel). WMO zwaar In het jaar 2021 stond binnen de maatschappelijke opvang corona, de inkoop en de transformatie Maatschappelijke Opvang (MO) centraal. Tot en met mei heeft de maatschappelijke opvang alle mensen moeten opvangen, ook niet rechthebbende dakloze mensen. Om iedereen te kunnen opvangen is er gebruik gemaakt van diverse hotels en woonunits. Daarnaast zijn er meerdere uitbraken van corona geweest, waardoor de dag- en nachtopvang in isolatie is gegaan. Voor de Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (Oggz) en Wet verplichte Gezondheidszorg (Wvggz) zijn nieuwe contracten afgesloten voor de jaren 2022 en 2023. We zetten hiermee ook in op een duurzame samenwerking met het Crisis en Interventie Team (CIT) en het Centrum voor Trajecten en Bemoeizorg (CvTB). We merken dat de samenwerking verder verbeterd is en we willen hierop blijven inzetten. Het CIT heeft hierbij een prominentere rol gekregen voor de versterking van de ketensamenwerking. Thuis in de Wijk is in 2021 uitgebreid met de netwerken in de wijken West en Noord.

Dit loopt naar tevredenheid en blijven we doorzetten (€ 1 miljoen nadeel). 13

Vrouwenopvang/huiselijk geweld

11

Het programma 'Geweld hoort nergens thuis' vraagt ten behoeve van de uitvoering instemming en voorbereiding van de regiogemeenten en hun ketenpartners. De bestuurlijke integrale regionale sturing van Zorg en Veiligheid die dit vereist is in 2021 nog niet van de grond gekomen. Het ontbreken van deze Governance zorgt voor vertraging. Gemeenten en hun ketenpartners kampen bovendien met hoge werkdruk en onderbezetting. Daarnaast bereidde een aantal gemeenten zich voor op een herindeling waardoor zij andere prioriteiten moesten stellen en slechts beperkt konden deelnemen. Dit heeft ook gezorgd voor enige vertraging in uitvoeren van plannen met een onderbesteding van € 0,5 miljoen als gevolg. 14 Sociaal medische indicaties (SMI) Sinds 2005 kent de gemeente de voorziening SMI (sociaal Medische Indicatie Kinderopvang) voor kinderen van ouders die om sociaal-medische redenen baat hebben bij kinderopvang, maar geen recht hebben op Kinderopvangtoeslag. Voor de uitvoering van deze voorziening is € 0,4 miljoen begroot. De realisatie bedroeg in 2021 € 0,9 miljoen. Het stijgende gebruik van de voorziening volgt een landelijke trend. Door de inzet van de voorziening ondersteunen we kinderen en hun ouders vroegtijdig. Op deze manier willen we voorkomen dat deze kinderen gebruik moeten maken van zwaardere en duurdere jeugdhulp.

De effectiviteit van deze voorziening wordt ook genoemd in het onderzoek van Significant (2020). Daarnaast is de overschrijding op het budget ook te verklaren door gestegen tarieven bij de kinderopvangorganisaties. Tenslotte heeft de aangepaste werkwijze in het kader van COVID een negatief effect gehad op uitstroom uit de voorziening. We hebben een maatregelenonderzoek uitgevoerd om te bezien hoe we kunnen komen tot betere budgetbeheersing en uitvoering, waarbij voorop staat dat maatregelen niet ten koste van de kinderen en hun ontwikkeling en gezinnen mogen gaan. Op grond van dit maatregelenonderzoek hebben we de beleidsregels en uitvoering aangepast. De implementatie is inmiddels gestart. De overschrijding in 2021 bedraagt € 0,5 miljoen. De effecten van de gewijzigde aanpak worden gedurende een periode van 1,5 jaar gemonitord en daarna geëvalueerd. Op basis van de uitkomsten kunnen we bepalen of aanvullende maatregelen nodig danwel gewenst zijn. 15 Tijdelijke ondersteuning noodzakelijke kosten (TONK) Er is een budgettair voordeel behaald van € 1,9 miljoen op de door het Rijk beschikbaar gestelde rijksmiddelen voor de TONK (Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten). Deze regeling is ruimhartig ingezet en 130 aanvragen zijn toegekend. Dat is fors minder dan verwacht. Dit sluit ook aan bij het landelijk beeld.

De resterende middelen worden conform de moties "Direct starten met intensivering aanpak armoede en schulden", "Energiearmoede voorkomen" en "Geld reserveren voor aanpak Armoede en Schulden" in 2022 en verder ingezet voor het programma Armoede en Schulden (waaronder Energiearmoede). Er wordt voorgesteld om, bij vaststelling van de jaarrekening, € 1,8 miljoen als resultaat te bestemmen en toe te voegen aan de reserve Nog uit te voeren Werken. 16 Onderwijshuisvesting (Reserve Onderwijshuisvesting) Er is per saldo een positief resultaat gerealiseerd van € 0,7 miljoen. Dit bestaat uit: •

•

•

Een nadeel van zo'n € 0,2 miljoen op het vastgoed en € 0,3 miljoen op de exploitatie van de Brede Bossche Scholen Het nadeel op de exploitatie ontstaat onder meer door hogere energielasten, hogere personeels- en schoonmaakkosten van eigendomspanden. Ook de eenmalige kosten als gevolg van lagere opbrengsten op huur en horeca als gevolg van corona en extra onderhoud aan de panden waren van invloed op het resultaat. Dit nadeel wordt verrekend met de reserve Onderwijshuisvesting. Als gevolg van verborgen asbest vielen de sloopkosten voor KC aan de Oosterplas € 0,2 miljoen hoger uit dan geraamd. Ook kostte de sloop hierdoor meer tijd dan verwacht wat leidt tot bouwvertraging en hiermee gepaard gaande kosten in 2022. Dit nadeel is verrekend met de reserve Onderwijshuisvesting. Momenteel zijn er 3 panden nog in aanbouw waardoor de begrote kapitaallasten niet zijn gerealiseerd. Hierdoor ontstaat een voordeel van € 0,5 miljoen over 2021. Daarnaast is voor een bedrag van € 47.000 aan overige begrote rente-en afschrijvingslasten nog niet gerealiseerd vanwege de vertraging in de realisatie van de panden.

12

17 Passende Arrangementen binnen Kindcentra De onderbesteding op het budget passende arrangementen binnen kindcentra ad € 0,5 miljoen is het gevolg van een lagere deelname aan het gesubsidieerde reguliere peuteraanbod dan bij aanvang verwacht. De verwachting was dat corona effect zou hebben op het verlies van banen en daardoor meer gezinnen gebruik zouden maken van de gesubsidieerde peuteropvang. Dit bleek gedurende het jaar uit de cijfers niet het geval en daarom is tussentijds de subsidie verlaagd. 18 BUIG (Reserve Fonds Werk en Inkomen) De coronacrisis, de genomen maatregelen en bijkomende economische gevolgen hebben effect gehad op het aantal uitkeringen in het kader van de Participatiewet/ BUIG. In het begin van de crisis en tijdens lockdowns nam de instroom toe, terwijl de uitstroom naar werk moeilijker werd. Inmiddels is de situatie op de arbeidsmarkt veranderd in krapte en zien we de afgelopen periode een daling in het aantal uitkeringen. Bij het Raadsvoorstel van de management rapportage is al vermeld dat het verwachte gemiddelde aantal uitkeringen is bijgesteld van 3.480 (geactualiseerde begroting) naar 3.331. Het werkelijk gerealiseerde gemiddelde aantal bijstandsuitkeringen ligt met 3.320 nog lager. Dit weerspiegelt de krapte op de arbeidsmarkt, maar ook het blijvend goed functioneren van de poortfunctie en het erin slagen om mensen succesvol aan werk te helpen.

De uitkeringskosten zijn hierdoor € 3,3 miljoen lager. Dit effect wordt gedempt door een lager resultaat op de terugvorderingen op sociaal debiteuren van € 0,3 miljoen. Ook heeft door de gunstige conjuncturele ontwikkelingen een extra korting op het definitieve BUIG budget plaatsgevonden van € 1.2 miljoen. Per saldo leidt dit tot een financieel voordeel van € 1,8 miljoen. Verder is om de risico's van de coronacrisis voor de bijstandsuitkeringen af te dekken in 2020 conform raadsbesluit een extra storting in de reserve Fonds Werk en Inkomen gedaan. Hiermee kwam deze bestemmingsreserve tijdelijk boven het afgesproken plafond. Inmiddels is het risico afgenomen en de situatie op de arbeidsmarkt wezenlijk veranderd. De reservering boven het plafond van 7,5% van het BUIG budget is niet langer noodzakelijk. Daarmee valt € 1,7 miljoen vrij ten gunste van het gemeentelijke jaarrekeningresultaat. 19 Arbeidsparticipatie (Reserve Sociaal & Zorgfonds) in 2021 zijn de werkzaamheden binnen de Participatiewet op een aantal vlakken geraakt. Vacatures specialistische functies zijn moeilijk in te vullen, het aantal SW medewerkers is sterk afgenomen en de budgetten voor startersbeurzen/gunbanen zijn niet volledig ingezet omdat er maar een beperkt aantal trainingen mogelijk zijn geweest.

20 Overgang VVV naar Den Bosch Partners In de overgangsfase naar Den Bosch Partners is er eenmalig een voordeel behaald van € 0,2 miljoen. Dit wordt veroorzaakt doordat de kwartiermakersfase goedkoper is uitgevallen, de daadwerkelijke start van DBP vindt pas in 2022 plaats. Daarnaast is er een corona effect; door corona is er niet ingezet op campagnes om meer toeristen naar onze gemeente te halen. Het behaalde voordeel zal er de komende jaren niet zijn omdat de structurele budgetten dan zijn omgezet in de jaarlijkse subsidie aan Den Bosch Partners, conform raadsbesluit. 21 Kermissen Er is geen kermis georganiseerd in 2021 door de gemeente. Wel is er ruimte geboden binnen de Bossche zomer 21- aanpak voor kermisattracties. Het totaal nadeel ten opzichte van de begroting bedraagt € 0,2 miljoen 22 Parkeren (Reserve Parkeren) Ten gevolge van Corona zijn er minder bezoekers aan de stad geweest. De parkeeropbrengsten zijn hierdoor € 6,25 miljoen lager dan begroot. Als gevolg van de strengere coronamaatregelen in de laatste maanden zijn de inkomsten kort parkeren € 0,6 miljoen nadeliger dan ingeschat ten tijde van de managementrapportage. In 2020 was deze compensatie € 2,1 miljoen. In boekjaar 2022 volgt waarschijnlijk nog compensatie door het Rijk.

Tegelijkertijd zijn de investeringen en onderhoud uitgesteld, heeft de Gemeente lagere kosten openbaar vervoer en uitbesteding beheer en toezicht. Hierdoor zijn de parkeeruitgaven € 1,16 miljoen lager dan begroot. Per saldo resulteert het in een tekort van € 5,1 miljoen. Er is voor € 0,2 miljoen onttrokken aan de reserve Parkeren.

13

23 Onroerend Zaak Belasting De waardestijging van de niet woningen is in werkelijkheid iets hoger dan begroot. Dit resulteert in hogere belastingopbrengsten van € 0,4 miljoen. 24 Precario/toeristen belasting Vanwege Corona is besloten om geen precariobelasting voor terrassen op te leggen voor het 1ste half jaar 2021. Dit resulteert in een nadeel van € 0,3 miljoen. Bovendien zijn er minder toeristen in Den Bosch geweest waardoor de opbrengsten t.o.v. de begroting minder zijn. Dit nadeel bedraagt ook € 0,3 miljoen. 25 Rijksgelden Covid-19 Cultuur (Reserve Nog uit te voeren werken) In september 2021 is de schadecompensatieregeling lokale cultuur 2021 ingesteld. Deze regeling loopt tot 1 april 2022. Het beschikbaar budget is € 0,8 miljoen waarvan € 0,2 miljoen gebruikt is. Het restant wordt verrekend met de reserve Nog uit te voeren werken waardoor in 2022 de regeling gebruikt kan worden. 26 Beheer en onderhoud (groen/kunstwerken/verhardingen) Door in- als externe capaciteitsproblemen zijn niet alle geraamde werkzaamheden uitgevoerd. Hierdoor ontstaan o.a. achterstanden op groen en snoeiwerkzaamheden aan bomen die in 2022 ingelopen moeten worden. Dit leidt tot een voordeel van € 0,5 miljoen bij Groenonderhoud, € 0,2 miljoen bij beheer en onderhoud kunstwerken en € 0,5 miljoen bij beheer en onderhoud verhardingen.

27 Gladheidsbestrijding Door een aanbesteding en nieuwe contracten met aannemers zijn zowel de vaste als variabele kosten voor de gemeente toegenomen. De stijging van de vaste kosten bedraagt € 0,1 miljoen. Door meer strooibeurten dan geraamd is het totale tekort iets meer dan € 0,4 miljoen. 28 Kwekkelstijn Het exploitatietekort Kwekkelstijn dat in de gemeentelijke jaarrekening 2020 is verantwoord (€ 262.000) valt in 2021 vrij. Het exploitatietekort 2020 was hoger ingeschat dan uiteindelijk is gebleken. Daarnaast was de exploitatiebijdrage in boekjaar 2021 lager dan verwacht. 29 Leges De hogere legesinkomsten in boekjaar 2021 zijn ontstaan door meer bouwaanvragen in de categorieën bouwsommen boven de € 5 miljoen. Tevens zijn de werkelijke bouwkosten hoger dan de gemiddeld geraamde bouwkosten. Dit resulteert in een voordeel van € 1,1 miljoen. 30 Omgevingswet (Reserve Omgevingswet) Het nadeel van € 0,4 miljoen wordt veroorzaakt door extra coördinatie-inspanningen en het niet efficiënt verlopen van de voorbereidingen op de Omgevingswet. Deze zijn bijzonder complex en integraal van karakter en vergt veel innovatief samenspel over afdelingen en sectoren. Daarnaast is inmiddels duidelijk dat de Omgevingswet ingaat per 1 januari 2023.

Om de toekomstige kosten op te kunnen vangen heeft de Raad middels de Marap (nr: 11758843) ingestemd met een overschrijding van € 1,1 miljoen, waarvan € 0.8 miljoen gestort is in de Reserve Omgevingswet. 31 Grondexploitatie (Diverse reserves) Voor een uitgebreide toelichting verwijzen wij u naar de paragraaf Grondbeleid. 32

Nog niet gerealiseerde projecten (Diverse reserves)

14

Op onze begroting zijn een aantal grote uitgaven geraamd, die geheel of gedeeltelijk gedekt worden uit reserves. Het betreft hier grote, fysieke projecten met een meerjarig karakter. Vooraf is niet bekend in welk jaar de uitgaven gedaan worden, maar conform raadsbesluit blijven de budgetten wel beschikbaar voor verdere jaren. Belangrijke projecten die eind 2021 nog lopen zijn onder andere OV knooppunt Station S-Hertogenbosch, Bereikbaarheid Oostelijke gemeentedelen, Hustenweg, Oranjeboulevard fase 3, Groene Delta en de Verlengde Onderwijs boulevard, maatregelen ten behoeve van energiebesparing bij gemeentelijke gebouwen en particulieren, het Regionale Educatieplan, Theater aan de Parade en het voorbereidingskrediet huisvesting Huis73. 33 Overige Verschillen (Diverse reserves) N.v.t.

Vennootschapsbelasting Sinds 2016 dient onze gemeente vennootschapsbelasting (Vpb) te betalen over de fiscale winsten bij ondernemingsactiviteiten. Voor de jaren 2016 en 2017 zijn de definitieve aanslagen Vpb opgelegd door de Belastingdienst. De aangiften Vpb 2018 t/m 2020 zijn ingediend bij de Belastingdienst. Totaal bezien over de jaren 20162020 is geen sprake geweest van een te betalen bedrag Vpb. Over het jaar 2021 verwachten wij een positief fiscaal resultaat. Dit kunnen we verrekenen met verliezen uit eerdere jaren. Coronacrisis De uitbraak van COVID-19 (Corona) eind februari 2020 heeft een enorme impact gehad, ook op het jaarrekeningresultaat 2021. In 2021 is € 3,2 miljoen ontvangen voor de lagere inkomsten voor o.a. parkeeropbrengsten en toeristenbelasting van 2020. De opschalingskorting is ook in 2021 bevroren wat een voordeel van € 0,9 miljoen opleverde. Verdere voordelen zijn onder andere ontstaan op bedrijfskosten en onderhoud openbare ruimte. Van de ontvangen middelen voor de Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK) is een groot deel niet uitgegeven. Voorgesteld wordt om hiervan € 1,8 miljoen te bestemmen om in te zetten in 2022 voor bijvoorbeeld het bestrijden van energiearmoede. Verder is het bedrag wat in 2020 werd gestort in de reserve Fonds Werk en inkomen in 2021 weer vrijgevallen.

Het bedrag bleek slechts deels nodig te zijn omdat de gevolgen voor het aantal bijstandsuitkeringen niet optraden zoals verwacht. Er zijn ook verschillende nadelen ontstaan als gevolg van de coronacrisis. Ook in 2021 zijn er minder parkeeropbrengsten en is minder precario en minder toeristenbelasting ontvangen. Ook de vaarconcessie van de Binnendieze is niet ontvangen. Dit leverde in totaal € 6,8 miljoen nadeel op. In 2022 komt hiervoor nog compensatie van het Rijk, maar het is nog niet duidelijk hoeveel dit zal zijn. Verdere grote nadelen zijn ontstaan door uitstel te verlenen voor aflossingen op leningen en eenmalige uitkeringen voor het personeel volgens de CAO. Per saldo is het budgettair resultaat als gevolg van Corona in 2021 vrijwel nihil. In de jaarrekening is per programma informatie opgenomen over de gevolgen van Corona voor dat programma. Ombuigingen Als onderdeel van de begroting 2021 heeft uw raad een ombuigingspakket vastgesteld van € 4,4 miljoen in 2021 oplopend tot € 5,7 miljoen in 2024. Over de voortgang van de realisatie van deze ombuigingen rapporteren wij via de reguliere Planning & Control cyclus. Wij kunnen u melden dat alle taakstellingen in 2021 ook daadwerkelijk zijn gerealiseerd. Onderdeel van de taakstelling, is een taakstelling op inkoop van € 1 miljoen. Voor de helft van dit bedrag hebben we specifieke inkoopvoordelen kunnen aanwijzen.

Voor de andere helft niet. In 2021 hebben we deze taakstelling gerealiseerd doordat we mede als gevolg van de situatie op de arbeidsmarkt vacatures niet hebben kunnen invullen. Dat is echter geen structurele oplossing. We zien dat met de aantrekkende economie en het meer dan normaal stijgen van de inkoopprijzen, het realiseren van inkoopvoordelen verwordt tot een utopie. We stellen daarom voor een deel van het accres gemeentefonds te benutten om de taakstelling te realiseren. Immers in het accres zit een hogere prijsindex dan onze eigen prijsindex. Daarmee hebben we impliciet de taakstelling verwerkt in onze budgetten. In de actualisatie van de begroting 2022 verwerken we dit voorstel en leggen het aan u voor.

15

Voorstel bestemming rekeningresultaat Het streefniveau van de algemene reserve is 15% van de algemene uitkering uit het gemeentefonds (exclusief het deel wat toegerekend wordt aan het sociaal domein). Voor 2021 is dit streefniveau € 26,9 miljoen. Onze bestendige gedragslijn is het verwerken van het rekeningresultaat in de algemene reserve tot het streefniveau. Het rekeningresultaat bedraagt € 6,9 miljoen positief. Het College doet een voorstel tot resultaatbestemming van de resterende middelen TONK ad. € 1.776.890 die conform de moties "Energiearmoede voorkomen" en "Geld reserveren voor aanpak Armoede en Schulden" in 2022 en verder ingezet worden voor het programma Armoede en Schulden (waaronder Energiearmoede). Hiermee komt de storting in de algemene reserve op een bedrag van circa € 5,1 miljoen. De werkelijke stand van de algemene reserve voor resultaatbestemming per 31 december 2021 is € 23,8 miljoen. Bij het huidige resultaat exclusief TONK betekent dit dat we na resultaatbestemming uitkomen op een stand van circa € 28,9 miljoen. Dit is € 2 miljoen hoger dan het streefniveau.

16

DEEL I: JAARVERSLAG PROGRAMMA’S

17

BESTUURSORGANEN EN -ONDERSTEUNING Ambitie In ons bestuursakkoord 2018-2022 onderschrijven we het belang van burger- en overheidsparticipatie. Voor het slagen van en aansluiten bij de veranderingen in de samenleving is participatie noodzakelijk. Het realiseren van de complexe maatschappelijke vraagstukken kunnen en willen we namelijk niet alleen. Als gemeentebestuur werken we hier samen aan met onze inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en regiogemeenten. En waar nodig nemen we een actief sturende rol op ons. Mede door participatie verbeteren we de leefbaarheid van de wijken, buurten en dorpen. En daarmee van onze gemeente als geheel. Daarnaast is het onze ambitie het democratisch bestuur goed te waarborgen. Met een transparant besluitvormingsproces. Waarbij ruimte is voor experimenten en vernieuwende participatievormen. En waarbij we toegankelijk, doelmatig en betrouwbaar optreden.

Effecten Covid-19 Het aantal representatieve ontvangsten en evenementen was laag door de Coronacrisis. Om aan de verplichte openbaarheid van de vergaderingen te kunnen voldoen zijn de raad- en commissievergaderingen live uitgezonden. Daarnaast is voor de raadsvergaderingen in het eerste kwartaal uitgeweken naar de Maaspoort in plaats van het Stadskantoor. Tevens is coronadashboard ook in 2021 uitgevoerd.

Doelstellingen De ambities uit het bestuursakkoord zijn vertaald naar de programmabegroting. Om deze ambities te realiseren zijn er binnen dit programma een of meerdere doelstellingen opgenomen met verschillende indicatoren. Onderstaand ziet u de realisatie van de outcome-indicatoren ("Wat wilden we bereiken?") en output-indicatoren ("Wat hebben we er voor gedaan?").

Versterken externe oriëntatie en toegankelijkheid college Wat wilden we bereiken? • Versterken van (overheids-)participatie en meer recht doen aan de betrokkenheid van inwoners. Door onder meer deze bestuursperiode een Bosch model te ontwikkelen; • Actief deelnemen aan samenwerking in de regio en verantwoordelijkheid blijven nemen als centrumstad; • Een actieve lobby richting Den Haag en Brussel om goed in te spelen op (inter-)nationale ontwikkelingen en beter benutten van cofinancieringsmogelijkheden vanuit provincie, Rijk en EU; • Als college zichtbaar en toegankelijk zijn en een effectieve samenwerking met de gemeenteraad stimuleren; • Het doorontwikkelen van de wijk-, buurt- en dorpenregeling (WBD) door het onderwerp ‘groen’ te incorporeren; • Doorontwikkeling bedrijfsconcept door digitalisering en aansluiting communicatie

Indicator Percentage inwoners dat het (helemaal) eens is met de stelling: “Ik weet wie de burgemeester en wethouders zijn”.

Nulmeting

Doelstelling 2021

Realisatie Ambitie 2022 2021

44%

44%

42%

48%

37%

39%

35%

40%

Bron: Omnibusenquête (O&S)

Percentage inwoners dat het (helemaal) eens is met de stelling: ”De gemeente draagt samen met bewoners zorg voor de ontwikkeling in buurten en wijken. Bron: Omnibusenquête (O&S)

18

Percentage inwoners dat het (helemaal) eens is met de stelling: “de gemeente is geïnteresseerd in de mening van haar burgers”

57%

59%

53%

60%

Bron: Omnibusenquête (O&S)

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

We ontwikkelen deze bestuursperiode een Bosch model om participatie te Gedeeltelijk bevorderen. Het gaat om een werkwijze waarmee we vanuit #samen, daar waar mogelijk, meer ruimte bieden aan initiatieven uit de samenleving en meer vraaggericht gaan werken. In 2021 experimenteren we verder met nieuwe instrumenten, ook in lijn met de Omgevingswet. En voortbouwend op al opgedane ervaringen zoals in het traject ’s-Hertogenbosch Centraal. We leveren geen apart Bosch model inzake participatie op, zoals ook gemeld aan de raad. Wel passen we in ’s-Hertogenbosch participatie in vele vormen toe. Als college blijven we experimenteren met nieuwe instrumenten, ook in lijn met de Omgevingswet. We blijven onze verantwoordelijkheid nemen als centrumgemeente in de Ja verschillende samenwerkingsverbanden in de (sub)regio. Ook in bovenregionale en landelijke netwerken zijn we actief en zoeken we naar samenwerking rond concrete opgaven die wij niet alleen kunnen oplossen: • We dragen actief bij aan onder andere de uitrol van de Regiodeal, de uitvoering van de strategische agenda’s voor de regio Noordoost-Brabant en AgriFood Capital, en de regionale samenwerking op het gebied van de arbeidsmarkt (AgriFood Capital Werkt!). • In het bestuurlijk netwerk BrabantStad werken we verder aan de invulling en uitvoering van de Stedelijke Agenda BrabantStad.

We bezien ook op welke onderwerpen we gezamenlijk – B5-steden en provincie – kunnen optrekken in de lobby richting Den Haag en Brussel. We zijn actief in bovenregionale en landelijke netwerken zoals de regio Noordoost-Brabant en BrabantStad. En werken actief verder aan de uitvoering van de desbetreffende agenda’s. Resultaten zijn opgenomen in de jaarverslagen van deze samenwerkingsverbanden die aan de raad worden gestuurd. In 2021 werken we verder aan public affairs en lobby. Hierin nemen we Ja nadrukkelijk ook de lobby richting Den Haag en Brussel op. In het jaarverslag maken we melding van de lobbyactiviteiten. We hebben verder gewerkt aan onze positionering en profilering in Brussel en Den Haag. Zoals bij de vorige indicator genoemd werken we op dit punt regelmatig samen met regio Noordoost-Brabant en BrabantStad. Binnen de wijk-, buurt- en dorpenregeling (WBD) dienen bewoners in 2021 Gedeeltelijk ongeveer 700 initiatieven in. Deze initiatieven voorzien bewonersadviesgroepen uit de eigen wijk, buurt of dorp van advies. Onder het motto: van, voor en door bewoners! Vervolgens gaan wij in dialoog over deze initiatieven. Om zo mede participatie vorm te geven. Binnen de wijk-, buurt- en dorpenregeling (WBD) dienden bewoners in 2021 ongeveer 470 initiatieven in. Deze initiatieven zijn voorzien van advies vanuit bewonersadviesgroepen uit de eigen wijk, buurt of dorp.

Onder het motto: van, voor en door bewoners! 406 daarvan zijn toegekend. Door de pandemie hebben we beduidend minder aanvragen gehad dan vorige jaren, maar door hogere bedragen toe te kennen aan activiteiten die wel door konden gaan is de subsidie vrijwel geheel uitgekeerd in 2021. Alle aanvragen, toegekende bedragen voor het lopende jaar en de beschikbare bedragen per wijk staan zoals altijd op de website van de gemeente (Het Wijk- Buurt- en Dorpsbudget).

19

We continueren de ingezette organisatieontwikkeling van 2020. Dit draait om Gedeeltelijk drie aandachtsgebieden: opgavegericht werken, persoonlijk leiderschap en eenvoud. Juist deze periode van crisis in de gezondheidszorg (en de gevolgen daarvan) en de economie vraagt om het acteren volgens deze drie principes. De behoefte aan en het gebruik van slimme data neemt steeds grotere vormen aan. Deze verdergaande digitalisering, technologie en data zorgen voor permanente en ingrijpende veranderingen in ons werk. Zij vragen om het voortdurend aanpassen van en bijblijven in onze professionaliteit. Externe gerichtheid en flexibiliteit is de basis van goed meebewegen met deze veranderingen. De voortdurende situatie m.b.t. de pandemie heeft ook in 2021 de nodige inspanning en aanpassing gevraagd van ons personeel. Er is veel aandacht uitgegaan naar het welzijn van de collega’s. We hebben met regelmaat de stemming gepeild onder het personeel als het gaat om samenwerken op afstand en de mentale en fysieke gesteldheid. Het hybride werken heeft in ieder geval een structurele plek ingenomen in ons dagelijks werk. Hiermee hebben we het samenwerken een impuls kunnen geven die nodig was als gevolg van het vele verplichte thuiswerken. Het nieuwe e-HRM systeem is ingevoerd, waardoor ook personele zaken overal en op elk gewenst tijdstip uitgevoerd kunnen worden.

Het kritische aannamebeleid hebben we halverwege 2021 moeten verlaten als gevolg van een ongekend sterke aantrekking van de arbeidsmarkt. Ook bij ons heeft dat geleid tot relatief veel verloop, en het zoeken en vinden van nieuwe collega’s. Bij een eventuele verwerving van het EK Petanque in 2022 zal hierop in 2021 Ja worden geanticipeerd met sportgerelateerde, maatschappelijke initiatieven. Dit geldt eveneens voor wieleractiviteiten, als opmaat voor de eventueel toe te kennen wielerkoers Vuelta in 2022. Uw raad heeft eveneens overzicht gevraagd van toekenning van subsidies en tegemoetkomingen aan dezelfde organisaties. Om die reden zijn voor 2021 alle bestuurlijk representatieve tegemoetkomingen in het kader van carnaval, Koningsdag en de intocht van Sint-Nicolaas overgeheveld naar Cultuur. Daar vindt vanaf 2021 de beoordeling en toekenning plaats. De organisatorische opstart vond plaats van de (in 2022) te houden internationale sportevents: het EK Petanque en La Vuelta Holanda. Naast opbouw organisatie en volop communicatie, zijn in opmaat van het EK Petanque de eerste wijkevents vormgegeven ter bestrijding van eenzaamheid. Bij La Vuelta Holanda zijn samen met Breda en Utrecht sponsor- en organisatiebijeenkomsten gehouden, en zijn de eerste side-events voorbereid / gehouden.

Accent lag met name op het in de breedte neerzetten van het fundament van beide events (organisatie, financiën, maatschappelijke context, logistiek). Onze online communicatiemiddelen zijn belangrijke kanalen om in contact te Ja blijven met onze inwoners en ondernemers. Het gaat hierbij niet alleen over digitaal informatie beschikbaar stellen, maar ook om interactie tussen onze organisatie en inwoners. Onze aandacht ligt bij de online ontwikkelingen, zodat we zo effectief mogelijk communiceren en onze inwoners ook digitaal de beste informatie, en dienstverlening kunnen bieden. Dat doen we door: • onze digitale kanalen zo toegankelijk- en bruikbaar mogelijk maken te maken voor inwoners. We monitoren het gebruik en de toegankelijkheid van deze kanalen, rekening houden met wetgeving en privacy; • nieuwe mogelijkheden tot interactie te blijven onderzoeken en aan te sluiten bij de behoeften van de inwoners; • directer en gepersonaliseerd te communiceren, ‘zijn waar de inwoner is’; • inzet van sociale media te focussen op zowel informatievoorziening als het dialoog; • waar gewenst of noodzakelijk: maatwerkgerichte informatievoorziening. Onze online communicatiemiddelen zijn belangrijke kanalen om in contact te blijven met onze inwoners en ondernemers. De online kanalen veranderen constant en daar blijven wij op acteren.

We monitoren continue de online gebruiker en passen waar nodig onze richtlijnen aan of voegen nieuwe media toe aan onze (digitale) middelenmix. We hebben bijvoorbeeld geëxperimenteerd met nieuwe media zoals TikTok, zodat we onze jongeren-communicatie op de juiste kanalen inzetten. Ook

20

hebben we ons verdiept in de mogelijkheden van social advertising, waarmee we met betaalde advertenties nog gerichter een specifieke doelgroep kunnen bereiken, onder andere op postcode en interesse niveau. In de campagnes kunnen we de doelgroep(en) in verschillende fases meenemen op zowel bereik en interactie. Om onze digitale middelen relevant en bruikbaar te houden meten we deze kanalen actief door. We zorgen voor de (wettelijke) verplichtingen die bij deze kanalen horen, zoals toegankelijkheid, AVG en beveiliging. En houden het online landschap relevant door oude websites op te ruimen. We vragen constant feedback aan onze gebruikers. We stappen binnenkort over naar een nieuwe nieuwsbrief-applicatie om onze inwoners beter en veiliger te voorzien van informatie. Ook gebruiken- en faciliteren we digitale faciliteiten die (mede door Corona) algemeen goed zijn geworden.