Bijlage 1 Beleidskader Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij 2022 Voortvarend Verder

AANVALSPLAN DEN BOSCH SCHULDENVRIJ 2022 VOORTVAREND VERDER

1

Soms, in de put, Verdwaald in het bos En vastgezogen in het moeras Denkend aan hoe het eens was. Sluit het af. Want dan kun je kijken naar morgen, Oké, een weg te volgen. Dan pas kun je zien Waar de toekomst ligt, De horizon. Pak de hand van degene die je wil helpen, Gaan jou niet overstelpen met verwijten. Geven je ruimte, in jouw geest. Kun je terug, Naar waar je ooit was, Bent geweest.

Klant schulddienstverlening

2

VOORWOORD Het aanpakken van armoede en schulden heeft onze voortdurende aandacht. En niet alleen van ons als gemeente. Afgelopen jaren hebben we samen met ruim zeventig andere organisaties de schouders eronder gezet. Om er samen voor te zorgen dat we hulp en perspectief bieden aan inwoners die het niet zo breed hebben en daardoor mogelijk in de (financiële) problemen zitten of komen. ’sHertogenbosch mag rekenen op steun en een fijne samenwerking met professionals, maatschappelijke organisaties en vele vrijwilligers. Samen met hen zetten we goede stappen en daar ben ik trots op. De afgelopen periode hebben we het verschil kunnen maken voor inwoners die leven in armoede en met schulden door de inzet van EHBG, de Schuldhulproute, bewind in eigen beheer en de app Krap.nl (preventieve aanpak waarmee jongeren meer grip op hun financiën krijgen). De aanpak in dit Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij borduurt voort op de ingeslagen weg van de afgelopen periode. We spelen in op actualiteiten en kansen die zich voordoen om de aanpak nog verder te verstevigen in samenwerking met onze partners. Zo bouwen we jaar na jaar door op het stevige fundament dat we inmiddels hebben voor onze inwoners.

Daar komt bij dat de noodzaak voor een snelle, gerichte en duidelijke aanpak van armoede en schulden actueler is dan ooit. De coronacrisis heeft economische en emotionele gevolgen voor veel inwoners. Aan ons de taak er dan voor deze inwoners te zijn. Daarom gaan we voortvarend verder op de ingeslagen weg. We zorgen ervoor dat inwoners onze laagdrempelige toegang eenvoudig kunnen blijven vinden. Zodat we ze snel en adequaat kunnen ondersteunen.

Wethouder Huib van Olden

We blijven ons ook de komende periode inspannen om ervoor te zorgen dat niemand buiten de boot valt. Er zijn nog steeds inwoners die het niet lukt om hun situatie te verbeteren en waarbij de financiële zorgen een grote impact hebben op het dagelijks leven. Het gaat dan soms ook om gezinnen. Helaas krijgen daardoor nog te veel kinderen niet de kansen die ze verdienen.

3

INHOUDSOPGAVE Voorwoord ............................................................................................................................................................................................................................... 3 1

2

3

4

Inleiding .......................................................................................................................................................................................................................... 5 1.1

Wettelijk kader beleidsplan ..................................................................................................................................................................................... 5

1.2

Totstandkoming beleidskader ................................................................................................................................................................................. 5

1.3

Voortvarend verder ................................................................................................................................................................................................. 6

Huidige situatie ................................................................................................................................................................................................................ 9 2.1

Armoede en schulden in ‘s-Hertogenbosch ............................................................................................................................................................ 9

2.2

Wettelijke kaders en ontwikkelingen .................................................................................................................................................................... 11

2.3

Schulddienstverlening gemeente ‘s-Hertogenbosch ............................................................................................................................................ 15

2.4

Lokale inkomensondersteuning ............................................................................................................................................................................ 20

2.5

Onze partners ........................................................................................................................................................................................................ 22

Voortvarend Verder ....................................................................................................................................................................................................... 24 3.1

Visie........................................................................................................................................................................................................................ 24

3.2

Arm in arm tegen armoede en schulden: een integrale aanpak ........................................................................................................................... 25

3.3

Eerder erbij om erger te voorkomen..................................................................................................................................................................... 26

3.4

Betere en snellere dienstverlening........................................................................................................................................................................ 27

Begroting ....................................................................................................................................................................................................................... 30 4.1

Evaluatie en Monitoring ........................................................................................................................................................................................ 30

4.2

Financieel ............................................................................................................................................................................................................... 31

4

1

INLEIDING

In de afgelopen jaren is er gebouwd aan een stevig fundament waar het armoede- en schuldenbeleid in onze gemeente op rust. Met het beleidskader “Armoede en Schulden” in 2014 zijn de eerste aanzet gezet op de ingeslagen weg. Met de inzet van vroeg signaleren van schulden, de aanval op de bureaucratie en een nog sterker verankerde samenwerking, is de basis écht op orde. Vanuit deze basis kunnen we de komende jaren verder bouwen aan de ondersteuning van inwoners die leven in armoede en/of schulden hebben. We gaan daarom voortvarend verder op de weg die we zijn ingeslagen en scherpen drie leidende principes verder aan. We zetten in op een sterke integrale aanpak, we willen er (nog) eerder bij zijn als er sprake is van financiële problematiek en we blijven werken aan betere, snellere en toegankelijke dienstverlening.

1.1 WETTELIJK KADER BELEIDSPLAN De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) verplicht gemeenten om ten minste elke vier jaar een beleidsplan te laten vaststellen door de gemeenteraad. In dit beleidsplan wordt het volgende aangegeven: • welke resultaten beoogd worden; • welke maatregelen genomen worden om de kwaliteit te borgen van de wijze waarop de integrale schuldhulpverlening wordt uitgevoerd; • hoe samenwerking met schuldeisers wordt vormgegeven; • het maximaal aantal weken dat de gemeente nastreeft met betrekking tot de wachttijd voor het eerste gesprek waarin de hulpvraag wordt vastgesteld; • hoe schulddienstverlening voor gezinnen met inwonende kinderen wordt vormgegeven.

Voor u ligt het beleidsplan waarmee gemeente ’s-Hertogenbosch invulling geeft aan deze wettelijke taak én het beleidskader armoede en schulden.

1.2 TOTSTANDKOMING BELEIDSKADER Voor de totstandkoming van het beleidskader, zijn we gevoed door onze maatschappelijke partners en ervaringsdeskundigen uit de gemeente. In januari 2020 organiseerde we hiervoor de werkconferentie “Arm in arm tegen armoede” en in februari 2021 de werkconferentie “Arm in arm tegen armoede en schulden”. Bij de eerste werkconferentie waren zowel maatschappelijke partners en ervaringsdeskundigen aanwezig. Bij de tweede werkconferentie waren we in verband met de maatregelen door de coronacrisis aangewezen op digitale middelen. We hebben ons toen vooral gericht op de veertig deelnemende maatschappelijke partners. Tijdens de werkconferenties zijn deelnemers actief gevraagd input te leveren voor het beleidskader. Naast de werkconferenties bevragen we ervaringsdeskundigen regelmatig naar hun ervaring. Dit doen we onder andere door middel van het tweejaarlijks klanttevredenheidsonderzoek, maar ook door het uitnodigen van ervaringsdeskundigen bij een heidag van het Managementteam van de afdeling Financiële Dienstverlening. De ervaringsdeskundigen kunnen op deze manier aangeven hoe zij onze dienstverlening hebben ervaren en waar kansen liggen voor verbetering.

5

Beleid en uitvoering zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het beleid wordt daarom ook ontwikkeld op basis van ervaringen in de uitvoering. Naast de werkconferenties spreken en bevragen we ervaringsdeskundigen regelmatig over hun ervaring. Dit doen we onder andere door tweejaarlijks klanttevredenheidsonderzoek, maar ook door het uitnodigen van ervaringsdeskundigen bij een heidag van het managementteam van de afdeling Financiële Dienstverlening. De ervaringsdeskundigen kunnen op deze manier aangeven hoe zij onze dienstverlening hebben ervaren en waar kansen liggen ter verbetering. Zowel de Cliëntenraad Participatiewet als de Adviesraad Wmo en Jeugdhulp zijn geconsulteerd. De Cliëntenraad Participatiewet is op 11 mei 2021 geïnformeerd over het nieuwe beleidskader en heeft formeel advies uitgebracht. De Adviesraad Wmo en Jeugdhulp is informeel geraadpleegd vanwege het raakvlak armoede en schulden en het sociaal domein.

1.3 VOORTVAREND VERDER Gemeenten hebben beperkt invloed op de financiële positie van inwoners omdat het Rijk verantwoordelijk is voor het algemene inkomensbeleid. Toch is gemeentelijk armoedebeleid van belang en kan het een verschil maken. Met name als het gaat om hulp en ondersteuning bij financiële problemen en het verzachten van armoede. Met de implementatie van het Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij 2018 – 2021 is een robuuste en sluitende aanpak gerealiseerd voor de aanpak van armoede en schulden. Versteviging gemeentelijke dienstverlening Eerste Hulp Bij Geldzaken (EHBG) is op 1 januari 2019 gestart als laagdrempelige, vrij toegankelijke ingang voor inwoners met vragen en

zorgen op financieel en sociaaljuridisch gebied. Bij EHBG wordt ook vormgegeven aan preventie in de breedste zin van het woord. In 2016 zijn wij als één van de negen gemeentelijke deelnemers van de landelijke kopgroep Vroegsignalering begonnen met vroegsignaleren. Daardoor krijgen we inwoners met betalingsachterstanden eerder in beeld en voorkomen we dat problemen verergeren. Daarnaast heeft de gemeente de regie op schulddienstverlening naar zich toegetrokken en de dienstverlening kwalitatief verbeterd en geprofessionaliseerd. De gemeente ging aan de slag met het verkorten van doorlooptijden en kent sinds 2019 geen wachttijden meer. Het pakket van dienstverlening is uitgebreid. Naast EHBG biedt de gemeente sinds 1 januari 2020 ook duurzame financiële dienstverlening en sinds 29 januari 2021 beschermingsbewind. Inwoners kunnen terecht voor het brede scala aan producten uit de keten schuldhulpverlening en ook voor een groot aantal regelingen voor inkomensondersteuning. In hoofdstuk 2 wordt uitgebreid toegelicht hoe de financiële dienstverlening is ingericht en op welke manier lokale inkomensondersteuning invulling heeft gekregen. Samenwerking in de aanpak van armoede en schulden Om inwoners nog beter van dienst te kunnen zijn, kiezen we voor innovatieve aanpakken. Vanaf 2019 werkt de gemeente daarom samen met SchuldenlabNL.

Samen kunnen we beproefde en succesvolle projecten verder brengen en duurzaam te maken. In 2020 ondertekende de gemeente ’s-Hertogenbosch daarvoor samen met andere gemeenten en private partijen het pact ‘Op weg naar een schuldenzorgvrij Nederland’. De gemeente heeft beproefde methoden als de jongerenperspectiefaanpak en het collectief schuldregelen overgenomen. Ook gingen we aan de slag met ‘turbosaneren’; een 6

combinatie van kortere doorlooptijden, collectief schuldregelen en meer saneringskredieten om inwoners sneller perspectief te geven op een schuldenvrij bestaan. De gemeente regelt inmiddels meer dan tachtig procent van de schulden met een saneringskrediet. Daarnaast kijkt SchuldenlabNL met ons mee als het gaat om het aanbieden van beschermingsbewind op basis van een algemeen belang besluit. Deze businesscase leidt namelijk tot veel belangstelling van andere gemeenten. Ook ons EHBG-concept krijgt volop navolging in het land.

stijgende vraag naar schulddienstverlening, onder andere door te investeren in deskundigheid over hulpverlening aan ondernemers en jongeren, omdat daar de zwaarste klappen vallen. Daarnaast werd bij de EHBG een meldpunt voor de slachtoffers van de kinderopvangtoeslag-affaire ingericht. De gemeente biedt daarmee een breed pakket aan persoonlijke hulp op maat aan om de gedupeerden een helpende hand te bieden.

In 2019 organiseerde onze gemeente de start van de Nederlandse Schuldhulproute (NSR). In de NSR werken bedrijven -waaronder banken-, gemeenten en partners uit het schuldendomein samen. Het doel is om mensen met geldzorgen in een eerder stadium te vinden, te bereiken en naar de juiste hulp te leiden om te voorkomen dat betalingsproblemen uitgroeien tot schuldzorgen. Tijdens de bijeenkomst met Koningin Máxima was een belangrijke rol weggelegd voor ervaringsdeskundigen uit ’s-Hertogenbosch. Daarnaast bestendigde en verstevigde de gemeente haar samenwerking met partners binnen de gemeente, zodat we meer in elkaars verlengde kunnen werken. In 2014 kwam het Netwerk tegen Armoede tot stand waarbij alle Bossche organisaties die zich inzetten bij het verlichten, voorkomen en bestrijden van armoede zich hebben verenigd. Flexibiliteit en aanpassingsvermogen Tijdens de coronacrisis bleken we in staat snel in te kunnen spelen op ontwikkelingen en veranderingen. We pasten onze dienstverlening aan. Zo waren er al in een vroegtijdig stadium speciale spreekuren van EHBG voor ondernemers. We bereidden ons voor op de verwachte,

Verkadefabriek 's-Hertogenbosch, 30 oktober 2019. Lancering Schuldhulproute in het bijzijn van koningin Máxima, wethouder Van Olden, Eelco Dubbeling, Nederlandse Vereniging van Banken en enkele ervaringsdeskundigen.

Conclusie In juni 2020 is de raad schriftelijk geïnformeerd over de tussenevaluatie van het beleidskader “Aanvalsplan Den Bosch 7

Schuldenvrij 2018 –2021" vast. Uit de tussenevaluatie van het Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij en de armoedemonitor komt naar voren dat we op de goede weg zijn. Zo scoren we voor klanttevredenheid van onze dienstverlening een 7,8 en zijn er in 2020 minder huishoudens die aangeven dat zij enige of grote moeite hebben met rondkomen ten opzichte van 2018. We concluderen dat de basis op orde is. Met het nieuwe beleidskader “Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij: Voortvarend Verder” borduren we voort op de leidende principes van het voorgaande beleidskader. • • •

Arm in arm tegen armoede en schulden: een integrale aanpak Eerder erbij om erger te voorkomen Betere en snellere dienstverlening

8

2 HUIDIGE SITUATIE

2.1 ARMOEDE EN SCHULDEN IN ‘S-HERTOGENBOSCH 2.1.1 Bestuursakkoord gemeente ‘s-Hertogenbosch Het voorliggende beleidskader bouwt verder aan de weg die we sinds 2014 zijn ingeslagen. Het plan is de opvolger van het “Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij 2018 – 2021:. Het beleidskader sluit aan bij het Bestuursakkoord gemeente ’s-Hertogenbosch 2018-2022 (VVD, D66, GroenLinks, CDA en Rosmalens Belang). Één van de leidende thema’s uit het bestuursakkoord is ‘Iedereen doet mee!’. “We willen dat geen enkel kind in onze gemeente opgroeit in armoede. Daarom willen wij problemen rond armoede snel in beeld krijgen. Want een kind in armoede is een gezin in armoede. We werken aan vernieuwende manieren om armoede vóór te zijn. Bijvoorbeeld met de Krap app. Hiermee krijgen jongeren meer grip op hun financiën. Het Bosch’ Kindpakket is er voor kinderen die nu in armoede opgroeien. Zij kunnen zo deel (blijven) nemen aan het onderwijs en aan sportieve en culturele activiteiten. Dit ondanks de financiële situatie van hun ouder(s).”

2.1.2 Zorgbedrijf Aansluitend op het thema ‘Iedereen doet mee!’ wil de gemeente basisvoorzieningen, ondersteuning en hulp kunnen blijven bieden aan inwoners die dit echt nodig hebben. In 2019 is het Zorgbedrijf

opgericht met als motto: zakelijker werken vanuit een sociaal hart. Ondersteuning blijven bieden aan inwoners die het echt nodig hebben Elke “zorgeuro” optimaal inzetten voor onze inwoners en niet voor de instandhouding van systemen en, het sneller en eenvoudiger toegang geven voor ondersteuning zijn belangrijke aspecten binnen het Zorgbedrijf. Ook de aanpak armoede en schulden is ondergebracht in het Zorgbedrijf. EHBG is dé toegangspoort als het gaat om geldzaken. De aanpak sluit perfect aan bij de drie kernwaarden van het Zorgbedrijf: klantgericht, resultaatgericht en efficiënt. We zorgen ervoor dat de inwoner centraal staat en dat we met de inwoner (en maatschappelijke partners) kijken naar wat de inwoner zelf kan (ontwikkelen), of samen met zijn of haar netwerk kan oplossen en waar eventueel aanvullend behoefte aan is. We zijn resultaatgericht en hebben oog voor kwaliteit (klanttevredenheid), tijdigheid (beperkte wachttijden) en kosten. Niet alleen voor de inwoners, maar ook voor het bestuur. Daarom werken we zo efficiënt mogelijk, bijvoorbeeld door het tegengaan van bureaucratie, maar ook door duidelijke brieven en eenvoudig taalgebruik. 2.1.3 Feiten en cijfers De afdeling Onderzoek en Statistiek brengt sinds 2008 elke twee jaar de feiten en cijfers rondom armoede en schulden in kaart. De Armoedemonitor is volgens plan in 2020 uitgevoerd.

In maart 2020 brak de coronacrisis uit en daardoor is in korte tijd een hele nieuwe

9

situatie ontstaan. Om die reden is de Armoedemonitor in het voorjaar van 2021 opnieuw uitgevoerd. In de monitor staan de trends en ontwikkelingen op het gebied van armoede en schulden in 'sHertogenbosch, de omvang en de ontwikkeling van armoede, verschillen tussen wijken en het aandeel kinderen in armoede. Ook het gebruik van gemeentelijke regelingen voor inwoners met een laag inkomen of schulden worden in beeld gebracht. De monitor brengt de relatie tussen laag inkomen en de uitgaven niet in beeld. Wat huishoudens daadwerkelijk te besteden hebben wordt hiermee niet inzichtelijk gemaakt. De minima-effectrapportage van het Nibud kan hierin voorzien. Echter het Nibud werkt met CBS-cijfers en fictieve uitgaven. Dit betekent dat de uitkomsten van de rapportage een landelijk beeld geven van huishoudens die relatief weinig te besteden hebben. De rapportages zijn in diverse gemeenten uitgevoerd. Het jaarlijks laten uitvoeren van een (lokale) minima-effectrapportage biedt geen aanvullende informatie. Met Onderzoek en Statistiek gaan we onderzoeken hoe we het besteedbaar inkomen per type huishouden in beeld kunnen brengen. ’s-Hertogenbosch heeft een iets hoger armoedepercentage dan landelijk (7,7%). Maar als je dit vergelijkt met de andere grote steden in Brabant, dan is het beeld wat gunstiger. 's-Hertogenbosch heeft het laagste percentage van de vijf grootste Brabantse steden.

Het percentage kinderen in armoede is met 7,7% wat lager dan het landelijk gemiddelde van 7,8%.

9.400 1.100

Er zijn ongeveer 9.400 huishoudens met een laag inkomen, waarvan 1.700 met kinderen en circa 2700 kinderen in armoede. Vanaf 2017 is

10

er landelijk maar ook in ‘s-Hertogenbosch een dalende trend te zien in het aantal huishoudens dat leeft in armoede.

De helft van alle huishoudens met een laag inkomen woont in de wijken West, Noord en Binnenstad. In Noord (11.6%) en Graafsepoort (11.5%) wonen relatief gezien de meeste huishoudens met een laag inkomen.

2.2 WETTELIJKE KADERS EN ONTWIKKELINGEN 2.2.1 Schulddienstverlening Wet gemeentelijke schuldhulpverlening Sinds 2012 is de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) van kracht. Deze wet regelt dat inwoners met problematische schulden terecht kunnen bij hun gemeente.

De Wgs is gewijzigd per 1 januari 2021. Daarmee werd vroegsignalering van schulden een wettelijke taak voor de gemeente. Deze wijziging geeft een wettelijke grondslag om signalen van betalingsachterstanden uit te wisselen met woningcorporaties, zorgverzekeraars en water- en energieleveranciers. Daarom zijn ook meerdere partijen aangesloten bij deze aanpak, die al in 2016 in de gemeente 's-Hertogenbosch vorm kreeg. Sinds 2019 is aanpak Vroegsignalering een reguliere taak van Eerste Hulp Bij Geldzaken. We zijn met onze aanpak Vroegsignalering al voorbereid op deze wetswijziging. Ook geeft de nieuwe Wgs richtlijnen voor doorlooptijden en beschikkingen binnen schulddienstverlening. De Wgs is een kaderwet. Gemeenten moeten in een beleidsplan vastleggen hoe zij binnen die wet schuldhulpverlening bieden. Met dit beleidskader voldoen we aan die verplichting. Op 12 januari 2021 heeft het college al de beleidsregels “Eerste Hulp bij Geldzaken en Schulddienstverlening gemeente ’s-Hertogenbosch 2021” vastgesteld. Hierin hebben we de wacht- en doorlooptijden vastgelegd. Adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind Met ingang van 1 januari 2021 regelt deze wet dat gemeenten, drie maanden nadat schuldenbewind is ingesteld, de rechter mogen adviseren of een inwoner het beste kan worden geholpen door voortzetting van het bewind of door een lichtere vorm van gemeentelijke ondersteuning.

Gemeenten kunnen zo hun regierol bij schuldhulpverlening beter invullen. Dit draagt bij aan de samenwerking tussen rechtbanken, gemeenten en bewindvoerders. Omdat wij vanaf 29 januari 2021 zelf kosteloos bewindvoering aanbieden aan onze inwoners, kan de gemeente direct in de toegangsprocessen borgen dat bewindvoering alleen dan wordt 11

aangeboden als lichtere vormen van ondersteuning niet volstaan. Daarmee heeft toepassing van het adviesrecht voor onze gemeente beperkte toegevoegde waarde. Wet vereenvoudiging beslagvrije voet Op 1 januari 2021 trad de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet (Wvbv) in werking. De beslagvrije voet is het deel van het inkomen waar schuldeisers geen beslag op mogen leggen. Zo houden mensen altijd een minimumbedrag over om van te leven. De wet maakt de berekening van de beslagvrije voet betrouwbaarder. Het proces van beslaglegging wordt zo ingericht dat partijen beter op de hoogte zijn van elkaars beslagen. Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein Een belangrijk doel van de decentralisaties van de taken aan de gemeente is om inwoners passende ondersteuning te kunnen bieden bij het behouden en vergroten van zelfredzaamheid en participatie. Om dit te kunnen realiseren, moet de gemeente een brede blik op de persoonlijke omstandigheden van de inwoner (klant) en omgeving kunnen werpen. Waar nodig betekent dit een integrale ondersteuning met de verschillende domeinen. Door middel van het wetsvoorstel Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) komt er een juridische grondslag om noodzakelijke persoonsgegevens domeinoverstijgend te delen en te verwerken.

Op basis van het wetsvoorstel wordt er een nieuw artikel toegevoegd aan de Wgs: Integrale en coördinerende dienstverlening. Hierdoor moet de Wgs in samenhang met Wmo, Participatiewet en Jeugdwet worden uitgevoerd. De beoogde inwerkingtreding is 1 januari 2022.

Wet stroomlijning keten voor derdenbeslag (in voorbereiding) De verbreding van het beslagregister is de volgende stap om het bestaansminimum van mensen met schulden beter te beschermen en ophoging van schulden met onnodige proces- en executiekosten te voorkomen. Voor een goede uitvoering moeten beslagleggende (overheids-)partijen over verschillende gegevens beschikken. Het doel van het wetsvoorstel is een wettelijke grondslag voor uitwisseling van gegevens tussen beslag leggende partijen. Wet inburgering Per 1 januari 2022 treedt de nieuwe Wet inburgering in werking. Gemeenten krijgen een belangrijke rol bij de begeleiding van nieuwkomers die inburgeringsplichtig zijn. Het doel van de nieuwe wet is dat inburgeringsplichtigen zo snel mogelijk meedoen in Nederland. En dat ze daarnaast zo snel mogelijk werk vinden. Een van de taken is het financieel ontzorgen van bijstandsgerechtigde statushouders tijdens de eerste zes maanden van hun verblijf in de gemeente. Concreet betekent dit onder andere het doorbetalen van de vaste lasten gedurende zes maanden. Het doel hiervan is het voorkomen van financiële problemen en het creëren van financiële rust en zelfredzaamheid. Samen met Weener XL pakken we het financieel ontzorgen op.

Financieel ontzorgen kan onder andere door het inzetten van budgetbeheer, waarbij de inkomsten (bijstandsuitkering) en uitgaven geheel of gedeeltelijk uit handen worden genomen. 2.2.2 Lokale Inkomensondersteuning (Participatiewet) Generiek inkomensbeleid versus maatwerk Het Rijk is verantwoordelijk voor het Algemeen Inkomensbeleid. Dat is geen bevoegdheid van de gemeente. Het Rijk stelt twee keer per jaar de hoogte van het sociaal minimum inkomen vast. Daar zijn de 12

bijstandsnormen van afgeleid. Het sociaal minimum moet toereikend zijn voor de gebruikelijke kosten van levensonderhoud. Daarnaast zijn er diverse landelijke regelingen om te voorkomen dat bepaalde uitgaven niet onevenredig zwaar drukken op het inkomen van huishoudens met een laag inkomen. Voorbeelden hiervan zijn de zorgtoeslag, huurtoeslag en kindgebonden budget. De bijstand is het laatste sociaal vangnet binnen het stelsel van sociale zekerheid. De Participatiewet regelt dit sociaal vangnet en kent een onderscheid tussen algemene bijstand en bijzondere bijstand. De algemene bijstand gaat over bijstandsuitkeringen. De bijzondere bijstand is een extra vangnet in het sociale stelsel. De Participatiewet is de wettelijke basis voor de regelingen binnen het gemeentelijk armoedebeleid. Kern van de bijzondere bijstand is het principe van individueel maatwerk. Hierop zijn enkele expliciet omschreven uitzonderingen mogelijk, bijvoorbeeld in de vorm van een collectieve zorgverzekering voor kwetsbare inwoners of een individuele inkomenstoeslag. Buiten de Participatiewet heeft de gemeente de mogelijkheid om gemeentelijke belastingen kwijt te schelden en organisaties die zich richten op de maatschappelijke participatie van kinderen uit arme gezinnen te subsidiëren.

De gemeente heeft op basis van de Participatiewet beperkte ruimte om armoedebeleid te voeren als generieke inkomensondersteuning. Gemeenten kunnen minimaregelingen in een sobere of ruimere variant opzetten. En ze kunnen de inkomensgrenzen die gelden om aanspraak te maken op een regeling ruim of minder ruim nemen. Hiermee kan de gemeente sturen op de omvang van de doelgroep.

De opdracht van het Rijk aan de gemeente is om zoveel mogelijk individueel maatwerk te leveren via de bijzondere bijstand. De invloed van de gemeente op de koopkracht is minimaal, maar lokaal minimabeleid is zeker van belang. Afschaffing collectiviteitskorting basiszorgverzekering Door het Rijk is aangekondigd dat de collectiviteitskorting op basiszorgverzekeringen afgeschaft gaat worden. Collectiviteiten zelf mogen blijven bestaan. Ook kortingen op aanvullende verzekeringen blijven toegestaan. Het blijft voor zorgverzekeraars mogelijk om afspraken te maken met gemeenten over het zorginhoudelijke aanbod. Dit geldt ook voor de collectieve zorgverzekering voor kwetsbare inwoners die de gemeente aanbiedt. De kwetsbaarheid bestaat uit een laag inkomen (tot 130 procent van het bijstandsniveau) en/of chronische ziekte. Voor afschaffing moet de wet worden aangepast. Naar verwachting wordt de afschaffing van de collectiviteitskorting op zijn vroegst op 1 januari 2023 effectief. Afschaffing van de korting hoeft niet te leiden tot een premieverhoging volgens het Rijk. De gemeentelijke collectiviteit is voor kwetsbare inwoners een betaalbare en betrouwbare zorgverzekering op de overvolle verzekeringsmarkt. De korting op de premie maakt de gemeentelijke collectiviteit zichtbaar, aantrekkelijk, beter betaalbaar en daardoor extra toegankelijk.

Voor kwetsbare inwoners is een zorgverzekering met een goede dekking tegen relatief lage kosten van belang om het risico op hoge zorgkosten, schulden en zorgmijding te verkleinen. Onderzoek wijst uit dat problematische schulden en een slechtere gezondheid een zichzelf versterkende spiraal vormen die neerwaarts gaat. De gemeentelijke collectiviteit draagt bij aan het doorbreken 13

hiervan. Het is niet voor niets dat deelnemers aan de gemeentelijke collectiviteit ongeveer 40 procent minder betalingsachterstanden hebben dan minima die zich anders verzekeren. 2.2.3 Landelijke ontwikkelingen Coronacrisis Naast de ingrijpende gevolgen voor de volksgezondheid en het dagelijks leven, heeft de coronacrisis ook grote impact op de economie en het welzijn van inwoners. Het is lastig om precies te voorspellen in hoeverre de armoede- en schuldencijfers zich door de coronacrisis gaan ontwikkelen. Als gevolg van de coronacrisis verwachten we dat de groep inwoners met problematische schulden groter wordt, waaronder mogelijk veel jongeren, zelfstandigen en/of flexkrachten. Ze hebben te maken gekregen met een langdurig verlies van inkomen, weinig mogelijkheden om de uitgaven omlaag te brengen en beschikken ook niet altijd over een financiële buffer. De Rijksoverheid heeft tijdens de coronacrisis regelingen getroffen voor financiële ondersteuning. Een deel van onze inwoners heeft tijdens de coronacrisis juist meer kunnen sparen, waardoor hun financiële positie verbeterd. Mede door de extra steunmaatregelen is een deel van de kwetsbare doelgroep nog niet in beeld, maar we houden al wel rekening met een toestroom van inwoners met financiële problemen. We bereiden ons daarop voor en medewerkers verbreden hun kennis over dienstverlening aan ondernemers.

Niet iedereen is tijdens de coronacrisis uit de financiële problemen geholpen door eerdere steunmaatregelen. Via de gemeente biedt het Rijk extra hulp met de regeling TONK (Tijdelijke Ondersteuning

Noodzakelijke Kosten). De regeling geldt van 1 januari tot 1 oktober 2021. Een deel van onze inwoners heeft gedurende de coronacrisis juist meer kunnen sparen, en daardoor de financiële positie kunnen verbeteren. Aanpassing stelsel gesubsidieerde rechtsbijstand Gesubsidieerde rechtsbijstand zijn door de overheid betaalde sociaal advocaten voor inwoners met een kleine portemonnee. Deze rechtsbijstand is er voor alle soorten zaken: bijstand, huur, echtscheiding, schulden etc. Het beroep op rechtsbijstand is de afgelopen zeventien jaar met 42 procent gestegen. En in 60 procent van alle zaken is de overheid zelf partij, waarvan 30 procent strafrecht. Het overige is vreemdelingenrecht en bestuursrecht. De weg van de gerechtelijke procedures is niet altijd de beste of de snelste. Er zijn landelijke pilots gestart waarbij medewerkers van het juridisch loket nauwer gaan samenwerken met sociaal raadslieden en sociaal advocaten. Sociaal raadslieden wijzen in de gemeente de weg in wetten, regelingen en formulieren en helpen inwoners dien zijn vastgelopen in rekeningen, toeslagen, schulden en wat al niet meer. Raadslieden zijn in 150 van de 352 gemeenten actief. Ook in onze gemeente zijn de Sociaal Raadslieden actief. Landelijk wordt steeds meer ingezet op het belang van laagdrempelige sociaaljuridische ondersteuning binnen gemeenten.

De diverse pilots moeten het sociaal en juridisch terrein dichter bij elkaar brengen, denk hierbij aan Participatiewet, Jeugdwet, Wmo en Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. De gemeente 's-Hertogenbosch doet mee aan de pilot. Op onderdelen is hier al vorm en inhoud aan gegeven door

14

samenwerking tussen sociaal-raadslieden, EHBG en Werk en Inkomen op locatie van Weener XL.

2.3 SCHULDDIENSTVERLENING GEMEENTE ‘S-HERTOGENBOSCH 2.3.1 Uitgangspunt De gemeente voert regie in de ondersteuning en hulpverlening aan inwoners met (dreigende) financiële problemen. We houden dus regie over zowel de inzet van gemeentelijke producten in de financiële dienstverlening, als de inzet van flankerende hulp van ketenpartners. We vragen maatschappelijke partners snel door te verwijzen naar EHBG in geval van financiële problemen van inwoners. Zo kan de expertise van gemeentelijke schulddienstverlening al in een vroegtijdig stadium van problemen ingezet worden om erger te voorkomen. 2.3.2 Schulddienstverlening voor alle inwoners Schulddienstverlening is toegankelijk voor alle inwoners met (dreigende) financiële problemen. Dus ook voor dak- en thuislozen, verslaafden, verstandelijk beperkten en ex-gedetineerden. Daarnaast

is onze dienstverlening toegankelijk voor ZZP’ers en ondernemers ook met een lopende onderneming - en woningbezitters. De gemeente heeft de afgelopen jaren ingezet op het ontwikkelen van expertise om deze doelgroepen zelf te kunnen bedienen. 2.3.3 Flankerend beleid ketenpartners De gemeente biedt een breed pakket aan professionele dienstverlening gericht op financiële ondersteuning aan. Ketenpartners bieden ondersteuning aan gericht op: • •

Gedragsregulatie (bijsturen van houding en gedrag door bijvoorbeeld maatschappelijk werk, GGZ, verslavingszorg) Praktische ondersteuning (het op orde brengen van post en administratie, aanvragen van voorzieningen enz.)

2.3.4 De klant staat centraal De klant staat centraal binnen gemeentelijke schulddienstverlening. Het aanbod van schulddienstverlening moet aansluiten bij de hulpvraag, de situatie en de vaardigheden van de financieel kwetsbare inwoner. We benaderen de dienstverlening vanuit het perspectief van de inwoner, dus niet vanuit het systeem of de medewerker. Hierbij

De sluitende keten van (financiële) dienstverlening

15

baseren we ons op de wetenschappelijke inzichten over stresssensitief werken. Daarnaast is de dienstverlening resultaatgericht waarbij de focus ligt op het samen met de klant oplossen van problemen. Het doel is duurzame uitstroom bij schulddienstverlening of het beheersbaar maken van een leven met schulden. 2.3.5 Sluitende keten van dienstverlening Financiële dienstverlening heeft een sluitende keten van dienstverlening (zie afbeelding). In elke fase waarin een inwoner te maken heeft met financiële problemen, kan gericht gebruik worden gemaakt van ons ondersteuningsaanbod. Preventie en vroegsignalering Preventie jongeren Met betrekking tot schulden geldt ook: voorkómen is beter dan genezen. Daarom beginnen we bij de jeugd en zetten we vroegtijdig in op preventie in het onderwijs met voorlichting over schulden en geldzaken. Ouders krijgen voorlichting over het belang van zakgeld en kleedgeld als ‘leergeld’. Jongeren krijgen gastlessen (18+? Verzekeren dus!) via de Zorgverzekeringslijn over het afsluiten van een zorgverzekering. Met het programma ‘Get a Grip’ krijgen zij beter zicht op hun geldzaken. Het werkt preventief om geldproblemen te voorkomen en geeft overzicht als er al sprake is van schulden. Daarnaast is De Krap app ontwikkeld om te voorkomen dat jongeren in de schulden komen. Dit is een gratis app waarmee jongeren zicht houden op hun inkomsten en uitgaven.

Het is geen huishoudboekje, maar in de app is te zien

hoeveel er onder de streep overblijft. Met daarbij adviezen en tips voor slimme besparingen en de weg naar hulp. Daarnaast is er de Schuldenescaperoom, een interactief spel wat is bedoeld om de schuldentaboe onder jongeren te doorbreken. Hierdoor voelen jongeren eerder de ruimte om hun eigen zorgen te delen en beseffen ze dat het belangrijk is om hulp te vragen. Vroegsignalering De gemeente krijgt al sinds 2016 van zorgverzekeraars, woningcorporaties, water- en energieleveranciers en andere schuldeisers een melding als hun klant of huurder een betalingsachterstand heeft. Schulddienstverleners proberen vervolgens met de inwoner in contact te komen en bieden hulp en ondersteuning. Sinds de start van EHBG in 2019 is vroegsignalering daar als reguliere taak geborgd. In 2020 ondertekenden diverse partijen (NVVK, VNG en koepels van vastelastenpartners) het Landelijk Convenant Vroegsignalering. Met dit landelijk convenant kunnen de signalen van de vastelastenpartners digitaal ontvangen en verwerkt worden. Deze efficiënte en uniforme werkwijze die in het convenant is afgesproken, vergroot de bereidheid van vastelastenpartners om signalen aan te leveren. Met de wijziging van de Wgs per 1 januari 2021 is de gemeente wettelijk verplicht om elk signaal opvolging te geven. Door middel van een prioriteitenschema wordt per signaal gekeken welke actie gepast is.

Een actie kan zijn: het versturen van een brief of een sms, telefonisch contact of een huisbezoek. Het streven is om binnen twee weken gehoor te geven aan elke hulpvraag.

16

Eerste Hulp Bij Geldzaken (EHBG) Inwoners met vragen over geldzaken of sociaaljuridische zaken kunnen terecht bij EHBG. Dit is dé laagdrempelige toegang voor schulddienstverlening in de gemeente ’sHertogenbosch. In veel gevallen kunnen inwoners direct worden geholpen, zoals voor het corrigeren van de beslagvrije voet en het aanvragen van toeslagen. EHBG hanteert een aantal uitgangspunten: • • • • • • •

Inwoners kunnen dagelijks terecht Inwoners kunnen terecht met of zonder afspraak Er is elke week een avondopenstelling Het papierwerk kan wachten Inwoners hebben meteen persoonlijk contact met een deskundige Iedereen kan terecht dus ook ondernemers, jongeren, dak- en thuislozen, verslaafden We houden rekening met digitale vaardigheden en laaggeletterdheid

Het merendeel van de inwoners dat bij EHBG geholpen wordt, kan zelfstandig verder met de hulp, de informatie of het advies die direct krijgen. Voor 17 procent van de klanten plannen we een intakegesprek voor schulddienstverlening van de gemeente (Armoedemonitor, 2021). We zien een trend dat de problematiek complexer wordt en inwoners een hogere schuld hebben. Hierdoor verwachten we dat het percentage stijgt.

Intake en stabilisatie Als sprake is van problematische schulden, nodigen we inwoners uit voor een intake bij schulddienstverlening. Dat gebeurt binnen twee weken. Het doel van de intake is het toetsen van de zelfredzaamheid en het vaststellen van de omvang van het probleem. Op basis daarvan ontwikkelen we een plan van aanpak. Met welke producten is de inwoner het meest geholpen? Dat kan hulp zijn bij het stabiliseren van de financiële situatie, een betalingsregeling, herfinanciering of een sociale regeling; maar ook ondersteuning in vorm van budgetbeheer, duurzame financiële dienstverlening, een schuldregeling of beschermingsbewind. Stabilisatie is bedoeld om rust te brengen in de thuissituatie en de inkomsten en uitgaven weer in balans te brengen. In de stabilisatiefase wordt ervoor gezorgd dat inwoners hun vaste lasten weer gaan betalen en zicht krijgen op hun schulden. Ook krijgt de inwoner begeleiding bij het op orde krijgen van zijn leven. Soms moeten we eerst het inkomen op orde brengen. Bijvoorbeeld door het aanvragen van toeslagen, of zorgen voor een hoger inkomen door meer te gaan werken. Meer dan 50 procent van de klanten zijn binnen 120 dagen stabiel. Minnelijke Schuldregeling Het doel van de schuldregeling is het bewerkstelligen van een minnelijke regeling van de totale schuldenlast. Er zijn twee opties: een saneringskrediet en schuldbemiddeling.

17

Het doel van een saneringskrediet is om de totale schuldenlast tegen finale kwijting in één keer af te kopen, op basis van betaling van een percentage van de totale schuldenlast. Dit gebeurt door het afsluiten van een kredietovereenkomst met de Gemeentelijke Kredietbank die de klant terugbetaalt. De schuldenaar is in één keer van al zijn schuldeisers af en heeft hij in feite nog maar één schuldeiser: de gemeente als kredietverlener. Dat neemt direct veel stress weg. De schuldenaar kan bovendien gewoon een aanvullende zorgverzekering afsluiten en als hij werk aanvaardt, merkt hij dat direct in zijn portemonnee. Voor de schuldeiser is een saneringskrediet prettig, omdat hij dan niet minstens drie jaar de boeken open hoeft te houden. Een saneringskrediet bespaart de schuldhulpverlener ook veel administratief werk, omdat het niet nodig is om drie jaar lang elke wijziging in de situatie van schuldeisers en schuldenaren te verwerken. Inmiddels wordt in meer dan 80 procent van de schuldregelingen een saneringskrediet ingezet. Een schuldbemiddeling is een overeenkomst waarin tussen de schuldenaar en de schuldeiser(s) wordt afgesproken dat de totale schuldenlast gedeeltelijk wordt terugbetaald in termijnen naar draagkracht tegen finale kwijting en/of ontslag uit hoofdelijke aansprakelijkheid na een periode van minimaal drie jaar.

We maken actief gebruik van manieren zoals een dwangakkoord om het minnelijk schuldentraject te laten slagen. Wanneer het toch niet lukt om een minnelijk schuldentraject op te starten, worden inwoners geleid naar een Wsnp (Wettelijke schuldsanering natuurlijke personen). Hierbij worden inwoners door de gemeente begeleid en ondersteund, bijvoorbeeld met het aanleveren van dossiers en

eventueel met begeleiding naar de rechtbank toe. Hierdoor is het slagingspercentage ruim 90 procent. Duurzame Financiële Dienstverlening Het doel van Duurzame Financiële Dienstverlening (DFD) is het in evenwicht brengen en houden van inkomsten en uitgaven van de schuldenaar, waarbij is vastgesteld dat het bestaande schuldprobleem door in of bij die persoon gelegen omstandigheden nog niet duurzaam opgelost kan worden. DFD is erop gericht om de financiële en maatschappelijke positie van de schuldenaar niet te laten verslechteren. DFD onderscheidt zich met het product Stabilisatie, omdat stabilisatie wel expliciet leidt tot één van de producten Herfinanciering, Betalingsregeling, Saneringskrediet of Schuldbemiddeling en heeft daardoor dus een ander doel dan DFD. Budgetbeheer Bij budgetbeheer wordt iemand aangesteld die het budget van de inwoner beheert. Deze beheerder ontvangt het inkomen en verzorgt de noodzakelijke betalingen, zodat geen nieuwe schulden ontstaan. Niet elke inwoner is in staat zelfstandig financiële stabiliteit (weer) te bereiken. Voor sommige inwoners is de benodigde ondersteuning tijdelijk, voor anderen heeft de ondersteuning die men nodig heeft een langduriger karakter. Voor alle inwoners geldt dat financiële stabiliteit leer- en ontwikkelruimte biedt. Deze ruimte biedt inwoners de 18

mogelijkheid om aangrenzende problematiek en schuldenproblematiek op te pakken, maar ook om nieuwe (financiële) vaardigheden aan te leren of afgeleerde vaardigheden weer op te pakken. Dat betekent dat budgetbeheer meestal een tijdelijk karakter heeft, om te bevorderen dat de inwoner weer zelfstandig de financiën kan regelen. Eventueel moet daarvoor wel blijvende, lichte ondersteuning worden ingezet. Bij de gemeente ‘s-Hertogenbosch wordt ook budgetbeheer in gedwongen kader aangeboden. Dit is een lichte vorm van budgetbeheer, alleen de vrijwilligheid is omgezet in een gedwongen kader vanuit de Participatiewet. Dit wordt ingezet wanneer inwoners aantoonbaar niet meewerken aan reguliere (schuld-)dienstverlening en dit nodig wordt geacht om problemen te voorkomen en zorgmijding tegen te gaan. We ontwikkelen een nieuwe methodiek voor duurzame uitstroom om recidive te voorkomen. Bij deze methode wordt gebruik gemaakt van de ruimte die financiële stabiliteit biedt om aangrenzende problematiek en schuldenproblematiek op te pakken maar ook om nieuwe (financiële) vaardigheden aan te leren of afgeleerde vaardigheden weer op te pakken.

Bewindvoering Onderbewindstelling van goederen is bedoeld voor mensen die door hun lichamelijke of geestelijke toestand tijdelijk of blijvend niet in staat zijn om hun financiële belangen te behartigen of problematische schulden hebben. Als beschermingsbewind is ingesteld door de rechter, mag de onder

bewind gestelde niet meer zelfstandig beslissen over zijn goederen (financiën). Hij mag bijvoorbeeld het huis niet verkopen zonder toestemming van de bewindvoerder. De bewindvoerder beslist daarover, zolang dat gaat, in overleg met de betrokkene. De bewindvoerder gaat ook over het beheer van de goederen. Bij het regelen van de financiële zaken kan de bewindvoerder ook de belastingaangifte doen en (bijzondere) bijstand of huurtoeslag aanvragen. Op 19 januari 2021 heeft de rechtbank bevestigd dat we als gemeente aan alle eisen voldoen. Inwoners kunnen vanaf dat moment voor kosteloze bewindvoering bij de gemeente terecht. Met ingang van 29 januari 2021 verstrekken van dan ook geen bijzondere bijstand meer voor bewindvoeringskosten aan nieuwe aanvragers. Nazorg Nazorg kan op individueel en collectief niveau worden uitgevoerd. Het doel van nazorg is het voorkomen van recidive, dus voorkomen dat inwoners opnieuw met problematische schulden te maken krijgen. Nazorg wordt uitgevoerd voor inwoners die op een reguliere manier met een traject bij schuldhulpverlening zijn gestopt. Welke vorm van nazorg aansluit bij de behoefte, verschilt per klant. Nazorg kan worden ingezet tijdens het (aflopen van) het schuldentraject waarbij inwoners worden gecoacht om vaardigheden aan te leren of te verbeteren.

Ook kan na het afronden van het schuldentraject contactmomenten plaatsvinden, waarbij geïnformeerd wordt naar de financiële zelfredzaamheid van de inwoner.

19

2.4 LOKALE INKOMENSONDERSTEUNING 2.4.1 Uitgangspunt Het huidige beleid richt zich vooral op inkomensondersteuning en het bevorderen van maatschappelijke participatie; het meedoen in de samenleving. Het armoedebeleid is bedoeld voor inwoners met een laag inkomen, zodat ze een rol hebben in de samenleving. Voor de meeste inkomensondersteunende regelingen geldt een inkomensgrens van 120 procent van het bijstandsniveau. Voor de collectieve zorgverzekeringen hanteren we een inkomensgrens van 130 procent van het bijstandsniveau. Met lokale inkomensondersteuning proberen we uitsluiting te voorkomen en inwoners te stimuleren mee te (blijven) doen in de samenleving. 2.4.2 Ons aanbod Als inwoners met een laag inkomen bepaalde dingen écht nodig hebben, maar het niet kunnen betalen, dan moet via bijzondere bijstand geld worden verstrekt. De gemeente is en blijft bevoegd en verantwoordelijk voor inkomensondersteuning op basis van individueel maatwerk. Voor het aanvragen van bijzondere bijstand is het niet nodig dat de aanvrager een algemene bijstandsuitkering ontvangt. Van belang zijn het inkomen en het vermogen. De bijzondere bijstand bestaat uit de volgende producten:

Individuele bijzondere bijstand Het individuele maatwerk is geregeld in de wet, in Artikel 35 van de Participatiewet. In dit artikel staan de regels voor de beoordeling van het recht op bijzondere bijstand en iedere gemeente heeft zich daaraan te houden. Het college is verplicht bijzondere bijstand te verstrekken op grond van de voorwaarden (gebonden bevoegdheid). We moeten steeds per individu beoordelen of er sprake is van noodzakelijke kosten. Het gaat om maatwerk. Collectieve zorgverzekering Onze gemeente heeft samen met zorgverzekeraars VGZ en CZ een contract gesloten over een collectieve zorgverzekering. De collectieve zorgverzekering wordt gepositioneerd als een collectieve zorgverzekering voor kwetsbare burgers. Kwetsbaar vanwege een lager inkomen (tot 130 procent van het bijstandsniveau) en /of door de gezondheidspositie. Beide zorgverzekeraars bieden binnen huidige gemeentelijke collectiviteit twee pakketten met een uitgebreide dekking, zodat nog beter kan worden aangesloten op de zorgbehoeften van de doelgroep. De verzekeraar geeft hierbij een collectieve korting op de basisverzekering en de gemeente betaalt een deel van de premie.

Een lage vergoeding voor mensen (met lage zorgkosten) die kiezen voor de uitgebreide collectiviteit en een hoge vergoeding voor mensen (met hoge zorgkosten) die kiezen voor de extra uitgebreide collectiviteit met een vergoeding voor het eigen risico. 20

Individuele Inkomenstoeslag De Individuele Inkomenstoeslag is een aanvulling op het inkomen voor inwoners die langdurig van een laag inkomen moeten leven én die geen uitzicht hebben op een hoger inkomen. De toeslag is bedoeld voor (onverwachte) hoge kosten. Deze mensen kunnen van hun inkomen niets reserveren voor bijvoorbeeld het vervangen van een wasmachine. Om de rechtszekerheid, de rechtsgelijkheid en een doelmatige uitvoering te borgen, stellen we als gemeente beleidsregels bijzondere bijstand op. De Individuele Inkomenstoeslag is vastgelegd in een Verordening (wettelijke verplichting). Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Het is wettelijk toegestaan om bepaalde groepen kwijtschelding te verlenen voor bijvoorbeeld afvalstoffenheffing. Ook in ’s-Hertogenbosch verlenen wij kwijtschelding aan mensen met een laag inkomen. Elk jaar verlenen wij aan circa 4.000 huishoudens kwijtschelding. Bij het verlenen van de kwijtschelding, wordt elk jaar een overzicht meegestuurd van al onze regelingen voor inkomensondersteuning. Elke inwoner die voor gemeentelijke kwijtschelding in aanmerking komt, verkrijgt ook van het Waterschap kwijtschelding op basis van samenwerking met de gemeente.

Op verzoek van Bureau Sociaal Raadslieden (signaleringsfunctie) wordt ook rekening gehouden met de middelen voor bijzondere bijstand. Dat wil zeggen dat als bijzondere bijstand wordt verleend, deze kosten niet worden meegeteld als vermogen. Subsidiëren van organisaties gericht op maatschappelijke participatie van kinderen Kinderen uit arme gezinnen moeten niet lijden onder de financiële situatie van hun ouder(s). We vinden het belangrijk dat alle kinderen in ’sHertogenbosch kunnen deelnemen aan sportieve, culturele en sociale activiteiten. Om dit te borgen is er binnen gemeente ’s-Hertogenbosch het Bosch’ Kindpakket. In het Bosch’ kindpakket zitten diverse regelingen, zodat kinderen maatschappelijk kunnen participeren: • •

•

Alle kinderen in 's-Hertogenbosch tot 18 jaar krijgen een gratis bibliotheekpas. Door het Jeugdfonds Sport & Cultuur kunnen kinderen meedoen aan sportieve en culturele activiteiten. Hierbij kan gedacht worden aan een lidmaatschap of de benodigde faciliteiten om deel te nemen. Stichting Leergeld richt zich op het voorkomen van sociale uitsluiting van kinderen uit gezinnen met minimale financiële middelen, door deze kinderen weer mee te laten doen aan binnen- en buitenschoolse activiteiten.

21

•

•

Stichting Weekje Weg organiseert een geheel verzorgde vakantie van-deur-tot-deur. Zij bieden een ontspannen Weekje Weg waarmee zij de sociale en maatschappelijke deelname van mensen bevorderen. Mensen doen positieve ervaringen op met hun gezin en kinderen kunnen op school ook hun vakantieverhaal vertellen. Met de computerregeling uit de bijzondere bijstand wil de gemeente achterstanden bij kinderen voorkomen die opgroeien in een gezin met een laag inkomen voorkomen.. Om die reden kan het gezin een laptop aanvragen ter ondersteuning van het onderwijs.

Naast bovenstaande initiatieven, subsidieert de gemeente ’sHertogenbosch ook andere organisaties die zich actief inzetten om armoede (bij gezinnen met kinderen) te verzachten: Voedselbank Den Bosch e.o. De Voedselbank voorziet inwoners die niet zelf voldoende kunnen voorzien in hun voedsel. Deze hulp is noodhulp en de pakketten zijn een aanvulling op datgene wat inwoners zelf kunnen bekostigen. Daarbij verwachten we dat inwoners uiteindelijk actief aan de slag gaan met het zoeken voor een oplossing van hun financieel probleem. Quiet Den Bosch Quiet zet zich in voor mensen in armoedesituaties in Nederland. Dat klinkt door in verschillende activiteiten, waaronder de Quiet Community. Hiermee stimuleren en organiseren ze lokale solidariteit voor inwoners in armoede. De community's worden ondersteund door Quiet Nederland. Quiet heeft drie speerpunten: vertellen, verzachten en versterken.

Quiet Den Bosch is een digitale marktplaats waar halen, brengen en delen centraal staan. Een digitale marktplaats zonder geld. Quiet Members zijn mensen die in armoede leven en een steuntje in de rug kunnen gebruiken. Voor een eerlijke en efficiënte verdeling van het aanbod maakt Quiet Den Bosch gebruik van een online platform. Members hebben toegang tot producten en diensten die particulieren en bedrijven gratis aanbieden. Daarnaast leidt een lidmaatschap ook tot een gevoel van deel uitmaken van de Quiet Community, waardoor de members niet alleen halen, maar juist ook willen brengen en delen. Via de Quiet Community willen we zoveel mogelijk mensen bewust laten worden wat armoede is. Daarnaast organiseert de Quiet Community inloopochtenden waarbij er ruimte is voor ontmoeting. Van members wordt niet verwacht om iets terug te doen, maar wordt wel de gelegenheid geboden om actief betrokken te zijn bij de community. Sinds de start in 2017 Quiet Den Bosch heeft zevenhonderd members (huishoudens) aan zich weten te verbinden. Dankzij het steeds groeiende aantal members zijn kwetsbare inwoners beter in beeld. Via de Quiet kan deze groep dus ook steeds beter bereikt worden door middel van een laagdrempelige toegang. We zien de Quiet dan ook als dé toegangsportal om het aanbod van partners voor inwoners in armoede in onze gemeente te ontsluiten.

2.5 ONZE PARTNERS In 's-Hertogenbosch intensiveren we de aanpak armoede en schulden met het Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij. Armoede en schulden hebben destructieve gevolgen voor het functioneren van onze

22

inwoners. Er zijn nog teveel inwoners met financiële problemen. We willen het tij keren en pakken dit met onze partners op. 's-Hertogenbosch tegen armoede In de gemeente 's-Hertogenbosch groeien naar schatting 2.700 kinderen op in armoede. Een deel van deze kinderen zijn goed in beeld bij de gemeente, omdat hun ouders gebruikmaken van gemeentelijke inkomensvoorzieningen. Voor een deel van de kinderen is dit niet het geval. Zij groeien op in gezinnen waar vaak sprake is van ‘stille’ armoede. Het gaat om gezinnen met een laag inkomen, die zich niet melden bij de gemeente. Om ook juist de kinderen (met hun ouders) van deze gezinnen te bereiken, heeft de gemeente met maatschappelijk partners in 2014 een netwerk tegen armoede opgericht. De afgelopen decennia zijn er landelijk, maar ook in onze gemeente, diverse organisaties en initiatieven ontstaan die zich richten op de bestrijding van armoede. Inmiddels is het aantal organisaties en initiatieven enorm gegroeid. Deze organisaties en initiatieven verrichten veelal prima werk, maar er is een wildgroei ontstaan. Er is veel aanbod in de gemeente. We willen dit aanbod zo goed mogelijk ontsluiten. Zodat onze inwoners overzicht hebben en weten wat het aanbod is en dat aanbieders beter samenwerken en zorgen dat er geen dubbellingen ontstaan. ‘s-Hertogenbosch tegen Armoede speelt hierin een belangrijke rol.

Op initiatief van dit netwerk is ook Quiet Den Bosch ontstaan.

en gemeente hebben dan ook een lokaal woonlastenakkoord getekend: Woonlasten de Baas. Met deze handtekening hebben wij afgesproken dat we ons de komende jaren inzetten om woonlasten betaalbaar te houden. Bossche Bond De Bossche Bond is een manier om professionals in ’s-Hertogenbosch die met kwetsbare inwoners werken, meer speelruimte te geven. In de praktijk bleek er behoefte te zijn aan vrij besteedbaar geld dat snel beschikbaar is, om in complexe en acute situaties maatwerk te kunnen leveren. De meest eenvoudige samenvatting van de Bossche Bond is: gezamenlijk geld in een pot stoppen. Het geld uit deze pot kan in een acute situatie, of ter voorkoming van escalatie, benut worden om de oplossing/doorbraak te realiseren. Door dit geld goed in te zetten, koop je soms tijd. Simpelweg omdat het te lang duurt om oplossingen via bestaande regelingen voor elkaar te krijgen. Soms kan er ook een onconventionele of praktische oplossing mee worden betaald, die anders niet mogelijk is. De Bossche Bond is een zogenaamd revolverend fonds. Dit betekent dat bijdragen uit het fonds ook weer terugbetaald moeten worden. Degene die aan de ‘lat’ had moetens staan voor de hulpverlening, betaalt achteraf terug. Gaat het om een oplossing waarbij niet één partij verantwoordelijk is, dan storten alle partijen een deel van het bedrag terug in de gezamenlijke pot.

Woonlasten de Baas Voor veel inwoners nemen de woonlasten steeds verder toe. En dat baart ons zorgen. Woningcorporaties, het Stedelijk Huurders Platform 23

3 VOORTVAREND VERDER 3.1 VISIE Alle inwoners van ’s-Hertogenbosch kunnen meedoen in de samenleving. Armoede en schulden mogen daarbij geen belemmering zijn. Geen enkel kind in onze gemeente groeit op in armoede, daarom willen wij problemen rond armoede en schulden snel in beeld krijgen. Wij realiseren ons dat armoede en schulden nooit op zichzelf staan. Armoede en schulden kunnen bijvoorbeeld leiden tot eenzaamheid, stress, gezondheidsproblemen, sociale uitsluiting en huiselijk geweld. Maar ook andersom, gezondheidsproblemen, eenzaamheid en sociale uitsluiting kunnen leiden tot armoede en schulden. Om de vicieuze cirkel van armoede en schulden te doorbreken, hanteren we een integrale aanpak tegen armoede en schulden. Door samen te werken, kunnen we actief afgaan op de eerste signalen van (dreigende) financiële problemen. Zo zijn we er eerder bij, om erger te voorkomen. We beseffen dat er een groep is voor wie het moeilijk is om mee te komen in de maatschappij. Ook voor hen bieden we passende hulp, gericht op een duurzame gezonde financiële huishouding. We blijven continu in ontwikkeling om onze dienstverlening nog beter en sneller te maken. Hiervoor laten we ons voeden door ervaringsdeskundigen en sluiten we aan bij landelijke ontwikkelingen en nieuwe inzichten. We zorgen dat heel duidelijk is, waar inwoners terecht kunnen met hun vragen voor hulp en ondersteuning.

We zorgen ook dat professionals de weg weten en adequaat kunnen doorverwijzen als dat nodig is.

Om ons doel te kunnen bereiken, zijn drie principes leidend: • Arm in arm tegen armoede en schulden: een integrale aanpak • Eerder erbij om erger te voorkomen • Betere en snellere dienstverlening In de onderstaande hoofdstukken worden op basis van de leidende principes concrete acties voorgesteld. Voor een aantal van deze acties zijn extra middelen nodig. Een deel van de acties kunnen alleen worden uitgevoerd indien er extra middelen beschikbaar komen (aangeduid in de actielijst met een ■). Bijvoorbeeld aanvullende rijksmiddelen armoede en schulden en/of voordelen of besparingen binnen het programma armoede en schulden of oud beleid inwisselen voor nieuw beleid. “Twee jaar geleden zat er een succesvolle ZZP’er en ITconsulent van middelbare leeftijd in mijn spreekkamer. Door een nare ziekte was er een langzaam een einde gekomen aan de opdrachten. Het inkomen was gezakt naar nul. Er ontstonden betalingsachterstanden en de man wist niet waar te beginnen om de boel op orde te krijgen. Het raakt me altijd weer als er tranen aan te pas komen. Dan realiseer je je hoe kwetsbaar iedereen is. Schulden kunnen jou ook overkomen door pech in het leven. Nu de financiën weer onder controle zijn en de man de toekomst weer aandurft, maakt het me trots dat ik een tijdje mee heb mogen lopen en bij heb kunnen dragen aan een keerpunt in iemands leven.” Consulent Schulddienstverlening

24

3.2 ARM IN ARM TEGEN ARMOEDE EN SCHULDEN: EEN INTEGRALE AANPAK Wat willen we bereiken Armoede en schulden staan niet op zichzelf. Vaak zijn armoede en schulden ontstaan door problemen op andere leefgebieden en leiden ze ook tot problemen op andere terreinen. Een integrale aanpak is nodig om de cirkel van armoede en schulden te doorbreken. Naast de samenwerking met onze partners op het gebied van armoede en schulden, breiden we de samenwerking uit naar partners die zich richten op andere leefgebieden. Dat doen we zowel binnen de gemeentelijke organisatie als daarbuiten. Door nog meer samen te werken kunnen we het verschil maken, zodat iedereen mee kan (blijven) doen. Hoe gaan we dat bereiken Financiële problemen zijn in de praktijk de meest voorkomende reden waarom een inwoner zich meldt bij een buurtteam voor ondersteuning. Er spelen echter vaak meerdere problemen. Vaak kampen inwoners met financiële problemen door veeleisende zorg voor hun kinderen, een fysieke of psychische beperking of een laag opleidingsniveau. Het is van belang dat we het probleem en de gevolgen van het probleem adresseren. Armoede en schulden zijn vaak het gevolg van een ander probleem en staan vaak niet op zichzelf. Naast onze bestaande aanpak die specifiek gericht is op armoede en schulden, is een gerichte aanpak nodig voor de achterliggende problematiek op meerdere levensgebieden.