Bespreeknotitie uitgiftebeleid pachtgronden (PvdD GL)

Bespreeknotitie uitgifte pachtgronden 17 januari 2023 – commissie omgeving Eind 2022 is een nieuwe, aangepaste wijze van uitgifte van de gemeentelijke geliberaliseerde pachtgronden in gebruik genomen. Naar aanleiding van het Didam-arrest is gekozen voor een nieuw uitgiftesysteem, waarin iedere bedrijfsmatige landbouwer kan inschrijven voor het pachten van deze gronden. In het nieuwe pachtsysteem zijn er drie criteria op basis waarvan de uitgifte plaatsvindt, namelijk de geboden pachtsom, de afstand van het te pachten perceel tot het landbouwbedrijf en de genomen of te nemen duurzaamheidsmaatregelen. De afstand en de duurzaamheidsmaatregelen dragen bij aan verduurzaming van de pachtgronden, omdat wordt geprobeerd de rijafstanden te verkleinen en de gronden te verduurzamen. De Hoge Raad heeft op 26 november 2021 geoordeeld dat een overheidslichaam, dat een onroerende zaak wil verkopen, gelegenheid moet bieden aan (potentiële) gegadigden om mee te dingen naar deze onroerende zaak, indien er meerdere gegadigden zijn voor de aankoop van de desbetreffende onroerende zaak of redelijkerwijs te verwachten is dat er meerdere gegadigden zullen zijn. Dit houdt in dat een overheidslichaam de koper moet selecteren aan de hand van objectieve, toetsbare en redelijke criteria. Deze verplichting vloeit voort uit het gelijkheidsbeginsel.

Het arrest is ook van toepassing op andere vormen van gronduitgifte, zoals pacht. De gemeente ’s-Hertogenbosch conformeert zich aan de uitspraak van de Hoge Raad. Inschrijvers kunnen kiezen uit een aantal duurzaamheidsmaatregelen, bijvoorbeeld: het aanleggen van 6 of 12 meter brede bloemrijke akkerranden, het telen van graansoorten anders dan mais, het omzetten van bouwland naar grasland en het niet maaien, beweiden en bemesten van grasland voor 1 juni. Daarnaast krijgen biologische bedrijven met een SKALcertificaat extra punten. Wij vinden het positief dat in het huidige systeem de erkenning is opgenomen dat plantaardige landbouw voor menselijke consumptie veel duurzamer is dan veehouderij of teelt van veevoer. Door teelt voor directe menselijke consumptie is er minder grond nodig, minder water, geen geïmporteerd veevoer, vermindert de kans op zoönoses en is er binnen de teelt geen dierenleed. Ook vindt er bij plantaardige landbouw geen ammoniak- en lachgasuitstoot van landbouwhuisdieren plaats, wat een groot probleem is in de stikstofcrisis. Daarnaast vindt er bij akkerbouw een veel lagere CO2 uitstoot plaats. Het inzaaien van bloemrijke stroken is een mooie en waardevolle toevoeging in het kader van biodiversiteit, maar de echte winst in de verduurzaming zit in het uitbannen van pesticiden, kunstmest, monoculturen en onnatuurlijk waterbeheer.

Dat uitbannen is niet gegarandeerd met de huidige duurzaamheidsmaatregelen die punten opleveren in het nieuwe uitgiftesysteem. Dat uitbannen kan eigenlijk alleen maar via biologisch boeren, waar gelukkig ook punten voor worden toegekend. De fracties van Partij voor de Dieren en GroenLinks zien een tegenstrijdigheid in de aangepaste manier van uitgifte van de pachtgronden en het doel van verduurzaming. Voor ons is dat aanleiding dit gespreksonderwerp te maken voor onze raad. Nieuwe uitgifte pachtgronden maakt biologisch boeren onmogelijk Om biologisch te kunnen boeren en de producten ook als zodanig, dus ook voor een eerlijke, hogere prijs, te kunnen verkopen, is een SKAL-certificering noodzakelijk. Voor een SKALcertificering is naast de manier waarop er met de gewassen wordt omgegaan de landbouwgrond die gebruikt wordt zelf essentieel. Wanneer er voorheen niet biologisch is geboerd op de grond dan is er een omschakelperiode nodig voor herstel van de grond. In die

omschakelperiode zijn de percelen nog niet biologisch. De oogst van die percelen mag dus ook niet biologisch worden genoemd en als zodanig worden verkocht. Pas vanaf 12 maanden na de startdatum van omschakeling mag de term ‘in omschakeling op de biologische landbouw’ gebruikt worden. Zodra de percelen biologisch zijn gecertificeerd, mag de oogst biologisch genoemd worden. De regels verschillen per gewas: • • •

Grasland: 24 maanden na de startdatum van de omschakelingsperiode is de oogst biologisch. Akkerbouwgewassen: de oogst is biologisch als de gewassen 24 maanden na de startdatum van de omschakelingsperiode zijn gezaaid, geplant of gepoot. Overblijvende gewassen (zoals boomgaard, asperges): 36 maanden na de startdatum van de omschakelingsperiode is de oogst biologisch.

Door de nieuwe manier van uitgifte is het waarschijnlijk dat de verdeling van de percelen elk jaar anders zal zijn en kunnen er geen toezeggingen gedaan worden aan de biologische boeren dat zij meerdere jaren op rij dezelfde pachtgronden toegewezen krijgen. Het streven van de gemeente Den Bosch om landbouw op de pachtgronden te verduurzamen lijkt dan ook averechts te werken, omdat echte biologische landbouw hiermee onmogelijk gemaakt wordt. Als we naar het totale oppervlak van de pachtgronden kijken dan werd in 2022 ruim 73% daarvan uitgegeven via 1-jarige geliberaliseerde pacht, 2% via 1 tot 5-jarige geliberaliseerde pacht en maar 25% via reguliere pacht (termijnen van 6 jaar die automatisch verlengd worden). Biologische landbouw was dus slechts op ongeveer een kwart van de totale pachtgronden van onze gemeente mogelijk door het nieuwe uitgiftesysteem. In 2023 worden veranderingen in de verhoudingen verwacht, als gevolg van een afname in de 1-jarige geliberaliseerde pacht, van belang is echter hoe wij denken over het concept 1-jarige geliberaliseerde pacht. Boeren worden erg beperkt in hun mogelijkheden én in duurzame investeringen in de grond wanneer zij hier slechts één jaar aanspraak op kunnen maken. Evident is dat geliberaliseerde pacht tijdelijke constructies zijn en feitelijk tijdelijk beheer is. De gemeente heeft vaak op termijn verdere plannen met de gronden.

Echter zou verwacht mogen worden dat in projectplanningen verder dan één jaar vooruit gekeken wordt en dat meerjarige geliberaliseerde pacht mogelijk moet zijn en voor verschillende gronden ook in pachttermijnen gedifferentieerd kan worden. Voorstellen t.a.v. daadwerkelijke verduurzaming & impuls aan landbouwtransitie • • • •

Stel als voorwaarde voor uitgifte dat alle pachtgronden biologisch worden beheerd en dat hierop akkerbouw voor menselijke consumptie of teelt voor natuurlijke bouwmaterialen plaatsvindt. Geen groei in het aantal bedrijven dat bedrijfsmatig landbouwhuisdieren houdt op de pachtgronden t.a.v. de huidige situatie. Geen groei van het aantal landbouwhuisdieren dat gehouden wordt op de pachtengronden t.a.v. de huidige situatie. De verhoudingen 1-jarige pachtovereenkomsten en meerjarige pachtovereenkomsten meer in balans brengen.

Op basis van de huidige ervaringen van de uitgifte voor 2023 zien wij mogelijkheden om het verduurzamingsdoel dat onze gemeente beoogt t.a.v. het gebruik van de pachtgronden daadwerkelijk te bewerkstelligen, weergegeven in bovenstaande. Wij horen graag uw visie hierop. Namens de fracties, Partij voor de Dieren, Eileen Samshuijzen GroenLinks, Wies Korver