Artikel Movisie Burgerparticipatie - op zoek naar álle stemmen

Burgerparticipatie : Op zoek naar álle stemmen Aan het woord:

Daan de Bruijn senior onderzoeker Zeggenschap en Burgerbetrokkenheid bij Movisie De elite tegenover het volk. De rijken tegenover de armen. De Randstad tegenover de regio’s. De stad tegenover het platteland. Boeren tegenover natuurbeschermers. De tegenstellingen in de samenleving lijken groter dan ooit. En dat terwijl de crises en transities die nu spelen breed gedragen beslissingen vragen. Hoe doe je dat als steeds meer mensen zich minder vertegenwoordigd voelen door de politiek? Met dit vraagstuk houdt Daan de Bruijn, senior onderzoeker Zeggenschap en Burgerbetrokkenheid bij Movisie, zich al jaren bezig. Hij heeft veel ervaring met participatieprojecten. “Er wordt nu van alle kanten om vernieuwing en versterking van de democratie geroepen. Op lokaal niveau springen referenda, enquêtes, klankbordgroepen, stadsgesprekken, burgerbegrotingen en ook steeds meer burgerberaden als paddenstoelen uit de grond. Het is waar dat burgerparticipatie kan helpen om burgers meer te betrekken bij het maken en uitvoeren van beleid. Maar het is niet de heilige graal. Want als participatie niet divers genoeg is, kan dit zelfs het tegenovergestelde e ect hebben.” Bij burgerberaden wordt via een gewogen loting nog geprobeerd om een afspiegeling van de samenleving te bereiken, maar bij veel burgerparticipatietrajecten is de groep mensen die hun stem laat horen weinig divers, zegt De Bruijn.

“Het probleem van burgerparticipatie is dat de meeste mensen weinig participeren en een kleine groep veel participeert. Die groep bestaat vaak vooral uit witte, hoogopgeleide mannen van 50 jaar en ouder. Daar komt bij dat theoretisch opgeleiden hun belangen beter op tafel weten te leggen en dat er vaak beter naar hen wordt geluisterd dan naar praktisch opgeleiden. Dat is precies waarom veel mensen afhaken en zich niet meer laten horen, of alleen nog in protesten.” ‘Hoe meer participatie, hoe groter de verschillen tussen burgers: de participatieparadox’ Alle stemmen horen Hoe meer participatie, hoe groter de verschillen in invloed en zeggenschap tussen burgers. Dat is de participatieparadox. Daarom blijft het ook bij burgerparticipatie de grote uitdaging om alle groepen mensen te bereiken en alle stemmen hoorbaar te maken. Movisie maakt onderscheid tussen vier soorten ‘stemmen’. De Bruijn: “De eerste groep bestaat uit onderbelichte en kwetsbare stemmen. Mensen die hun stem niet of nauwelijks laten horen, omdat ze dat niet kunnen of omdat ze niet worden uitgenodigd. Denk aan mensen die minder talig zijn of de

Nederlandse taal niet goed genoeg beheersen, waardoor de drempel om te participeren heel hoog is.” De tweede groep bestaat uit kritische en onbegrepen stemmen. “Dit zijn mensen die geen vertrouwen hebben in de politiek en georganiseerde vormen van participatie. Die onbehagen voelen en vaak ook pessimistisch zijn over de toekomst. Vaak zijn dit oudere mensen met een lagere opleiding en minder inkomen. Als zij hun stem laten horen, is dat niet in georganiseerde vormen van beleidsparticipatie, maar in protesten.” De derde groep die Movisie onderscheidt zijn de zwijgende stemmen. “Deze groep bestaat uit twee delen. Het ene deel bestaat uit mensen die niet geïnteresseerd zijn in participatie. Ze zijn heel druk met hun eigen leven of vinden alles wel best. Ze komen alleen in actie bij situaties die urgent zijn of heel dichtbij komen. Deze groep bestaat uit inwoners die veelal theoretisch zijn opgeleid en een modaal of hoger inkomen hebben, maar ook uit relatief veel jongeren en jonge gezinnen. Dit noemen wij de ‘zwijgende meerderheid’. Het andere deel bestaat uit mensen die zich niet uitspreken omdat ze niet voor of tegen zijn, maar daar ergens tussenin zitten. Ze denken dat hun genuanceerde stem wegvalt in het felle debat tussen voor- en tegenstanders en laten zich daarom niet horen.

Deze groep noemen wij het ‘stille midden’.” De vierde groep bestaat uit gevestigde, veelgehoorde stemmen. “Dat zijn mensen die graag participeren en ook goed weten hoe ze hun invloed kunnen uitoefenen. Doorgaans zijn het theoretisch opgeleiden, met een middelbaar/ hoger inkomen, relatief meer ouderen, mannen en mensen zonder migratieachtergrond. Deze groep wordt vaak aangeduid als ‘participatie-elite’.” Om het vertrouwen in politiek en bestuur of een maatschappelijke organisatie te herstellen, moeten de kritische en zwijgende stemmen, maar vooral ook de kwetsbare stemmen beter worden gehoord, zegt De Bruijn. “De mensen met kwetsbare stemmen worden doorgaans niet betrokken bij de beleidsontwikkeling, waardoor beleid dat voor hen wordt gemaakt vaak mijlenver van hen af staat. Dat leidt tot wantrouwen. Dat wantrouwen los je niet op met burgerparticipatie alleen. De overheid moet eerst haar basisdienstverlening op orde brengen én zorgen dat beleid veel beter aansluit bij de ervaringskennis en de leefwereld van mensen.”