Actualisering verkeersveiligheidsbeleid

Raadsvoorstel

Onderwerp: Actualisering verkeersveiligheidsbeleid

1.

Reg.nr.

:

10701670

B&W verg.

:

2 maart 2021

Commissie

:

Omgeving

Cie_verg.

:

23 maart 2021

Raadsverg.

:

6 april 2021

Status

Op grond van uw bevoegdheid kaders voor beleid op hoofdlijnen te stellen, bieden wij u ter vaststelling deze nota over de actualisering van het verkeersveiligheidsbeleid aan. 2.

Samenvatting

We vinden het belangrijk dat onze stad goed bereikbaar is en dat iedereen snel, betrouwbaar en veilig van A naar B kan. We betreuren alle verkeersongevallen en proberen deze, als wegbeheerder, zoveel mogelijk te voorkomen. Verkeersongevallen hebben een grote persoonlijke impact op zowel het slachtoffer als de veroorzaker. We gaan dan ook voor nul verkeersslachtoffers. Sinds 2014 is een dalende trend te zien in het aantal ongevallen én slachtoffers in onze gemeente. Onze gehanteerde aanpak laat een positief resultaat zien op zowel onveilige locaties als bij de gedragsaanpak en educatie. Oorzaken van verkeersongevallen zijn vaak complex en niet altijd makkelijk aan te tonen, vaak speelt menselijk gedrag een belangrijke rol en is de invloed van de infrastructuur beperkt. Rijk, provincie en regio hebben recent hun verkeersveiligheidsaanpak hernieuwd. Dit geeft ook ons handvatten, mogelijkheden en momentum om met alle overheidspartijen te gaan voor nul verkeersslachtoffers. Ons uitgangspunt is dat we voor onze infrastructuur de principes van een Duurzaam Veilige inrichting en ontwerp gebruiken. Ook is verkeersveiligheid een vast onderdeel in de aanpak van gebiedsontwikkeling en aanleg en onderhoud van infrastructuur. Onze aanpak breiden we uit naar een proactieve risicogestuurde aanpak.

Dat betekent dat we niet alleen reactief reageren op dat wat gebeurd is, maar anticiperen op plekken en doelgroepen. We richten ons op locaties met potentieel risico en doelgroepen die in hun kwetsbaarheid een groter risico vormen in het verkeer. Deze risico gestuurde aanpak wordt momenteel uitgerold bij Rijk, provincie en gemeenten. Op basis van de eerste contouren van de Bossche risicoanalyse kiezen we als gemeentelijke prioriteiten voor fietsers, 50 km/uur wegen en snelheid in het verkeer. Fietsers zijn volgens experts de kwetsbaarste deelnemers in het verkeer. We kiezen voor fiets omdat we het belangrijk vinden dat jongeren veilig naar school en sport kunnen fietsen. Ook besteden we extra aandacht aan de fietsende oudere. Snelheid is een thema dat landelijk speelt, en een flink aantal ongevallen verklaard. Een te hoge snelheid is niet alleen verkeersonveilig, maar leidt ook tot overlast

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

3

(leefbaarheid). Daarbij nemen we onze 50 km/uur wegen extra onder de loep. Deze prioriteiten – en de achterliggende analysen - geven richting aan de keuzes die we maken in onze meerjarenplanning. In deze actualisering van het verkeersveiligheidsbeleid voegen we de onderdelen technologie en gedrag aan onze kaders toe. We zoeken steeds een combinatie van maatregelen die samen oplossend vermogen hebben; infrastructuur, handhaving, technologie en gedrag & educatie. In onze uitvoeringsagenda geven we aan op welke manier we met infrastructuur, handhaving, technologie, en gedrag & educatie de komende jaren invulling geven aan fietsers, 50 km/uur wegen en snelheid. 3.

Voorstel:

Het college van burgemeester en wethouders stelt de gemeenteraad voor de ’Actualisering Verkeersveiligheidsbeleid’ vast te stellen met als uitgangspunten: 1. We gaan voor nul verkeersslachtoffers, net zoals het landelijke en provinciale verkeersveiligheidsbeleid. 2. Infrastructuur richten we in volgens de landelijke principes van Duurzaam Veilig met maatwerk per locatie. 3. Verkeersveiligheid is een vast onderdeel in de aanpak van gebiedsontwikkeling en aanleg en onderhoud van infrastructuur. 4. Veilige infrastructuur combineren we met handhaving en samenwerking, technologie en gedrag & educatie. 5. Locaties en doelgroepen met het hoogste ongevalsrisico pakken we als eerste aan. De komende jaren richten we ons op de risicogroep fiets (jong en oud), 50 km/uur wegen en snelheid in het verkeer. 6. We maken een meerjarenplanning op basis van de prioriteiten in de risicoanalyse en het ongevallenverloop. We informeren de raad via de begrotingscyclus.

Steller

: Groenhof / Gijsbrechts

Tel.

: 06 46971369

E-mail

: r.groenhof@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

4

4.

Inleiding

We vinden het belangrijk dat onze stad goed bereikbaar is en dat iedereen snel, betrouwbaar en veilig van A naar B kan. We hechten aan een goede verkeersveiligheid, waarbij we extra oog hebben voor scholen en sportlocaties. We betreuren alle verkeersongevallen en proberen deze, als wegbeheerder, zoveel mogelijk te voorkomen. Verkeersongevallen hebben een grote persoonlijke impact op zowel slachtoffer als de veroorzaker. Sinds 2014 is een dalende trend te zien in het aantal ongevallen én slachtoffers in de gemeente ’sHertogenbosch. Deze daling omvat per jaar gemiddeld ruim 80 ongevallen en 20 slachtoffers minder. Onze gehanteerde aanpak laat een positief resultaat zien. Echter, ondanks de gestage daling van ongevallen en slachtoffers op gemeentelijke wegen, vinden er nog steeds ongevallen plaats, zowel in stedelijk gebied als in het buitengebied. Oorzaken van verkeersongevallen zijn vaak complex en niet altijd makkelijk aan te tonen, vaak speelt menselijk gedrag een belangrijke rol1 en is de invloed van de infrastructuur beperkt. Omdat ieder ongeval er één te veel is, hebben we structureel aandacht voor verkeersveiligheid. In dit voorstel leggen we de kaders die we hanteren voor onze aanpak verkeersveiligheid vast, en stellen we prioriteiten.

We spannen ons, samen met onze inwoners en partners in ’s-Hertogenbosch, Provincie en Rijk in voor de verkeersveiligheid: ieder vanuit haar verantwoordelijkheid. We gaan voor nul verkeersslachtoffers, wetende dat onze invloed op het plaatsvinden van verkeersongevallen beperkt is. In de Aanpak verkeersveiligheid in 's-Hertogenbosch van december 2012 (reg.nr. 97350) lag de nadruk op aanpak van knelpunten, handhaving en het voortzetten van het landelijke principe van Duurzaam Veilig in verkeerskundige ontwerpeisen en -richtlijnen. In deze actualisering van het verkeersveiligheidsbeleid voegen we de onderdelen technologie en gedrag aan onze kaders toe. Daarnaast is het risicogestuurd werken nieuw in onze aanpak. Deze actualiseringen passen bij onze ervaringen van de afgelopen jaren en de landelijke aanpak van verkeersveiligheid. Vragen uit uw commissie Omgeving In het Verdiepingsonderzoek van de werkgroep “Verdieping jaarrekening 2018 commissie Omgeving” (d.d. 14-01-2020) heeft de werkgroep de volgende aanbevelingen gedaan: 1. Laat verkeersveiligheid een prominenter en meer herkenbaar onderdeel van (het programma Bereikbare stad) van de begroting/jaarrekening uitmaken; 2. Maak meer en beter inzichtelijk waarom bepaalde fysieke knelpunten wel worden aangepakt en waarom andere fysieke knelpunten (nog) niet; 3.

Formuleer kengetallen ten aanzien van verkeersveiligheid, bijvoorbeeld het aantal (ernstige) ongevallen) die de raad helpen in hun controlerende taak om jaarlijks te kunnen monitoren en te kunnen (bij)sturen; 4. Formuleer kengetallen ten aanzien gedragsverandering van burgers en communicatie daarover, die de raad helpen in hun controlerende taak om jaarlijks te kunnen monitoren en te kunnen (bij)sturen; Veilig Verkeer Nederland geeft aan dat zo’n 95% van alle ongevallen voortkomen uit menselijk gedrag (Veilig Verkeer Nederland april 2019) 1

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

5

5. Actualiseer het beleid vanwege de accentverschuiving van fysieke maatregelen naar gedragsverandering en educatie. Met het voorgestelde besluit informeren we de raad via de begrotingscyclus en geven hiermee invulling aan aanbeveling 1. In dit voorstel geven we ook aan hoe we locaties en doelgroepen prioriteren (ad 2), zijn de kengetallen van ongevallen opgenomen (ad 3) en de gevraagde verbreding van de aanpak (ad 5). Kengetallen voor gedragsverandering (ad 4) zijn lastig aan te geven. Gedrag is integraal onderdeel van onze aanpak onveilige verkeerssituatie. We zoeken steeds een combinatie van maatregelen die samen oplossend vermogen hebben; infrastructuur, handhaving, technologie; en gedrag & educatie. De gedrags- & educatieprojecten lichten we verderop in dit voorstel toe. 5.

Onze ambitie

We gaan voor nul verkeersslachtoffers, net zoals het landelijke en provinciale verkeersveiligheidsbeleid.

5.1

Hoe gaat het landelijk, provinciaal en regionaal met de verkeersveiligheid?

In tegenstelling tot eerdere jaren, laat landelijk het aantal verkeersdoden over de afgelopen tien jaar geen significant (sterk) dalende trend meer zien. In 2018 vielen er in Nederland 678 doden in het verkeer2. En in 2019 vielen 661 verkeersdoden in het verkeer (zie figuur 1). Ook in Noord-Brabant zien we geen dalende trend in de dodelijke verkeerslachtoffers, zie figuur 2. In 2018 vielen 150 dodelijk slachtoffers in het verkeer in Brabant en in 2019 142, beide jaren beduidend meer doden dan de jaren ervoor.

Figuur: Aantallen verkeersdoden in NL periode 1997-2019 Figuur : Aantallen verkeersdoden in NB periode 1997-2019

2

(BRON: https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2020/16/meer-twintigers-en-dertigers-omgekomen-in-verkeer-in-2019)

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

6

Zowel het Rijk als de provincie zagen in deze cijfers aanleiding om hun beleid en doelstellingen te herijken. Dit resulteerde in het landelijke Strategisch Plan Verkeersveiligheid 20303 en het Brabants Verkeersveiligheidsplan (BVVP)4. Deze nieuwe beleidsaanpakken geven handvatten, mogelijkheden en momentum om met alle overheidspartijen te gaan voor nul verkeersslachtoffers. Gemeente ’s-Hertogenbosch heeft in nauw overleg met onze regiogemeenten (Brabant Noord-Oost) en de provincie ook afspraken gemaakt over de gezamenlijk aanpak van verkeersveiligheid. Deze aanpak omvat een gezamenlijk jaarlijks verkeersveiligheidsthema (inclusief bijbehorende campagnes), communicatieafspraken en regionale afstemming over toepassingen van verkeersmaatregelen. In december 2019 heeft de minister van Infrastructuur en Waterstaat de Tweede Kamer per brief geïnformeerd over de aanpak verkeersveiligheid. Hierin heeft zij ook aangegeven dat er geld beschikbaar komt voor de aanpak van verkeersveiligheid. Deze brief heeft geleid dat alle regiogemeenten in Brabant Noord-Oost middels regionale afstemming met de provincie NoordBrabant een projectenlijst heeft ingediend die in aanmerking komen voor Rijkssubsidie. Wij hebben ook projecten ingediend. 5.2

Hoe gaat het in ’s-Hertogenbosch?

Op de gemeentelijke wegen van ’s-Hertogenbosch zien we een dalende trend in het aantal verkeersongevallen en het aantal slachtoffers. De ontwikkeling is positief, echter jaarlijks vallen toch nog circa 100 verkeersslachtoffers. Hierbij zijn elk jaar ook dodelijke slachtoffers te betreuren. Onderstaande grafiek en tabel5 geven inzicht in de aantallen verkeersongevallen en slachtoffers per jaar.

Figuur: Overzicht verkeersongevallen, slachtoffers en doden periode 2014 - 2020 op gemeentelijke wegen6

3

Het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 - kortweg SPV - beschrijft een gezamenlijke koers van wegbeheerders en andere verkeersprofessionals om het aantal verkeersslachtoffers drastisch te verminderen. 4 In het Brabantse Verkeersveiligheidsplan 2020-2024 (BVVP) staan hoe de partners de komende jaren werken aan een verkeersveiliger Brabant. Op basis van een risico-inventarisatie zijn thema’s en doelgroepen benoemd. Het meerjarenplan richt zich op infrastructuur, afleiding, te hard rijden, asociaal gedrag en gebruik van alcohol en drugs in het verkeer. Doelgroepen zijn fietsers, autobestuurders en beroepsvervoerders. In het BVVP worden Brabanders ook aangesproken op hun eigen verantwoordelijkheid. 5 BRON: Via Ongevallen onlinedatabase. 6 De cijfers over 2020 zijn de voorlopige cijfers, In april 2021 komen de definitieve cijfers. Bij ernstige verkeersongevallen voert de politie/OM een onderzoek uit. Pas als dat onderzoek is afgerond, worden de cijfers verwerkt in de database. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

7

Voor meer cijfers en een nadere onderbouwing van verkeersveiligheid in ’s-Hertogenbosch verwijzen we naar de bijlage 1 “Verkeersveiligheid in ’s-Hertogenbosch 2014-2020”. Wat opvalt in de ongevallenstatistieken is dat de fietsende en bromfietsende jongere(n) duidelijk naar voren komt als risicogroep in het slachtofferbeeld. De risicogroepen lijken overeen te komen met het landelijke beeld: fietsende jongeren en senioren. Ouderen lopen vaker een ernstig letsel op (hersenletsel, heupfractuur) bij fietsongevallen en belanden eerder in een ziekenhuis dan jongere verkeersdeelnemers. De piek van slachtoffers bij de jongere verkeersdeelnemers in ’s-Hertogenbosch ligt rond de 16- en 17 jarigen. Zo’n 58% van slachtoffers in ‘s-Hertogenbosch is een fietser, dit komt overeen met het landelijke beeld. De grootste groep, namelijk bijna de helft van alle slachtoffers uit ‘s-Hertogenbosch die op de eerste hulp zijn behandeld, zijn eenzijdige fietsongevallen. Uit landelijk onderzoek weten we dat bijna de helft van de fietsslachtoffers het ongeval wijt aan eigen gedrag7. Voorbeelden van eigen gedrag zijn, zelf niet opletten of een stuurfout maken. Fietsers zijn de kwetsbaarste deelnemers in het verkeer8. Landelijk constateren we ook dat als een fietser betrokken is bij een ongeval, de afloop daarvan helaas vaak met letsel is.

Tegelijkertijd willen we fietsen stimuleren, vanuit onder meer gezondheid en duurzaamheid. Daarom verdient de fietser extra aandacht in onze verkeersveiligheidsaanpak. Bijlage 2 geeft een monitoringsoverzicht van de locaties waar afgelopen jaren veel (letsel)ongevallen plaatsvonden. Deze lijst geeft daarbij ook een beeld van welke locaties de afgelopen jaren zijn aangepakt met verkeersveiligheidsmaatregelen en er staan voor deze locaties ook eventuele vervolgacties vermeld. 5.3

Risicogestuurde aanpak

Hoewel het aantal verkeersslachtoffers in ‘s-Hertogenbosch jaarlijks nog steeds afneemt, gaan we voor ‘nul verkeersslachtoffers. Deze ambitie is aanleiding genoeg om proactief gebruik te maken van de mogelijkheden die provincie en rijk bieden om verkeersveiligheid in onze gemeente nog meer te verbeteren. Zowel het Rijk als de provincie hanteren deze proactieve risicogestuurde aanpak. Deze vernieuwing richt zich op het in kaart brengen van de kans (of risico) dat er een ongeval kán plaatsvinden op een bepaald wegvak of kruispunt. Hierbij worden risicofactoren zoals wegontwerp, snelheid, en omgevingskenmerken gecombineerd met geregistreerde ongevallen. Voor alle partijen is deze risicogestuurde aanpak nieuw en deze wordt komende jaren werkenderwijs doorontwikkeld. De toepassing van de risicoanalyse op gemeentelijk niveau is gestart. Alle Nederlandse gemeenten worden komende jaren door een extern bureau geanalyseerd en getoetst. De eerste werkversie voor de gemeente 's-Hertogenbosch is in november 2020 gereedgekomen. Dit document wordt komende maanden door een extern bureau uitgewerkt9 met specifieke risicogroepen en risicolocaties.

BRON: Rapport 830, Verkeersongevallen ’s-Hertogenbosch, Omvang en aard van ziekenhuisopnamen naar aanleiding van verkeersongevallen, december 2019 8 Brabants Verkeersveiligheidsplan 2020-2024 9 RoyalHaskoningDHV en Anteagroup analyseren komende jaren alle Nederlandse gemeenten 7

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

8

Naast de risicogestuurde aanpak, blijven we ook het ongevallenbeeld monitoren om eventuele specifieke locaties met daadwerkelijk gemeten onveiligheid niet uit het oog te verliezen. In paragraaf 7.2 geven we de eerste resultaten van de risicoanalyse en geven we onze prioriteiten aan.

6.

Onze uitgangspunten

6.1

Duurzaam Veilige infrastructuur

Infrastructuur richten we in volgens de landelijke principes van Duurzaam Veilig met maatwerk per locatie.

Afgelopen tientallen jaren is in het verkeersveiligheidsbeleid (zowel in onze gemeente, provinciaal als landelijk) veel tijd, aandacht en budget gestoken in de aanpak van onveilige infrastructuur en uniformiteit in verkeersoplossingen, conform Duurzaam Veilig. Sinds 2004 hanteren wij dit principe bij het maken van nieuwe verkeerskundige ontwerpen, herinrichtingen en lokale aanpassingen aan de infrastructuur. Dit blijft ons uitgangspunt. Een Duurzaam Veilige inrichting van infrastructuur beperkt de kans op ernstige ongevallen. En, als er dan tóch een ongeval plaatsvindt, kan een Duurzaam Veilige inrichting ervoor zorgen dat de ernst van de afloop beperkt blijft. De mens wordt hierbij als ‘maat der dingen’ genomen: de mens die kwetsbaar is, fouten maakt en zich niet altijd aan regels houdt. De wegomgeving, voertuigen en technologie moeten de mens ondersteuning en bescherming bieden zodat de veiligheid van het verkeerssysteem zo min mogelijk afhankelijk is van individuele handelingen 10. Alle wegen binnen de gemeente zijn ingedeeld in een verkeerscategorie, binnen de landelijke afspraken en principes van Duurzaam Veilig. Zo herkennen weggebruikers in heel Nederland identieke uitgangspunten.

De wegcategorieën zijn: • Stroomwegen (autowegen en autosnelwegen, deze vallen buiten ons wegbeheer) • Gebiedsontsluitingswegen (binnen bebouwde kom is gemeente wegbeheerder, 50 km/uur of bij uitzondering maximumsnelheid van 70 km/uur (zoals Randweg)) • Erftoegangswegen: o Binnen de bebouwde kom: 30 km/u gebieden o Buiten de bebouwde kom: 60 km/u De functie van de weg in het gehele wegennet speelt een belangrijke rol: het hele systeem moet kloppen. Het gemotoriseerd verkeer concentreren we zo veel mogelijk op een beperkt aantal daarvoor geschikte hoofdwegen, in lijn met ons doorstroomassenmodel (zie Bereikbaarheidsstrategie), zodat de andere wegen het lokale verkeer door de wijken kunnen verwerken.

10

SWOV (2019). Duurzaam veilig wegverkeer. SWOV-factsheet, maart 2019. Den Haag. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

9

Categoriseringsplan wegen De snelheid, vormgeving en het gebruik van een weg hangen met elkaar samen en dit is vastgelegd in het categoriseringsplan ’s-Hertogenbosch. Ons categoriseringsplan stamt uit 2004. Deze Actualisering verkeersveiligheid en de vastgestelde Actualisatie Bereikbaarheidsstrategie geven aanleiding om dit categoriseringsplan ’s-Hertogenbosch ook te actualiseren. Hierin nemen we ook de Tweede Kamer motie voor standaard 30 km/uur binnen de bebouwde kom mee. We gaan na wat zo’n uitgangspunt betekent voor ons wegennet, in hoeverre dit past in onze Bereikbaarheidsstrategie, wat het oplevert (voor bijvoorbeeld bereikbaarheid, gezondheid en verkeersveiligheid) en wat het betekent in aanpassing aan infrastructuur vanuit de principes van Duurzaam Veilig. We verwachten in 2022 een voorstel voor de nieuwe categorisering klaar te hebben. Zo kunnen we de afstemming met de Tweede Kamer motie meenemen (hoe wordt deze vertaald in regelgeving), ons eigen onderzoek doen naar de gevolgen voor onze gemeente en afstemmen met diverse partijen (waaronder wijkraden). 6.2

Toepassing in projecten

Verkeersveiligheid is een vast onderdeel in de aanpak van gebiedsontwikkeling en aanleg en onderhoud van infrastructuur.

Onze verkeersveiligheidsaanpak start al bij de eerste planvorming van een project. Bij alle nieuwe ruimtelijke plannen wordt een Duurzaam Veilige inrichting van infrastructuur als uitgangspunt meegenomen. Daarmee borgen we al aan de voorkant van een ontwerp onze principes. Daarnaast stemmen de gemeentelijke beheer- en beleidsafdelingen af dat aanvullende verkeersveiligheidsmaatregelen vaak kunnen meeliften bij het onderhoud aan het gemeentelijk wegennet. Hierdoor is verkeersveiligheid wellicht niet altijd expliciet zichtbaar in projecten, echter het vormt altijd een bouwsteen binnen onze ontwerpopgaves. Bijlage 3 geeft een globaal overzicht van de (uitgevoerde) projecten in deze bestuursperiode.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

10

7.

Aanpak verkeersveiligheid ‘s-Hertogenbosch

7.1

Elementen verkeersveiligheid: hoe pakken we het aan?

We zetten in op infrastructuur in combinatie met handhaving en samenwerking, technologie en gedrag & educatie.

Deze actualisering van het verkeersveiligheidsbeleid kent de volgende elementen: 1. Infrastructuur: Het voortzetten van het landelijke principe van Duurzaam Veilig 2. Handhaving en samenwerking: in samenwerking met onder andere het Openbaar Ministerie, politie, Stadstoezicht en bewoners werken aan de aanpak van de (subjectieve) onveiligheid. We handhaven en verschaffen inzicht in de beschikbare informatie over onder andere snelheid en verkeersveiligheid 3. Technologie. Technologische en innovatieve maatregelen betrekken bij de aanpak van verkeersveiligheid. 4. Gedrag & educatie: gedragscampagnes, waarbij alle verkeersdeelnemers bewust worden gemaakt van hun eigen verantwoordelijkheid in de verkeersveiligheid en educatie om van jong tot oud te leren hóe je veilig in het verkeer moet deelnemen. De reden dat we ons maatregelenpakket breed inzetten is dat we hiermee aansluiten bij de landelijke en provinciale aanpak. Hierin krijgen gedrag, mentaliteit (normvervaging) en technologische ontwikkeling nadrukkelijk een belangrijke rol in de aanpak. Daarnaast constateren we dat de ontwikkelingen binnen de mobiliteit en verkeersveiligheid snel gaan, denk aan duurzame mobiliteit (elektrisch rijden, e-bikes, elektrische bussen, etc.) en slimme mobiliteit (data, apps, navigatiesoftware, nieuwe reisabonnementen, zelfrijdende voertuigen, etc.).

Dit biedt kansen om de instrumenten uit te breiden, denk aan intelligente en veilige verkeerslichten (iVRI), slimme en real-time monitoring van snelheidsdata, meer kennis over gedrag en technologische beïnvloeding van gedrag met bijvoorbeeld Intelligent Speed Adaption (ISA). In deze geactualiseerde verkeersveiligheidsaanpak gaan we elementen uit ons maatregelenpakket combineren. Dat betekent dat we aanpassing van infrastructuur combineren met de vraag of we gewenst verkeersgedrag kunnen bereiken met een gedrags- & educatiemaatregel. Ook handhaving en/of technologie kunnen hierbij een rol spelen. Hieronder werken we de vier elementen kort uit, een uitgebreide toelichting op deze elementen, instrumenten en maatregelen is te vinden in bijlage 4. Element infrastructuur Alle wegen binnen de gemeente ’s-Hertogenbosch zijn ingedeeld in een verkeerscategorie, conform de landelijke afspraken en de principes van Duurzaam Veilig, zodat weggebruikers in heel Nederland identieke uitgangspunten herkent. Op sommige locaties - door ontwikkelingen buiten en/of gedragingen van verkeersdeelnemers - verandert het gebruik van de infrastructuur. Dit kan leiden tot onveilige situaties. In die situaties pakken we de locatie vanuit verkeersveiligheid aan. Bij www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

11

verkeersonveilige locaties onderzoeken we of door middel van een infrastructurele ingreep de locatie (verkeers)veiliger kan worden: • We gaan daarbij na of de locatie veilig is ingericht conform de landelijk inrichtingseisen en – richtlijnen van Duurzaam Veilig, en in lijn met ons doorstroomassenmodel in de Bereikbaarheidsstrategie. • We gaan na of er maatregelen mogelijk zijn die probleemoplossend zijn. • We nemen alleen kosteneffectieve maatregelen. Bij de prioritering wegen we meerdere aspecten mee, zoals klachten en meldingen van bewoners en/of wijk- en bestuursraden, onderwijsinstellingen of sportverenigingen, liften we mee met groot onderhoud, beschikbare financiering, aantal en ernst van de geregistreerde ongevallen. Natuurlijk blijven er locaties waar we door bijvoorbeeld ruimtelijke beperkingen (bomen, water, historische binnenstad) niet het maximaal veilige ontwerp kunnen realiseren. Bij die ontwerpen maken we gebruik van maatwerk die de principes van Duurzaam Veilig benaderen.

Element handhaving en samenwerking Handhaving van snelheid en verkeersovertredingen is een taak van politie en het Openbaar Ministerie. We werken als gemeente samen met hen. We maken afspraken over acties en zoeken samen naar afstemming over onveilige locaties om te komen tot een proces aanpak, waarbij bijvoorbeeld handhaving vooruitlopend op een infrastructurele maatregel kan worden ingezet. Ook in bredere zin werken we samen, verkeersveiligheid is namelijk van ons allemaal. Zo werken we samen met scholen, sportclubs en bewoners via wijk- en dorpsraden. Met regelmatige wijkschouws zorgen we voor een goed gevoel bij wat er leeft en speelt in de wijken. We zien dat dit vruchten afwerpt, waarbij we met het inzetten van gedragscampagnes, handhaving en kleinschalige maatregelen de verkeersveiligheid verbeteren. Ook de ideeën en ervaringen van de jonge inwoners worden meegenomen. Zo komt het thema verkeersveiligheid regelmatig terug bij het Bossche Kinderparlement en het Bossche Jeugd Parlement.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

12

In bijlage 3 staan naast de fysieke infraprojecten van de afgelopen drie jaar ook een overzicht van een groot aantal acties en samenwerkingen die zijn uitgevoerd. Dit zetten we ook de komende jaren door met proactief overleg met scholen en wijkraden op te zoeken en actief te reageren op signalen vanuit de bevolking. Element technologie Technologie stelt ons beter in staat om te meten en daarmee een actueel en objectief beeld te krijgen van de verkeersveiligheid. Ook wat betreft maatregelen doen zich nieuwe kansen voor. De volgende technologische maatregelen zijn slechts een momentopname en greep uit de huidige beschikbare maatregelen die in ’s-Hertogenbosch worden toegepast. • • • • • • • •

GPS-data Snelheidsdisplays Flitscamera’s en trajectcontrole Bike-scout Schwung-app Afteller bij verkeerslichten Wegdeksensoren Intelligente Snelheidsassistentie (ISA)

We blijven zoeken naar de mogelijkheden die we als gemeente hebben om via deze technologische maatregelen het verkeersgedrag en daarmee de veiligheid te beïnvloeden. De inzet van deze technologie ten behoeve van handhaving ligt bij de politie. De toelichting over deze maatregelen is terug te vinden in bijlage 4.

Element gedrag & educatie Uit landelijk onderzoek weten we dat bijna de helft van de fietsslachtoffers het ongeval wijt aan eigen gedrag. Uit analyses weten we dat de volgende menselijke gedragingen van invloed zijn: afleiding in het verkeer, hard rijden, alcohol/drugs en normvervanging. Bij normvervaging hebben we het over toename van asociaal en agressief gedrag in het verkeer. Hieruit blijkt dat menselijke factoren van verkeersveiligheid belangrijker zijn geworden, onder andere door de verkeersdrukte (irritatie in het verkeer), gehaastheid (en bewust door rood licht rijden) en opkomst van de smartphone (afleiding). We zien dat de ongevallen die plaatsvinden vaak niet meer terug te leiden zijn naar ‘onveilige infrastructuur’. We combineren veilige infrastructuur, handhaving en technologie en gedrag & educatie om te zorgen dat we de verkeersveiligheid vergroten. Dat betekent dat wij bij komende infrastructurele projecten altijd gaan kijken naar combinaties met effectieve gedragscampagnes en/of educatie om te zorgen

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

13

voor een verhoogde aandacht voor de verkeersveiligheid. Daarnaast zetten we ook in op gedrags- & educatieprogramma’s bij onder andere scholen en sportverenigingen. De afgelopen twee jaar heeft op negen basisscholen de officiële start van de Lekker Anders Dag plaatsgevonden. Andere scholen volgen evenals sportverenigingen. Het project heeft landelijke erkenning gekregen met een tweede plaats in de finale op het Nationaal Verkeersveiligheidscongres 2020. Met de ‘Lekker Anders Dag’ motiveren we ouders om samen met hun kinderen anders naar school te komen (de auto te laten staan). Doel is een actieve bijdrage aan prettiger verkeer rond school, door aan te zetten tot gezonde afwisseling in de dagelijkse verplaatsing van en naar school. Voor de doelgroep 0 tot 4 jaar wordt sinds 2016 het project JONGLeren aangeboden. Voor hen is een educatief programma ontwikkeld dat is gericht op kinderen hun ouders en verzorgers. Voor het project JongLeren zijn in deze bestuursperiode 26 van de 65 kinderdagopvanglocaties in ’s-Hertogenbosch actief betrokken bij dit project en zijn zes locaties gecertificeerd. In totaal nemen nu 40 locaties deel aan dit educatieproject. Per jaar worden tien locaties benaderd om het project JONGLeren aan te bieden. Met deze educatieprogramma’s dragen we bij aan veiligheidsbewustwoording en veilig verkeersgedrag bij jonge verkeersdeelnemers.

Meer informatie in bijlage 4. 7.2

Prioritaire risico’s en doelgroepen: waar en wie?

Locaties en doelgroepen met het hoogste ongevalsrisico pakken we als eerste aan. De komende jaren richten we ons op de risicogroep fiets (jong en oud), 50 km/uur wegen en snelheid in het verkeer.

In eerste werkversie van de risicoanalyse voor 's-Hertogenbosch uit november 2020 is een voorzet gedaan voor de meest opvallende thema’s en risicogroepen. Hierbij zijn niet alleen ongevalsgegevens geanalyseerd maar zijn ook infrastructurele kenmerken, snelheidsovertredingen, bevolkingsopbouw en aanwezigheid van scholen in de omgeving meegenomen. Op basis van deze risicoanalyse bepalen we onze prioriteiten en focus voor de komende tijd. We richten ons op de volgende risicogroepen en soort locaties: • Risicogroep fietsers: De fietser is niet alleen een kwetsbare verkeersdeelnemer (en komt dus ook als risicogroep naar voren), we hechten er ook aan dat iedereen in ’s-Hertogenbosch veilig kan fietsen. Het aantal inwoners groeit en (mede daarmee) het aantal fietsers en e-bikers. Daarnaast vinden we fietsen belangrijk: het zorgt voor goede bereikbaarheid, is gezond en duurzaam. We leggen de nadruk op jongere en oudere fietsers, als grootste aandeel mogelijke slachtoffers: • Jonge fietsers: Ieder kind en jongere moet veilig naar school en sport kunnen fietsen, daarom leggen we de komende jaren de focus op de jonge fietser. Naast fietsers, komt uit de risicoanalyse ook nog de 16/17-jarige snor-/bromfiets als doelgroep naar voren. Het aandeel slachtoffers in deze doelgroep is relatief hoog. En juist vanwege onze regionale

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

14

centrumfunctie, onder andere wat betreft schoollocaties, komen veel jongere brom- en snorfietsers naar ‘s-Hertogenbosch. • Oudere fietsers: Er komen steeds meer ouderen, die ook nog langer zelfstandig deelnemen aan het verkeer, onder andere met de fiets (ook e-bike). In combinatie met hun hoge aandeel in het aantal ongevallen met de fiets, is deze groep (vanaf 60 jaar) als risico aangemerkt. Deze groep nemen we mee in onze prioritering. • Onze 50 km/uur wegen en snelheid in het verkeer: In de risicoanalyse komen snelheid en de 50 km/uur wegen naar voren. Op verschillende wegtypen wordt de maximumsnelheid overschreden, ondanks de inrichting volgens Duurzaam Veilig. Ook zijn in de risicoanalyse een aantal 50 km/uur wegen getoetst. Enkele daarvan kennen een verhoogd risico volgens deze toetsing. Deze wegen vragen op een of meerdere punten om een verbetering van de vormgeving. Aan zowel de snelheid als de 50 km/uur wegen besteden we de komende jaren extra aandacht. We gaan na bij welke wegen dit echt speelt en zoeken naar een veiligere inrichting en/of andere maatregelen. Voor de snelheid monitoren we deze wegen met extra aandacht. Qua maatregelen zetten we onder andere in- op herinrichting, handhaving door politie, snelheidsdisplays (bewustwording) en/of bijvoorbeeld klikostickeractie (gedragsbeïnvloeding). Er zijn meer thema’s benoemd in de eerste risicoanalyse.

Deze pakken wij als gemeente niet zelf prioritair op, we werken er wel op samen met onze partners: • Rijden onder invloed: Het thema rijden onder invloed is opgenomen als risico in het Brabants Verkeersveiligheidsplan en is moeilijk te duiden op gemeentelijk niveau. Of verkeersdeelnemers in ‘s-Hertogenbosch systematisch onder invloed rijden is niet uit de data naar voren te halen. Ook hebben we hier als wegbeheerder een minder evidente rol in. We doen daarom mee met de landelijk en provinciale aanpak en campagnes, zoals BOB-campagnes en alcoholcontroles door de politie. • Verkeersovertreders: Normvervaging (toename asociaal en agressief gedrag in het verkeer) is een belangrijk aandachtspunt in de provincie Noord-Brabant11. Voorbeelden van normvervaging zijn te hard rijden, alcohol- en drugsgebruik en gebruik van de smartphone in het verkeer. Ook doorrijden bij zebrapaden, door rood licht rijden en veel risico nemen valt hieronder. Gegevens hierover zijn op lokaal niveau beperkt beschikbaar en zijn gelimiteerd tot de hoeveelheid boetes die voor verschillende feiten wordt uitgedeeld. Gegevens over boetes zijn echter sterk afhankelijk van de handhavingsinspanning die de politie lokaal op de verschillende feiten levert. Omdat deze onbekend is, is dit niet als representatieve data te gebruiken. Het thema verkeersovertreders is dan ook moeilijk te duiden op gemeentelijk niveau.

We zijn hier als gemeente niet leidend in, maar werken wel samen met politie, Openbaar Ministerie en provincie.

11

BRON:BRABANTSVERKEERSVEILIGHEIDSPLAN 2020-2024 op hoofdlijnen www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

15

7.3

Meerjarenplanning en monitoring

We maken een meerjarenplanning op basis van de prioriteiten in de risicoanalyse en het ongevallenverloop. We informeren de raad via de begrotingscyclus. Onze meerjarenplanning verkeersveiligheid wordt gevoed door de prioriteiten op basis van de risicoanalyse en het daadwerkelijke ongevallenverloop. Dit geeft richting aan de keuzes die we maken. Meer dan voorheen, infomeren we de raad hierover via de begrotingscyclus zodat duidelijk is welke maatregelen genomen gaan worden en genomen zijn. Zo blijft het monitoren van het ongevallenbeeld, risicoanalyse en het aanbrengen van locatie specifieke maatregelen een continu proces dat we aanpassen op de laatste ontwikkelingen. Hoewel we vooruit programmeren, blijven we flexibel om in te grijpen om prioriteiten aan te passen. In het hoofdstuk hierna presenteren we - op hoofdlijnen - een uitvoeringagenda verkeersveiligheid. Net als ons maken alle Brabantse partners jaarlijks hun veiligheidsplannen. Periodiek maken alle partners (zoals regiogemeenten, politie, Fietsersbond, ANWB) uitvoeringsplannen die flexibel zijn en snel reageren op nieuwe ontwikkelingen. Deze uitvoeringsplannen gaan enkele over campagnes en gedrags- & educatieprojecten, en niet zozeer over infrastructurele maatregelen. Zo zorgen we dat deze campagnes op elkaar afgestemd blijven in een samenhangende (regionale) aanpak.

Onze campagnes (zoals hardrijden, fietsverlichting, afleiding in het verkeer, Bob en Mono) stemmen we op dit manier af met de regiogemeenten en politie. Tot slot stemmen ook Rijkswaterstaat, politie en het Openbaar Ministerie hun (handhavings-)plannen zoveel mogelijk af op deze flexibele plannen.

8.

Uitvoeringagenda verkeersveiligheid

Voor de komende jaren hebben de volgende uitvoeringsonderwerpen prioriteit in ’s-Hertogenbosch. Infrastructuur • De risicoanalyse werken we verder uit en verfijnen we, in combinatie met het monitoren van ongevalsgegevens en het observeren van ongevalslocaties (audits). We richten ons prioritair op fiets, snelheid en 50 km/uur wegen. We toetsen risicovolle locaties aan Duurzaam Veilig en zo nodig werken we toe naar maatwerkoplossingen. • We zetten de landelijke principes van Duurzaam Veilig door in verkeersontwerpen bij gebiedsontwikkelingen en beheer en onderhoud. • We actualiseren onze wegcategorisering. Daarbij werken we vanuit de Bereikbaarheidsstrategie en kijken we vooruit naar de mogelijke effecten van 30 km/uur als standaard in de bebouwde kom12. • We monitoren ongevalsgegevens en observeren van ongevalslocaties, toetsen locaties aan Duurzaam Veilig en zo nodig toepassen van maatwerkoplossingen.

12

De leidende maximumsnelheid binnen de bebouwde kom wordt teruggebracht van 50 naar 30 kilometer per uur. De Tweede Kamer heeft ingestemd met deze motie. Een limiet van 50 kilometer per uur is nog toegestaan op doorgaande wegen als de verkeersveiligheid niet in gevaar is. Zo hopen de partijen het aantal verkeersdoden te doen dalen. Uitzonderingen zijn nog wel mogelijk, bijvoorbeeld op doorgaande wegen of plekken waar dit veilig kan. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

16

• • •

We laten bij complexe ontwerpen verkeersveiligheidsaudits in het ontwerpproces uitvoeren om te komen tot een optimale veiligheidsafweging. We nemen jaarlijks een aantal specifieke locaties in de begroting op voor de uitvoering (gebaseerd op risico’s en ongevallen ) En tot slot gaan, vanzelfsprekend, door met de landelijke principes van Duurzaam Veilig in al onze ontwerpen.

Handhaving en Samenwerking • In overleg met politie/OM voeren we gerichte acties en handhaving uit in verband met het tegen gaan van verkeersoverlast door hardrijders in de binnenstad zoals aangegeven in het Bestuursakkoord. • Handhaving continueren we in nauw overleg met wijkagenten op lokaal niveau en Openbaar Ministerie op gemeentelijk en regionaal niveau voor trajectcontroles en roodlichtcamera’s. • We voeren wijkschouwen met wijkraden en bestuursraden uit. • We gaan in gesprek met bewoners op basis van meldingen en vragen over verkeerssituaties om met mogelijk kleinschalige maatregelen in de openbare ruimte en/of gedragsprojecten de veiligheid te verbeteringen. • Stimuleren van handhavingsactiviteiten door politie met extra inzet tijdens fietsverlichtingsacties en gedurende donkere wintermaanden en snelheid en gedrag bij 16- en 17 jarige snor/bromfietsrijders. • Medewerking verlenen en/of deelname aan landelijk en provinciale aanpak en campagnes, zoals BOB-campagnes en alcoholcontroles door de politie. Technologie • Nieuwe verkeerslichten worden voorzien van wachttijdvoorspellers om de roodlichtnegatie van fietsers tegen te gaan (het al dan niet bewust negeren van een rood verkeerslicht). • Stimuleren van nieuwe technologische ontwikkelingen zoals de Schwung-app. • Voortzetten inzet van snelheidsdisplays door gemeente in overleg met wijkraden en Bestuursraden.

• Voortzetten en uitbreiden van toepassing bij verkeerslichten van de afteller bij autoverkeer, wachttijdvoorspeller voor fiets en nieuwe drukknoppen voor voetgangers. • Voortzetten samenwerkingen en overleg met Openbaar Ministerie over toepassen flitskasten binnen de gemeentegrenzen. Gedrag en educatie • We blijven gedrag- en educatieprojecten actualiseren en afstemmen op de risicogroep(en) en knelpunten. • Doorzetten campagnes ten aanzien van gedragsbeïnvloeding en educatie, gericht op de doelgroepen en thema’s waarbij we nadrukkelijk de combinaties zoeken tussen infra-aanpak, gedragsbeïnvloeding en handhaving.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

17

9.

Duurzaamheid

De door de gemeenteraad vastgestelde Visie Duurzaam ’s-Hertogenbosch gaat uit van de volgende vier ambities (1) een gezonde, groene en klimaatbestendige leefomgeving, (2) een CO2 neutrale gemeente, (3) maximale inzet op waardebehoud van grondstoffen en (4) een duurzame mobiliteit: al het vervoer is schoon, slim en veilig. Met deze kaders geven we invulling aan de ambitie veilige mobiliteit. Bij de realisatie van infrastructuurprojecten worden deze ambities geconcretiseerd.

10.

Financiële paragraaf

Binnen het programma Bereikbare Stad zijn binnen de begroting jaarlijks middelen voorzien die ingezet worden om de verkeersveiligheid te verbeteren. De acties opgenomen in de uitvoeringsagenda worden hoofdzakelijk gefinancierd vanuit de investeringsposten: “aanpak onveilige infrastructuur” (jaarlijks € 510.000, gerekend met € 100.000 provinciale subsidie) en “verkeersmaatregelen”(jaarlijks € 364.500). Daarnaast is verkeersveiligheid een vast onderdeel in alle verkeer en vervoerprojecten (bv. fietsprojecten, verkeersregelinstallaties, herinrichting), gebiedsontwikkelingsprojecten en aanleg en onderhoudsprojecten, waarbij uitgangspunt is dat financiering binnen deze projecten voorzien is. Verder is er in de begroting jaarlijks een budget beschikbaar voor inzet Verkeerseducatie met een bedrag van € 146.000,- (gerekend met € 130.800,- provinciale subsidie in het kader van de regeling verkeer en vervoer Noord-Brabant 2016, mensgerichte projecten). De uitvoeringsagenda wordt in principe voor twee jaar geprogrammeerd, maar blijft flexibel om als gevolg van actuele ontwikkelingen hierop in te kunnen spelen. De voorgenomen acties van de diverse uitvoeringsonderwerpen zullen geprioriteerd worden in de uitvoering, zodat deze passen binnen de beschikbare middelen van het dan geldende begrotingsjaar.

Voor verkeersmaatregelen maakt de gemeente ‘s-Hertogenbosch gebruik van de mogelijkheden tot cofinanciering binnen de beschikbare provinciale en rijksregelingen. Deze cofinanciering heeft invloed op het totaal aantal te realiseren projecten.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris, De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

18

Bijlagen • Bijlage 1. • Bijlage 2. • Bijlage 3. • Bijlage 4.

Verkeersveiligheid in ’s-Hertogenbosch 2014-2020 Ongevalslocaties 2014-2019 Projecten in ’s-Hertogenbosch 2018-2019-2020 Toelichting verkeersveiligheidsaanpak

Ter inzage Niet van toepassing

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

19

De gemeenteraad van 's-Hertogenbosch in zijn openbare vergadering van 6 april 2021; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 2 maart 2021, reg. nr. 10701670; gelet op de Gemeentewet; Besluit de ‘Actualisering Verkeersveiligheidsbeleid’ vast te stellen met als uitgangspunten: 1. We gaan voor nul verkeersslachtoffers, net zoals het landelijke en provinciale verkeersveiligheidsbeleid. 2. Infrastructuur richten we in volgens de landelijke principes van Duurzaam Veilig met maatwerk per locatie. 3. Verkeersveiligheid is een vast onderdeel in de aanpak van gebiedsontwikkeling en aanleg en onderhoud van infrastructuur. 4. Veilige infrastructuur combineren we met handhaving en samenwerking, technologie en gedrag & educatie. 5. Locaties en doelgroepen met het hoogste ongevalsrisico pakken we als eerste aan. De komende jaren richten we ons op de risicogroep fiets (jong en oud), 50 km/uur wegen en snelheid in het verkeer. 6. We maken een meerjarenplanning op basis van de prioriteiten in de risicoanalyse en het ongevallenverloop. We informeren de raad via de begrotingscyclus. 's-Hertogenbosch, De gemeenteraad voornoemd, De griffier,

De voorzitter,

drs. W.G. Amesz

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

20