A. Brief 5 maart 2024 - Voorkeursalternatieef Duurzame Polder - IVN

Aan de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch ’s-Hertogenbosch, 5 maart 2024

Betreft: concept Voorkeursalternatief ontwikkeling Duurzame Polder

Geachte leden van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, Op 18 januari 2024 ontvingen wij het concept Voorkeursalternatief Duurzame Polder (VKA) met een toelichting op het ontwerp. Binnenkort spreekt u met de raad van Oss over dit onderwerp. Met het oog op de besluitvorming in ’s-Hertogenbosch stelde het college van ’s-Hertogenbosch op 27 februari 2024 een Discussienota over de totstandkoming van het concept-VKA vast. Uw commissies Bedrijvigheid en Omgeving bespreken deze nota in hun vergaderingen op 18 en 19 maart. Het concept-VKA markeert een belangrijke stap in het proces dat voor ons als vrijwilligersorganisatie begon in 2018 met oriënterende gesprekken. Naar aanleiding van onder meer deze gesprekken schreef het college van B&W op 25 juni 2018 aan uw raad: ‘Een verdere verkenning van de mogelijkheid van windmolens in de Rosmalense polder als ook de opstelling van de Visie energielandschap voeren we uit in samenspraak met stakeholders.

Omwonenden en andere belanghebbenden willen we vanaf het eerste moment betrekken, zodat zij hun belangen kunnen inbrengen, zich gehoord voelen en mede invloed kunnen uitoefenen.’ De bestuursovereenkomst van 14 oktober 2021 tussen de gemeente ’s-Hertogenbosch, Oss en de provincie Noord-Brabant formuleert als een van haar doelen: ‘Partijen onderschrijven de ambitie om in het Duurzame Polder Gebied tot een integrale afweging te komen, waarbij de prioritaire energieambitie wordt gerealiseerd en koppelkansen worden benut met betrekking tot andere belangen zoals klimaatadaptatie, wonen, landbouw, natuur, recreatie en cultuurhistorie.’ Verder geeft deze overeenkomst aan dat ‘Indien uit het MER blijkt dat het uiteindelijke voorkeursalternatief negatieve effecten heeft op natuur, waaronder weide- en akkervogels, gaan de Gemeenten en GS van Noord-Brabant samen op zoek naar mogelijkheden om deze effecten te mitigeren voor zover dat op grond van natuurbeschermingswetgeving verplicht is.’ We zijn nu bijna zes jaar verder. Zes jaar met veel overleg: klankbordgroepen, ateliers, bestuurlijke en ambtelijke gesprekken. En mede daardoor ook een gegroeide samenwerking tussen organisaties voor wie behoud en verbetering van natuurbelangen het belangrijkste doel vormen: IVN ’s-Hertogenbosch, IVN Oss, Brabants Landschap, Natuurmonumenten en de Brabantse Milieufederatie.

Van meet af aan was immers duidelijk dat opwekking van duurzame energie grote risico’s met zich mee zou brengen voor natuurwaarden en vooral voor weide- en akkervogels, wintergasten en vleermuizen in deze polder. Hoewel men bij de start van het proces inzette op integraliteit, schoot de feitelijke procesgang daarin tekort. De projectorganisatie koos ervoor om de mogelijkheden voor de plaatsing van windturbines en de overige ambities in de polder als twee sporen uit te werken en ze in het voorkeursalternatief weer bij elkaar te laten komen. Belangenorganisaties werden gehoord, belangstellenden konden meepraten maar alle vormen van betrokkenheid leidden niet tot een concept waar belanghebbenden vertrouwen in hebben. Wij sluiten niet uit dat die 2-sporenkeuze debet is aan het gebrek aan integraliteit.

Beide IVN-afdelingen, ondersteund door Brabants Landschap, boden met de Bouwsteen Natuur in de Duurzame Polder (2 oktober 2023) handvaten om die integraliteit alsnog te bewerkstelligen. Tot nu toe is onduidelijk hoe beide gemeenten daarmee om willen gaan. Het concept-VKA schiet in elk geval flink tekort in het stimuleren en realiseren van de beoogde integraliteit en synergie. Enkele voorbeelden: - de gezamenlijke natuurorganisaties, westelijke polder en het Windcollectief Oss zoeken inmiddels samen naar een win-winsituatie. Dit biedt een grote kans om de beoogde landbouwtransitie hier daadwerkelijk van de grond te krijgen. Water, bodem en openheid zijn hierbij sturend om de leefgebieden van kritische soorten te versterken. Het VKA speelt daar onvoldoende op in. - Het VKA geeft aan dat het ganzen- en smientengebied niet wordt behouden. Tegelijk geeft het rapport aan dat andere opstellingen van turbines mogelijk zijn, mocht dit nodig zijn. Gelet op het kaartbeeld van hotspots voor vogels en vleermuizen in Noord-Brabant is dit niet alleen nodig maar noodzakelijk. - Een op basis van de kritiek in de ontwerp-Milieueffectrapportage toegezegd aanvullende onderzoek naar de gevolgen voor natuur heeft ons nog niet bereikt. De vraag is waarom. Als natuurorganisaties kunnen wij het vanuit onze kennis over en betrokkenheid bij het gebied nu niet toetsen.

U kunt het niet meewegen in uw besluitvorming. Vaststelling van het concept-VKA in zijn huidige vorm door uw raad en die van de gemeente Oss brengt een groot risico op gemiste kansen met zich mee. Samengevat: 1. een desastreuze uitwerking op natuur in de DP; 2. geen duurzame samenwerking van boeren en natuurorganisaties gericht op behoud en verbetering van de natuur; 3. onvoldoende realisering van de beoogde kwaliteitsverbetering van het landschap; 4. géén duurzame polder maar een polder met windturbines en voornamelijk ontevreden partners, belanghebbende organisaties en omwonenden. Door als raden nu in te grijpen, blijft de mogelijkheid bestaan om de bestaande en toekomstige opgaven op het gebied van energie, landbouw, biodiversiteit en waterkwaliteit op een duurzame manier te ontwikkelen. Dit kan leiden tot een écht duurzame polder waar veel betrokkenen en ook onze nazaten in de toekomst met een goed gevoel op terug kunnen kijken. Zij zullen vaststellen dat u een zorgvuldige en integrale afweging van belangen maakte waarin men zich herkent en die men op prijs stelt. Nú is het nog mogelijk om continuïteit aan te brengen tussen het definitieve inrichtingsadvies voor de plaatsing van windturbines, het op basis daarvan te ontwikkelen Programma Duurzame Polder en de feitelijke projecten die daar uit voortkomen.

In navolging van het recente advies van de Ecologische Autoriteit 1 vragen wij u daarom: 1. Neem regie als één overheid bij de verdere uitwerking van het gebied; planten en dieren kennen geen gemeentegrenzen 2. Benut alle kansen voor samenhangende doelen voor natuur, water en klimaat 3. Investeer in monitoring van (slachtoffers onder) vogels en vleermuizen en in gericht onderzoek naar natuurherstel 4. Streef naar een polder met windturbines die dusdanig geplaatst zijn dat natuurorganisaties en boeren hun samenwerking intensiveren, zodat de natuur er op vooruit gaat 5. Streef naar een werkelijk duurzame polder waarin de omslag naar een duurzame, natuurinclusieve landbouw, duurzaam watergebruik en duurzame energie langjarig tot uiting komt 6. Zorg voor geschikte compensatiegebieden die niet strijdig zijn met de intenties voor gebiedsontwikkeling en met de Wet natuurbescherming 7. Borg de doelen en verplichtingen die u wilt bereiken voor een lange termijn (min. 12-15 jaar), dat geeft partijen houvast om te investeren in de noodzakelijke omslag van denken en doen. In de verwachting u hiermee van dienst te zijn. Hoogachtend, Harry van Haren Voorzitter IVN ’s-Hertogenbosch

1 Doen wat moet én kan, Ecologische Autoriteit, 24-1-2024