A. Brief 31 januari 2023 - Design Museum - EKWC

Een nieuw Design Museum in de Cultuurstad van het Zuiden Vanuit het Europees Keramisch Werkcentrum in Oisterwijk heb ik de afgelopen weken de discussie gevolgd over de nieuwe plannen voor het Design Museum in Den Bosch. Omdat het er nu op lijkt alsof makers en het museum tegenover elkaar komen te staan voel ik mij geroepen hierop te reageren. Den Bosch noemt zich “Cultuurstad van het Zuiden”, ik moet altijd grinniken als ik dit zie. Niet alleen omdat ik uit Maastricht kom, maar ook omdat het problematisch is als steden in het openbaar iets stelligs over zichzelf beweren, wat ze vervolgens waar moeten maken. Ik ben dan altijd blij dat ik in Tilburg woon: “Tilburg, je bent er”, daar valt tenminste niks tegen in te brengen. Begrijp mij niet verkeerd, Den Bosch is een prachtige stad: rijke geschiedenis, mooie musea, de stad van Jheronymus Bosch, de Sint Jan, De Parade, de bootjes op de Dieze, noem maar op. Maar een levendige cultuurstad? Daar mag nog aan gewerkt worden. Cultuur is niet iets wat er al eeuwen staat, gewoon blijft staan en waar je op kan teren. Cultuur moet in leven gehouden worden. Je moet flink blijven investeren in cultuur, in onderhoud en vernieuwing. Zo is er ooit eeuwen geleden ook in de pracht en praal geïnvesteerd waar Den Bosch nu nog van profiteert. Er zijn allerlei rapporten verschenen over de economische waarde van cultuur.

En vaak wordt de grote Jheronymus Bosch-tentoonstelling als voorbeeld genoemd. De Bossche musea en middenstand hebben enorm geprofiteerd van het succes van deze tentoonstelling. De expositie was prachtig en qua waardering en bezoekersaantallen een ongekend succes, maar is zo’n project een blijvende investering in het culturele klimaat van de stad? De waarde van cultuur is veel groter dan enkel economisch. Uitingen van cultuur zijn onlosmakelijk verbonden met onze dagelijkse praktijk en onmisbaar voor onze individuele en collectieve ontplooiing. Ze zijn ook voor iedereen anders: de éen viert carnaval, de ander volgt een cursus dwarsfluiten voor het plezier en weer een ander leeft van zijn beeldende kunst. Cultuuruitingen prikkelen, inspireren, creëren ruimte voor verbeelding, vormen identiteit, geven kleur aan het leven, bieden houvast en nieuw perspectief in moeilijke tijden. Een breed cultureel aanbod maakt een stad bovendien aantrekkelijk om in te (blijven) wonen. Als ik denk aan een cultuurstad dan denk ik aan een cultureel ecosysteem in de stad. Een ideale situatie waar de bewoners en de bezoekers van de stad maximaal van profiteren. Een ecosyteem is een natuurlijk samenhangend systeem dat bestaat uit alle organismen die in een bepaald gebied voorkomen en de uitwisseling tussen deze groepen. Zo zou het ook moeten zijn met cultuur.

Theaters, bioscopen, academies, carnavalsverenigingen, harmonieën, presentatieinstellingen, ateliers, opdrachtgevers, musea, de gemeente, de provincie: iedereen heeft een rol en taak binnen dit systeem. Het is niet óf het een óf het ander. Het is aan de gemeente deze brede cultuurstad te zien en te erkennen. Den Bosch kan een plek zijn die investeert in makers. Zorg voor voldoende (goedkope) atelierruimte, zorg voor opdrachtgeverschap, sta open voor de makers van nu. En ga toch vooral door met het nieuwe Design Museum. Binnen de muren van dit museum worden plannen gesmeed die over het heden en de toekomst gaan. De deuren gaan steeds verder open voor nieuwe makers en jonge curatoren, die vanuit heel Nederland komen om juist hier te werken. Omdat het spannend en nieuw is wat er gebeurt en staat te gebeuren.

Ik hoop dat Den Bosch en haar makers dit museum en zijn plannen durven te omarmen. En ik hoop dat de Bossche musea vanuit hun positie goed in de gaten blijven houden dat ze een belangrijke rol hebben binnen het Bossche ecosysteem. Als opdrachtgever, als presentatieinstelling en als verbinder. Een cultureel ecosysteem is gebaat bij veel variatie en afwisseling - hoe diverser hoe beter. Het Europees Keramisch Werkcentrum heeft in 2015 Den Bosch verlaten omdat er geen steun voor was om het centrum te behouden voor de stad. Wij zijn nu al vele jaren gelukkig in de Parel in ’t Groen (Oisterwijk), maar voelen ons ook voor altijd verbonden met Den Bosch. Ik hoop dan ook van harte dat de plannen voor het Design Museum in volle vaart verder gaan. Maar ik hoop vooral dat een investering in dit museum niet een investering in de makers van de cultuurstad in de weg staat. Je hebt ze allemaal heel hard nodig. Geertje Jacobs Directeur Europees Keramisch Centrum, Oisterwijk