A. Brief 30 januari 2024 - Manifest-sterk-sociaal-werk - Farent

MANIFEST ‘STERK SOCIAAL WERK’: VERTROUWEN EN PROFESSIONELE AUTONOMIE

STOP MARKTWERKING IN HET SOCIAAL DOMEIN (WMO) Utrecht, april 2023 Als welzijnswerkers staan wij midden in de lokale gemeenschap. Wij hebben te maken met veel verschillende en soms complexe vraagstukken. Voorwaarden om ons werk goed te kunnen doen zijn een betrouwbare en duurzame relatie met de buurt en cliënten en voldoende professionele autonomie, handelingsvrijheid en zeggenschap. En die staan onder druk door de marktwerking in het sociaal domein. Met dit Manifest ‘Sterk Sociaal Werk’1 formuleren wij uitgangspunten en aanbevelingen voor een goede organisatie en uitvoering van ons werk. Passie, kennis, betrouwbaarheid, zekerheid en continuïteit moet weer in de plaats komen van prestatiedrift.

fnv.nl

UITGANGSPUNTEN EN AANBEVELINGEN

en financiering van ons werk. De keuze van financiering

Dit Manifest is gericht aan de gemeente, maar ook aan

heeft invloed op baanzekerheid, arbeidsvoorwaarden,

de werkgevers, met name welzijnsorganisaties in het

de autonomie van de welzijnswerker en de kwaliteit

sociaal domein. De gemeente Utrecht is verantwoorde-

van het werk.

lijk voor wie het werk uitvoert, en geeft aan wat er lijk verantwoordelijk voor de voorwaarden waarop de

ROEP OM STOPZETTEN MARKTWERKING BREED GEDRAGEN

welzijnswerkers hun werk in de praktijk kunnen uitvoe-

Deze nadelen zijn de afgelopen jaren herhaaldelijk in

ren. Zij moeten deze voorwaarden straks in de gesprek-

het nieuws geweest en onderzocht. In Utrecht hebben

ken met de gemeente over nieuwe contracten waar-

welzijnswerkers, bewoners en cliënten veel leed erva-

borgen. Wij roepen beiden op om in de keuze van de toe-

ren door contractwisselingen. Boventalligheid en

wijzing alsook gestelde voorwaarden voor de uitvoering

verlies van opgebouwde arbeidsvoorwaarden leidden

deze uitgangspunten en aanbevelingen te volgen.

tot personeelsuitstroom en vlucht naar zzp-schap. De

nodig is in Utrecht. De welzijnsorganisaties zijn uiteinde-

roep om te stoppen met marktwerking in het sociaal

WAAROM NU EEN MANIFEST?

domein wordt niet alleen door vakbonden maar ook

Op dit moment worden de principes voor het inrichten

door professionals en in toenemende mate door

van het welzijnswerk vanaf 2024 - en daarmee de basis

werkgevers gedeeld.

voor de nieuwe subsidiecontracten na 2024 - in het college besproken. Deze worden in de zomer van 2023

POLITIEKE MOED EN CREATIVITEIT

gepubliceerd in een Nota van uitgangspunten.2 In

Wij zijn ervan overtuigd dat marktwerking, en het

2024 lopen de eerste contracten van welzijnsaanbie-

bijhorende instrument aanbesteding, niet past bij het

ders (sociaal makelaarschap), de Buurtteams (sociaal,

sociaal werk en altijd negatieve effecten op de kwaliteit

jeugd en gezin), Sport, bewegen en verenigingsonder-

van het werk zal hebben. Wij roepen de gemeente op om

steuning en Cliëntondersteuning af. Deze worden

het juiste politiek besluit te nemen en aanbesteding niet

momenteel uitgevoerd door DOCK, Lokalis, Buurtteam

toe te passen in het sociaal domein. Wij zijn ons bewust

Sociaal (Incluzio), SportUtrecht en U Centraal. Vanaf

van de juridische discussies over de (on)mogelijkheden

2025 en 2026 lopen de contacten voor daklozenzorg

hiertoe onder bestaande wet- en regelgeving. Maar waar

(Incluzio) en jongerenwerk (JoU) af. En wij maken ons

een wil is, is een weg. Verbeteringen beginnen met

grote zorgen over deze contractwisseling.

politieke wil en moedige besluiten, niet met een juridisch advies. De tijd dringt. We moeten nu met elkaar de juiste

COMPETITIE TUSSEN AANBIEDERS HOORT NIET THUIS IN HET SOCIAAL DOMEIN

keuzes voor morgen maken.

De gemeente Utrecht kent sinds de introductie van

LUISTER NAAR WELZIJNSWERKERS

marktwerking in het sociaal domein3 subsidies toe aan

Onze oproep aan de politiek: luister naar de welzijns-

het welzijnswerk door tenderen of overheidsopdrach-

werkers voor de juiste vorm van financiering. Zoek naar

ten (aanbesteding). De competitie die hierdoor tussen

juridische en politieke mogelijkheden om de marktwer-

aanbieders ontstaat - alsook het ontbreken van het

king in het sociaal domein te stoppen oftewel de

waarborgen van de arbeidsvoorwaarden van zittende

principes ervan te beperken. In plaats van uit te gaan

medewerkers en de continuïteit van de dienstverlening

van prestatiegerichte opdrachten in een markt met

- heeft grote en onnodige nadelen voor welzijnswer-

aanbieders, moet welzijnswerk het algemeen belang

kers, inwoners en ook voor de gemeente zelf.

dienen en niet het (eigen) economisch belang van partijen. Alleen zo zorgen we voor ‘een sterke

De uitgangspunten van professioneel welzijnswerk zijn

gemeenschap, waar mensen prettig samenleven en

onlosmakelijk verbonden met de wijze van toekenning

naar elkaar omkijken’.4

Dit manifest is geïnitieerd vanuit actieve FNV leden werkzaam in het sociaal domein in Utrecht. In 2018 heeft de kadergroep een Notitie gepubliceerd ‘Stop aanbesteding in het Sociaal Domein’. Door de FNV-lobby met deze Notitie is een motie in de gemeenteraad aangenomen welk de gemeente Utrecht oproept om aanbesteding ‘minder knellend’ te maken. Begin 2023 hebben wij een reeks interviews met 20 sociaal werkers uit Utrecht gehouden, over de huidige kwaliteit van het werk en de effecten van aanbesteding daarop. Op basis daarvan zijn uitgangspunten geformuleerd, welke op 8 februari met alle geïnterviewden besproken en vastgesteld zijn. Op basis hiervan is een Manifest opgesteld, welk op 28 maart door alle betrokkenen vastgesteld is. Een uitgebreide onderbouwing van dit Manifest is gepubliceerd op https://fnv.nl/manifest-sociaalwerk. 2 College Utrecht, 29.3.2023, Raadsbrief Diverse onderwerpen op het gebied van Zorg en Welzijn, https://utrecht.bestuurlijkeinformatie.nl/ Reports/Item/f251e80e-686e-41a3-bc11-08daa1842e28 13 Welzijnswerk was één van de eerste publiek gefinancierde sectoren waarin gemeenten proefdraaiden met marktwerking door aanbesteding. Vanaf 2010 is hiervoor stapsgewijs subsidiering door middel van tenders ingevoerd.

Met de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) kregen gemeenten vanaf 2007 meer zeggenschap over een groot deel van het sociaal domein, een trend die met de vergaande decentralisatie in de Wmo 2015 een voorlopig hoogtepunt vond. Tegelijkertijd voerde het Rijk bezuinigingen in de sector uit. 4 Gemeente Utrecht, Nota van uitgangspunten sociaal makelaarschap 2019-2024 1

PRINCIPES VAN STERK SOCIAAL WERK 1. WELZIJNSWERK PAST NIET BIJ MARKTWERKING

• Bij het vervangen van vertrekkende welzijnswerkers zorgt

• De gemeente zoekt naar juridische en politieke mogelijk-

de welzijnsorganisatie ervoor dat de nieuwe welzijnswer-

heden om (de nadelige effecten van) marktwerking in het

ker op die plek een goede inwerk- en kennismakingsperi-

sociaal domein te verzachten. In plaats van uit te gaan van

ode heeft. Het overdragen van de kennis en contacten met

prestatiegerichte opdrachten in een markt met aanbieders,

en het opbouwen van vertrouwen bij het netwerk van

moet welzijnswerk het algemeen belang dienen en niet het

inwoners, vrijwilligers en andere lokale organisaties is

(eigen) economisch belang van marktpartijen. Daar vloeien

daarin leidend.

drie principes uit voort: het algemeen belang te dienen. Zij zijn dan ook leidend

3. EEN WELZIJNSWERKER OPEREERT VANUIT PROFESSIONELE AUTONOMIE

in het formuleren van doelstellingen en werkplannen en

• De gemeente formuleert de opdracht aan de welzijns-

• Welzijnswerkers zijn opgeleid en weten wat nodig is om

het tussentijdse bijsturen daarvan, altijd op basis van voortschrijdend inzicht en politieke, sociale en economische ontwikkelingen. • Het werk van de welzijnswerker is niet te vatten in kwantificeerbare afdwingbare prestaties, maar vergt een contextanalyse en kwalitatieve analyses alsook het bijstellen van doelstellingen op basis van de professionele inzichten van de welzijnswerker. • Welzijnsorganisaties kunnen geen commerciële partijen

organisatie zodanig dat de welzijnswerker het werk op basis van professionele autonomie kan indelen en uitvoeren. • De welzijnsorganisatie neemt bij de inrichting van de organisatie en de aansturing van de werkzaamheden de professionele autonomie van welzijnswerkers als uitgangspunt. • De welzijnsorganisatie ondersteunt de welzijnswerker zodanig dat deze zich zo veel mogelijk kan richten op diens werk met en voor cliënten, bewoners en vrijwilligers.

met winstoogmerk zijn.

4. EEN WELZIJNSWERKER HEEFT ZEGGENSCHAP 2. DE LANGE RELATIE WERKT ALS EEN MEDICIJN VOOR VERTROUWEN

• De gemeente raadpleegt de welzijnswerkers over het

• Welzijnswerkers hebben een vast dienstverband bij hun

• Bij het maken van de jaarplannen is - naast de opdracht

formuleren van de opdracht voor het welzijnswerk.

welzijnsorganisatie. In principe zet de welzijnsorganisatie

van de gemeente - de stem van de welzijnswerkers

alleen werkers met een tijdelijk of uitzendcontract of als

leidend.

zzp’er in bij plotselinge piek en ziekte. De gemeente dat dit voor welzijnsorganisaties (ook financieel) vanzelf-

5. EEN ORGANISATIE VAN WELZIJNSWERKERS IS OP PROFESSIONELE WIJZE INGERICHT

sprekend is.

• De welzijnsorganisatie raadpleegt de welzijnswerkers bij

formuleert haar opdracht aan welzijnsorganisaties zodanig

• Welzijnsorganisaties en gemeente bevorderen dat wel-

het vertalen van de gemeentelijke opdracht naar werk-

zijnswerkers langdurig in een bepaalde setting kunnen

plannen en toetst de uitvoerbaarheid aan de visie en de

blijven werken. Zij voorkomen grootschalige en plotselinge

ontwikkelingen in de lokale gemeenschap.

verplaatsingen van welzijnswerkers. Bij contractwisselin-

• Bij het formuleren en tussentijds bijstellen van de visie

gen tussen gemeente en welzijnsorganisatie betekent dat:

geven de welzijnswerkers op basis van hun professio-

• De gemeente stelt als gunningscriterium dat bij aanbesteding de winnende partij het personeel van de verliezende partij moet overnemen met minimaal behoud van alle arbeidsvoorwaarden als ware het Overgang van

naliteit en ervaringen in de wijk inbreng. • De ICT-systemen in een welzijnsorganisatie zijn ingericht op wat de welzijnswerkers nodig hebben. • Toepassen van personeelsinstrumenten in een welzijns-

Onderneming. Ook is er juridisch geen sprake van OvO,

organisatie, zoals functioneringsgesprekken, beoordeling,

zal de gemeente erop toe zien dat dit toch op deze wijze

re-integratie zieke medewerkers, enz. moet gebeuren door

behandeld wordt: met behoud van arbeidsvoorwaarden

daartoe goed opgeleide leidinggevenden.

en dienstjaren. Als de cliënten overgaan naar verschillende aanbieders draagt de gemeente in het kader van

• De welzijnsorganisatie past de relevante CAO toe en leeft de WOR (Wet op de ondernemingsraden) na.

haar regierol de verantwoordelijkheid dat de werknemers zoveel mogelijk de cliënt volgen om daarmee de

6. DE WELZIJNSWERKER IS DESKUNDIG

vaste relatie in stand te houden.

• De welzijnsorganisatie voert een actief beleid op het

• Welzijnsorganisaties nemen dezelfde verantwoordelijk-

bevorderen van de kennis en het professioneel handelen

heid: als er juridisch geen sprake is van OvO krijgen

van de welzijnswerkers. Daartoe behoren in- en externe

medewerkers van de verlatende partijen arbeidscontrac-

opleidingen, collegiale uitwisseling, intervisie en super-

ten aangeboden met behoud van alle arbeidsvoorwaar-

visie. De gemeente stelt de financiële kaders zo op dat de

den en dienstjaren (opvolgend werkgeverschap).

welzijnsorganisaties dit kunnen waarmaken.

en andere vormen van deskundigheidsbevordering die de

10. DE GEMEENTE IS ONLOSMAKELIJK ONDERDEEL VAN DE LOKALE GEMEENSCHAP

welzijnsorganisatie in werktijd aanbiedt.

• Een directe en langdurige relatie tussen de uitvoering, de

• De welzijnswerkers nemen actief deel aan de opleidingen

ambtenaar en de buurtbewoner levert zoveel meer en

7. DE WELZIJNSWERKER IS EEN INNOVATOR • De welzijnsorganisatie reserveert tijd en geld op de

betere informatie op. • Ambtenaren zijn actief aanwezig in de lokale gemeen-

begroting om de ervaringen en kennis die de welzijns-

schap, samenwerking en wederkerigheid zijn daarbij lei-

werkers in de praktijk opdoen, bijeen te brengen, er op te

dend.

reflecteren en daar lering uit op te doen. twee jaar een bijeenkomst waarin deze lering uit de

11. WELZIJNSWERKERS LEGGEN VERANTWOORDING AF

praktijkervaringen en kennis gedeeld wordt met welzijns-

• Een commissie van onafhankelijke buitenstanders met

• De gemeente organiseert en financiert minstens eens per

werkers, politici, ambtenaren, werkers uit andere

voldoende kennis van het welzijnswerk gaat op locatie in

organisaties in en rond het sociale domein, en externe en

gesprek met alle betrokkenen, inclusief bewoners en

ervaringsdeskundigen uit het veld. De lering uit deze

cliënten. Zij spreken ook met welzijnsprofessionals,

bijeenkomsten vormt input voor een eventuele periodieke

bestuurders en medewerkers van gemeente om de

bijstelling van de opdracht.

omstandigheden en kwaliteit van het geleverde werk te

• Evaluatie (visitatie) vindt plaatst op innovatieve projecten waar nieuwe thema’s, methodieken, werkwijzen ten

evalueren. • Bij de evaluatie (visitatie) worden alle relevante

behoeve van de doelgroepen zijn uitgeprobeerd. Als blijkt

afspraken en ontwikkelingen (in de samenleving)

dat de projectresultaten een welkome aanvulling op de

meegenomen. Ook worden de uitgangspunten en aan-

bestaande methoden en werkwijzen zijn, zullen die - na

bevelingen van dit manifest in de evaluatie opgenomen.

het creëren van draagvlak - worden geïntegreerd in het

• Als niet gehaalde doelstellingen verwijtbaar zijn aan de

reguliere werk, met bijbehorende financiering.

uitvoerende organisatie, zijn er andere manieren dan marktwerking om de dienstverlening te verbeteren of

8. DE WELZIJNSWERKER WERKT SAMEN

uiteindelijk te stoppen met subsidieverstrekking. Het

• De gemeente gaat uit van samenwerking en voorkomt dat

advies van de evaluatiecommissie moet de organisatie

er in het sociaal domein concurrentie ontstaat. • De gemeente ondersteunt en bevordert samenwerking van welzijnsorganisaties en alle andere belanghebbende personen en organisaties in en rond het sociale domein.

9. HET WELZIJNSWERK IS LOKAAL GEWORTELD • Welzijnsorganisaties hebben kennis van en ervaring met de buurten en wijken waarin zij werken. • Ook zijn zij langdurig onderdeel van het netwerk van organisaties, instanties, groepen en bewoners die zich inzetten voor het welzijn van de Utrechters.

in staat stellen om aanpassingen te realiseren. De uitkomst van de evaluatie is bepalend voor hoe een volgende periode wordt ingevuld.