A. Brief 28 augustus 2022 - Energietransitie - Duurzaam Hintham

Stichting Duurzaam Hintham Hintham Gemeenteraad ’s-Hertogenbosch Postbus 12345 5200 GZ 's-Hertogenbosch Hintham, Geachte gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, De energietransitie in Hintham hapert. Een groep bewoners wil ambitieus vooruit, maar komt niet tot overeenstemming met de betrokken portefeuillehouder en het ambtelijke Team Energie. Tegen die achtergrond wenden wij ons tot u, leden van de Bossche gemeenteraad. Duurzaam Hintham Wij zijn een groep actieve bewoners van Hintham. Uit maatschappelijke betrokkenheid zetten wij ons sinds 2012 in voor de energietransitie in onze wijk. In 2019 kreeg ons initiatief vleugels: uw raad selecteerde Hintham-Zuid als één van de vijf gemeentelijke focusbuurten (of proefbuurten) Aardgasvrij. Pionierende gemeentemedewerkers zochten ons op en daagden ons uit tot nieuwe acties. Met steun van Buurkracht organiseerden we bewonersbijeenkomsten en stelden we een wijkplan op voor een toekomst zonder aardgas. Mede op initiatief van de gemeente richtten wij ons niet alleen op Hintham-Zuid, maar ook op Hintham-Noord, Oud Hintham en het Hinthamerpark, samen: Hintham met in totaal ruim 3.000 woningen. In 2021 is Stichting Duurzaam Hintham opgericht waarmee het bewonersinitiatief zich officieel op de kaart zette en - mede in het licht van samenwerking met gemeente - verder wilde professionaliseren.

Hintham is in de Transitie Visie Warmte 1.0 aangewezen als onderzoeksbuurt. Voor en door bewoners Duurzaam Hintham is er door en voor bewoners. Het doel is de woningen in onze wijk in 2030 zoveel mogelijk aardgasvrij te maken. Wij willen dat alle bewoners daaraan mee (kunnen) doen en zullen in dat proces hun belangen behartigen. Daarvoor willen we in de loop van de tijd het nodige draagvlak ontwikkelen. Dat is de inzet van de huidige ongeveer 25 vrijwilligers die deelnemen aan diverse werkgroepen onder leiding van een stuurgroep, bestaande uit vijf leden. De afgelopen jaren organiseerde Duurzaam Hintham workshops, een grootschalig verduurzamingsproject, de uitgave van een thema-wijkkrant, een nieuwsbrief met ruim 300 abonnees, een website, etc.

Duurzaam Hintham

1/4

Samen met externe partijen (gemeente, Woonstichting JOOST, Heijmans, EnergieNul73 Advies, Arcadis, Ennatuurlijk, e.a.) onderzochten wij hoe Hintham het beste aardgasvrij zou kunnen worden. De conclusie uit verschillende onderzoeken is dat in Hintham individuele oplossingen zoals allelectric en hybride (electric in combinatie met duurzaam gas) economisch en organisatorisch de meest haalbare zijn. Voor Hintham-Zuid hebben we een warmtenet op basis van restwarmte van een datacenter onderzocht. Dat blijkt uiteindelijk zonder subsidies (of betaling door datacenter) een te dure oplossing. Intussen concentreren wij ons op de bewoners: hoe kunnen wij hen en hun woningen voorbereiden op een toekomst zonder aardgas? Onze aanpak Daartoe hebben wij een aanpak ontwikkeld, die bestaat uit de volgende elementen: - Sinds 2021 voeren wij project NXT uit. Dit project richt zich op de overwegend particuliere woningen in Hintham. Voor de aanpak van de huurwoningen volgen wij een apart spoor samen met de woningcorporaties JOOST en Zayaz. Voor project NXT hebben wij bewoners van zes typen representatieve woningblokken weten te motiveren om samen hun woningen te verduurzamen. Experts van EnergieNul73 Advies onderzochten de woningen, met als resultaat een lijst van te nemen maatregelen per type woning.

Duurzaam Hintham ontzorgt vervolgens (per blok) de bewoners, levert ondersteuning en adviseert bij de verdere technische uitwerking, financiering, selectie van aannemers en installateurs, en begeleidt bij de uitvoering. Deze aanpak willen we voor álle particuliere woningtypen in Hintham inzetten en dus willen we project NXT prolongeren. Onder meer via buurtbijeenkomsten zal de opgedane kennis verspreid worden in de rest van de wijk. In 2021 heeft de gemeente voor het technische onderzoek door EnergieNul73 Advies budget beschikbaar gesteld. Voor 2022 is budget gereserveerd maar ook voor 2023 zal eenzelfde budget nodig zijn; daarna is het technische onderzoek klaar. - Op basis van het onderzoek per type woning moeten voorgestelde maatregelen omgezet worden in een concreet plan voor elke woning. Hiervoor willen we een bouwkundige inzetten. Per woning schatten wij de kosten op € 600,-. Voor een deel kan dit door bewoners zelf betaald worden, maar Duurzaam Hintham zou bewoners met een krappe beurs en early adapters die aan de slag willen een tegemoetkoming willen geven in de kosten voor de bouwkundige begeleiding. Voor 2022 heeft de gemeente in beginsel al budget beschikbaar gesteld voor 30 woningen. - Om de warmtetransitie in Hintham ‘vaart te geven’ willen we energiecoaches inzetten.

De coaches gaan huis aan huis met zowel eigenaren als huurders in gesprek over de energietransitie. Ze zullen niet alleen ‘kleine maatregelen’ aandragen en eventueel ook uitvoeren, maar bewoners vooral motiveren, stimuleren, wegwijs maken, ondersteunen en ontzorgen bij de verduurzaming van hun woning. Dat gebeurt mede op basis van de kennis die in project NXT wordt opgedaan. We gaan uit van 25 coaches die we samen met Farent een training aanbieden. Daarvoor heeft de gemeente al budget voor 2022 gereserveerd. We zouden deze coaches op basis van inspanningsverplichting bovendien graag een vrijwilligersvergoeding aanbieden. - Verder willen we een halftime coördinator aanstellen die alle genoemde acties en ook de coaches aanstuurt en coördineert. De coördinator rapporteert aan de stuurgroep Duurzaam Hintham. De coördinator kan mogelijk vanuit Farent gedetacheerd worden. Met zo’n functionaris kunnen we verdere stappen zetten in de professionalisering van Duurzaam Hintham. - Ten slotte, niet noodzakelijk maar wel wenselijk, willen we met financiering van de gemeente een standaardwoning in Hintham-Zuid aankopen, met het doel deze als modelwoning voor verduurzamingsmaatregelen en alternatieve energie in te richten en te presenteren. Naast de demonstratiedoeleinden kan de woning deels worden verhuurd. Na verloop van tijd kan de woning weer worden verkocht.

Duurzaam Hintham

2/4

Belemmerende voorwaarden Terug naar de aanleiding van deze brief. De samenwerking tussen de gemeente en Duurzaam Hintham is de afgelopen jaren steeds moeizamer verlopen. Daar waar we in het begin enthousiast ondersteund werden ervaren we nu steeds vaker tegenwerking. Voor 2022 is voor een beperkt aantal onderdelen van onze aanpak geld beschikbaar gesteld (voor vervolg project NXT, voor de bouwkundige, en voor de training van de eerste groep energiecoaches). Dat gaat ten koste van de samenhang in onze totaalaanpak. Bovendien worden er van ambtelijke zijde nieuwe voorwaarden gesteld aan het verkrijgen van budgetten. Deze beperkingen zijn zo in strijd met onze uitgangspunten dat we ze als blokkerend beschouwen. Een van die nieuwe voorwaarden betreft het geografisch bereik van ons project: onze initiatieven zouden zich voortaan moeten beperken tot Hintham-Zuid. Duurzaam Hintham richt zich echter van meet af aan en met gemeentelijke instemming op de vier buurten die samen Hintham vormen. Onze vrijwilligers komen uit heel Hintham, zij hebben samen initiatieven in de vier buurten opgezet. Wij kunnen onmogelijk driekwart van onze wijk loslaten.

Een andere kwestie is van governance aard: wie coördineert eigenlijk de energietransitie in Hintham? Terwijl Duurzaam Hintham graag eigen initiatieven aanstuurt, trekt Team Energie nu de zeggenschap naar zich toe en wenst door haar betaalde opdrachtnemers als EnergieNul73 Advies en Farent rechtstreeks inhoudelijk aan te sturen. Dat is in tegenspraak met eigen gemeentelijk beleid en wij beschouwen dat als een ondermijning van onze aanpak, gebaseerd op het principe voor en door bewoners, actieve burgerparticipatie. Alleen zo denken wij succesvol te zijn. Bovendien hebben we bewezen heel goed zelf andere partijen aan te kunnen sturen. Elk gesprek over deze voorwaarden verzandt in herhalingen. Escalatie richting de wethouder heeft tot nu toe niets opgeleverd. Wij stellen vast dat van de welwillende, creatieve ambtelijke acties uit de begintijd geen sprake meer is. En autonome initiatieven van bewoners, destijds hartelijk toegejuicht, worden nu als lastig beschouwd en onder centrale ambtelijke regie gebracht. Bewoners kunnen wel een rol spelen, maar alleen als uitvoerders van gemeentelijk beleid. Als onbezoldigd ambtenaar dus. Relatie onder druk Op dit moment is er geen interactie met de gemeente (lees: Team Energie). De hierboven genoemde blokkades zijn de aanleiding, maar in feite zijn het de druppels die de emmer hebben doen overlopen.

We zijn de afgelopen jaren te vaak genegeerd. Het meest saillante voorbeeld is wel de subsidieaanvraag van 5 miljoen euro in het kader van het (rijks)Programma Aardgasvrije Wijken. Deze aanvraag - op verzoek van Team Energie geheel door Duurzaam Hintham voorbereid - is vervolgens ambtelijk zodanig slecht herschreven dat zij alleen al daarom kansloos werd. In een brief aan het college hebben wij verslag gedaan van de ambtelijke obstructie rond deze PAW-aanvraag. Hoe dan ook is nu de businesscase voor een warmtenet in Hintham-Zuid om zeep geholpen. In de genoemde brief maken wij ook gewag van de gang van zaken rond het opstellen van TVW 1.0. Daar hebben de vijf proefbuurten weliswaar over mee mogen praten, maar hun inbreng is volslagen genegeerd. Wat de proefbuurten ertoe bracht hun bijdrage dan maar rechtstreeks aan de raad te presenteren (zie als bijlage onze flyer voor de raad). Verder delen wij onze ervaring met de ontwikkeling van een zonneveld aan de rand van Hintham. Nadat de gemeente ons een locatie had voorgesteld, ontwikkelden wij een plan om na anderhalf jaar te horen dat de locatie was aangemerkt als bedrijfsterrein. Van dit alles doen wij verslag in onze brief aan het college van 8 december 2021.

Op deze brief ontvingen wij van de wethouder overigens een nietszeggend antwoord met als uitsmijter dat ‘de energietransitie een proces van vallen en opstaan is, maar in goede samenwerking en in gesprek met elkaar komen we verder. Ik hoop dat we snel meer meters kunnen gaan maken.’ Zie de bijlagen bij deze brief.

Duurzaam Hintham

3/4

Trek de zaak vlot! Geachte raad, we moeten vaart maken met de warmtetransitie, wij willen graag vooruit. Maar onder de huidige voorwaarden gaat dat niet. De warmtetransitie is een complexe opgave waarin (lokale) overheid en burgers inderdaad samen zullen moeten werken om tot resultaten te komen. Via onze reguliere contacten met de portefeuillehouder en het ambtelijke Team Energie lukt het echter niet meer de zaak in beweging te krijgen. Wij vragen u om ons initiatief te ondersteunen en onze aanpak zoals hierboven weergegeven te onderschrijven zodat we snel weer verder kunnen. Daarnaast vragen wij uw steun bij de verdere vormgeving van de relatie tussen ons als bewonersinitiatief en de gemeente. Wat ons betreft heeft in die samenwerking Duurzaam Hintham de lead en faciliteert de gemeente ’s-Hertogenbosch dit initiatief van bewoners door: - Duurzaam Hintham actief te ondersteunen en daarmee gewicht in de schaal te leggen richting buurtbewoners wat betreft de noodzaak van de energietransitie en de rol van bewoners daarin. - Voldoende budget beschikbaar te stellen, dat wil zeggen: ongeveer 100 K€ per jaar voor de komende drie jaar om de continuïteit te waarborgen. Daarna zien we weer verder. - Eventueel de aankoop en inrichting van een modelwoning te financieren.

- Een datum te prikken (bijvoorbeeld: 2032) waarop in Hintham de gaskraan dichtgaat en daarmee een harde deadline te stellen, die voor iedereen duidelijk is. - Met netwerkbeheerder Enexis afspraken te maken over verzwaring van het elektriciteitsnet, zodat alternatieven voor aardgas in Hintham ook technisch mogelijk zijn. - Met de woningcorporaties afspraken te maken zodat ook die meedoen in de voorgestelde aanpak. Duurzaam Hintham wil de komende drie jaar gebruiken om aan te tonen dat deze aanpak werkt en effectief is in het licht van de energietransitie. Daarvoor hebben wij de politieke, bestuurlijke en ambtelijke steun van de gemeente nodig. Zonder die steun loopt elk bewonersinitiatief vast. Wij vertrouwen er op dat de samenwerking opnieuw en vruchtbaar vorm kan krijgen met het oog op ons gezamenlijk doel. Dus geachte raad: ondersteun ons voorstel en vraag het college ons te faciliteren bij de uitvoering daarvan. Met vriendelijke groet, Voorzitter Duurzaam Hintham Bijlagen: - Brief aan college van 8 december 2021 - Antwoord van 7 februari 2022 - Flyer met alternatief voor TVW 1.0

Duurzaam Hintham

4/4

Aan het college van Burgemeester en Wethouders Postbus 12345 5200 GZ ‘s-HERTOGENBOSCH

’s-Hertogenbosch, 8 december 2021

Betreft: Bewonersparticipatie in de energietransitie - ervaringen uit Hintham Geachte leden van het college, In de context van de verduurzaming van onze stad, de besluitvorming over de Transitievisie Warmte en de concretisering daarvan in 2022 wil bewonersinitiatief Duurzaam Hintham een aantal ervaringen met u delen. Het gaat om de wijze waarop de gemeentelijke organisatie op diverse momenten in het proces van verduurzaming omgaat met de initiatieven en participatie van bewoners. Het eindeloos laten bungelen, volstrekt negeren en zelfs saboteren van bewonersinbreng leek tot voor kort het monopolie van de rijksoverheid. Inmiddels is duidelijk dat de gemeente ’s-Hertogenbosch zich alleen al op het terrein van verduurzaming kan meten met haar grote broer. Met deze brief vragen wij van u een bestuurlijke analyse te maken van hetgeen wij u voorleggen. En daaropvolgend een reactie, waarin u met name aangeeft welke maatregelen u gaat treffen om herhalingen van dergelijke misstanden te voorkomen en participatie van bewoners te zien en te waarderen als een échte bijdrage aan de ontwikkeling van een duurzame stad. Hieronder volgt onze frustraties op drie dossiers die van groot belang zijn in de energietransitie van Hintham: 1. De aanleg van een zonneveld 2. De totstandkoming van de Transitievisie Warmte 1.0 3. De aanvraag van een rijkssubsidie PAW voor Hintham-Zuid 1.

Aanleg zonneveld Hintham Voor de verduurzaming van Hintham stimuleert bewonersinitiatief Duurzaam Hintham de aanschaf en aanleg van zonnepanelen. Bij voorkeur op daken, maar dat kan lang niet overal. Daarom zijn wij al geruime tijd op zoek naar een veld in de nabijheid van de wijk waarop bewoners collectief een groot aantal panelen kunnen exploiteren. Zo’n zonneveld kan een aanzienlijke bijdrage leveren aan de energievoorziening van bijvoorbeeld de elektrische installaties die horen bij de toekomstige warmteoplossing van Hintham-Zuid (zie ook PAW-aanvraag, punt 3.). Bovendien draagt een zonneveld aan de rand van de wijk ertoe bij dat bewoners zichtbaar ervaren welke bijdrage zij zelf leveren aan schone energie. In contact daarover met de gemeente vestigden ambtenaren in 2019/2020 onze aandacht op een 1

gemeentelijk veldje van ca. 3,5 hectare aan de Grote Elst (tegenover Karwei). Een plan daarvoor hebben wij inmiddels uitgewerkt tot een zonneveld met transferiumfunctie, oplaadpalen en innovatieve vormen van biodiversiteit in een hightechomgeving. In plaats van het plan apart voor te leggen werd ons dringend geadviseerd een aanvraag in te dienen in het kader van de ‘Selectieleidraad zonnevelden eerste tranche 100 hectare’. Aldus geschiedde, ofschoon het betreffende perceel officieel niet valt binnen het zoekgebied van 100 hectare, zoals wij ook hebben opgemerkt bij de behandeling van zowel de concept- als de definitieve versie van de Visie Energielandschap. De aanvraag werd dan ook afgewezen en dat gebeurde daarna opnieuw, nu na een motie van de gemeenteraad om onder andere onze aanvraag nogmaals in beschouwing te nemen. Parallel hieraan hebben we ons plan voorgelegd aan de portefeuillehouder die zei onze frustratie te begrijpen en te willen onderzoeken of deze dan wel alternatieve locaties alsnog beschikbaar zouden kunnen komen. Van dat onderzoek hebben we – ook na aandringen – niets meer gehoord. Na twee jaar, terwijl een bewonersinitiatief wijkbewoners enthousiast probeert te houden, loopt dit project vast in gemeentelijk drijfzand en laat men ons bungelen, zonder enige vorm van contact, informatie of overleg.

Kennelijk wachtend op het moment dat wij de handdoek in de ring werpen en iedereen van het gedoe af is. 2. Transitievisie Warmte Uw college heeft onlangs de Transitievisie Warmte (TVW) vastgesteld, waarin u probeert duidelijk te maken langs welk tijdspad welke wijken of buurten van het aardgas worden afgekoppeld. De TVW ligt inmiddels voor besluitvorming bij de gemeenteraad. In de Raadscommissie Omgeving hebben wij inhoudelijke kritiek op de visie naar voren gebracht namens de vijf gemeentelijke proefbuurten aardgasvrij. Wij maken u echter ook graag deelgenoot van de wijze waarop bij de totstandkoming van de TVW is omgegaan met de inbreng van bewoners. Vertegenwoordigers van de proefbuurten werden aanvankelijk slechts uitgenodigd om deel te nemen aan de klankbordgroep. Op aandringen mochten zij ook deel uitmaken van de projectgroep en meedenken over een lange termijnvisie voor de stad. Zo leverden bewoners op basis van hun eigen kennis en ervaring hun bijdrage. Zij wisten echter niet dat de betrokken ambtenaren buiten de beraadslagingen om de opdracht hadden gekregen vooral geen vergezichten te ontwikkelen, maar de scope van de TWV te versmallen tot een visie die met de huidige middelen te realiseren is.

Die interne afspraak moet de verklaring zijn geweest voor het feit dat de betrokken portefeuillehouder bij geen enkele discussies aanwezig is geweest en dus ook geen politieke ambitie, sturing en richting aan de TVW heeft gegeven. Herhaaldelijk hebben wij erop gewezen dat op deze manier alleen een volstrekt ambitie- en bloedeloze TWV 1.0 tot stand kan komen; ook dat signaal is stelselmatig genegeerd. Het resultaat is het verhaal dat nu aan de gemeenteraad is voorgelegd, waarin bewoners zichzelf volstrekt niet meer herkennen en waarmee zij in hun buurt ook geen stap verder komen. Wij constateren per saldo dat initiatiefnemers van de proefbuurten een jaar lang compleet voor de gek zijn gehouden, dat zij voor spek en bonen tijd en inbreng hebben geleverd om uiteindelijk enkel te zijn gebruikt als schaamlap voor bewonersparticipatie. Dan is toch de vraag waarvoor wij het allemaal doen? 3. PAW-subsidieaanvraag Hintham-Zuid Als klap op de vuurpijl: de aanvraag om subsidie voor Hintham-Zuid uit het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW) van het ministerie van BZK, bedoeld voor wijkinitiatieven waar het hele land van kan leren. De wijze waarop de betrokken portefeuillehouder en de ambtelijke organisatie hiermee zijn omgegaan, is ongehoord. Een logboek van het hele proces hebben wij samengevat in een bijlage bij deze brief.

Feit is dat de gemeente eerder, in 2020, met succes een dergelijke aanvraag voor ’t Zand heeft ingediend. Toen bewonersinitiatief Duurzaam Hintham begin 2021 te kennen gaf klaar te zijn voor een dergelijk project, berichtten ambtenaren de wethouder in juli dat zij niet in staat waren (weer) zo’n aanvraag voor hun 2

rekening te nemen. Maar als de bewonersgroep zelf de lead wilde nemen zou de gemeente de aanvraag vóór 1 november officieel kunnen indienen. Duurzaam Hintham ontwikkelde vervolgens samen met gerenommeerde stakeholders een doorwrocht en haalbaar plan voor een aardgasvrij Hintham-Zuid, dat door alle betrokkenen als zeer kansrijk voor subsidie werd beschouwd. Toen wij eind september ons plan inleverden gebeurde het ongelofelijke: ambtenaren maakten zich van de aanvraag meester en bewerkten die net zo lang totdat alle ambitie en andere onwelgevalligheden eruit waren geschrapt. Pas na verzending zagen wij hoe de aanvraag op essentiële onderdelen was gewijzigd en ook nog zodanig dat de kans op honorering inmiddels nagenoeg nihil is. De hele gang van zaken rond PAW-aanvraag doet ons vermoeden dat de ambtelijke organisatie van meet af aan de PAW-aanvraag bewust heeft gesaboteerd vanuit het idee: dat gaan wij niet doen; we hebben geen personeel, geld en tijd om de subsidie aan te vragen en stel je eens voor dat we die óók nog binnenhalen... Toen bewoners het zelf gingen doen, moet men gedacht hebben: dat gaat ze toch niet lukken. Maar het lukte. Toen was er ineens wél personeel en tijd om de aanvraag van voor tot achter zodanig aan te passen en te vernachelen dat deze bij het ministerie geen schijn van kans meer maakt..

U kunt zich de frustratie en verbijstering voorstellen bij de oorspronkelijke opstellers van de aanvraag. U bent aan zet Geacht college, wij zijn teleurgesteld, boos en gefrustreerd door toedoen van een gemeente die bewoners stelselmatig schoffeert, de inbreng van toekomstige samenwerkingspartners negeert, die ontwikkelingen in buurten en wijken traineert, en doelbewust risico’s neemt om deze stad miljoenen euro’s door de neus te boren. Op deze manier gaat u bewoners niet meer meekrijgen. Wij houden echter nog even onze adem in en dagen u uit. Wat vindt u er zelf van? Bent u het met ons eens? Kom dan over de brug! Benoem nu eens echt de klimaatopgaven waar onze stad voor staat. Ontwikkel daarop een volwassen visie. Weet dat die veel geld kost. Ontwerp een creatieve strategie om de visie te realiseren én dus te bekostigen. Geef de ambtelijke organisatie armslag en ruimte, train hen om uit hun controlmodus te komen, verlos hen van het begrotingsdictaat. Laat hen de buurten in trekken en de samenwerking met actieve bewoners smeden. Dat vragen wij u als inwoners van ’s-Hertogenbosch, maar ook namens het klimaat dat in, rond en vér buiten onze stad naar de verdoemenis dreigt te gaan. Vanwege de urgentie ontvangen wij graag op de kortst mogelijke termijn uw antwoord op deze brief in de vorm van uw eigen analyse en op basis daarvan te ondernemen verbeteracties.

Bovendien vragen wij u om nu al een gesprek daarover met ons te agenderen. Met vriendelijke groet, Stuurgroep Duurzaam Hintham,

voorzitter

Samen voor een Duurzaam Hintham!

3

BIJLAGE - PAW-aanvraag Hintham-Zuid

•

•

•

•

•

•

Zoals bekend ondersteunt het ministerie van BZK veelbelovende initiatieven in het land met behulp van het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW). Dit jaar vond de derde en laatste subsidieronde plaats: per gehonoreerd project is een subsidie van ca. 4 miljoen beschikbaar. Een subsidieaanvraag kan alleen door een gemeente worden ingediend, en wel vóór 1 november. Rond april 2022 volgt de uitslag. In juli attendeerde bewonersgroep Duurzaam Hintham de gemeente voor de zoveelste keer op de nieuwe subsidieronde. De reactie was ambtenaren was huiverig: wij hebben geen mensen, geen geld en geen tijd voor zo’n omvangrijke aanvraag. Op voorstel van de gemeenten kregen de bewoners daarop de lead om de aanvraag te ontwikkelen, die de gemeente daarna zou indienen.

Tussen juli en september ontwikkelde de bewonersgroep met man en macht een voorstel, ondersteund door gerenommeerde partijen: o Ennatuurlijk o Arcadis/OverMorgen o Heijmans o BOM o Expertise Team Warmte/provincie Noord-Brabant o Farent Sociaal Werk o Making Space o EnergieNul73Advies o JOOST o Interconnect Deze partijen kwalificeerden het voorstel als een doortimmerd plan om te komen tot een duurzame warmteoplossing voor Hintham-Zuid: een warmtenet dat wordt gevoed met restwarmte afkomstig van een datacenter op het nabijgelegen industrieterrein De Brand, gekoppeld aan een installatie voor warmte- en koudeopslag (WKO) die ervoor zorgt dat de woningen in de zomer ook kunnen worden gekoeld. Het project kent bovendien een belangrijke rol toe aan betrokkenheid van bewoners. Feitelijk is het een project van, voor en door bewoners. Projectomvang: ca. 100 miljoen euro. Gevraagde subsidie: ca. 5 miljoen. Gereed: 2030. Begin oktober lag het plan in het Stadskantoor. Per telefoon deelde een ambtenaar mee dat in overleg met de wethouder was besloten de aanvraag van Duurzaam Hintham niet aan uw college voor te leggen. Met het aanvragen van rijkssubsidie zou de gemeente het risico lopen geld te moeten terugbetalen. Bovendien was de BTW-component in de businesscase niet helder.

Verrast door dit besluit, dat zonder kennisgeving of overleg tot stand was gekomen, vroegen bewoners om spoedoverleg met de wethouder. Daarin werd duidelijk dat het besluit was genomen op basis van halve en foute ambtelijke informatie over doel en aard van de PAW-subsidie en de BTW-kwestie. De wethouder verdiepte zich zelf in het dossier, liet weten overtuigd te zijn van de kwaliteit en sommeerde de ambtenaren de aanvraag alsnog in het college te brengen. Daarna werd het stil. Uit de schaarse contacten kon echter worden opgemaakt dat het oorspronkelijke document op essentiële punten werd gewijzigd, opnieuw zonder kennisgeving of overleg met de opstellers ervan. Pogingen tot contact hierover met de wethouder bleven onbeantwoord. In de herfstvakantie werd de aanvraag schriftelijk voorgelegd aan uw college, met een positief besluit als gevolg. Dat wel. Luttele uren voor verzending naar het ministerie ontving ook Duurzaam Hintham de door haar zelf opgestelde aanvraag. Toen sloegen verbijstering en frustratie pas goed toe: 4

De ambitie om Hintham-Zuid op korte termijn aardgasvrij te maken is losgelaten op basis van het eerder juist weerlegde argument: ‘In verband met eventuele terugbetaling van de subsidie worden geen beloftes gedaan om vóór 2030 alles gereed te hebben.’ o Terwijl bekend is dat een PAW-subsidie maximaal ca. 4 miljoen euro per gehonoreerd project omvat, is in de verzonden aanvraag het subsidieverzoek opgeschroefd naar ca. 7,2 miljoen. Naar wij vermoeden omdat alleen zó de gemeente het aandeel van 10% van de subsidie veiligstelt, dat bedoeld is voor eigen proces- en apparaatskosten. o In de aanvraag is de initiërende en trekkende rol van bewonersinitiatief Duurzaam Hintham gereduceerd tot die van een collaboratiegroepje dat onder regie van de gemeente de communicatie met bewoners mag verzorgen. Op vrijdag 29 oktober is een volstrekt ambitie- en bloedeloos verhaal naar BZK verzonden, dat het subsidieplafond vér te boven gaat, dat de participatie van bewoners (een van de belangrijkste criteria) marginaliseert, slordig wordt gepresenteerd en vol staat met taal- en stijlfouten (de redactieslag die Duurzaam Hintham nog had voorzien is niet uitgevoerd). Dit verhaal gaat nu de concurrentie aan met gloedvolle projecten van tientallen andere gemeenten. o

•

Samen voor een Duurzaam Hintham!

5

6

Stuurgroep Duurzaam Hintham

Uw brief van : 8 december 2021

Ref.

:

Uw kenmerk :

Tel.

:

Afdeling

: ECONOMIE & ENERGIE

E-mail :

Zaaknummer : Datum

: 4 februari 2022

Onderwerp

: Bewonersparticipatie in de energietransitie – ervaringen uit Hintham

Geachte heer Eemers, Op 8 december 2021 heeft u een brief verstuurd aan het college van Burgemeester en Wethouders. In uw brief omschrijft u de ervaring van bewonersinitiatief Duurzaam Hintham over de wijze waarop wij op diverse momenten in het proces van verduurzaming omgaan met de initiatieven en participatie van bewoners. U draagt een drietal dossiers aan als voorbeelden. De drie voorbeelden uit de energietransitie die u noemt, maken de weerbarstigheid in de praktijk inzichtelijk. Bewonersinitiatieven zoals Duurzaam Hintham zijn van essentieel belang. Voor de transitie naar duurzame opwek van energie. En voor de transitie naar een duurzame warmtevoorziening. In dat inzicht vinden wij elkaar. In uw brief beschrijft u de teleurstelling over de burgerparticipatie in de gemeente ‘s-Hertogenbosch. Dat u de interactie met de gemeente op deze drie projecten als zodanig hebt ervaren, vind ik erg jammer. Goed dat u uw gedachten daarover deelt. Dat geeft ons de gelegenheid ze tot ons te nemen, er wat mee te doen en met u in gesprek te blijven. Om tempo te maken met het tegengaan van klimaatverandering moeten we meters maken in de energietransitie. Burgerparticipatie is daarin van toegevoegde waarde vanwege de impact op de directe leefomgeving van mensen. Dit is landelijk het geval en dat vinden we ook in de gemeente ‘sHertogenbosch.

Bewoners die actief aan de slag willen met zon en duurzame warmte vind ik dus uitgelezen partners voor de gemeente om verder te komen. Daar ben ik blij mee, en dat geldt dus ook voor u en uw club mensen. Het zonneveld en de PAW subsidie aanvraag zijn voorbeelden van bewoners die het initiatief nemen en die een bijdrage willen leveren aan de energietransitie. Ik waardeer het zeer dat bewoners zoals u hier een actieve rol in willen spelen en u mag daarbij een faciliterende rol van de gemeente verwachten.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

De gemeente heeft altijd verantwoordelijkheid voor het behartigen van het algemeen belang, het maken van visie en beleid, het toezien op een goede uitvoering van beleid en wettelijke kaders en het zorgdragen voor een verantwoorde besteding van publieke middelen. Deze taken vragen naar mijn idee juist om een sturende, meer traditionele rol van de gemeente. Bovendien kan dit betekenen dat we als gemeente soms een afweging maken waarbij de ruimtelijke invulling door een bedrijf voorgaat om een zonneveld. Zoals bijvoorbeeld bij de Groote Elst het geval was bij de keuze van het college voor uitgifte van bedrijfskavels conform bestemmingsplan in plaats van deze grond voor een zonneveld te benutten. Samenwerken met de gemeente is dus niet altijd even makkelijk, uw brief maakt duidelijk dat we daarin zeker nog samen kunnen leren. Tegelijkertijd doe ik ook aan u een oproep oog te hebben voor de verschillende rollen die de gemeente heeft en de diversiteit aan belangen die zij dient. Laten we elkaar vinden in het gemeenschappelijke doel dat we hebben; het tegengaan van klimaatverandering en snelheid maken in de energietransitie onder andere met het aardgasvrij maken van Hintham, ieder vanuit zijn eigen rol en verantwoordelijkheid. Ik zet mij voor deze samenwerking in zoals ik ook heb aangegeven in het recente gesprek dat we hadden met leden van de stuurgroep Duurzaam Hintham.

Daarin staat jullie boodschap nog steeds scherp op het netvlies: jullie willen het samen doen. Die boodschap onderschrijf ik. Des te belangrijker om met elkaar in gesprek te blijven. Inmiddels heeft u gesprekken met de externe projectleider om het vervolg van het project om de duurzame restwarmte van Interconnect te benutten in Hintham-Zuid. Daarnaast werk ik aan budget om capaciteit vanuit de gemeente beschikbaar te maken ten behoeve van communicatie en participatie. Zodat de gemeente ook kan komen naar een representatieve betrokkenheid in Hintham bij het vervolg. Kortom we gaan graag samen verder op weg in de zoektocht naar oplossingen voor de energievraagstukken die er liggen. Dat zal ook een proces van vallen en opstaan zijn maar in goede samenwerking en in gesprek met elkaar komen we verder. Ik hoop dat we snel meer meters kunnen gaan maken. Mocht u naar aanleiding van deze brief nog vragen hebben, dan kunt u contact opnemen met Cyrille Gijbels-Janssen van de afdeling Economie en Energie. Haar contactgegevens staan bovenaan deze brief. Hoogachtend,

Mike van der Geld, wethouder

2

TRANSITIEVISIE WARMTE 1.0. GEMEENTE ‘S-HERTOGENBOSCH Het voorstel voor de TVW heeft géén enkele urgentie! Realiseer een slagvaardige aanpak gericht op een aardgasvrij ’s-Hertogenbosch in 2040! Deze voorstellen voor een slagvaardige Transitievisie Warmte 1.0. van de gemeente ’s-Hertogenbosch zijn afkomstig van actieve bewoners uit de vijf ‘proefbuurten aardgasvrij’ Hintham, Sparrenburg, Zuid, De Buitenpepers en ’t Zand. Deze voorstellen zijn gericht aan de gemeenteraad die op 7 december het Collegevoorstel voor de Transitievisie Warmte bespreekt.

EEN TRANSITIEVISIE WARMTE MET HELDERE DOELEN Er is een TVW nodig met concrete doelstellingen!

Welke doelen zijn noodzakelijk? ➢ De aanpak gericht op een opgavegerichte en een gebiedsgerichte aanpak is op zichzelf prima. Maar wat er in die twee ‘sporen’ gaat gebeuren is in deze TVW niet in concrete doelstellingen uitgewerkt. ➢ Maak om te beginnen duidelijk voor de gehele stad welke buurten in aanmerking komen voor een gebiedsgerichte aanpak. In onze stad lijkt voor 24 buurten een collectieve warmtevoorziening de beste oplossing *. ➢ Vier buurten zijn al een eind op weg als gemeentelijke proefbuurt. In de TVW wordt alleen PAW-Buurt ’t Zand als ‘startbuurt’ aangemerkt (omdat daarvoor reeds een Rijkssubsidie beschikbaar is); de andere huidige vier proefbuurten worden in 2022 vooralsnog een ‘onderzoeksbuurt’. In plaats daarvan: stel in de Transitievisie Warmte concrete en heldere doelen! ➢ Maak van de huidige vier ‘proefbuurten aardgasvrij’ (De Buitenpepers, Hintham, Sparrenburg en Zuid) een ‘startbuurt’. Stel hiervoor voldoende menskracht en geld beschikbaar. En ontwerp samen met de (actieve) bewoners en andere stakeholders voor iedere buurt een onderzoeks- en uitvoeringsplan, dat in 2022 klaar is. ➢ Geef deze vier buurten daarna acht jaar de tijd om een uitvoeringsplan uit te voeren. ➢ Jaarlijks (vanaf 2023) komen er twee startbuurten bij. ➢ In tien jaar zijn alle 24 buurten die in aanmerking komen voor een gebiedsgerichte aanpak gestart of klaar.

➢ In 2040 zijn alle 24 buurten waar een gebiedsgerichte benadering van de warmtevoorziening mogelijk, volledig aardgasvrij. ➢ Voor de 83 andere buurten wacht een opgavegerichte doelstelling en aanpak. Stel voor de circa 50.000 woningen in deze 83 buurten concrete doelen op, bijvoorbeeld… - in 2025 voldoet 10% van deze woningen aan de nieuwe (landelijke) standaard normen van woningisolatie. - In 2030 voldoet 50% aan die standaard normen en 30% beschikt over een (hybride) warmtepomp. - In 2035 voldoet 80% aan die standaard en heeft 50% een warmtepomp. - In 2040 voldoet 100% aan die standaard én heeft 100% een warmtepomp. * Onderzoek van adviesbureau Over Morgen, voorjaar 2021.

RANDVOORWAARDEN: WAT IS ER NODIG VOOR DE TVW? De afdeling Energie telt nu slechts vijf beleidsambtenaren… Start een aparte afdeling Energietransitie!

BEWONERSPARTICIPATIE? WAT IS DAT EIGENLIJK? De energietransitie lukt alleen als de overheid écht gaat samenwerken met de bewoners in onze stad!