5. Bijlage Stadsmonitor 2025
Tekst van het document
Stadsmonitor 2025 Gemeente ’s-Hertogenbosch
Afdeling Onderzoek & Statistiek april 2025
Kort samengevat De stadsmonitor 2025 geeft een overzicht van de staat van ’s-Hertogenbosch: hoe gaat het met de stad en haar inwoners? De leidraad voor de stadsmonitor is de programmabegroting 2025.
Bestuursorganen en -ondersteuning We staan actief in verbinding met ál onze inwoners en partners. Cijfers laten zien dat de relatie met burgers nog versterkt kan worden. Met de stelling “Inwoners worden voldoende betrokken bij het maken van plannen van de gemeente” is in 2023 20% van de inwoners het eens. 13% van de inwoners vindt dat de burgemeester en wethouders hun besluiten duidelijk uitleggen. De opkomst voor de Tweede Kamerverkiezingen (77,5%) was vergelijkbaar met de andere grote steden.
Gezondheid, sociale structuur en maatschappelijke ondersteuning
vaakst voor. Inwoners geven een 6,7 voor de veiligheid in de buurt.
We willen dat onze inwoners zich zo goed en zo lang mogelijk zelfstandig kunnen redden in hun eigen woning en mee kunnen doen in de maatschappij. In 2024 beoordeelt 68% van de inwoners de eigen gezondheid als (zeer) goed. In 5 van de 12 focusbuurten is dit percentage toegenomen of minimaal 85%. In 2023 maken 72 op de 1.000 inwoners gebruik van de Wmo.
Ongeveer 13% van de inwoners geeft aan dat zij ‘vaak’ overlast van rondhangende jongeren in de buurt ervaren. In 2024 zijn er 4,1 geregistreerde meldingen van jongerenoverlast per 1.000 inwoners.
In 2024 geeft 4% van de inwoners aan zich altijd of meestal eenzaam of alleen te voelen. 77% van de inwoners van 18 tot en met 64 jaar en 70% van de 65-plussers geeft aan het gevoel te hebben mee te tellen in de samenleving. 38% van de inwoners zet zich in als vrijwilliger en 24% is mantelzorger. 13% van de mantelzorgers ervaart de mantelzorg als (zeer) belastend.
Cultuurstad van het Zuiden bestaat uit de vele culturele activiteiten, zowel de professionele als die binnen de amateurkunst. In 2024 is het aandeel participanten in de amateurkunst 58%. 14% van de inwoners doet vrijwilligerswerk voor een culturele organisatie.
Veiligheid Dienstverlening met een kloppend hart voor de samenleving We willen goed en snel bereikbaar zijn voor onze inwoners. Inwoners zijn bijna unaniem tevreden over het contact in het Stadskantoor (93% (zeer) tevreden). Over de telefonische bereikbaarheid (77%) en een afspraak maken via de website (69%) is men overwegend tevreden.
Het thema veiligheid raakt ons allemaal. In 2024 registreerde de politie 55,3 misdrijven per 1.000 inwoners. ’s-Hertogenbosch staat landelijk op plaats 21. Inwoners is in 2023 gevraagd hoe vaak bepaalde vormen van overlast en criminaliteit in hun buurt voorkomen. Te hard rijden, rommel op straat en hondenpoep komen het 2
Cultureel klimaat
In 2024 is ongeveer een kwart van de inwoners het (helemaal) eens met de stelling dat ’sHertogenbosch dé Cultuurstad van het Zuiden is. 64% vindt dat er veel kunst- en cultuur activiteiten plaatsvinden. Daarnaast bezoekt 67% jaarlijks ten minste één keer een Bosch festival (exclusief Carnaval). Kunstenaars kunnen zich in ’s-Hertogenbosch verder ontwikkelen middels de cultuurfondsen. In 2024 zijn er 245 aanvragen ingediend bij deze gemeentelijke cultuurfondsen, waarvan 33% door startende kunstenaars.
Gelijke kansen op talentontwikkeling
Openbare ruimte, water en groen
We creëren gelijke kansen voor alle jongeren, zodat zij hun talenten kunnen ontwikkelen. Met jeugdzorgaanbieders en huisartsen regelen we de zorg voor jongeren zo dichtbij mogelijk. In 2023 maakt 13,3% van de jeugdigen tot en met 17 jaar gebruik van specialistische jeugdhulp. 86% van de ouders/verzorgers is van mening dat de hulp die zij krijgen aansluit bij de hulpvraag van hen of hun kind. Dit is hoger dan de voorgaande jaren.
We zorgen voor een duurzame inrichting en beheer van de openbare ruimte. Het gemiddelde rapportcijfer van de inwoners voor de woonomgeving is in 2023 een 7,4. 63% is (zeer) tevreden met het beheer en het onderhoud van de openbare ruimte. De schaalscore van het schoonhouden van de naaste woonomgeving is een 6,4.
Van alle leerlingen uit schooljaar 2023-2024 volgen er 271 in schooljaar 2024-2025 geen onderwijs. Zij worden gezien als nieuwe voortijdig schoolverlaters. Het gaat om 2,51% van alle leerlingen uit schooljaar 2023-2024. In 2024 neemt 83% van de kinderen met een indicatie deel aan de voor- en vroegschoolse educatie.
Verstedelijking en wonen Wij willen dat iedereen een woning kan vinden die aansluit bij de eigen wensen en mogelijkheden. De woonaantrekkelijkheid van de gemeente ’s-Hertogenbosch is iets boven gemiddeld. We staan in 2024 op de 17e positie in de Atlas voor gemeenten. In 2024 zijn 666 woningen door nieuwbouw toegevoegd, waaronder 93 woningen door middel van transformatie.
De schaalscores van de verschillende typen onderhoud komen uit op een ruime voldoende: onderhoud van fysieke voorzieningen (7,1), onderhoud van wegen (7,2) en onderhoud van groen (7,2).
Bereikbare stad, dorpen en wijken Onze ambitie is dat mensen vlot, comfortabel en veilig op hun bestemming kunnen komen. In 2023 is de meerderheid van de inwoners (zeer) tevreden over de bereikbaarheid van en naar de gemeente per fiets (89%) en met de auto (73%). 74% van de inwoners maakt in 2023 regelmatig gebruik van een benzine- of dieselauto. 45% van de inwoners verwacht een benzine- of dieselauto te gebruiken in 2028. Er is een flinke toename in het aantal (semi)publieke oplaadpunten voor elektrische auto’s: dit zijn er 2.669 in 2024. 3
In 2024 waren er op de gemeentelijke wegen 0,63 verkeersslachtoffers per 1.000 inwoners.
Sport en recreatie Gezondheid, sport en bewegen is voor iedereen, maar niet voor iedereen vanzelfsprekend. In 2024 voldoet 55% van de volwassenen in de gemeente ’sHertogenbosch aan de landelijke beweegrichtlijn. In 2023 beweegt 60% van de kinderen van 4 tot en met 11 jaar elke dag minstens 1 uur. In 2024 vindt 61% van de volwassen inwoners de kwaliteit van de sportvoorzieningen in de gemeente (ruim) voldoende. 56% van de volwassenen (2024) en 58% van de jongeren (2023) vindt dat er (ruim) voldoende mogelijkheden zijn om te sporten en te bewegen in de openbare ruimte.
Energie, duurzaamheid en milieu ’s-Hertogenbosch wil een duurzame gemeente zijn waarin het prettig en gezond wonen en leven is. We willen klimaatneutraal zijn in 2045. Tot en met begin 2024 zijn er vier vergunningen afgegeven voor zonnevelden. In 2023 is 172.000 kW opgewekt met zonnepanelen. In 2024 hebben ongeveer 2.350 huishoudens ondersteuning gekregen voor het nemen van energiebesparende
maatregelen. Het energieloket Brabant Woont Slim had 11.000 bezoekers en 350 klantcontacten.
In 2024 waren er 287.950 hotelovernachtingen in de gemeente ’sHertogenbosch.
cijfers van 2023 heeft 3,4% van alle huishoudens in ’s-Hertogenbosch een inkomen onder de lage-inkomensgrens.
Onze ambitie is minder restafval, met behoud van kwaliteit van grondstoffen, en hoge klanttevredenheid. Inwoners geven de serviceen dienstverlening van de Afvalstoffendienst een 7,8. In 2024 ligt de hoeveelheid huishoudelijk restafval per inwoner nog boven de ambitie voor 2026.
De Bossche data-economie kent een goede basis, met een sterk cluster van data- en ICTbedrijven en kennis- en onderwijsinstellingen. Er zijn in 2023 1.150 vestigingen in de ICT. In 2023 zijn er 124 nieuwe ICT-vestigingen.
Stichting Leergeld en Jeugdfonds Sport en Cultuur hebben samen ongeveer 2.630 kinderen bereikt.
Werk en inkomen Cultuurhistorische kwaliteit We willen het Bossche erfgoed duurzaam behouden voor toekomstige generaties en het actief inzetten bij de ontwikkeling van de stad. In 2024 is www.erfgoedshertogenbosch.nl 202.000 keer bezocht door 119.000 unieke bezoekers. In het erfgoedcentrum in het Groot Tuighuis zijn 20.000 bezoekers geteld in 2024.
’s-Hertogenbosch is een sterke sociale gemeente met veel werkgelegenheid. De netto participatiegraad is met 74,1% (2024) vrij hoog vergeleken met andere gemeenten. Het totaal aantal BUIG-uitkeringen neemt sinds 2017 af. Eind 2024 is het aantal uitkeringen BUIG in de gemeente ’s-Hertogenbosch 3.166. Ruim een kwart van de inwoners van ’sHertogenbosch met een bijstandsuitkering is aan het werk met ondersteuning van loonkostensubsidie.
Ruimte voor economie en voorzieningen We gaan een economisch onderscheidend ’sHertogenbosch doorontwikkelen. Tussen 2022 en 2023 is het aantal arbeidsplaatsen met 3,0% gestegen tot 116.230. Hiermee is de ambitie voor 2026 al gehaald. ’sHertogenbosch staat in 2023 wederom op de 3e plaats van de ranglijst voor de economisch best presterende gemeenten.
Gelijke kansen op financiële zelfredzaamheid Als lokale overheid kunnen we armoede niet voorkomen. Wel is het onze ambitie dat alle inwoners van ’s-Hertogenbosch kunnen meedoen in de samenleving, ongeacht hun financiële situatie. Volgens de voorlopige 4
Volgens de cijfers van januari 2024 heeft 8,5% van alle huishoudens in ’s-Hertogenbosch geregistreerde problematische schulden. De gemiddelde doorlooptijd totdat aanvragers van een schuldregeling schuldenzorgvrij zijn nam tussen 2021 en 2023 af. In 2024 liep deze weer op tot 11 maanden.
Inhoud Inleiding ................................................................... 6 1.
Bestuursorganen en -ondersteuning ............... 7
2.
Dienstverlening met een kloppend hart voor de samenleving .................................................... 8
3.
Gezondheid, sociale structuur en maatschappelijke ondersteuning..................... 9
4.
Veiligheid ...................................................... 11
5.
Cultureel klimaat ........................................... 12
6.
Gelijke kansen op talentontwikkeling ............ 14
7.
Verstedelijking en wonen .............................. 16
8.
Openbare ruimte, water en groen ................. 17
9.
Bereikbare stad, dorpen en wijken ................ 18
10.
Sport en recreatie ......................................... 19
11.
Energie, duurzaamheid en milieu.................. 20
12.
Cultuurhistorische kwaliteit ........................... 22
13.
Ruimte voor economie en voorzieningen ...... 23
14.
Werk en inkomen .......................................... 25
15.
Gelijke kansen op financiële redzaamheid .... 26
Bijlage 1: Benchmarks ........................................... 28
5
Inleiding De stadsmonitor 2025 geeft een overzicht van de staat van ’s-Hertogenbosch: hoe gaat het met de stad en haar inwoners? De vijftien thema’s uit de programmabegroting 2024 passeren hier de revue. Het bestuursakkoord 2022-2026 ligt ten grondslag aan de programmabegroting. Per programma geven we een korte beschrijving hoe het met de stad gesteld is en welke ontwikkelingen er zijn. We beschrijven of deze ontwikkelingen de gewenste richting uitgaan om de gestelde ambities voor 2026 (voor zover die op dit moment bekend zijn) te halen. Daarnaast besteden we aandacht aan de positie van onze stad ten opzichte van andere steden. Opzet van de stadsmonitor In vijftien delen beschrijft de voorliggende monitor de staat van de stad. Ieder deel is gewijd aan een programma uit de begroting. Bij ieder programma is de geformuleerde ambitie weergegeven. Daarnaast is een aantal belangrijke indicatoren in grafieken opgenomen. Bij een aantal programma’s zijn indicatoren opgenomen die niet in de begroting vermeld zijn, maar wel relevant zijn voor de staat van de stad.
Gebruikte bronnen en representativiteit In de stadsmonitor is gebruik gemaakt van een groot aantal interne en externe gegevensbronnen. Voorbeelden van interne bronnen zijn de enquête leefbaarheid en veiligheid, de enquête vrije tijd en welzijn, de enquête cultuurparticipatie en verschillende inwonerpanel-onderzoeken. Naast deze vragenlijstgegevens zijn ook andere interne bronnen gebruikt, zoals cijfers over afvalinzameling, de energietransitie en de woningbouw. Voorbeelden van externe bronnen zijn de Regionale klimaatmonitor, de Atlas voor Gemeenten, het vestigingenregister (LISA), CBS en politie. De algemene werkwijze van sommige enquête-onderzoeken is als volgt: via een steekproeftrekking uit de Basisregistratie Personen (BRP) worden inwoners uitgenodigd om aan een onderzoek mee te doen. We sturen één of meerdere herinneringen. Deze werkwijze levert een gemiddelde respons op van ongeveer 25%. Daarnaast hebben alle inwoners van ’s-Hertogenbosch de mogelijkheid om mee te doen via de ‘open link’. Van de respondenten zijn enkele gegevens bekend, zoals leeftijd en woonwijk. Om ervoor te zorgen dat de cijfers een goede benadering van de werkelijkheid zijn, wegen we de resultaten. Wegen betekent dat de groepen die oververtegenwoordigd zijn, minder zwaar worden meegeteld. De groepen die ondervertegenwoordigd zijn, worden juist zwaarder meegeteld. 6
Voor sommige onderdelen zijn resultaten uit inwonerpanel-onderzoek gebruikt. Het inwonerpanel bestaat uit ongeveer 10.500 inwoners van de gemeente ’s-Hertogenbosch. De gemiddelde respons ligt rond de 50%. Ook deze resultaten zijn gewogen voor een goede benadering van de werkelijkheid. Vergelijken met andere gemeenten Natuurlijk is het niet alleen interessant om te zien hoe bepaalde ontwikkelingen in onze stad gaan, maar ook wat onze positie is ten opzichte van andere steden. Daarom is achter in deze rapportage een bijlage opgenomen, genaamd ‘Benchmarks’. Per programma vergelijken we onze stad op één à twee indicatoren met andere grote steden. Er is gekozen voor een vergelijking met de G40 (41 (middel)grote steden) en de G4. In de praktijk blijkt dat de benchmark-cijfers vaak ouder zijn dan de cijfers die we zelf voor ’sHertogenbosch tot onze beschikking hebben. Bij de benchmark is dus vooral de vergelijking met andere steden van belang.
1. Bestuursorganen en -ondersteuning Ambitie
Inwoners worden voldoende betrokken bij het maken van gemeentelijke plannen (% eens) 100% 80%
We staan actief in verbinding met ál onze inwoners en partners. Hiervoor leggen we ons oor goed te luister. Ook bij die Bosschenaren die zich minder snel roeren of die we minder automatisch bereiken. De betrokkenheid en deelname bij het collectief van onze democratie mag en moet echt beter. Alleen vanuit wederkerigheid en mede-eigenaarschap komen we samen verder in de aanpak van opgaven en aandachtspunten. Naast het vaste en meer traditionele instrumentarium gaan we daarom ook actief op zoek naar een nieuwe creatieve en meer interactieve instrumenten om inwoners te boeien en te (ver)binden. We beseffen ons zeer dat dit iets anders vraagt van ons als lokale overheid. Zowel van de ambtelijke organisatie, het college alsook de gemeenteraad. Dat we een betrouwbare partner zijn en blijven, staat buiten kijf. We investeren in meer duidelijke besluitvormingstrajecten voor iedereen, we zijn transparant over verwachtingen en daarbij passende rollen en we werken samen op basis van co-creatie met inwoners. Experimenteren en proeftuinen gaan ons daarbij helpen. Deze ambitie raakt iedere opgave, project en programma. Dwars door de gemeente.
60% 40% Ambitie (23% )
20% 0%
2017
2019
2021
2023
2025
De burgemeester en wethouders leggen hun besluiten duidelijk uit (% eens) 100% 80% 60% 40% Ambitie (15% )
20% 0%
2017
2019
2021
2023
Om besluiten goed te kunnen nemen, vinden we het van belang om een zo breed mogelijk beeld te krijgen van de geluiden en belangen in de samenleving. Inwoners weten goed wat er in hun buurt, wijk of dorp speelt en daar willen we gebruik van maken. We zijn ervan overtuigd dat besluitvorming goed, afgewogen en uitlegbaar is na een goed participatieproces met inwoners en andere belanghebbenden.
2025
Cijfers laten zien dat de relatie met burgers nog versterkt kan worden. Met de stelling “Inwoners worden voldoende betrokken bij het maken van plannen van de gemeente” is 20% van de inwoners het eens. In 2023 zijn er een aantal nieuwe vragen aan inwoners gesteld. Zo is gevraagd of zij vinden dat de burgemeester en wethouders hun besluiten duidelijk uitleggen. 13% van de inwoners is het hiermee eens. Daarnaast heeft 45% van de inwoners vertrouwen in de gemeente en vindt een kwart (25%) dat de gemeente luistert naar de inwoners. 18% is het (helemaal) eens met de stelling “De gemeente doet onvoldoende voor mensen zoals ik”. We willen de democratische cultuur in ’sHertogenbosch verder ontwikkelen. In 2023 is de opkomst bij de Tweede Kamerverkiezingen 77,5%, vergelijkbaar met het gemiddelde van de grote steden (zie benchmark). Bij de volgende gemeenteraadsverkiezingen verwacht 80% van de inwoners te gaan stemmen.
7
2. Dienstverlening met een kloppend hart voor de samenleving Ambitie
% (zeer) tevreden over telefonische bereikbaarheid 100% 80%
Ambitie (75%)
60%
Vanuit het Bestuursakkoord en onze visie op (publieke) dienstverlening geven we invulling aan onze gemeentelijke dienstverlening. Hierbij hechten we groot belang aan het in verbinding zijn met onze inwoners en ondernemers. Nu digitale dienstverlening steeds meer de norm wordt in de maatschappij, wordt een goede borging van het menselijke aspect ook steeds belangrijker. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat de behoefte aan persoonlijk contact met de overheid en ondersteuning bij dienstverlening blijft bestaan.
40% 20% 0%
2017
2019
2021
2023
2025
% (zeer) tevreden over maken van een afspraak via de website 100% Ambitie (85%)
80% 60% 40%
20%
We vinden het belangrijk dat we als de overheidsorganisatie die het dichtst bij de burger staat goed bereikbaar zijn, helder en begrijpelijk communiceren en transparant zijn over onze processen en afwegingen. Hiermee laten we het vertrouwen ontstaan dat inwoners op de door hun gewenste manier met ons in contact kunnen komen en we samen komen tot passende dienstverlening.
0%
2017
2019
2021
2023
2025
% (zeer) tevreden over manier waarop te woord gestaan aan de balie in het Stadskantoor 100% 80%
60% 40% 20%
0% 2017
2019
2021
8
2023
2025
We willen goed en snel bereikbaar zijn voor onze inwoners. In 2024 is ruim driekwart (77%) van de inwoners (zeer) tevreden over de telefonische bereikbaarheid van de gemeente, wat boven de ambitie van 75% ligt. We willen transparant zijn over onze processen en deze zo eenvoudig mogelijk maken. De tevredenheid over het maken van een afspraak via de website is in de afgelopen jaren afgenomen van 85% (zeer) tevreden inwoners in 2017 tot 69% in 2024. Meer eensgezind zijn de inwoners als het gaat om het bezoek aan het Stadskantoor: 93% van de inwoners is (zeer) tevreden over de manier waarop zij te woord zijn gestaan aan de balie in het Stadskantoor. Een bezoek aan het Stadskantoor, vanaf binnenkomst, het aanmelden, de wachtruimte tot en met het baliebezoek, krijgt van de inwoners een gemiddeld rapportcijfer van 8,1.
3. Gezondheid, sociale structuur en maatschappelijke ondersteuning Ambitie We willen dat onze inwoners zich zo goed en zo lang mogelijk zelfstandig kunnen redden in hun eigen woning en mee kunnen doen in de maatschappij. En we geloven in meer gezonde en gelukkige jaren voor onze inwoners. Dit doen we door de gezondheidsverschillen tussen groepen inwoners te verkleinen. We investeren in een sterke sociale structuur binnen onze wijken en dorpen, waarbij we inzetten op het tegengaan van eenzaamheid, (meer) ruimte voor ontmoeting, sterke sociale netwerken, groen, sport en spel. Hierdoor zetten we in op meer preventie en houden we de stijging van zorgkosten zoveel mogelijk binnen de perken. We helpen de inwoners voor wie dat niet vanzelf gaat. Als er (tijdelijk) extra ondersteuning nodig is, zorgen we voor maatwerk.
% inwoners dat gezondheid (zeer) goed beoordeelt 100% 80%
Ambitie (73%)
60% 40% 20% 0% 2017
2019
2021
2023
2025
Rapportcijfer gezond leven 10 8
Ambitie (7,6%)
6
In 2024 beoordeelt 68% van de inwoners de eigen gezondheid als (zeer) goed. In 5 van de 12 focusbuurten is dit percentage toegenomen of minimaal 85%. De ambitie is dat in 2026 in 9 focusbuurten het percentage inwoners dat de eigen gezondheid als (zeer) goed beoordeelt, is toegenomen ten opzichte van 2019 of minimaal 85% is. Inwoners van ’s-Hertogenbosch geven zichzelf in 2024 gemiddeld een 7,5 voor gezond leven. In 2 van de 12 focusbuurten is het gemiddelde rapportcijfer voor gezond leven toegenomen of minimaal een 7,5. De ambitie is dat in 2026 in 9 focusbuurten het rapportcijfer voor gezond leven is toegenomen ten opzichte van 2019 of minimaal een 7,5 is.
4 2 0 2017
2019
2021
2023
2025
Aantal Wmo-cliënten per 1.000 inwoners 80
60 40 20 0 2017
2019
2021
9
2023
2025
Als inwoners (tijdelijk) extra ondersteuning nodig hebben om mee te kunnen doen, zorgt de gemeente daarvoor via de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning). In 2023 maken 72 op de 1.000 inwoners gebruik van de Wmo. Het aandeel Wmo-cliënten is lager dan in de meeste andere grote steden (zie benchmark). In 2023 zijn er 577 (dreigend) dakloze mensen in de gemeente ’s-Hertogenbosch, waarvan 124 kinderen. Deze mensen verblijven bijvoorbeeld in de openbare ruimte, in een opvang voor dak- en thuisloze mensen, in een instelling, in een niet-conventionele ruimte (garage, kraak, etc.) of bij bekenden.
We willen bereiken dat inwoners een sterk sociaal netwerk hebben, waardoor zij het gevoel hebben mee te tellen en mee te kunnen doen in de samenleving. In 2024 geeft 4% van de inwoners aan zich altijd of meestal eenzaam of alleen te voelen. 77% van de inwoners van 18 tot en met 64 jaar en 70% van de 65-plussers geeft aan het gevoel te hebben mee te tellen in de samenleving.
100%
% gevoel mee te tellen in de samenleving (18-64 jr)
80% 60%
40% 20% 0% 2017
In 2024 zet 38% van de inwoners zich in als vrijwilliger. 24% van de inwoners is mantelzorger. Van de mantelzorgers ervaart 13% de zorg die zij geven als (zeer) belastend. Om overbelasting van mantelzorgers tegen te gaan, zetten we meer in op respijtzorg en versterken we de samenwerking met Vanzelfsprekend JMZ (Jonge Mantelzorger).
2019
2021
2023
2025
% inwoners dat zich inzet als vrijwilliger 100% 80%
60% Ambitie (38%)
40% 20%
0% 2017
2019
2021
2023
2025
% mantelzorg (zeer) belastend (mantelzorgers)
100% 80% 60% 40% 20%
Ambitie (11%)
0% 2017
2019
2021
10
2023
2025
4. Veiligheid
Aantal misdrijven per 1.000 inwoners 100
Ambitie Het thema veiligheid raakt ons allemaal. En voor veiligheid zijn we daarom allemaal medeverantwoordelijk. Het begint met ieders ogen en oren in de wijk. En we investeren preventief in mensen en netwerken. Dat richt zich op het voorkómen van veiligheidsproblemen en het bieden van perspectief. Als het nodig is, werken we ook repressief. Tegen wie de spelregels van onze samenleving moedwillig overtreedt, treden we hard op.
80 60
Ambitie (52)
40 20
0 2017
2019
2021
2023
2025
Rapportcijfer veiligheid van de buurt 10 8
Ambitie (7,0)
6 4
Qua veiligheidscijfers doen we het op vele fronten goed. Toch ervaren inwoners deze veiligheid niet altijd in hun nabije leefomgeving. Uit het traject met de Wijkveiligheidsscans hebben we geleerd dat inwoners veiligheid vooral associëren met leefbaarheid. De focus die we aanbrengen steunt op een stevig fundament van het complete stelsel van veiligheid en leefbaarheid binnen onze gemeente, onze veilige basis. Veiligheid moet voelbaar zijn voor onze inwoners, nu en in de toekomst.
2 0 2017
2019
2021
2023
2025
Incidenten overlast jeugd per 1.000 inwoners 20 16 12 8
4 0 2017
2019
2021
2023
11
2025
We willen dat al onze inspanningen bijdragen aan een veilig ’s-Hertogenbosch. Dat betekent dat we zowel naar het objectieve als het subjectieve veiligheidsbeeld kijken. In 2024 registreerde de politie 55,3 misdrijven per 1.000 inwoners. Onder misdrijven verstaan we relatief zware strafbare feiten, zoals diefstal, mishandeling of vernieling. ’s-Hertogenbosch staat vergeleken met alle gemeenten in Nederland op plaats 21. Hiermee voldoen we momenteel aan de ambitie dat we maximaal op plek 20 staan (hoe hoger, hoe ongunstiger). Van de G40 (41 (middel)grote steden) en de G4 neemt ’s-Hertogenbosch de 16e positie in (zie benchmark). Kijken we naar de subjectieve veiligheid, dan zien we dat inwoners een 6,7 geven voor de veiligheid in hun buurt. In 2023 is aan inwoners gevraagd hoe vaak bepaalde vormen van overlast en criminaliteit in hun buurt voorkomen. Te hard rijden, rommel op straat en hondenpoep komen het vaakst voor. De grootste overlast in de sociale sfeer wordt ervaren van rondhangende jongeren. Het percentage inwoners dat ‘vaak’ overlast ervaart van rondhangende jongeren is licht gestegen tussen 2021 (11%) en 2023 (13%). In 2024 registreerde de politie 4,1 incidenten van jongerenoverlast per 1.000 inwoners. Tijdens de coronaperiode waren er meer meldingen van jongerenoverlast.
5. Cultureel klimaat
% participanten amateurkunst
100%
Ambitie 80%
Cultuurstad van het Zuiden bestaat uit de vele culturele activiteiten, zowel de professionele als die binnen de amateurkunst. Het totaal maakt de gemeente 's-Hertogenbosch een fijne plek voor bezoekers en inwoners. Cultuur in al haar verschijningsvormen draagt bij aan de aantrekkelijkheid van onze stad, kernen en dorpen als woon- en werkgemeente en aan de lokale economie. De betekenis van Cultuurstad van het Zuiden gaat echter verder. Cultuur brengt mensen in 's-Hertogenbosch samen en past daarmee naadloos bij het DNA van 's-Hertogenbosch waarin ontmoeting centraal staat.
60%
Ambitie (55%)
40% 20% 0% 2017
100%
2019
2021
2023
2025
% dat 's-Hertogenbosch als dé Cultuurstad van het Zuiden ziet
80% 60% 40%
Ambitie (35%)
20%
Het is onze ambitie om onze Cultuurstad van het Zuiden verder te versterken. In lijn met de Cultuurnota ‘Cultuur maakt mensen’ zetten we in op innoveren, verrassen en investeren. Wat moet leiden tot een nog aansprekender, prikkelender en diverser cultureel aanbod voor onze inwoners. Door te versterken waar we goed in zijn, door het blijvend innoveren van het aanbod, en door cultuur en mensen nog beter aan elkaar te verbinden, blijven we ook in de toekomst dé Cultuurstad van het Zuiden voor onze bewoners en bezoekers. De drie beleidslijnen Versterken, Vernieuwen en Verbinden blijven daarmee onverminderd van kracht.
0% 2017
2019
2021
2023
2025
% dat vindt dat er veel kunst- en cultuuractiviteiten plaatsvinden 100% 80%
Ambitie (73%)
60% 40%
20% 0% 2017
2019
2021
12
2023
2025
Een sterke cultuurstad kan niet zonder amateurkunst. Onze lokale makers, de muziekclubkes en andere creatievelingen laten cultuur leven. In 2024 is het aandeel participanten in de amateurkunst 58%, boven de ambitie van 55%. Daarnaast weten we hoe belangrijk vrijwilligers zijn voor de culturele sector. In 2024 doet 14% van de inwoners vrijwilligerswerk voor een culturele organisatie, meer dan in 2022 (11%). Hiermee is de ambitie van 15% bijna gehaald. We willen verder bouwen aan de Cultuurstad van het Zuiden voor iedereen. In 2024 is ongeveer een kwart van de inwoners het (helemaal) eens met de stelling dat ’s-Hertogenbosch dé Cultuurstad van het Zuiden is. De ambitie voor 2026 is 35%. Onze musea, theaters en evenementen zijn van hoge kwaliteit en nationaal aansprekend. In de Atlas voor gemeenten 2024 (zie benchmark) staan we, na de vier grote steden, op de 5e plaats wat betreft het aanbod in de podiumkunsten. Daarnaast vindt 64% van de inwoners in 2024 dat er in de gemeente ’sHertogenbosch veel kunst- en cultuuractiviteiten plaatsvinden, en vier op de tien beschrijven het culturele leven in ’sHertogenbosch als ‘levendig’. Bovendien bezoekt 67% van de inwoners jaarlijks tenminste één festival of evenement (exclusief Carnaval) in onze gemeente. Hiermee is de ambitie voor 2026 behaald (66%).
Eén van de speerpunten is het verder ontwikkelen van urban arts als cultuurvorm in al zijn verschillende uitingen. 36% van de 12 tot 18-jarigen gaf in 2023 aan wel eens een urban-plek/evenement te hebben bezocht in ’sHertogenbosch. Dit is meer dan in 2019 (28%). In 2024 vindt 36% van de inwoners het culturele leven in ’s-Hertogenbosch het best te beschrijven als ‘bij de tijd’, ‘vernieuwend’ of ‘modieus’. Kunstenaars kunnen zich in ’s-Hertogenbosch verder ontwikkelen middels de cultuurfondsen. Eén van deze cultuurfondsen is Pop-up, waarmee vernieuwing van het aanbod en het makersklimaat worden gestimuleerd. In 2024 zijn er in totaal 245 aanvragen ingediend bij deze gemeentelijke cultuurfondsen, waarvan 33% door startende kunstenaars. Dit is ruim boven de ambitie van 25%. Vanaf 2025 bestaan deze cultuurfondsen niet meer en zijn hier nieuwe subsidieregelingen voor in de plaats gekomen.
% dat tenminste jaarlijks eenmaal Bossche festivals bezoekt exclusief Carnaval 100% 80%
Ambitie (66%)
60% 40%
20% 0% 2017
2019
2021
2023
2025
% dat het culturele leven van 's-Hertogenbosch typeert als bij de tijd, vernieuwend of modieus 100% 80% 60%
Ambitie (54%)
40%
20% 0%
2017
2019
2021
2023
2025
% aanvragen cultuurfondsen door startende kunstenaars 100% 80% 60%
40% Ambitie (25%)
20% 0%
2017
2019
2021
13
2023
2025
6. Gelijke kansen op talentontwikkeling Ambitie We creëren gelijke kansen voor alle jongeren, zodat zij hun talenten kunnen ontwikkelen. In onze benadering staat de omgeving van de jongeren centraal: de situatie thuis, op school, maar ook in de wijk.
% t/m 17 jaar met specialistische jeugdhulp 30%
20% Ambitie (12%)
10%
0% 2017
Samen met de community van Bossche partners hebben we de Actieagenda Gelijke Kansen ontwikkeld. Deze voeren we de komende jaren uit. De coronamaatregelen hebben grote invloed gehad op jongeren. Deze werken nog steeds door. Daarom ontwikkelen we voor jongeren een Actieplan Mentaal Welzijn. Daarnaast blijven we inzetten op het voorkomen van en de aanpak tegen: schoolverzuim, voortijdig schoolverlaten en jeugdwerkloosheid. We implementeren de voorstellen uit de landelijke Hervormingsagenda Jeugdhulp en gebruiken de daarvoor bestemde middelen om de transformatie van de jeugdhulp te versnellen. Naast onze lokale inzet, werken we regionaal aan passender jeugdhulp. Als thuis opgroeien niet mogelijk is, streven we naar gezinsgericht verblijf. We werken hierbij samen met partners in de gemeente en in de regio.
2019
2021
2023
2025
% ouders dat vindt dat specialistische jeugdhulp aansluit bij hulpvraag
100% Ambitie (82%)
80% 60% 40% 20% 0%
2017
2019
2021
2023
2025
10% 8%
6% 4%
Ambitie (1,5%)
0% 2017
2019
2021
14
2023
2025
86% van de ouders/verzorgers van kinderen met jeugdhulp is van mening dat de jeugdhulp aansluit bij de hulpvraag van hen of hun kind. Dit is hoger dan de voorgaande jaren en boven de ambitie voor 2026. Ook het aandeel jongeren met jeugdhulp dat vindt dat de hulp aansluit bij hun hulpvraag is toegenomen: van 68% in 2017 naar 73% in 2023. We stellen een actieplan mentale gezondheid op, samen met onderwijspartners en werkgevers. In 2023 ervaart ruim een kwart (28%) van de jongeren onvoldoende mentaal welzijn. Dit is vergelijkbaar met Nederland (27%), maar hoger dan de GGD-regio Hart voor Brabant (25%).
% voortijdig schoolverlaters
2%
Met jeugdzorgaanbieders en huisartsen regelt de gemeente de zorg voor jongeren zo dichtbij mogelijk. In 2023 maakt 13,3% van de jeugdigen tot en met 17 jaar gebruik van specialistische jeugdhulp. Vooral het aantal jeugdigen met jeugdhulp zonder verblijf nam de afgelopen jaren toe. Het gebruik van jeugdhulp met verblijf laat vanaf 2021 een lichte afname zien. In 2023 maakten zo’n 320 jeugdigen hier gebruik van. De ambitie is om zoveel mogelijk jeugdigen, waar mogelijk, thuis te laten opgroeien.
Van alle leerlingen uit schooljaar 2023-2024 volgen er 271 in schooljaar 2024-2025 geen onderwijs. Zij worden gezien als nieuwe voortijdig schoolverlaters. Het gaat om 2,51% van alle leerlingen uit schooljaar 2023-2024.
Het aandeel voortijdig schoolverlaters is lager dan in de meeste andere grote gemeenten (zie benchmark). In 2024 neemt 83% van de kinderen met een VVE1-indicatie deel aan het aanbod van voor- en vroegschoolse educatie. Dat is vergelijkbaar met percentages van andere gemeenten (tussen 80% en 85%), maar ligt iets lager dan in 2023. Een verklaring voor deze daling is dat een deel van de kinderen die in aanmerking komen voor VVE naar andere vormen van kinderopvang gaat (kinderdagverblijf, gastouder). De ambitie is dat in 2026 95% van de peuters met een VVEindicatie deelneemt aan het VVE-aanbod.
1
Voor- en Vroegschoolse Educatie
15
7. Verstedelijking en wonen
Woonaantrekkelijkheidsindex (positie) 2017
Ambitie
2019
2021
2023
2025
0 5
Wij willen dat iedereen een woning kan vinden die aansluit bij de eigen wensen en mogelijkheden. Daarmee houden we onze gemeente toekomstbestendig en bereikbaar voor iedereen. We zetten daarom stevig in op onze verstedelijkingsopgave. Met bijbehorende investeringen en scherpe keuzes voor versnelling van de woningbouwproductie. Door de juiste woningen te bouwen willen we ook de doorstroming op de woningmarkt een impuls geven. Verder leggen we de nadruk op inbreiding door het toevoegen van woningen binnen bestaand bebouwd gebied.
10 15
20 25
De inwoners zijn en blijven behoorlijk tevreden over het wonen en leven in ’s-Hertogenbosch. De eigen woning krijgt in 2023 gemiddeld een 7,9 als rapportcijfer. Daarnaast is de woonaantrekkelijkheid iets boven gemiddeld (zie benchmark). De huizenprijzen zijn tussen 2014 en 2023 minder gestegen dan in de meeste andere grote steden (zie benchmark).
30 Toevoeging woningen 1.600
1.200 800 400 0 2017
2019
2021
16
2023
2025
In 2024 zijn 666 woningen toegevoegd door nieuwbouw, waaronder 93 door middel van transformatie. Daarmee liggen we achter op de doelstelling om 10.500 woningen (ofwel 1.050 per jaar) te realiseren in de periode 2021 t/m 2030. De totale woningbouwcapaciteit komt per 1 januari 2025 uit op bijna 16.000 woningen. Voor ongeveer 6.300 woningen is de ruimtelijke procedure doorlopen. De harde plancapaciteit is daarmee iets afgenomen ten opzichte van de circa 6.700 woningen vorig jaar. Voor de komende vijf jaar zijn voor 5.700 woningen plannen in beeld. Daarvan zijn voor 3.900 woningen de plannen al vastgesteld. Van de 5.700 woningen die in voorbereiding zijn voor realisatie in de komende vijf jaar is 70% betaalbaar. Met deze aantallen doen we het landelijk gezien goed. Uit het meest recente woonwensenonderzoek blijkt een grote vraag naar betaalbare woningen. Dat komt mede doordat het aantal thuiswonende jongeren dat een woning zoekt, met 20% fors is toegenomen. Dit onderstreept waarom er bij nieuwe plannen met ontwikkelaars afspraken worden gemaakt om 70% van de woningen in het betaalbare segment te realiseren.
8. Openbare ruimte, water en groen 100%
Ambitie We zorgen voor een duurzame inrichting en beheer van de openbare ruimte. Dit leidt tot vermindering van grondstoffen, hergebruik van materialen en afval en het terugdringen van het gebruik van (fossiele) brandstoffen. Hierbij maken we steeds meer gebruik van slimme technieken en data. We willen dat de buitenruimte uitnodigt tot ontmoeten, spelen en bewegen.
% (zeer) tevreden over beheer en onderhoud openbare ruimte
80% Ambitie (68%)
60% 40% 20% 0% 2017
2019
2021
2023
2025
Schaalscore schoonhouden naaste woonomgeving (excl. hondenpoep)
10
Het gemiddelde rapportcijfer voor de woonomgeving is in 2023 een 7,4. 63% van de inwoners is (zeer) tevreden met het beheer en het onderhoud van de openbare ruimte. Het schoonhouden van de naaste woonomgeving (exclusief hondenpoep) heeft als schaalscore een 6,4. Deze schaalscore is samengesteld uit de beoordeling van inwoners over het verwijderen van zwerfafval tussen beplanting, het verwijderen van zwerfafval op straat, graffiti, herfstblad op gazons en bestrating, onkruid tussen stoeptegels, het vegen van straten en het leegmaken van afvalbakken.
8
We zetten in op een brede vergroeningsstrategie. Met een inzet op meer kwalitatief groen in onze gemeente. Groen draagt bij aan klimaatbestendigheid doordat het water vasthoudt en hittestress in bebouwd gebied beperkt. Ook is het belangrijk voor de biodiversiteit. We kiezen voor een flinke impuls op vergroening van onze openbare ruimte in wijken en dorpen. Aanvullend richten we ons op de grotere groenstructuren. Zo komen we tot een aantrekkelijke, groene en toekomstbestendige stad in een natuurrijke omgeving. Samen met onze partners werken we aan oplossingen voor de grote waterveiligheidsopgave in de stad en regio. Gezien onze bijzondere ligging, integreren we water in onze gebiedsontwikkeling.
Ambitie (6,6)
6 4 2 0 2017
2019
2021
2023
2025
Schaalscore onderhoud groen
10 8
Ambitie (7,5)
Het onderhoud van fysieke voorzieningen voor de jeugd heeft in 2023 als schaalscore een 7,1 en het onderhoud van groen krijgt een 7,2. Het onderhoud van de wegen krijgt eveneens een 7,2, één tiende punt lager dan de ambitie voor 2026. In 2023 is 69% van de inwoners (zeer) tevreden met de groenvoorzieningen in de buurt. In 2017 was dit nog 78%. ’sHertogenbosch neemt een gemiddelde positie in als het gaat om de hoeveelheid groen in de straat (zie benchmark).
6 4 2 0 2017
2019
2021
2023
17
2025
De gemeente werkt samen met inwoners aan een gezonde en groene woonomgeving. Ruim vier op de vijf inwoners vinden het goed dat de gemeente op verschillende plekken kiest voor hoger gras met bloemen en kruiden in plaats van kort gemaaid gras. Daarnaast is 82% het (helemaal) eens met de stelling “Ik vind het goed dat inwoners zelf aan de slag kunnen met groen in hun buurt”.
9. Bereikbare stad, dorpen en wijken Ambitie
Aantal (semi-)publieke oplaadpunten 3.000
2.500
Onze ambitie is dat mensen vlot, comfortabel en veilig op hun bestemming kunnen komen. Hiervoor is een goede infrastructuur nodig voor alle modaliteiten, inclusief goede voorzieningen voor het collectief vervoer. Iedereen kan het vervoersmiddel kiezen dat het beste past bij een reis. Wij richten ons op het stimuleren van de vervoersmiddelen die het milieu het minste belasten. Voorzieningen houden we bereikbaar voor iedereen. We faciliteren en reguleren nieuwe vormen van ‘mobiliteit als dienst’. Onze aanpak is gericht op de combinatie van gedragsbeïnvloeding, technologie, samenwerking, handhaving en infrastructuur. Bij werkzaamheden in de openbare ruimte beperken we de overlast voor de verkeersdeelnemers en de omgeving zoveel als mogelijk.
2.000
1.500 1.000 500 0 2017
2019
2021
2023
2025
% inwoners dat regelmatig gebruik maakt van een benzine- of dieselauto
100% 80% 60% 40% 20%
0% 2017
2019
2021
2023
2025
Aantal verkeersslachtoffers per 1.000 inwoners (gemeentelijke wegen) 1,0 0,8
Ambitie (0,7))
0,6 0,4 0,2
0,0 2017
2019
2021
18
2023
2025
We investeren in alternatieven voor de auto en zetten in op betere fietsverbindingen binnen onze gemeente en met omliggende gemeenten. In 2023 is 89% van alle inwoners (zeer) tevreden over de bereikbaarheid van en naar de gemeente per fiets. Over de bereikbaarheid van en naar de gemeente per auto is 73% (zeer) tevreden. Inwoners van de gemeente wonen gemiddeld iets verder van een hoofdverkeersweg dan in de meeste andere grote gemeenten en de afstand tot het dichtstbijzijnde station is gemiddeld (zie benchmark). We zetten het Actieplan Duurzame Mobiliteit voort. We realiseren via de laadplannen per wijk extra laadpalen om mee te gaan in de transitie naar elektrisch rijden. In 2024 waren er 2.669 (semi)publieke oplaadpunten voor elektrische auto’s in de gemeente, 543 meer dan in 2023. De transitie naar elektrisch rijden komt ook tot uiting in de afname van het percentage inwoners dat regelmatig gebruik maakt van een benzine- of dieselauto. In 2017 was dit nog 82% en in 2023 is dit 74%. Over vijf jaar verwacht nog maar 45% van de inwoners een benzine- of dieselauto te gebruiken. In 2024 waren er op de gemeentelijke wegen 0,63 verkeersslachtoffers per 1.000 inwoners. Dit is gunstiger dan de ambitie voor 2026. We intensiveren onze verkeersveiligheidsaanpak, met o.a. aanpassingen aan fietspaden en nieuwe verkeersveiligheidscampagnes.
10. Sport en recreatie Ambitie
% volwassenen dat voldoet aan de beweegrichtlijnen
100% 80%
Gezondheid, sport en bewegen is voor iedereen, maar niet voor iedereen vanzelfsprekend. Bewegen is voor iedereen essentieel om lichaam en geest vitaal en in goede conditie te houden. Te veel mensen lukt het niet om dagelijks voldoende te bewegen en dat is jammer. Naast een gezonde geest en een gezond lichaam draagt sport en bewegen ook bij aan een actieve, duurzame, sociaal betrokken en veilige samenleving.
60%
Ambitie (53%)
40% 20% 0% 2017
2019
2021
2023
2025
% kinderen (4-11 jaar) dat voldoet aan de beweegrichtlijnen
100% 80% 60%
Sport en bewegen is ook gewoon leuk. Het is dan ook onze missie om iedereen in ’s-Hertogenbosch de kansen en gelegenheid te bieden om in beweging te komen en te blijven. Dit vraagt om een goede sportieve infrastructuur, een tot bewegen uitnodigende inrichting van de openbare ruimte, vitale sportaanbieders maar ook om “beweeg inclusief denken” vanuit het onderwijs, welzijnswerk, gezondheidszorg, etc. Door krachten te bundelen en samen te werken aan een brede en integrale aanpak geven we zo veel mogelijk inwoners, jong en oud, de kans om bewegen een vast onderdeel van hun dagritme te laten zijn.
De landelijke beweegrichtlijn adviseert volwassenen wekelijks ten minste 2,5 uur matig intensief te bewegen en minstens tweemaal per week spier- en botversterkende activiteiten te doen. In 2024 voldoet 55% van de volwassenen in ’s-Hertogenbosch aan deze richtlijn. De ambitie is hiermee behaald. Een ander aspect van deze richtlijn is dat kinderen en jongeren ten minste 1 uur per dag matig intensief bewegen. In 2023 beweegt 60% van de kinderen van 4 tot en met 11 jaar elke dag minstens 1 uur en daarmee is onze ambitie al gehaald. Onder de jongeren2 beweegt in 2023 13% minimaal 1 uur per dag.
Ambitie (55%)
40% 20% 0% 2017
100%
2019
2021
2023
2025
% volwassenen dat mogelijkheden om te sporten en bewegen in de openbare ruimte (ruim) voldoende vindt
80% Ambitie (65%)
60% 40% 20%
0% 2017
2019
2021
2023
2025
We willen dat de sportieve infrastructuur voorziet in de sport- en beweegbehoefte van onze inwoners. Vergeleken met de andere grote gemeenten heeft ’s-Hertogenbosch in 2022 een gemiddelde score op beweegvriendelijke omgeving (zie benchmark). Dit gaat bijvoorbeeld over de bereikbaarheid, nabijheid en diversiteit van sportaccommodaties, speel- en sportplekken en recreatief water en openbaar groen. In 2024 vindt 61% van de volwassenen de kwaliteit van de sportvoorzieningen in de gemeente (ruim) voldoende (ambitie: 65%). Daarnaast vindt 56% van de volwassenen in 2024 en 58% van de jongeren2 in 2023 dat er (ruim) voldoende mogelijkheden zijn om te sporten en te bewegen in de openbare ruimte. 2
In 2021 is de meetmethodiek van het onderzoek onder jongeren aangepast. Hierdoor sluiten de nieuwste cijfers niet volledig aan op de ambities uit 2019.
19
11. Energie, duurzaamheid en milieu
Klanttevredenheid Afvalstoffendienst 10
Ambitie ’s-Hertogenbosch wil een duurzame gemeente zijn waarin het prettig en gezond wonen en leven is. We willen klimaatneutraal zijn in 2045. Dat betekent dat we energiebesparing stimuleren, duurzame energie gaan opwekken en extra stappen zetten om van het gas af te gaan. Ook stimuleren we elektrisch rijden en andere vormen van duurzame mobiliteit. We zetten we in op een circulaire economie, waar afval wordt voorkomen en grondstoffen hun waarde behouden.
Ambitie (8,0)
8 6 4 2
2019
2021
2023
2025
Kg restafval minicontainers 300 250 200
150 100
We zorgen voor een schone en veilige leefomgeving, met aandacht voor luchtkwaliteit. We stimuleren een duurzaam gebruik van de bodem. Voor het realiseren van een duurzame gemeente werken we samen met inwoners, organisaties, bedrijven en onderwijs. We stimuleren inwoners en ondernemers om zelf ook hun steentje bij te dragen.
In 2024 is er 156 kg restafval per inwoner uit de minicontainers verwerkt. De ambitie voor 2026 is 75 kg. Daarnaast is er 238 kg restafval per inwoner opgehaald uit de ondergrondse containers en 296 kg uit de verzamelcontainers. De ambitie voor 2026 (85 kg) is nog niet bereikt. Wat betreft het aantal kg afval per inwoner, neemt de gemeente een benedengemiddelde positie in vergeleken met andere grote steden (zie benchmark).
0 2017
Onze ambitie is minder restafval, met behoud van kwaliteit van grondstoffen en hoge klanttevredenheid. In 2024 geven inwoners zichzelf een 7,8 voor het scheiden van afval. De service- en dienstverlening van de Afvalstoffendienst krijgt ook een 7,8.
Ambitie (75)
50 0 2017
2019
2021
2023
2025
CO2-uitstoot woningen
300 250 200 150 100 50 0
2017
2019
2021
20
2023
2025
De opgewekte duurzame energie in 'sHertogenbosch levert een belangrijke bijdrage aan onze ambitie om klimaatneutraal te zijn in 2045. In 2023 heeft 3% van de woningen geregistreerde zonnepanelen en is er 172.000 kW opgewekt met zonnepanelen. De totale CO2-uitstoot van woningen is afgenomen tot 153 kiloton in 2023, 18% minder dan in 2022 en 37% minder dan in 2017. In 2024 hebben ongeveer 2.350 huishoudens ondersteuning gekregen voor het nemen van energiebesparende maatregelen (ambitie: 12.000). Het energieloket Brabant Woont Slim had 11.000 bezoekers en 350 klantcontacten. De ambitie voor 2026 is 12.000 bezoekers en 3.000 klantcontacten.
Voor zonnevelden is de inzet om in 2026 tien vergunningen te verlenen, om te komen tot 50 hectare aan zonnevelden. Tot en met 2024 zijn er vier vergunningen afgegeven voor zonnevelden. Naast de zonneweiden bij RWZI Treurenburg en RWZI Vinkel en Zonnepark Graafsebaan is er nu ook een vergunning verleend voor Zonneveld Oude Baan-Oost in Rosmalen. We verwachten daarnaast dat landelijke ontwikkelingen in netcongestie en beleid een verdere rem kunnen zetten op de ontwikkeling van zonnevelden. Tegelijkertijd staan we ook open voor alternatieven, zoals het OER A59 project en het zonneveld voor Heesch West. Anno 2024 zijn er vijf windmolens in de gemeente. Voor 2030 realiseren we windmolens in de Duurzame Polder. Daarnaast zijn er in 2025 175 grootschalige zon-op-dak-projecten die gezamenlijk 123.700 MWh opwekken. Door netcongestie waren de zon-op-dak-projecten stilgevallen, maar door de verkenning naar lokale ‘energy hubs’ wordt deze vorm van energieopwekking weer interessant. We bouwen door op de Transitievisie Warmte 2.0, waarin de eerste stappen staan naar een volledig aardgasvrije omgeving. We gaan aan de slag in onze startbuurt ’t Zand om ervaring op te doen om de hele gebouwde omgeving aardgasvrij te maken in 2045. De zeven onderzoeksbuurten zijn inmiddels afgerond.
21
12. Cultuurhistorische kwaliteit
Aantal sessies erfgoedshertogenbosch.nl 250.000
Ambitie 200.000
We willen het Bossche erfgoed duurzaam behouden voor toekomstige generaties en het actief inzetten bij de ontwikkeling van de stad. Erfgoed kan dienen als inspiratiebron voor ruimtelijke kwaliteit en een rol spelen bij het realiseren van de grote opgaven als klimaatadaptatie, duurzaamheid en verstedelijking. Cultuurhistorie geeft karakter en identiteit aan stad en buitengebied (‘een stad die denkt in eeuwen’) en biedt zo kansen om te investeren in de kwaliteit van de leefomgeving. Door erfgoed te verbinden aan sport, cultuur, welzijn en toerisme en recreatie kan het bijdragen aan economische en sociale ontwikkeling. Daarbij maken we de Bossche geschiedenis toegankelijk voor – en samen met – een zo breed mogelijk publiek. Onze aanpak is faciliterend, laagdrempelig, publieksgericht en waar mogelijk digitaal.
150.000 100.000 50.000
Erfgoed is op veel plaatsen in onze gemeente aanwezig: historische gebouwen en cultuurhistorie in de buitenruimte, het archeologisch bodemarchief en landschapselementen, maar ook in de vorm van archiefstukken en archeologische en bouwhistorische collecties en documentatie in onze depots.
0 2017
2019
2021
2023
2025
Aantal unieke bezoekers erfgoedshertogenbosch.nl 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 0 2017
2019
2021
22
2023
2025
Sinds november 2016 is de website erfgoedshertogenbosch.nl online. In 2024 is deze website bezocht door 122.560 unieke bezoekers. In totaal bezochten deze bezoekers de website 220.510 keer. Erfgoed ’sHertogenbosch heeft eind 2024 ongeveer 3.800 volgers op Instagram en 5.200 op Facebook. Op dat moment waren er 1.116 abonnees op de nieuwsbrief. In het erfgoedcentrum in het Groot Tuighuis zijn 20.000 bezoekers geteld in 2024. Dit zijn vooral bezoekers van evenementen en bijeenkomsten (7.500 bezoekers), individuele bezoeken aan de expositie/ArcheoHotspot (5.000) en deelnemers aan trainingen, workshops en vergaderingen (4.000). Ook hebben 1.400 scholieren een bezoek gebracht en zijn er rondleidingen gegeven aan 1.300 bezoekers. Ten slotte hebben 800 mensen gebruik gemaakt van de studiezaal, waar onderzoek kan worden gedaan in het gemeentearchief.
13. Ruimte voor economie en voorzieningen Ambitie We gaan een economisch onderscheidend ’s-Hertogenbosch doorontwikkelen. We staan er economisch goed voor, met sterke bedrijven en veel banen. De werkloosheid en het aantal mensen met een uitkering is laag. Maar de vooruitzichten zijn onzeker als gevolg van een aantal grote ontwikkelingen. We willen vasthouden aan waar onze kracht zit: een sterk MKB, een aantrekkelijke en bourgondische binnenstad en een krachtige uitgangspositie als datastad. We blijven ons ook inzetten voor een sterke economische regio, met een speerpunt op Agrifood.
Aantal arbeidsplaatsen 120.000
Ambitie (111.000)
100.000 80.000 60.000
40.000 20.000 0 2017
2019
2021
2023
2025
’s-Hertogenbosch staat in 2023 wederom op de 3e plaats van de ranglijst voor de economisch best presterende gemeenten (Bureau Louter), na Haarlemmermeer en Rotterdam.
Leegstand detailhandel
20% 15% 10% 5% 0%
We pakken door op de ambitie Toonaangevende Datastad. Dit heeft een sterk economisch accent, maar we vullen dit nadrukkelijk breder in richting het onderwijs en onze rol als overheid.
2017
2019
2021
2023
2025
Aantal toeristische bezoeken 8.000.000
Ambitie (7,3 mln)
6.000.000 4.000.000
2.000.000 0 2017
2019
2021
23
2023
’s-Hertogenbosch heeft een sterk economisch fundament. Er is een aantrekkelijk vestigingsen ondernemersklimaat waarin veel startups en andere bedrijven kunnen floreren. Tussen 2022 en 2023 is het aantal arbeidsplaatsen met 3,0% gestegen tot 116.230. Hiermee is de ambitie voor 2026 al gehaald. De gemeente ’sHertogenbosch staat op de 10e plaats als het gaat om de groei van de werkgelegenheid in de periode 2019-2023 (zie benchmark).
2025
De leegstand van kantoorruimte is 3,8% in 2024. Het leegstandspercentage van alle winkels is begin 2025 3,5%. Dit is onder het landelijk gemiddelde (5,8%). In 2024 is er 20 hectare bedrijventerrein door de gemeente terstond uitgeefbaar. We hebben een goede uitgangspositie op het gebied van bezoek en toerisme. In 2024 waren er 6,1 miljoen toeristische bezoeken. Dit is meer dan in 2023 (5,2 miljoen bezoeken) en nog onder de ambitie voor 2026 (7,3 miljoen bezoeken). In 2024 waren er 287.950 hotelovernachtingen. Dit is boven de gestelde ambitie voor 2026.
Aantal hotelovernachtingen 400.000 300.000
Ambitie (274.000)
200.000
100.000 0 2017
2019
2021
2023
2025
De Bossche data-economie kent een goede basis, met een sterk cluster van data- en ICTbedrijven en kennis- en onderwijsinstellingen. In 2023 zijn er 28.650 werkzame personen in de digitale economie in ’s-Hertogenbosch. Dit zijn personen die voor méér dan 50% van hun werktijd afhankelijk zijn van ICT. Er zijn 1.150 vestigingen in de ICT. De ambitie voor 2026 is 1.250 vestigingen in de ICT. In 2023 zijn er 124 nieuwe ICT-vestigingen. Dit is onder de ambitie van 170 nieuwe vestigingen.
Aantal vestigingen ICT 1.400
Ambitie (1.250)
1.200
1.000 800
600 400 200 0 2017
2019
2021
2023
2025
De ambitie voor 2026 is om 60 actuele datasets gericht op maatschappelijke vraagstukken te publiceren als open data. In 2024 zijn meer dan 100 datasets gepubliceerd, veelal via dashboards zoals ’s-Hertogenbosch in cijfers. Ook zijn er 15 projecten in de labomgevingen (Stadslab, LabXL en Lab Sociaal) met impact op maatschappelijke opgaven. De ambitie voor 2026 is 19 projecten. Bij LabXL zijn er in 2025 15 stagiaires van de opleidingen Toegepaste Psychologie, HRM en ICT. Ten slotte zijn er in 2024 57 studenten met een aan het BOA (Bosch Onderwijsinnovatie Akkoord) gerelateerde activiteit. Dit zijn activiteiten gericht op de thema’s Samen gezond, Duurzaamheid en Den Bosch Datastad.
24
14. Werk en inkomen Ambitie
Netto arbeidsparticipatie 100% 80%
’s-Hertogenbosch is een sterke sociale gemeente met veel werkgelegenheid. Een gemeente waar iedereen volop kansen heeft om mee te doen. Wij vinden dat iedereen de verantwoordelijkheid heeft om mee te doen in onze samenleving, bij voorkeur via betaald werk. Wie dat niet kan, ondersteunen we daarbij of bieden we een uitkering op basis van de Participatiewet. In onze ondersteuning staat de menselijke maat centraal.
60% 40% 20% 0% 2017
2019
2021
2023
2025
Aantal bijstandsuitkeringen (BUIG) 5.000
4.000 3.000
Vertrouwen is het vertrekpunt in ons handelen. Tegelijkertijd mag iedereen er ook op vertrouwen dat we handhavend optreden tegen mensen die misbruik maken van regelingen. In het regionaal werkbedrijf werken we samen met alle regionale partners om iedereen een kans te bieden op de arbeidsmarkt. We maken afspraken met werkgevers om mogelijkheden te ontwikkelen voor iedereen.
Onze gemeente staat er economisch goed voor, met sterke bedrijven en veel banen. In 2024 wonen er in de gemeente ’sHertogenbosch 123.400 mensen van 15 tot 75 jaar. Zij behoren tot de potentiële beroepsbevolking. De netto participatiegraad van 15- tot 75-jarigen is 74,1% (2024). Dit betekent dat circa 74% van de potentiële beroepsbevolking ook daadwerkelijk aan het werk is. Dit is vrij hoog vergeleken met andere gemeenten (zie benchmark).
2.000 1.000 0 2017
2019
2021
25
2023
2025
Gemeenten ontvangen van het Rijk een gebundelde uitkering (BUIG) voor het bekostigen van de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz (levensonderhoud startende ondernemers) en voor de inzet van loonkostensubsidie. Het totaal aantal BUIG-uitkeringen (bijstandsuitkeringen) neemt sinds 2017 af. Eind 2024 gaat het in de gemeente ’sHertogenbosch om 3.166 uitkeringen. De bijstandsdichtheid (zie benchmark) is relatief laag. Ruim een kwart van de inwoners van ’sHertogenbosch met een bijstandsuitkering is aan het werk met ondersteuning van loonkostensubsidie. Dit is meer dan de ambitie die is gesteld voor 2026 (>20%).
15. Gelijke kansen op financiële redzaamheid
% huishoudens met een laag inkomen 20%
Ambitie Als lokale overheid kunnen we armoede niet voorkomen. Wel is het onze ambitie dat alle inwoners van ’s-Hertogenbosch kunnen meedoen in de samenleving, ongeacht hun financiële situatie. Kinderen mogen geen last hebben van de financiële situatie van hun ouders. Inwoners met problematische schulden zijn zo snel mogelijk schulden(zorg)vrij. Armoede en schulden staan nooit op zichzelf. Armoede en schulden kunnen bijvoorbeeld leiden tot eenzaamheid, stress, gezondheidsproblemen, sociale uitsluiting en huiselijk geweld. Maar ook andersom: gezondheidsproblemen, eenzaamheid en sociale uitsluiting kunnen leiden tot armoede en schulden. Om de vicieuze cirkel van armoede en schulden te doorbreken, hanteren we een integrale aanpak tegen armoede en schulden. Door samen te werken, kunnen we actief afgaan op de eerste signalen van (dreigende) financiële problemen. Zo kunnen we er eerder bij zijn, om erger te voorkomen. We bieden inwoners passende hulp, gericht op een duurzame gezonde financiële huishouding.
10%
0% 2017
2019
2021
2023
2025
% minderjarige kinderen dat opgroeit in huishouden met een laag inkomen 20%
Volgens de voorlopige cijfers van 2023 heeft 3,4% van alle huishoudens in ’sHertogenbosch een inkomen onder de lageinkomensgrens. Dat is iets onder het landelijk gemiddelde (3,8%). In hetzelfde jaar heeft 0,9% van de huishoudens een langdurig laag inkomen (landelijk 1,0%). Deze huishoudens leven minstens vier jaar onder de lageinkomensgrens. Er is daarnaast een nieuwe methode ontwikkeld om armoede te meten.3 Volgens de voorlopige cijfers van 2023 leeft 2,9% van de huishoudens in ’s-Hertogenbosch onder de nieuwe armoedegrens. Dit is minder dan in 2022 (3,3%) en ook minder dan landelijk (3,1%).
10%
0%
2017
2019
2021
2023
2025
Volgens de voorlopige cijfers van 2023 groeit 3,8% van de minderjarige kinderen in ’sHertogenbosch op in een huishouden met een laag inkomen. Dit aandeel neemt sinds 2013 af. In 2025 is aan de leden van het inwonerpanel gevraagd of hun financiële situatie hen beperkt om mee te kunnen doen in de maatschappij. De meerderheid (71%) geeft aan hierdoor niet beperkt te worden. 15% wordt nauwelijks beperkt, 11% wordt enigszins beperkt en 3% wordt in het dagelijks leven ernstig beperkt door de eigen financiële situatie. Het aandeel inwoners dat zich enigszins of ernstig beperkt
3
CBS, Nibud en SCP, rapport ‘De nieuwe methode om armoede in Nederland te meten’.
26
voelt door hun financiële situatie is vergelijkbaar met 2023.
% huishoudens met geregistreerde problematische schulden 20%
Stichting Leergeld en Jeugdfonds Sport en Cultuur hebben samen ongeveer 2.630 kinderen bereikt. De stichtingen schatten dat 90% tot de doelgroep van de gemeentelijke subsidie behoort (tot 120% van de geldende bijstandsnorm), dus ongeveer 2.365 kinderen. Afgezet tegenover de totale potentiële doelgroep op basis van voorlopige CBSgegevens van 2023, zit het bereik op 98%. Dit is ruim boven de ambitie van 70%. Volgens de cijfers van januari 2024 heeft 8,5% van alle huishoudens in ’s-Hertogenbosch geregistreerde problematische schulden. Dat is iets meer dan in de afgelopen jaren en minder dan landelijk (8,9%).
10%
0%
2017
15
2019
2021
2023
2025
Gemiddelde doorlooptijd (maanden) tot schuldenvrij zijn
12 9 6 3 0
2017
2019
2021
Tussen 2021 en 2023 nam de gemiddelde doorlooptijd tot schuldenzorgvrij af. In 2024 liep deze weer op tot 11 maanden. Een verklaring hiervoor is het verkorten van de aflosperiode van schuldregelingen per 1 juli 2024, waardoor schuldeisers meer vragen stellen en minder snel voorstellen accepteren. De ambitie is om de gemiddelde doorlooptijd te laten afnemen.
27
2023
2025
Bijlage 1: Benchmarks
28
1 Bestuursorganen en -ondersteuning Opkomst Tweede Kamerverkiezingen (2023) Bron: www.verkiezingsuitslagen.nl
Ede Amersfoort Zwolle Leiden Groningen Alphen aan den Rijn Utrecht Deventer Assen Haarlem Amstelveen Leeuwarden Hilversum Nijmegen Oss Apeldoorn Alkmaar Haarlemmermeer Delft 's-Hertogenbosch Hengelo (O.) Gouda Breda Hoorn Emmen Zoetermeer Venlo Sittard-Geleen Maastricht Enschede Almelo Zaanstad Eindhoven Arnhem Dordrecht Helmond Roosendaal Amsterdam Tilburg Den Haag Lelystad Schiedam Almere Heerlen Rotterdam 0%
20%
29
40%
60%
80% 100%
2 Dienstverlening met een kloppend hart voor de samenleving Geen geschikte benchmark.
30
3 Gezondheid, sociale structuur en maatschappelijke ondersteuning Cliënten met maatwerkvoorziening (Wmo) per 1.000 inwoners (1e half jaar 2024, voorlopige cijfers) Bron: CBS
Enschede Sittard-Geleen Heerlen Maastricht Oss Zwolle Hengelo (O.) Dordrecht Emmen Apeldoorn Assen Roosendaal Venlo Breda Rotterdam Helmond Deventer Tilburg Arnhem Leeuwarden Hoorn Almelo Eindhoven Amsterdam Hilversum Gouda 's-Hertogenbosch Ede Alkmaar Schiedam Amersfoort Nijmegen Delft Groningen Leiden Den Haag Haarlem Zoetermeer Zaanstad Haarlemmermeer Lelystad Utrecht Almere Alphen aan den Rijn Amstelveen 0
20
31
40
60
80
100
4 Veiligheid Aantal misdrijven per 1.000 inwoners in 2024 NB: van alle gemeenten staat ’s-Hertogenbosch op plaats 21.
Bron: Politie, CBS
Amsterdam Rotterdam Eindhoven Schiedam Heerlen Arnhem Den Haag Utrecht Maastricht Nijmegen Groningen Enschede Venlo Breda Haarlem 's-Hertogenbosch Tilburg Leeuwarden Sittard-Geleen Roosendaal Almelo Delft Leiden Zwolle Gouda Dordrecht Alkmaar Helmond Deventer Lelystad Assen Oss Hilversum Hoorn Zaanstad Hengelo (O.) Apeldoorn Zoetermeer Amersfoort Almere Haarlemmermeer Amstelveen Emmen Ede Alphen aan den Rijn 0
20
32
40
60
80
100
5 Cultureel klimaat Ranglijst bereikbare podiumkunsten (2024) Bron: Atlas voor gemeenten 2024
1. Amsterdam 2. Utrecht 3. Den Haag 4. Rotterdam 5. 's-Hertogenbosch 6. Groningen 7.Haarlem 8. Eindhoven 9. Amstelveen 11. Dordrecht 12. Tilburg 13. Nijmegen 14. Leiden 15. Heerlen 16. Enschede 17. Schiedam 18. Maastricht 19. Hengelo (O.) 20. Arnhem 21. Zwolle 22. Alkmaar 23. Amersfoort 24. Delft 25. Haarlemmermeer 26. Leeuwarden 27. Breda 28. Oss 29. Gouda 30. Venlo 31. Roosendaal 32. Sittard-Geleen 33. Deventer 34. Hilversum 35. Zaanstad 37. Zoetermeer 38. Alphen aan den Rijn 40. Helmond 42. Hoorn 44. Ede 45. Apeldoorn 46. Almelo 47. Emmen 49. Lelystad 50. Almere
33
6 Gelijke kansen op talentontwikkeling Aandeel voortijdig schoolverlaters (schooljaar 2023-2024) Bron: DUO
Ede Alphen aan den Rijn Gouda Haarlemmermeer Amersfoort Hilversum Oss Amstelveen Breda Haarlem Utrecht Deventer Delft Apeldoorn Zwolle 's-Hertogenbosch Schiedam Zoetermeer Venlo Assen Almelo Zaanstad Enschede Helmond Leiden Alkmaar Roosendaal Eindhoven Den Haag Hengelo (O.) Leeuwarden Dordrecht Tilburg Emmen Rotterdam Sittard-Geleen Nijmegen Almere Arnhem Amsterdam Groningen Hoorn Lelystad Maastricht Heerlen 0%