4. Ontwerpbestemmingsplan Prins Bernhardplein 17 Nuland bijlagen deel 2

's-Hertogenbosch

OntwerpBestemmingsplan Prins Bernhardplein 17 Nuland bijlagen toelichting deel 2 van 4

's-Hertogenbosch

Bestemmingsplan Prins Bernhardplein 17 Nuland ontwerp

november 2021

2

53

Bijlagen

54

55

Bijlage 3 Akoestisch wegverkeerslawaai

60

onderzoek

61

Bijlage 4 Archeologisch onderzoek

62

63

RAAP-RAPPORT 5089

Plangebied Prins Bernhardplein 17 te Nuland Gemeente 's-Hertogenbosch Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek)

Colofon Titel: Plangebied Prins Bernhardplein 17 te Nuland, gemeente 's-Hertogenbosch; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek) Versie: 06-04-2021 Auteur: drs. E.J.N. Rondags Projectcode gemeente ’s-Hertogenbosch: BNPB-P-2021 Projectcode RAAP: NULBE Bestandsnaam: RAAPrap_5089_NULBE_20210406 Autorisatie: dr. R. Vaessen

ISSN: 0925-6229

RAAP Leeuwenveldseweg 5b

Telefoon: 0294-491 500

1382 LV Weesp

E-mail: raap@raap.nl

Postbus 5069

Website: www.raap.nl

1380 GB Weesp © RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V., 2021 RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V. aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit het gebruik van de resultaten van dit onderzoek o f de toepassing van de adviezen. Er is geen verklaring ontvangen van het bevoegd gezag omtrent goed - of afkeuring van het rapport.

Plangebied Prins Bernhardplein 17 te Nuland, gemeente 's -Hertogenbosch; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronder zoek)

Samenvatting Inleiding In opdracht van Visschers Bouw bv heeft RAAP op 2 april 2021 een archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek uitgevoerd voor het plangebied Prins Bernhardplein 17 te Nuland in de gemeente 's-Hertogenbosch. In het plangebied zal de bestaande bebouwing gesloopt en nieuwbouw gerealiseerd worden.

Resultaten Op basis van het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied hoog en droog is gelegen in een zone met dekzandwelvingen, waar hoge zwarte enkeerdgronden (esdek) voorkomen. Vanwege deze gunstige ligging, is er een hoge archeologische verwachting voor nederzettingen (en bijhorende begravingen ) van landbouwers uit de periode neolithicum t/m volle middeleeuwen. Aangezien het plangebied net buiten de historische kern van Nuland ligt, en een historisch gebruik als bouwland in het begin van de 19 e eeuw (Minuutplan), worden bewoningsresten uit de late middeleeuwen t/m midden nieuwe tijd niet verwacht. Wel kunnen sporen van landinrichting (greppels) en zandwinning aanwezig zijn (zoals ook is gebleken bij archeologische onderzoek in de buurt). In de loop van de tweede helft van de 19 e eeuw verschijnt in het noordoosten van het plangebied (en daarbuiten) een boerderij die in de jaren ’60 van de 20 e eeuw wordt gesloopt voor de bouw van de huidige bebouwing. Resten/verstoringen van deze laat-nieuwetijdse bebouwing, kunnen in het plangebied plaatselijk nog aanwezig zijn. Tijdens het booronderzoek werd de ligging op dekzandwelvingen en het voorkomen van een esdek bevestigd. Het humeuze esdek is maar liefst 0,9 tot 1,15 m dik (met een dunnere uitschieter ter plaatse van boring 5 van 0,75 m).

Hieronder bevindt zich direct de geelbruine C-horizont (dekzand), het voor archeologie relevante niveau. Recente verstoringen werden niet vastgesteld.

Advies Op basis van onderhavig onderzoek blijkt dat in het plangebied nog archeologische resten kunnen voorkomen. Aangezien de toekomstige verstoring van de nieuwbouw (0,8 m –Mv) niet dieper reikt dan de dikte van het esdek (doorgaans 0,9 en 1,15 m dik, en een enkele keer 0,75 m diep), wordt het archeologisch vlak (nagenoeg) niet bedreigd door de voorgenomen bodemingrepen. Indien niet dieper dan 0,8 m –Mv wordt verstoord, adviseert RAAP geen vervolgonderzoek. In dit geval wordt de dubbelbestemming behouden. Indien wel dieper dan 0,8 m –Mv wordt verstoord, dan wordt een vervolgonderzoek in de vorm van een proefsleuvenonderzoek aanbevolen, na het slopen van de huidige bebouwing en alvorens de uitvoering van de nieuwbouw. Voor het uitvoeren van een archeologisch proefsleuvenonderzoek dient er een PVE (Programma van Eisen) opgesteld te worden. Dit PVE moet ter goedkeuring worden voorgelegd aan het bevoegd gezag.

RAAP-rapport 5089 / versie 06-04-2021

[3]

Plangebied Prins Bernhardplein 17 te Nuland, gemeente 's -Hertogenbosch; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronder zoek)

Inhoud Samenvatting ...................................................................................................................................... 3 Inhoud................................................................................................................................................. 4 1 Inleiding ........................................................................................................................................... 5 1.1 Kader .................................................................................................................................................. 5 1.2 Administratieve gegevens ..................................................................................................................... 8 1.3 Doel- en vraagstelling .......................................................................................................................... 8

2 Bureauonderzoek ........................................................................................................................... 10 2.1 Methode ............................................................................................................................................ 10 2.2 Aardkundige situatie .......................................................................................................................... 10 2.3 Archeologische gegevens ................................................................................................................... 13 2.4 Historische situatie ............................................................................................................................ 17 2.5 Huidige situatie .................................................................................................................................. 20 2.6 Toekomstige situatie .......................................................................................................................... 20 2.7 Gespecificeerde archeologische verwachting ...................................................................................... 21

3 Veldonderzoek ............................................................................................................................... 24 3.1 Methode ............................................................................................................................................ 24 3.2 Resultaten ......................................................................................................................................... 24 3.3 Archeologische relevantie .................................................................................................................. 25

4 Conclusies en advies ...................................................................................................................... 26 4.1 Conclusie .......................................................................................................................................... 26 4.2 Advies ............................................................................................................................................... 28 4.3 Tot slot .............................................................................................................................................. 29

Literatuur .......................................................................................................................................... 30 Overzicht van figuren, tabellen, bijlagen en appendices ..................................................................... 31

RAAP-rapport 5089 / versie 06-04-2021

[4]

Plangebied Prins Bernhardplein 17 te Nuland, gemeente 's -Hertogenbosch; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronder zoek)

1 Inleiding 1.1 Kader Aanleiding In opdracht van Visschers Bouw bv heeft RAAP op 2 april 2021 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek) uitgevoerd voor het plangebied Prins Bernhardplein 17 te Nuland in de gemeente 's-Hertogenbosch (figuur 1). In het plangebied zal de bestaande bebouwing gesloopt en nieuwbouw gerealiseerd worden. Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning. Juridisch en beleidskader Het uitgangspunt voor dit onderzoek wordt gevormd door het wettelijk en beleidsmatig kader voor de ruimtelijke ordening en monumentenzorg. De gemeente is de bevoegde overheid die een besluit zal nemen over hoe om te gaan met de eventueel aanwezige archeologis che waarden. Op de archeologische verwachtingskaart van de gemeente ’s -Hertogenbosch ligt het plangebied in een gebied met een hoge archeologische verwachting, direct ten zuiden van de historische kern van Nuland (Gemeente ‘s-Hertogenbosch, 2019; figuur 2). Voor het plangebied geldt dan ook een dubbelbestemming archeologie (bestemmingsplan ‘Kom Nuland’, onherroepelijk 2018-08-20; www.ruimtelijkeplannen.nl).

Voor het noordelijk deel van het plangebied geldt een dubbelbestemming ‘waarde-archeologie 1’ waarbij de voorgeschreven vrijstellingsgrenzen bepaald zijn op een maximaal verstoringsoppervlakte van 50 m² en verstoringsdiepte van 0,5 m –Mv. Voor het zuidelijk deel geldt een ‘waarde-archeologie 2’ met vrijstellingsgrenzen van 100 m² verstoringsoppervlak en 0,5 m –Mv. Deze ondergrenzen zullen worden overschreven bij de nieuwbouw (zie ook §2.6). Een archeologische onderbouwing met betrekking tot de eventuele aanwezigheid van archeologische waarden is daarom verplicht conform het vigerend beleid. Kwaliteitsborging De werkzaamheden zijn uitgevoerd onder certificaat BRL4000, conform artikel 5.4 van de Erfgoedwet. Het onderzoek is uitgevoerd volgens de normen van de archeologische beroepsgroep. De Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA, versie 4.1), beheerd door de Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer (SIKB; www.sikb.nl), is door de minister aangewezen als norm. RAAP is gecertificeerd voor de protocollen 4001 Programma van Eisen, 4002 Bureauonderzoek, 4003 Inventariserend veldonderzoek (landbodems), onderdelen proefsleuven en overig, alsmede 4004 Opgraven (landbodems). Zie bijlage 1 voor de dateringen van de in dit rapport genoemde archeologische perioden.

RAAP-rapport 5089 / versie 06-04-2021

[5]

Plangebied Prins Bernhardplein 17 te Nuland, gemeente 's -Hertogenbosch; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronder zoek)

Figuur 1. Aanduiding plangebied (rode lijn). Inzet: ligging in Nederland (ster).

RAAP-rapport 5089 / versie 06-04-2021

[6]

Plangebied Prins Bernhardplein 17 te Nuland, gemeente 's -Hertogenbosch; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronder zoek)

Figuur 2. Uitsnede archeologische verwachtingskaart gemeente ’s-Hertogenbosch (Gemeente ‘s-Hertogenbosch, 2019).

RAAP-rapport 5089 / versie 06-04-2021

[7]

Plangebied Prins Bernhardplein 17 te Nuland, gemeente 's -Hertogenbosch; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronder zoek)

1.2 Administratieve gegevens Type onderzoek

Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek)

Opdrachtgever

Visschers Bouw bv

Bevoegde overheid

Gemeente 's-Hertogenbosch

Plaats

Nuland

Gemeente

's-Hertogenbosch

Provincie

Noord-Brabant

Centrumcoördinaten (X/Y)

158260/415400

Toponiem

Prins Bernhardplein 17

Kadastrale gegevens

Gemeente Nuland, sectie B, nummer 1988

Oppervlakte plangebied

Circa 1860 m²

Afbakening onderzoeksgebied

Tijdens onderhavig onderzoek is het plangebied inclusief een zone van 500 m rondom het plangebied onderzocht.

Onderzoeksperiode

Maart-april 2021

Uitvoerder

RAAP Zuid

Projectleider

drs. E.J.N. Rondags

Projectmedewerkers

drs. M. Donders & dr. R. Vaessen

Projectcode gemeente ‘s-Hertogenbosch

BNPB-P-2021

Projectcode RAAP

NULBE

ARCHIS-onderzoeksmeldingsnummer

5004377100

Beheer en plaats documentatie

RAAP regio Zuid te Weert en op termijn het Depot van de gemeente ‘s-Hertogenbosch, ARCHIS en E-Depot.

Tabel 1. Administratieve gegevens.

1.3 Doel- en vraagstelling De doelstelling van het archeologisch vooronderzoek is het vaststellen van de archeologische waarde van het terrein, dan wel de archeologische vindplaats. Daartoe wordt informatie verzameld over bekende en verwachte archeologische resten teneinde een gespecific eerde archeologische verwachting op te stellen. Hiertoe is een aantal onderzoeksvragen geformuleerd: - Hoe ziet de geo(morfo)logische en/of bodemkundige opbouw van het plangebied eruit? - Welke gegevens met betrekking tot archeologische complexen in en rond h et plangebied zijn reeds bekend? - Wat was het historisch landgebruik van het plangebied en wat is het landgebruik nu en wat is de invloed daarvan op de (verwachte) archeologie en (bodem)gaafheid? - Wat is de gespecificeerde verwachting ten aanzien van nog on bekende archeologische waarden in het gebied? En wat zijn hiervan de prospectiekenmerken? - Komt de geo(morfo)logische en/of bodemkundige opbouw in het plangebied overeen met hetgeen op basis van het bureauonderzoek verwacht werd?

RAAP-rapport 5089 / versie 06-04-2021

[8]

Plangebied Prins Bernhardplein 17 te Nuland, gemeente 's -Hertogenbosch; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronder zoek)

- Dient op basis van de resultaten van het veldonderzoek de gespecificeerde archeologische verwachting te worden bijgesteld? - Waar en op welke diepte bevinden zich de archeologisch interessante lagen? - Is de bodemopbouw in het plangebied zodanig (intact) dat archeologisch vervolgonderzo ek zinvol is? - Zijn er aanwijzingen voor (grotere) archeologische nederzettingen? - Kan het archeologisch relevante niveau gewaardeerd worden? Zo ja, wat is de waardering en zo nee, welke informatie is nodig om tot een waardering te komen? Algemeen - Wat is de invloed van de toekomstige inrichting op eventuele archeologische resten? - Op welke wijze kan bij de planvorming met archeologische resten worden omgegaan? - Met de inzet van welke zoekmethoden kunnen de verwachte archeologische resten systematisch opgespoord worden (zoeksleuven, booronderzoek, veldkartering, geofysisch etc.)?

RAAP-rapport 5089 / versie 06-04-2021

[9]

Plangebied Prins Bernhardplein 17 te Nuland, gemeente 's -Hertogenbosch; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronder zoek)

2 Bureauonderzoek 2.1 Methode Het bureauonderzoek dient ervoor om – op basis van verschillende bronnen – inzicht te krijgen in de genese van het landschap, de bodemopbouw en de sporen die he t menselijk gebruik in de loop van de tijd heeft achtergelaten. Met behulp van deze gegevens wordt een gespecificeerde archeologische verwachting opgesteld. Naast de conform de KNA verplichte bronnen is door de gebiedsexperts van RAAP een beredeneerde keuze gemaakt uit betrouwbare bronnen die voor de archeologische verwachting relevante informatie bevatten (zie bijlage 2 voor de motivering). Daarvoor is gebruik gemaakt van de landelijk en voor RAAP digitaal beschikbare archieven. Voor de beschrijving van d e historische situatie is gebruik gemaakt van hiervoor relevante informatiedragers. Voor de actuele metadata van de verzamelde gegevens (gemeente, plaats, etc.) wordt verwezen naar het van toepassing zijnde data -archief.

2.2 Aardkundige situatie Geologische situatie (Weerts e.a., 2006)

Ter plaatse van het plangebied bestaat de bodem uit fluvioperiglaciale afzettingen (leem en zand) met een zanddek. Het dekzand is tijdens het Weichselien afgezet door wind. Het gaat hierbij om de Formatie van Boxtel met een dek van het Laagpakket van Wierden aan de oppervlakte (Bx6).

Geomorfologische situatie (Koomen & Maas, 2004)

Niet gekarteerd. Op basis van extrapolatie kan afgeleid worden dat het plangebied waarschijnlijk in een zone met dekzandwelvingen ligt.

Ouderdom geomorfologische structuur

Het dekzand is van laat-pleistocene ouderdom (laatste ijstijd).

Bodemkundige situatie (Stiboka, 1984)

Niet gekarteerd. Op basis van extrapolatie kan afgeleid worden dat in het plangebied hoge zwarte enkeerdgronden voorkomen, gevormd in leemarm en zwak lemig fijn zand (zEZ21). Enkeerdgronden zijn oude landbouwgronden. Door langdurige bemesting, vaak al vanaf de late middeleeuwen, is er een dikke humushoudende bovenlaag ontstaan van minimaal 50 cm dik (esdek). Vaak zijn onder het esdek nog restanten van de oorspronkelijke podzolgrond te herkennen. Podzolgronden zijn bodems met een duidelijke profielopbouw, met van boven naar beneden: een donkerbruin gekleurde humeuze bovengrond (A-horizont), (licht)grijze uitspoelingslaag (E-horizont), grijsbruine tot bruine inspoelingslaag (B-horizont) en geelgrijs moedermateriaal (C-horizont). Resten van een podzol werden ook bij archeologische onderzoeken in de directe omgeving van het plangebied aangetroffen (zie tabel 4). Ten westen van het plangebied komen duinvaaggronden voor. De aanwezigheid van een (dunne) laag stuifzand kan niet worden uitgesloten. De aanwezigheid van stuifzand zal blijken tijdens het booronderzoek. Naar verwachting bevindt deze zich dan direct onder of in de basis van het es dek.

Verwachte diepteligging van archeologisch relevante lagen

Archeologische sporen ouder tot en met de late middeleeuwen zijn aanwezig onder het esdek, in de top van het dekzand. Jongere sporen (nieuwe tijd) kunnen al in het esdek aanwezig zijn.

Tabel 2. Overzicht van geologische, geomorfologische en bodemkundige kenmerken van het plangebied en de directe omgeving.

RAAP-rapport 5089 / versie 06-04-2021

[10]