250414 Discussienotitie Toekomstvisie Afvalstoffendienst

Discussienotitie Registratienummer

17709079

Commissievergadering

Commissie Bedrijvigheid / 14 april 2025

Onderwerp

Discussienotitie Toekomstvisie Afvalstoffendienst 2030

Bestuurlijke boodschap Naast een solide basis voor de Afvalstoffendienst ’s-Hertogenbosch met het integraal verbeterplan ‘Blik naar voren’, ontwikkelt het college ook een toekomstvisie voor de Afvalstoffendienst. Deze visie heeft als doel te komen tot een toekomstbestendige organisatie met duidelijkheid over het perspectief van regionale samenwerking in de toekomst.

Aanleiding nog op te stellen raadsvoorstel Bij deze discussienotitie deelt het college met u de aangekondigde toekomstverkenning van de Afvalstoffendienst ‘sHertogenbosch. Deze verkenning bevat tevens een advies in de vorm van een routekaart richting een toekomstbestendige organisatie. Met deze notitie wil het college u raadplegen over de bepalende keuzes voor de toekomstvisie en de koers van de Afvalstoffendienst op de lange termijn. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Zoals beloofd in de collegebrief van 29 oktober 2024 over de openstaande moties bij de Afvalstoffendienst, deelt het college in het eerste kwartaal van 2025 de toegezegde toekomstverkenning. Met dit onderzoek beschouwt het college ook de motie van 4 juni 2024 over ‘Herziening en verbetering van de Afvalstoffendienst ’s-Hertogenbosch’ als afgedaan. In het kader van zorgvuldigheid, niet alleen naar de gemeentelijke organisatie maar ook naar de gemeentelijke positie in regio, heeft een extern adviesbureau het college in deze verkenning ondersteund. Zij hebben voortgeborduurd op een eerste ambtelijke verkenning en op diepgaandere wijze de benodigde informatie verzameld. Daarnaast heeft dit bureau een advies geformuleerd. Met deze basis behoeft de toekomst van onze gemeentelijke Afvalstoffendienst een discussie in de commissie om de lijnen voor de lange termijn uit te zetten. Toelichting werkwijze Met deze discussienotitie leggen we een aantal keuzes en vragen voor die bepalend kunnen zijn voor de toekomstige koers van de Afvalstoffendienst. We vragen u in de raadscommissie hierover van gedachten te wisselen. Met de oogst van de discussie kan het college de toekomstvisie completeren en het bijbehorende proces verder uitwerken.

De effecten hiervan (waaronder financieel) en eventuele aanvullende keuzes, bijvoorbeeld als het gaat om beleidsontwikkeling of een aanpassing van de governance, bespreken we in een latere fase met uw raad. Probleemstelling Welke ontwikkelingen spelen er op het gebied van afval? Wat betekent dat voor de toekomstige taakinvulling en bijbehorende organisatie van de Afvalstoffendienst? De toekomstverkenning biedt perspectieven om tot een nieuwe stip op de horizon te komen. Wat houdt die stip in? En wat zijn dan die perspectieven? Wat is de positionering van de Afvalstoffendienst op de lange termijn en in de regio? Kortom: de Afvalstoffendienst en de gemeente ’s-Hertogenbosch staan voor strategische keuzes. Dat leidt tot de volgende kernvraag: www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Hoe positioneert de Afvalstoffendienst zich om een robuuste, efficiënte en toekomstbestendige organisatie te blijven? De belangrijkste te maken keuzes hebben betrekking op: • Regionale samenwerking • Mate van verzelfstandiging van de Afvalstoffendienst • Verbreding en verdieping van takenpakket • Juridische structuur Afbakening: • Met de toekomstverkenning kijken we over de huidige periode van het verder op orde brengen van de organisatie heen. Een Afvalstoffendienst die op orde is wordt (juist) als uitgangspunt genomen. • Hoewel in de toekomstverkenning wordt geraakt aan de inhoudelijke visie op afvalinzameling, maakt dat geen onderdeel uit van de verkenning. Een discussienotitie over de uitgangspunten voor een toekomstig afvalbeleid wordt voor de zomer van 2025 aangeboden. Wel wordt in de verkenning bekeken hoe de Afvalstoffendienst beleidsonderzoek en -ontwikkeling kan ondersteunen en flexibel kan inspelen op toekomstige beleidswijzigingen.

Relevante besluitgeschiedenis • • •

Motie ‘Herziening en verbetering van de Afvalstoffendienst ’s-Hertogenbosch’, d.d. 4 juni 2024. Raadsinformatiebrief Stand van zaken bij de Afvalstoffendienst, d.d. 20 augustus 2024. Brief aan de Raad over openstaande moties Afvalstoffendienst, d.d. 29 oktober 2024.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Vragen aan de raadscommissie 1. Deelt de commissie de mening van het college dat de afvalinzameling van huishoudelijk afval in publieke handen moet blijven? 2. Hoe ziet de commissie de gewenste breedte van het takenpakket van de Afvalstoffendienst? 3. Deelt de commissie de mening van het college dat regionale gemeentelijke samenwerking bedrijfsmatig gezien noodzakelijk is, maar ook wenselijk wanneer je de circulaire (grondstoffen)economie wil versterken? Afwegingen en/ of scenario’s Onderstaande afwegingen, kanttekeningen en risico’s overlappen soms als het gaat om bij welke van bovenstaande vragen ze horen. Daarom zijn ze niet gekoppeld aan een vraag, maar staan ze opgesomd in de meest logische volgorde. 1.

Steeds meer publieke afvalbedrijven en minder mogelijkheden op de markt De afgelopen 20-25 jaar nam het aantal publieke afvalbedrijven (samenwerkingsverbanden) toe, terwijl solitaire gemeentelijke diensten en marktuitbesteding afnamen. Gemeenten stellen steeds meer eisen aan de inzamelorganisatie in hun gemeente. Gemeenten verlangen dat de betrokken inzamelorganisatie proactief meedenkt en meewerkt aan de gemeentelijke ambities en doelen: van afval naar grondstof. Ook wensen gemeenten flexibiliteit om de gewenste beleidsmaatregelen uit te voeren. Hierdoor is het aantal publieke samenwerkingsverbanden sterk gegroeid, dus het wiel hoeft niet opnieuw uitgevonden te worden. Daarnaast hebben marktpartijen steeds minder interesse in uitsluitend logistieke dienstverlening voor huishoudens, want zij zien vooral de winst in de te verwerken grondstoffen. Ook dit stimuleert de groei van publieke afvalbedrijven.

2.

Strategische keuze is nodig voor de inzameling van bedrijfsafval Willen we dat er een duidelijke maatschappelijke meerwaarde moet zijn bij de inzameling van bedrijfsafval? Denk daarbij aan alleen inzamelen bij bepaalde instellingen zoals scholen en verenigingen. Of de Afvalstoffendienst als belangrijke inzamelaar in de binnenstad om de druk op de openbare ruimte te verlichten (voorkomen vrachtverkeer). www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Of het faciliteren in betere afvalscheiding bij de Bossche bedrijven. Hoe moet de bedrijfsinzameling eruit zien? Door een strategische keuze te maken kan de Afvalstoffendienst deze tak meer toekomstbestendig maken; met een balans tussen efficiëntie, maatschappelijke impact en financiële haalbaarheid. 3.

Specialistische taak Klein Chemisch Afval (KCA) essentieel - ook in samenwerking met Midwaste partners Gezien de maatschappelijke noodzaak, de milieueisen en de beperkte alternatieven, is het sterk aan te raden om de inzameling, transport en overslag van KCA als taak te behouden. Dit geeft grip op gevaarlijke afvalstromen binnen het publieke domein en biedt bescherming van milieu en volksgezondheid door strikte naleving van regelgeving. Daarbij leidt de aanwezigheid van de Afvalstoffendienst op dit werkveld tot een gezonde marktbalans. Door de schaalgrootte en enigszins gewaarborgde continuïteit (Midwaste-partners maken gebruik van deze dienst) is sprake van een efficiënte, duurzame en veilige verwerking van KCA.

4.

Er is een begin van breed draagvlak in de regio voor intergemeentelijke samenwerking Uit gesprekken met de portefeuillehouders van regiogemeenten blijkt dat er een begin is van breed draagvlak voor een intensivering van de samenwerking en eventueel voor deelneming in een gezamenlijke organisatie. Dit verschilt per gemeente, zo is te lezen in het adviesrapport. Daarbij geldt als voorwaarde dat gelijkwaardigheid tussen gemeenten is gewaarborgd. Het uitgangspunt blijft dat elke gemeente haar eigen afval- en grondstoffenbeleid bepaalt.

5.

Via inzameling bij regiogemeenten behalen we noodzakelijke schaalgrootte Schaalgrootte in de zin van het aantal huisaansluitingen is cruciaal voor de continuïteit van de Afvalstoffendienst. Het continueren van de dienstverlening aan regiogemeenten is daarom gewenst. De huidige schaal van gemeente ’sHertogenbosch en de regiogemeenten samen is optimaal. Dienstverlening aan en samenwerking met regiogemeenten biedt niet alleen operationele voordelen, maar versterkt ook de financiële stabiliteit en innovatiekracht.

6.

Door samen te werken spreiden we (financiële) risico’s Regionale samenwerking in een gezamenlijke organisatie zorgt voor een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

lusten en lasten. Op dit moment heeft de gemeente ‘s-Hertogenbosch geïnvesteerd in faciliteiten, materieel en personeel voor de dienstverlening aan regiogemeenten. Dit brengt een financiële verantwoordelijkheid met zich mee, waarbij onzekerheden, zoals fluctuaties in contracten of investeringsbehoeften, grotendeels bij ons liggen. In een regionale samenwerking kunnen risico’s en toekomstige investeringen in verduurzaming, bijvoorbeeld voor emissievrije voertuigen, geavanceerde ICT-systemen en circulaire faciliteiten samen gedragen worden. 7.

Afvalstoffendienst als kennispartner in de regio ‘s-Hertogenbosch, als grootste gemeente in de regio Noordoost-Brabant, kan een duidelijke rol spelen in de organisatie en coördinatie van intergemeentelijke samenwerking op afvalgebied en in de totstandkoming van een regionale circulaire (grondstoffen-)economie. Door de Afvalstoffendienst een kennisrol te laten vervullen en samenwerking hierop in de regio te faciliteren, benutten de regiogemeenten de praktische uitvoeringskennis van de Afvalstoffendienst in haar beleidsvorming en wordt de kennisstructuur regionaal versterkt, wat leidt tot doeltreffender beleid op afvalreductie, recycling en circulaire economie.

8.

Door gemeentelijke samenwerking te faciliteren blijft circulariteit niet alleen een ambitie De Afvalstoffendienst kan meer zijn dan alleen een uitvoeringsorganisatie en een bredere rol vervullen op het gebied van afval- en grondstoffenbeleid en circulariteit in de regio. Door samenwerking ontstaat een daadkrachtige (onderhandelings-)positie voor ketensamenwerking met bedrijven en instellingen in de circulaire economie.

9.

Eigen ondersteunende functies die beter passen bij een uitvoeringsorganisatie De bedrijfsvoering van een inzamelorganisatie vereist een specifieke ondersteuningsstructuur, zoals bepaalde ICT. Als verzelfstandigde organisatie kan de Afvalstoffendienst de benodigde ondersteuningsstructuur directer (zelfstandig) organiseren. Dit verhoogt de slagkracht en maakt het mogelijk snel in te spelen op marktontwikkelingen en wettelijke vereisten.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

10. Overheids-NV en Gemeenschappelijke Regeling meest gangbare verzelfstandigde juridische structuren Een meer verzelfstandigde publieke uitvoeringsorganisatie biedt een fundament voor versterking en verbreding van de regionale samenwerking. In het adviesrapport worden de modellen vergeleken aan de hand van de belangrijkste criteria. Een gemeenschappelijke regeling (GR) of vennootschap (BV/NV) zijn de meest relevante – en ook in de praktijk beproefde – juridische structuren. Zakelijk gezien biedt een vennootschap een betere basis voor samenwerking. De geraadpleegde gemeenten hebben een lichte voorkeur voor een GR omdat daarmee goede mogelijkheden worden geboden elkaar op bestuurlijk en ambtelijk niveau te vinden en de samenwerking te intensiveren. Een vennootschap is wel bespreekbaar. Een aantal gemeenten staat hier neutraal tegenover.

Kanttekeningen en risico’s 1.

Voorwaarde voor herpositionering is dat de Afvalstoffendienst op orde is Met de toekomstvisie kijken we over de huidige periode van het verder op orde brengen van de organisatie heen. Dit proces van verder op orde brengen heeft vorm gekregen in ‘Blik naar voren’, het integraal verbeterplan. Parallel aan dit proces kunnen de banden in de regio worden aangehaald of de mogelijkheden/bereidheid van een verzelfstandiging nader worden onderzocht.

2.

Inzameling bedrijfsafval brengt zuiverheid organisatieprofiel in gevaar Naast de financiële en maatschappelijke meerwaarde van de inzameling van bedrijfsafval, brengt deze ook lusten en lasten met zich mee. Veel publieke afvalbedrijven zijn in de afgelopen jaren grotendeels of geheel gestopt met de inzameling van bedrijfsafval vanwege financiële, juridische en operationele redenen. Een aantal heeft er daarom voor gekozen om de commerciële activiteiten in een aparte vennootschap onder te brengen.

3.

Andere gemeenten moeten ook hun keuze maken Een keuze voor een regionaal samenwerkingsverband kan uiteraard niet solitair door gemeente ’s-Hertogenbosch www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

worden gemaakt. Uiteindelijk moet elke deelnemende gemeente (autonoom) een besluit tot deelneming in een gemeenschappelijke regeling of op te richten vennootschap. Eerst komen tot een regionale intentieovereenkomst met een ‘coalition of the willing’ helpt bij het verder inrichten van het samen te doorlopen proces. 4.

Alleen inzamelen in ’s-Hertogenbosch leidt tot beperkingen en verhoogde risico’s Zonder samenwerking met regiogemeenten dragen we zelf alle financiële en operationele risico’s. De schaal met alleen gemeente ’s-Hertogenbosch is wel werkbaar, maar leidt tot beperkingen en schaalnadelen (op het gebied van flexibiliteit, diversiteit diensten en materieel, eigen garage, et cetera). Daarnaast is het zeer de vraag of een eigen dienst alleen voor ’s-Hertogenbosch voldoende is om de kansen en uitdagingen in de toekomst het hoofd te bieden.

5.

Personele aspecten verzelfstandiging De keuze tussen een gemeentelijke dienst of een zelfstandige organisatie beïnvloedt arbeidsvoorwaarden (en werkcultuur). Binnen de gemeente of met een gemeenschappelijke regeling blijven medewerkers in principe onder de cao Gemeenten. Bij verzelfstandiging (bijvoorbeeld in de vorm van een vennootschap) vallen de medewerkers meestal onder de sector cao Grondstoffen, Energie en Omgeving. De arbeidsvoorwaarden in beide cao’s zijn redelijk vergelijkbaar.

6.

Draagkracht van locatie Treurenburg De huidige locatie heeft een groot aantal pluspunten waaronder de combinatie van functies op het terrein en de aanwezigheid van elektriciteitsaansluiting met voldoende netcapaciteit voor elektrificatie van het wagenpark. Wel is er beperkte uitbreidingsmogelijkheid voor eventuele (circulaire) activiteiten voor een verdere de strategische positionering, indien dit in de toekomstvisie opgenomen wordt. Hiervoor zullen aanpassingen nodig zijn aan de huidige locatie, of er moet worden gekeken naar decentrale locaties en samenwerking met andere uitvoeringsorganisaties in de omgeving zoals in Boxtel en Oss.

Hoogachtend, www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen 1. 2.

Toekomstvisie Afvalstofstoffendienst 2030, adviesrapport IPR Normag, maart 2025 (ambtelijke) Verkenning toekomst Afvalstoffendienst gemeente ’s-Hertogenbosch, augustus 2024

Registratienummer Commissie Portefeuillehouder Sector/Afdeling Inlichtingen

17709079 Commissie Bedrijvigheid 14 april 2025 R.J.J. Geers SB / AFV/ M. Olde Engberink m.oldeengberink@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704