240514 raadsvoorstel Energiebijdrage Sportiom

Raadsvoorstel Registratienummer Raadsvergadering

16048956 14 mei 2024

Onderwerp

Energie compensatiebijdrage Sportiom We willen Sportiom open en betaalbaar houden voor alle inwoners van onze gemeente. Per 1 januari 2024 ziet de exploitant van Sportiom zich geconfronteerd met een structureel hogere energierekening. Door deze kostenstijging deels te compenseren kunnen we voorkomen dat de tarieven voor onze inwoners te veel stijgen en zorgen we dat het exploiteren van Sportiom financieel haalbaar blijft.

Voorgesteld besluit Het college van Burgemeester en Wethouders stelt de gemeenteraad voor het volgende te besluiten: 1.

Een jaarlijkse energiebijdrage te verstrekken aan Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V. van maximaal € 630.000,per jaar ter compensatie van hogere energiekosten, waarbij de bijdrage lager wordt vastgesteld als de energietarieven dalen en/of vanuit het Rijk energiesteun wordt verleend, en de financiële consequenties te www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

verwerken in de actualisatie van de begroting 2024.

Aanleiding Gestegen energieprijzen brengen de exploiteerbaarheid van Sportiom in gevaar. Sportiom is in 1998 geopend en bestaat uit sportonderdelen (sporthal, sportijsbaan en 2 zwembassins) en recreatieonderdelen (subtropisch zwembassin Aqua Fun, fitness, wellness, bowling, indoorgolf en instructieruimten). Daarnaast is er ondersteunende horeca. De grond en het pand zijn eigendom van onze gemeente en Sportiom wordt gehuurd en geëxploiteerd door Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V.. De gemeente betaalt het jaarlijks eigenaarsonderhoud. Sportiom is voor onze stad een belangrijke en essentiële voorziening voor de uitvoering van ons gemeentelijk sport- en recreatiebeleid. Vele verenigingen maken er gebruik van en daarnaast onze inwoners voor groeps- en individuele activiteiten. Jaarlijks bezoeken circa 800.000 mensen uit onze gemeente en regiogemeenten Sportiom. Sportiom verbruikt veel gas en elektra. Jaarlijks gaat het om circa 750.000 m3 gas en 5.000.000 kWh elektra. De oorlog in Oekraïne en de wereldwijde stijging in de vraag naar energie, heeft de energieprijzen sterk doen stijgen. Vanuit het Rijk en via initiatieven in onze eigen gemeente, zijn inwoners en bedrijven ondersteund via energiebesparende maatregelen en financiële bijdragen.

Zo hebben inwoners met een lager inkomen een energietoeslag ontvangen, zijn bedrijven geholpen met energiebesparende maatregelen en tijdelijke compensatieregelingen en heeft het Bossche Bespaarteam inzet geleverd om minder energie te verbruiken en zo kosten te besparen. Deze maatregelen bieden voor de exploitatie van Sportiom, waarbij energiekosten een substantiële component zijn, geen structurele oplossing.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

De exploitant Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V. beschikte tot eind 2023 over een vast energiecontract met nog relatief lage energietarieven. Vanaf 1 januari 2024 moet de exploitant energie inkopen tegen de actuele energietarieven. De exploitant ziet zich daardoor vanaf 1 januari 2024 geconfronteerd met naar verwachting ruim € 900.000 per jaar aan hogere energiekosten. Begin december 2023 hebben wij een verzoek ontvangen van Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V. om een substantiële financiële bijdrage ter compensatie van de gestegen energiekosten van Sportiom. Zij stelt nadrukkelijk dat zonder gemeentelijke bijdrage ter compensatie van de hogere energiekosten de exploitatie van Sportiom blijvend verliesgevend is en een duurzame voortzetting van de exploitatie van Sportiom onmogelijk is. De continuïteit van Sportiom als belangrijke sport- en leisurevoorziening voor het onderwijs, onze verenigingen en inwoners komt daarmee in het geding. De gemeente ’s-Hertogenbosch heeft in 2018 met Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V., na een intensief en competitief aanbestedingstraject, een risicodragend exploitatiecontract afgesloten met een looptijd van 20 jaar. Op basis van dat contract zijn wij van mening dat in juridische zin de stijging van energieprijzen onderdeel is van het ondernemersrisico dat Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V. is aangegaan bij het tekenen van deze overeenkomst.

Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V. is van mening dat de omvang van de actuele prijsstijging boven het normale ondernemersrisico uitstijgt. In heel Nederland zijn zwembaden en ijsbanen geconfronteerd met de hogere exploitatielasten als gevolg van de gestegen energieprijzen. Tot en met 2023 zijn gemeenten en exploitanten van zwembaden en schaatsbanen (deels) geholpen door landelijke regelingen bij het opvangen van deze hogere kosten. Veel gemeenten hebben ondertussen de exploitatiebijdrage aan zwem- en schaatsaccommodaties al verhoogd om sluiting te voorkomen en gebruik betaalbaar te houden.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Beoogd doel We willen dat Sportiom open en betaalbaar blijft voor alle inwoners in onze gemeente. Sportiom is voor onze stad een belangrijke en essentiële voorziening voor de uitvoering van ons gemeentelijk sport- en recreatiebeleid. Vele verenigingen maken er gebruik van en daarnaast onze inwoners voor groeps- en individuele activiteiten. Jaarlijks bezoeken circa 800.000 mensen uit onze gemeente en regiogemeenten Sportiom. We vinden het van groot belang om deze voorziening open te houden. Energie maakt een groot deel uit van de exploitatiekosten van Sportiom. Een grote stijging van de energiekosten heeft direct invloed op het exploitatieresultaat van Sportiom. Hoewel contractueel Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V. Sportiom tot aan 2038 risicodragend exploiteert, is daarmee niet 100% geborgd dat Sportiom ook gedurende de gehele contractperiode door Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V. geëxploiteerd blijft. Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V. is een bedrijf dat perspectief nodig heeft op een gezonde bedrijfsvoering. Zonder dat perspectief gaat de onderneming failliet en zal de exploitatie van Sportiom stilvallen. Een belangrijk deel van het aanbod van Sportiom is ‘maatschappelijk’ zoals het beschikbaar stellen van sportruimte aan sportverenigingen en het onderwijs, het bieden van vrije schaats- en zwemmogelijkheden aan individuele burgers en het verzorgen van zwemlessen.

Daarnaast biedt Sportiom ook meer commerciële activiteiten aan zoals kinderfeestjes, wellness, fitness, bowling, midgetgolf, bedrijfsfeesten en vergaderingen. De tarieven van de maatschappelijke activiteiten zoals de verhuur van sportruimte aan sportverenigingen worden door uw raad bepaald, de tarieven van het onderwijs door het Rijk. De andere tarieven kan Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V. zelf bepalen. We willen dat Sportiom betaalbaar blijft en dat de tarieven van de maatschappelijke activiteiten gelijke tred blijven houden met onze andere gemeentelijke voorzieningen. Hoewel de tarieven voor zwemlessen en Aquafun wel vrij zijn vinden we het belangrijk om ook deze onderdelen betaalbaar te houden. De betaalbaarheid van deze onderdelen is ook bij de aanbesteding als randvoorwaarde gesteld. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Relevante besluitgeschiedenis 

 



Raadsvoorstel d.d. 7 maart 2017: Vaststellen van de inhoudelijke, procesmatige en financiële uitgangspunten bij de aanbesteding van de nieuwe exploitatie periode Sportiom 2019 tot en met 2038: Raadsvoorstel (raadsinformatie.nl) Collegevoorstel d.d. 21 augustus 2018: Resultaat aanbesteding exploitatie Sportiom B&W voorstel (raadsinformatie.nl) Uit de Actualisatie Begroting 2019 d.d. 5 juni 2019: “In 2018 heeft de aanbesteding plaatsgevonden van de exploitatie van het Sportiom voor de jaren 2019 t/m 2038. Door de (financieel) gunstige aanbesteding vallen middelen vrij in de begroting. Bij de vaststelling van de begroting 2019 en meerjarenraming 2020-2022 werd uitgegaan van een bedrag van € 500.000 in 2019 en structureel € 800.000 vanaf 2020. Op basis van de meerjaren prognose 2019-2038 (van met name benodigde vervangingsinvesteringen) en na afwikkeling van het contract met de vorige exploitant wordt het structurele voordeel nu ingeschat op € 1.200.000.” Raadsvoorstel Actualisatie 2019 (raadsinformatie.nl) Voorjaarsnota 2024 d.d. 6 juni 2023 “Uit de actualisatie van de meerjarige planning van het onderhoud Sportiom blijkt een stijging van de storting in de voorziening groot onderhoud van structureel € 173.000 noodzakelijk. New Bijlage 2 Actualisatie begroting 2023.xlsx (raadsinformatie.nl)

Argumenten

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

1. De grote kostenstijging is niet op te vangen door kostenbesparingen en tariefsverhogingen. Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V. ziet zich vanaf 1 januari 2024 geconfronteerd met een energierekening die naar verwachting ruim € 900.000 per jaar hoger ligt dan de jaren daarvoor. Vanaf december 2023 zijn we met de exploitant in gesprek en hebben zij ons inzicht gegeven in wat dit betekent voor de exploitatie van Sportiom. De conclusie is dat deze grote kostenstijging niet op te vangen is door kostenbesparingen en tariefsverhogingen, zeker gezien de scherpe aanbesteding. Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V. is niet vrij om de tarieven van de maatschappelijke onderdelen van Sportiom zelf te bepalen. De exploitatie van Sportiom is risicodragend, maar de tarieven voor het sportgebruik (verenigingen) worden vastgesteld door de gemeenteraad en voor het onderwijs door het Rijk. Dit maakt dat de exploitant de kostenstijging maar beperkt kan doorberekenen aan de klant/gebruiker, terwijl de kostenstijging waarmee de exploitant nu geconfronteerd wordt juist vraagt om exorbitante verhoging van de tarieven. Een dergelijke verhoging van de tarieven vinden we ook niet wenselijk. 2. Het energieverbruik en daarmee de kosten kunnen slechts beperkt worden teruggedrongen. Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V. neemt alle duurzaamheidsmaatregelen met een terugverdientijd van minder dan 15 jaar.

Dit zijn ze contractueel verplicht. In de komende drie jaar wordt nog een aantal grotere en kleinere maatregelen uitgevoerd (in combinatie met het dan gepland eigenaarsonderhoud). De besparing die dit oplevert in het verbruik en de kosten zijn voor Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V. nodig om de daarvoor benodigde investeringen te dekken. Verdere verduurzaming is niet mogelijk en/of heeft geen zin. Sportiom kent gebouw- en installatietechnische beperkingen die grenzen stellen aan het ingrijpend verduurzamen van het complex. De investeringen zouden gigantisch zijn, terwijl het nauwelijks iets oplevert. 3. Nieuwbouw, waarbij energieverbruik en energiekosten wel substantieel kunnen worden teruggedrongen, is op korte termijn niet mogelijk. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Met de technische mogelijkheden van deze tijd kan bij nieuwbouw het gasverbruik worden gereduceerd tot 0 en het elektraverbruik nog substantieel worden teruggedrongen ten opzichte van de huidige situatie. Sportiom is onderdeel van fase 2 van de gebiedsontwikkeling ‘Station Oost en omgeving’. Vervroegde nieuwbouw van Sportiom (eerder dan 2039) kan bij blijvende hoge energieprijzen een passende businesscase zijn. We starten daarom met de verkenning naar toekomstige scenario's voor het Sportiom. Realisatie van nieuwbouw is echter een proces van vele jaren en biedt zo geen oplossing voor de huidige situatie. 4. Voorlopig is een bijdrage aan de energiekostenstijging de enige mogelijkheid om Sportiom open en betaalbaar te houden. Niets doen brengt de continuïteit van de exploitatie van Sportiom direct in gevaar. Er is in de exploitatie geen ruimte voor kostenbesparingen en tariefstijgingen zijn enerzijds beperkt mogelijk (vanuit gemeente en Rijk) en anderzijds onwenselijk in de mate waarin dat dan nodig is. Verduurzaming is slechts beperkt mogelijk. De besparing die daarmee wordt behaald is nodig ter dekking van de investeringslasten. Versnelde nieuwbouw is interessant, maar is geen oplossing voor de komende jaren. Het college kiest daarom voor het scenario van een financiële bijdrage.

We stellen voor financieel bij te dragen aan de stijging van de energiekosten van de maatschappelijke onderdelen (sport en onderwijs), de zwemlessen en voor 50% aan Aquafun. Dit is ongeveer 70% van de totale energiekostenstijging. Voor de andere 50% van Aquafun en de overige (commerciële) onderdelen blijft het contractueel vastgelegde ondernemingsrisico en de verantwoordelijkheid van Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V. onveranderd in stand. Dit voorstel is bereikt na onderhandelingen door een multidisciplinair team van inhoudelijk, juridisch en financiële medewerkers. Met de huidige energietarieven nemen de energiekosten in 2024 met ruim € 900.000 toe ten opzichte van 2023. Een eerste ‘normale’ indexering van de energiekosten 2023 van álle onderdelen is toegerekend aan de exploitant. Daar bovenop is de stijging van de energiekosten van de commerciële onderdelen en 50% van Aquafun voor de exploitant. De gemeente draagt dan voor maximaal € 630.000 per jaar bij. Deze maximale bijdrage wordt jaarlijks geïndexeerd met de gemeentelijke prijsindex. Als de energietarieven dalen en/of er nog energiesteun van het Rijk komt (waar op www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

dit moment geen signalen voor zijn) dan wordt de bijdrage verlaagd. Mochten de energietarieven in enig jaar hoger uitvallen dan is het nadeel hiervan voor de exploitant. Zij heeft al met al zelf nog een stevige opdracht om dekking te vinden voor jaarlijks bijna € 300.000. Samenvattend is dit voorstel is gebaseerd op onderstaande uitgangspunten en voorwaarden:  We laten het 20-jarige huur- en exploitatiecontract uit 2018 zoveel mogelijk intact.  We nemen enkel de stijging van de energiekosten in beschouwing en laten alle andere kostenstijgingen in de exploitatie voor rekening van de exploitant.  We dragen niet bij aan hogere energiekosten voor commerciële functies met uitzondering van de zwemlessen en een deel van Aquafun. Dit betekent dat we ongeveer 70% van de energiekostenstijging compenseren. Het overige deel dient te worden opgevangen door de exploitant.  We berekenen de bijdrage jaarlijks op basis van de actuele energietarieven van het betreffende jaar die Sportfondsen 's-Hertogenbosch B.V. betaalt met een maximum van € 630.000 (prijspeil 2024). Deze maximale bijdrage wordt jaarlijks geïndexeerd met de gemeentelijke prijsindex. Indien de energietarieven voor de exploitant dalen dan daalt dus ook de gemeentelijke compensatiebijdrage.

 We hanteren het gemiddelde jaarverbruik van de afgelopen jaren (gecorrigeerd voor Corona) als berekeningsgrondslag en stellen dat vast op 750.000 m3 gas per jaar en 5.000.000 kWh elektra per jaar.  We houden vast aan de contractuele verplichting van Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V. om alle rendabele duurzaamheidsmaatregelen (met terugverdientijd van maximaal 15 jaar) ook daadwerkelijk uit te voeren. Een toekomstig lager energieverbruik als gevolg van nieuwe duurzaamheidsinvesteringen wordt niet meegenomen in de jaarlijkse berekening van de compensatiebijdrage, omdat die besparing door de exploitant ingezet moet worden als dekking voor www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704



door hen te plegen investeringen. Eventuele toekomstige landelijke energiecompensatieregelingen worden naar verhouding verrekend met de gemeentelijke compensatiebijdrage.

Kanttekeningen en risico’s 1. Ondanks een compensatiebijdrage voor gestegen energiekosten kan Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V. toch failliet gaan. Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V. heeft een risicodragend contract met een looptijd tot en met 2038 voor de exploitatie van Sportiom. Dat contract is echter geen garantie tegen een eventueel faillissement. Als de exploitatie van Sportiom niet rendeert dan zal de exploitant genoodzaakt zijn faillissement aan te vragen. Ook een compensatiebijdrage voor gestegen energiekosten biedt geen 100% garantie dat de exploitant haar contract kan uitdienen. 2. Er zijn voldoende prikkels voor de exploitant voor verduurzaming. Het contract verplicht de ondernemer om alle mogelijke duurzaamheidsmaatregelen te nemen die binnen 15 jaar kunnen worden terugverdiend. Jaarlijks beoordelen wij deze contractuele prestatieafspraken. Daarnaast zetten we het jaarverbruik waarmee we de bijdrage berekenen vast op 1 januari 2024. Een lager verbruik dan dat vastgestelde jaarverbruik komt ten goede aan de exploitant zodat hij ook voordeel heeft van dat lagere verbruik en zijn eigen investering kan terugverdienen. 3.Kennisgeving en melding van steun aan Europese commissie is niet nodig. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Een verhoging van de exploitatiebijdrage aan de exploitant Sportfondsen ’s- Hertogenbosch B.V., met maximaal € 630.000,- per jaar wordt staatssteunrechtelijk gekwalificeerd als steun in de zin van het Altmark-arrest (HvJ EG 24 juli 2003, zaak C-280/00, Altmark Trans GmbH en Regierungspräsidium Magdeburg/ Nahverkehrsgesellschaft Altmark GmbH (Altmark Trans), Jur. EU 2003, p. I-7747). Het gaat immers om steun die wordt toegekend ter compensatie van (verhoogde) kosten van diverse activiteiten van algemeen economisch belang die in de Concessieovereenkomst (waarvan de Exploitatieovereenkomst deel uitmaakt) zijn gedefinieerd en de uitvoering waarvan is opgedragen aan de exploitant. Aan de Altmark-criteria is verder voldaan. Dit maakt dat de steun is vrijgesteld van kennisgeving en melding aan de Europese Commissie. Ook blijft er hiermee in de toekomst ruimte om steun toe te kennen op andere grondslagen, zoals de-minmissteun of steun op grond van de Algemene Groepsvrijstellingsverordening (AGVV, Verordening (EU) Nr 651/2014 van 17 Juni 2014). Om overcompensatie uit te sluiten wordt jaarlijks de compensatiebijdrage berekend op basis van de werkelijke energietarieven van dat jaar. Deze werkwijze wordt contractueel vastgelegd in de vorm van een addendum op de exploitatieovereenkomst.

Financiën De compensatiebijdrage voor gestegen energiekosten bedraagt in 2024 maximaal € 630.000,- Deze maximale bijdrage wordt jaarlijks geïndexeerd met de gemeentelijke prijsindex. De bijdrage wordt lager vastgesteld als de energietarieven dalen en/of vanuit het Rijk energiesteun wordt verleend. De bijdrage stopt bij eventuele vervroegde nieuwbouw van Sportiom. De financiële gevolgen van het verstrekken van deze bijdrage worden verwerkt bij de actualisatie van de begroting 2024.

Duurzaamheid www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

In de huur- en exploitatie- overeenkomst vanaf 2019 is de bepaling opgenomen dat de exploitant de verplichting heeft om alle duurzaamheidsmaatregelen te nemen met een terugverdientijd van maximaal 15 jaar. Daarnaast heeft de gemeente bij het aangaan van de huur- en exploitatie-overeenkomst middelen beschikbaar gesteld om aanvullend een aantal onrendabele duurzaamheidsmaatregelen te kunnen doorvoeren. Voorwaarde voor het besluit om een compensatiebijdrage voor gestegen energiekosten te verstrekken is dat Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V. haar contractuele verplichtingen met betrekking tot verduurzaming na blijft komen. Participatie en communicatie Informeren Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen 1. Geen www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Registratienummer Bevoegdheid raad Portefeuillehouder Commissie Sector/Afdeling Inlichtingen

Budgettair M.A.B. van der Sloot Sociaal: 17 april 2024 SB/S&R Groenen/Oprel c.groenen@s-hertogenbosch.nl c.oprel@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Besluit van de raad Registratienummer 16048956 Raadsvergadering 14 mei 2024 Onderwerp

Raadsvoorstel energie compensatiebijdrage Sportiom

De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, gezien het voorstel van college van: 19 maart 2024 besluit: Een jaarlijkse energiebijdrage te verstrekken aan Sportfondsen ’s-Hertogenbosch B.V. van maximaal € 630.000,- per jaar ter compensatie van hogere energiekosten, waarbij de bijdrage lager wordt vastgesteld als de energietarieven dalen en/of vanuit het Rijk energiesteun wordt verleend, en de financiële consequenties te verwerken in de actualisatie van de begroting 2024.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch van datum 14 mei 2024. De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

De Griffier,

De voorzitter,

drs. W.G. Amesz

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704