2026-06-01 Commissie Bedrijvigheid concept aangepast

Commissie BEDRIJVIGHEID Conceptverslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

1 juni 2026 Raadzaal M. Claessen mr. drs. R. van der Meer ir. J.M. van Boxmeer, M.C.H. de Cocq van Delwijnen, E.R.F. Esser, A.W.J.G. van Ham (vanaf agendapunt 8), A.C.G. Hermans, L. Holterman (t/m agendapunt 7), T.O. Janssen, MSc, L.M.M.F. van der Kallen, mr. L.C.J.A. Klaren, H.J.M. Mees, P.H.J. Molle, REV H.W. Pennings RT MT, mr. S.J.M. Peters, R.M. Pijnenborgh, M.C.J.M. Ploegmakers, dr. R.H.A.C. Rademakers, R.J.B. van der Rijt (vanaf agendapunt 8), P.J. Romijn, B.F.C. Roovers, R.M. Schandrin, D.G.G. Scholten (t/m agendapunt 7), D.R.J.L. The, drs. G.H. Verhoeven MA

Collegeleden:

M. Craste Bc., R.J.J. Geers

Afwezig:

L.A.J. van Griensven

Verslaglegging:

J. Beaumont, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering en heet allen welkom.

2.

Vaststellen van de agenda De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Bedrijvigheid van 9 februari 2026 Het verslag wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties De lijst van openstaande moties van de vorige raadsperiode is in overleg met de fractievoorzitters in omvang teruggebracht zodat met een opgeschoonde lijst in de nieuwe periode wordt begonnen. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) ziet dat de motie Circulariteit van bouwmaterialen is afgedaan en daarop teruggekomen wordt in het najaar van 2026. Wanneer is die afgevoerd? Hij vindt dat die motie niet afgedaan is. De voorzitter zegt dat hiernaar gekeken wordt en zij komt hierop terug. Het college stelt voor de toezeggingen inzake vergroenen binnenstad en Duurzame Polder als afgedaan te beschouwen. De lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties worden vastgesteld.

5.

Werkplanning Er is nog geen nieuw college dus ook nog geen werkplanning voor de komende periode.

Raadsvoorstellen 6. 7.

Jaarstukken 2025 Actualisatie Begroting 2026 De voorzitter geeft aan dat in deze commissie de volgende onderwerpen aan bod komen: economische ontwikkeling, arbeidsmarktbeleid, erfgoed en cultuurhistorie, citymarketing en 1

toerisme inclusief evenementen, klimaat en duurzaamheid, leefomgeving en afvalstoffen. De overige onderwerpen zijn al in de andere commissies besproken. De heer Rademakers (CDA) leest in de stukken dat op belangrijke terreinen resultaten zijn geboekt; hij noemt het Innovatie Kwartier en de Afvalstoffendienst. Het is goed vlees op de botten te hebben om tegenvallers op te vangen en te investeren in de toekomst. Als er echter een overschot is van € 17 miljoen dan voelt dat alsof er winst is gemaakt. De gemeente is geen bedrijf. Dit betekent dat plannen niet uitgevoerd zijn en proefballonnen zijn gesneuveld. De verwachtingen van het bestuursakkoord zijn door de VVD gewekt. Hij wacht dit akkoord met belangstelling af maar hoopt dat ook kritisch naar de lasten van de inwoners en ondernemers wordt gekeken. Hij is voor ambitie maar die moet wel haalbaar zijn. Ten aanzien van klimaat heeft hij gekeken naar wat andere gemeenten doen. Utrecht, Nijmegen en Delft willen in 2050 klimaatneutraal zijn, Eindhoven voor 95% in 2050. Dat zijn vergelijkbare gemeenten met ook D66 en PRO in het college. Als Den Bosch in 2045 klimaatneutraal kan zijn dan juicht hij dat toe; de vraag wordt echter steeds luider of dat wel haalbaar is en tegen welke prijs. Het is belangrijk dat woningen van het gas af gaan.

De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) begrijpt dat het CDA grote twijfels heeft bij de haalbaarheid in 2045. De heer Rademakers (CDA) denkt dat goed gekeken moet worden naar de kosten en baten van de haalbaarheid in 2045. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt of het CDA signalen ziet die aangeven dat dat lastig kan worden. De heer Rademakers (CDA) zegt dat de kosten en baten anders zijn dan een aantal jaren geleden waaronder door netcongestie. Voor veel huishoudens is aansluiting op het warmtenet noodzakelijk. De heer Scholten (GroenLinks-PvdA) vraagt of het CDA haar ambities hiermee probeert los te laten. De heer Rademakers (CDA) zegt dat de ambities nog steeds zo hoog mogelijk zijn maar er moet realistisch gekeken worden naar wat voorligt. De kaarten zijn aan het verschuiven. De heer Scholten (GroenLinks-PvdA) vraagt of dat is omdat er steeds meer gevolgen van klimaatverandering te zien zijn. De heer Rademakers (CDA) noemde al de netcongestie en ambities van het college worden niet waargemaakt. De kosten voor de eindgebruiker worden almaar hoger voor de warmtetransitie. 2050 is nog steeds een ambitie maar er moet kritisch gekeken worden naar wat draagbaar is voor de inwoners en bedrijven. De heer Scholten (GroenLinks-PvdA) zegt dat het CDA 2045 wel in het verkiezingsprogramma heeft staan.

De heer Rademakers (CDA) zegt dat 2045 voor het CDA nog steeds staat maar hij wil weten wat de gevolgen zijn van deze bovennormale ambitie. Op basis daarvan kan opnieuw bekeken worden wat haalbaar en betaalbaar is. De doelstellingen ten aanzien van aansluiting op het warmtenet zijn bijgesteld, namelijk gehalveerd. De realiteit lijkt de ambitie klimaatneutraal in 2045 in te halen. Hij wijst op recente onderzoeken: het SCP waarschuwde deze week nog voor afnemend draagvlak. Mensen willen graag bijdragen aan het klimaatbeleid maar zijn moe van ambities die telkens niet gehaald worden. Zij maken zich zorgen over de kosten en uitvoerbaarheid. De heer Scholten (GroenLinks-PvdA) meent dat die zorgen met name gingen over het feit dat de lasten vooral terechtkomen bij burgers en niet bij bedrijven.

2

De heer Rademakers (CDA) zegt dat TNO hier in 2025 onderzoek naar heeft gedaan. Veel gemeenten redeneren vanuit de maatschappelijke kosten. De kosten voor de eindgebruiker worden niet in kaart gebracht. Die kunnen oplopen tot € 9.000 in vergelijking met gas. Kan de wethouder aangeven in hoeverre 2045 nog haalbaar is en tegen welke prijs? Worden de kosten voor de eindgebruikers en bedrijven in beeld gebracht? Daarbij zou onderscheid gemaakt moeten worden tussen het scenario 2045 en 2050. De heer Roovers (SP) zegt dat als uit die cijfers blijkt dat de kosten van klimaatbeleid te veel bij de bewoners terechtkomen, wat zou het CDA dan aan maatregelen nemen om daar tegenin te gaan? De heer Rademakers (CDA) wil eerst afwachten wat er uit dat onderzoek komt. De voor- en nadelen dienen openlijk in de raad besproken te worden. De heer Roovers (SP) wacht de informatie af. De kosten van klimaatbeleid komen onevenredig hard neer bij de lagere inkomens, zo is in het land te zien. Dus wat voor maatregelen zouden we dan moeten nemen? De heer Rademakers (CDA) staat niet negatief tegenover hulp bij energiearmoede. Er kan veel winst behaald worden door te helpen bij isolatie. Iedereen moet mee kunnen in de klimaatambities. De heer Scholten (GroenLinks-PvdA) zegt dat meer onderzoeken in ieder geval betekent dat er meer vertraagd wordt.

Er is de afgelopen jaren al veel onderzocht dus wanneer wordt er nu eens actie ondernomen? De heer Rademakers (CDA) zegt dat recent duidelijk is geworden wat de problemen zijn ten aanzien van netcongestie. Andere gemeenten hebben al een crisisteam aangesteld en hopelijk gaat Den Bosch dat ook snel doen. Er is een risico dat tien jaar on hold staat. Er komen steeds meer nieuwe inzichten. Als er al veel onderzoek is gedaan dan is het ook makkelijk de vraag over de voor- en nadelen te beantwoorden. De heer Romijn (PvdD) vraagt wat in de tussentijd zal worden gedaan want 2045 is niet voor niets afgesproken. De heer Rademakers (CDA) wijst op de 80-20-regel: 80% van de doelstelling wordt behaald met 20% moeite en 20% met 80% moeite. Tussentijds kunnen er best ambitieuze klimaatdoelstellingen zijn en kan worden toegewerkt naar minder CO2 en minder afhankelijkheid van gas. Om 100% te reduceren in 2045 is een lastige opgave. Als er duidelijke voordelen zijn dan wordt daarop ingezet. Het laaghangende fruit moet zo snel mogelijk worden geplukt. De heer Romijn (PvdD) zegt dat er geen klimaatbeleid wordt gehanteerd alleen voor de Bossche ondernemers, maar ook om de mensen die de energie niet kunnen betalen en nu al de effecten van het klimaat ondervinden. De heer Rademakers (CDA) stelt dat vooral ingezet wordt op het laaghangende fruit en iedereen moet daarin meegenomen worden.

De heer Romijn (PvdD) zegt dat de KIA verre van ambitieus is en nu stelt het CDA voor nog meer op de rem te trappen. Dan blijft er weinig over. De heer Rademakers (CDA) heeft alleen gezegd dat de impact voor de eindgebruiker duidelijk moet zijn. Niet de kosten voor de gemeente moeten centraal gesteld worden maar de eindgebruiker. En wat zijn de kansen voor de stad en de impact op de leefbaarheid? Dat moet in kaart gebracht worden. De heer De Cocq van Delwijnen (FVD) vraagt wat volgens het CDA de voordelen zijn van klimaatneutraal.

3

De heer Rademakers (CDA) zegt dat klimaatverandering een sterk negatief effect heeft op de economie, op de inwoners, de leefbaarheid. Er is hittestress te zien. Klimaatverandering is een evident probleem. Voor veel bedrijven zijn er ook kansen in de energietransitie, ook voor Bossche ondernemers. Shell is bezig met het ontwikkelen van groene waterstof. Het begin is altijd lastig. De heer De Cocq van Delwijnen (FVD) vraagt of het CDA ook rekening houdt met de enorme prijskaart die het zijn van klimaatneutraal met zich meebrengt. En wat kost dit op lange termijn? De heer Rademakers (CDA) roept het college op dat eerlijk in kaart te brengen. In tweede termijn komt hij terug op de ambities van het CDA inzake de economie. De heer The (VVD) ziet in deze jaarrekening de bevestiging dat de Bossche economie sterk is. Het aantal banen is ruim boven de doelstelling voor 2026 en ook de dataeconomie groeit stevig door. Dat laat zien dat investeren in innovatie en ondernemerschap werkt en daar draait het om volgens de VVD. Het ontwikkelkader voor het Innovatie Kwartier Den Bosch is vastgesteld. De Bossche dataeconomie groeit door maar het moet niet blijven bij mooie woorden over economische ecosystemen maar leiden tot opdrachten en banen bij Bossche ondernemers.

De heer Rademakers (CDA) zegt dat het investeringsklimaat in Den Bosch een aantal plekken is gedaald wat betreft toplocaties voor bedrijven. Vindt de VVD dat een indicatie dat het goed gaat met de economie? De heer The (VVD) zegt dat dat niet betekent dat de economie hier niet groeit maar misschien wel dat andere gemeenten het nog beter doen. De heer Rademakers (CDA) zegt dat landelijk de economische groei ongeveer 1,8% is, in Den Bosch 1,2%. Dat is geen positieve ontwikkeling voor de economie in Den Bosch. De heer The (VVD) zegt dat bepaalde maatregelen niet direct een effect hebben; er moet op de langere termijn op voorgesorteerd worden. Met die langere termijn is Den Bosch bezig. Hoe wordt in 2026 en vervolgjaren zichtbaar gemaakt hoe lokale ondernemers profiteren van het IKDB, het JADS en het InnovatieLab? Er wordt gewerkt aan het nieuwe bedrijventerreinenbeleid. Ook zijn er energiescans bij bedrijven en adviezen op individuele en collectieve verduurzaming van een aantal locaties. Goed dat dit samen met de ondernemers gebeurt; neem hen ook aan de voorkant mee zodat zij weten waar zij aan toe zijn. Ondernemers willen wel verduurzamen maar hebben vooral behoefte aan duidelijkheid, ruimte en snelheid. Help ondernemers vooruit in plaats van hen onbedoeld afremmen.

Op welke concrete manieren gaat het college ervoor zorgen dat ondernemers op bedrijventerreinen sneller kunnen verduurzamen en groeien? De basis ligt er, met een sterke economie en de cijfers zijn positief. Nu is het zaak door te pakken. De heer Romijn (PvdD) vraagt wat de ambitie van de VVD is ten aanzien van 2045 of 2050. De heer The (VVD) vindt dat je je ambities nooit moet laten verwateren en altijd moet trachten die te halen. De heer Hermans (VVD) is positief over de ontwikkelingen van de Regionale Energiekaart maar juist in de netcongestie wordt energiebesparing en ondersteuning van inwoners en ondernemers belangrijker dan ooit. Hij is dan ook verbaasd dat het afgelopen jaar slechts 1500 huishoudens ondersteuning hebben ontvangen terwijl de doelstelling 5000 was. De doelstelling voor 2026 ligt op 12.000 huishoudens. Is het college het met hem eens dat juist nu ondersteuning van energiebesparing essentieel is? Hoe denkt het college de doelstelling in 2026 te halen? Voor wat betreft de Afvalstoffendienst moeten nieuwe kosten niet automatisch op het bordje van inwoners of ondernemers terechtkomen. Het grootste tekort aldaar wordt veroorzaakt door de overcapaciteit van de overslaghal. Hoe denkt het college dat te voorkomen in de komende jaren? Welke stappen worden gezet om weer tot een gezonde exploitatie te komen?

4

De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt ten aanzien van de Afvalstoffendienst hoe de VVD aankijkt tegen het kostenneutraal zijn. Dan worden de kosten bij de gebruiker neergelegd. De heer Hermans (VVD) vindt dat die kosten niet een-op-een doorgeschoven mogen worden naar de inwoners. Hij zal het college in een motie oproepen om dekking te zoeken voor deze kosten. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) begrijpt dat de VVD die kosten uit de algemene middelen wil financieren. Dat is niet wat de heer Hermans (VVD) zegt. Bekeken moet worden hoe de exploitatie weer gezond kan worden. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) zegt dat als het niet bij de Afvalstoffendienst zelf lukt het toch gefinancierd moet worden. Hoe moet dat dan volgens de VVD? De heer Hermans (VVD) wil die vraag bij het college neerleggen maar dit mag in ieder geval niet bij de inwoners terechtkomen. De heer Roovers (SP) heeft de indruk dat het college de afgelopen jaren niet stilgezeten heeft voor wat betreft de Afvalstoffendienst en hij verwacht dat alle maatregelen binnen de Afvalstoffendienst zelf om kostendekkend te zijn inmiddels al wel genomen zijn. Doet de VVD vanavond de toezegging dat het tarief voor de milieustraat en de afvalstoffenheffing de komende tijd niet stijgen? De heer Hermans (VVD) doet daar geen uitspraak over.

De heer Van Boxmeer (De Bossche Groenen) zegt dat de komende jaren een aantal opgaven op de gemeente afkomen zoals netcongestie, klimaat, adaptatie en waterproblematiek. Enexis heeft een aansluitstop afgekondigd vanaf 1 juli a.s. en het waterschap is gestart met de Howabo (hoogwateraanpak) om de regio te beschermen tegen wateroverlast. Heeft de raad voldoende inzicht in de risico’s die op de gemeente af gaan komen om goede besluiten te kunnen nemen? Hoe gaat het college om met die informatievoorziening? Is dit terug te zien in de risicoparagraaf of is er meer nodig? De netcongestie raakt woningbouwbedrijven en inwoners. Zwaardere laadpalen en koken op inductie is op veel plekken niet meer mogelijk na 1 juli a.s. Dat leidt tot onzekerheid; wat kan wel en wat niet? Wat kan het college zelf doen om hier een oplossing voor te versnellen? Utrecht is met de netbeheerders, provincie en een aantal gemeenten rond de tafel gegaan en zij zien mogelijkheden om in het congestiegebied bouwprojecten vlot te trekken. Zij gaan aan de slag met duizenden woningen. Van de Right to Challenge-regeling wordt ondermaats gebruik gemaakt. Er is budget maar dat is niet op. Hoe gaat het college dit meer onder de aandacht brengen en inwonersinitiatieven beter ondersteund kunnen worden? De heer Esser (PVV) zegt dat je niet weet wat er gaat gebeuren; in september kan alles weer helemaal anders zijn.

Het is mooi om 1629 te gaan herdenken maar dat wil het college 'op een eigentijdse manier' gaan vieren; wat wordt daaronder verstaan? De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) zegt dat er een presentatie is geweest met de eerste gedachten over welke wijze daar invulling aan gegeven kan worden. Die presentatie is beschikbaar. De heer Esser (PVV) was bij die presentatie maar hoort het antwoord graag van de wethouder. In Frankrijk wordt eraan gewerkt de milieuzone en zero-emissiezone geheel af te schaffen. Dat vindt hij heel goed maar hij vraagt zich af wat de resultaten zijn van het instellen van die zones in Den Bosch. Wat zijn de meetresultaten? Als de gemeente zegt dat heel veel geïnvesteerd moet worden in elektrisch, er geen meetgegevens zijn en de lucht niet echt schoner is geworden dan vraagt hij zich af waarom ondernemers dat hebben moeten doen. Hoe zit het met Heesch West? Volgens hem gaan de windturbines niet meer door. Wordt er iets bereikt in dat gebied? Welke categorie komt daar? 5

De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) vindt het goed nieuws dat meer dan € 15 miljoen extra uitgegeven kan worden. Dat geld zou direct ingezet moeten worden voor kwaliteit, hoogwaardige werkgelegenheid en veiligheid voor de inwoners en ondernemers. Zijn motie Circulariteit van bouwmaterialen is afgevoerd omdat de locatie Kruisstraat als niet kansrijk wordt bestempeld. Dit wordt doorgeschoven naar de Koersnota eind 2026. Hij vindt het te vroeg om de motie af te doen. Hoort er niet eerst een concreet plan ter inzage te zijn? Voldoende werkgelegenheid behouden is een absolute must. Waalwijk zet groots in op logistiek maar gewoon ge-DREVEN wil inzetten op kwaliteit dus duurzame industrieterreinen waar werkgelegenheid per vierkante meter een hard criterium moet zijn. Datastad zou beter op de kaart gezet moeten worden om hoogwaardige bedrijven hierheen te trekken. Horeca en toerisme blijven de voornaamste pijlers. De ideeën voor een futuristisch attractiepark zijn mooie kansen voor extra banen en inkomsten. Den Bosch moet de eigen recreatie ook op orde houden. Wat is de status van de bouwplannen van de horecavoorziening bij de Zuiderplas? Hij hoorde dat er nogal wat beren op de weg zijn.

Hoe staat het met de seizoensvoorzieningen van de Groote Wielenplas? De kosten voor de volksfeesten in 2025 waren hoog maar afgezet tegen de positieve waarde van onder andere carnaval is dat een fooi vergeleken bij andere cultuurvoorzieningen. Hij ziet graag meer spreiding van de evenementen; is het college bereid daarop in te zetten? Zijn standpunt over de dure polder is bekend. Hij is benieuwd naar het antwoord op zijn vragen hieromtrent. Het gaat al weken over veiligheid maar veiligheid is meer dan asielzoekers huisvesten. De stroomuitval bij bedrijven is zwaar onderbelicht. Stroomgaranties worden steeds minder. Als elektra langdurig uitvalt, stort de samenleving in. Hij wil daarom een deel van de jaarwinst inzetten voor een revolverend fonds voor wijk- en thuisbatterijen. Hij komt later dit jaar met een motie. Wat vindt het college hiervan? Zwerfafval, de verloedering slaat toe, er is steeds meer gedumpt afval in de wijken te zien. Wordt de capaciteit van handhaving op dumping opgeschroefd? Wordt extra geld vrijgemaakt voor extra handhaving zoals mobiel cameratoezicht? De heer Peters (GroenLinks-PvdA) zegt dat het er soms op lijkt in dit debat dat er geen demissionair college is. Hij kijkt terug op een mooi 2025. Met alle ambities op gebied van klimaat en data is stilzitten geen optie. Er zijn flinke stappen gezet om van die ambities realiteit te maken.

Het is goed in te blijven zetten op klimaatbestendige wijken en dorpen. Hij is benieuwd hoe dat geïntegreerd wordt in het Beleidsplan Openbare Ruimte. Er is een mooie stap gezet richting het doel klimaatneutraal 2045. De corporaties verduurzaamden afgelopen jaar meer dan 2.000 woningen. Het is heel belangrijk de energievoorziening betaalbaar en betrouwbaar te houden. Hij is blij dat geïnvesteerd is in energiebesparing en Duurzaam Doen. Hij is benieuwd naar de verdere plannen en de samenwerking met andere partners op dit gebied. Duurzaam gedrag kan ook bijdragen aan een verlichting van het stroomnet. De heer Scholten (GroenLinks-PvdA) zegt dat ook geïnvesteerd is in Den Bosch Datastad en dit wordt voortgezet. Met het vaststellen van het ontwikkelkader Innovatie Kwartier wordt weer een stap gezet naar een nieuwe hotspot in deze gemeente. Met alle onrust aan de andere kant van de oceaan is er op het gebied van data ook een opgave en kans bijgekomen. Het is belangrijk niet te veel te leunen op Amerikaanse techbedrijven en het is een kans daarvoor alternatieven te ontwikkelen. De Afvalstoffendienst blijft aandacht vragen en die moet ook gegeven blijven worden. Het is fijn te zien dat de eerste positieve resultaten van de inzet daarop zichtbaar worden. Hij hoopt dat de komende tijd meer gericht kan worden op de ambities in de circulaire economie en hoe die gehaald worden.

De norm voor restafval wordt namelijk ruim overschreden en dat baart zorgen. Serious Request: Den Bosch heeft met dit spektakel een enorm bedrag opgehaald voor kinderen met een spierziekte. Laat dat een les zijn. De maatschappelijke problemen zijn groot maar als de Bosschenaren de handen ineenslaan, zijn ze tot grote dingen in staat. De heer Romijn (PvdD) sluit zich voor wat betreft de netcongestie aan bij de heer Van Boxmeer. Een van de doelen die op dit moment stilligt, is het grootschalige dakproject. Dat is een gemiste kans. Er wordt onderzoek verricht op dit moment en eind dit jaar is er meer bekend. Zonder de complexiteit te onderschatten, vindt hij dat het wel iets sneller en ambitieuzer kan. Waar ligt de sturing en het eigenaarschap voor zaken die momenteel mogelijk wel lokaal georganiseerd kunnen worden? Is het denkbaar dat de gemeente hierin een leidende rol neemt en zelfs investeert, bijvoorbeeld in infrastructuur? In hoeverre steunt de gemeente op dit moment 6

initiatieven als buurtbatterijen in wijken en op bedrijventerreinen? Neemt de gemeente daar ook regie op? Personeelstekorten: er is een structurele krapte, hoge werkdruk en groeiende afhankelijkheid van externe capaciteit. Dat raakt ook de uitvoering want projecten kunnen vertragen daardoor. Een flink deel van het personeel vertrekt vrijwillig, zo is in de uitstroom te zien maar hij vraagt zich af waarom zij vertrekken en waar zij heen gaan. Wat wordt eraan gedaan om personeel beter aan de gemeente te binden? Gaat de personeelskrapte de ambities van de gemeente raken? De voorzitter merkt op dat hierover al in de commissie Bestuur is gesproken. De heer Romijn (PvdD) vervolgt dat er nog een wereld te winnen is als het gaat om de voedselvoorziening. Er moet meer ingezet worden op meer plantaardig en biologisch voedsel. De bioregio is een mooi initiatief en andere steden in Brabant zijn hier ook al mee bezig. Daarnaast is er het initiatief Gemeente Plant Vooruit waarbij de gemeente concrete stappen zet richting een gezondere voedselomgeving. Meer plantaardig inkopen, samenwerken met duurzame lokale ondernemers en gezond gedrag stimuleren. Het nieuwe college mag hierover gaan beslissen maar hij hoort graag van de huidige wethouder hoe die initiatieven aansluiten bij en passend zijn voor de ambities van deze gemeente.

De heer Molle (50PLUS) ondersteunt de investering in economische ontwikkeling, innovatie en ondernemerschap. Economische groei moet meer zijn dan nieuwe projecten en mooie plannen. De vraag is of ondernemers, werknemers en inwoners daar ook daadwerkelijk van profiteren. De gemeente is financieel gezond maar er zijn ook tekorten aan projectleiders en uitvoerend personeel. Aan een sterke economie moet iedereen kunnen meewerken, ook oudere werknemers en kleinere ondernemers en inwoners die moeite hebben met de snelle digitalisering. Hoe zorgt het college ervoor dat mkb en lokale ondernemers kunnen profiteren van de ontwikkelingen in deze gemeente? De heer Van der Kallen (Rosmalens Belang) ziet een positief financieel beeld in deze actualisatie, dat is goed en geeft stabiliteit. Uiteindelijk gaat het niet om cijfers op papier. Inwoners moeten die terugzien in hun eigen leefomgeving. Hij hoort in verschillende wijken en dorpen signalen over het onderhoud in de openbare ruimte: groen dat achterblijft, straten die minder schoon zijn en de kwaliteit van wegen en stoepen staat onder druk. Dan is het lastig uit te leggen dat er budgetten overblijven. Niet alles is direct uitvoerbaar door capaciteitstekorten maar inwoners kijken vooral naar wat zij buiten zien en ervaren. Investeringen dienen dan ook zichtbaar te worden in de leefbaarheid van wijken en dorpen.

Hij wil stilstaan bij de Afvalstoffendienst, daar liggen flinke uitdagingen. Dit hangt samen met veiligheidseisen, contractafspraken en noodzakelijke aanpassingen binnen de organisatie maar het is wel belangrijk dat dit structureel beter beheersbaar wordt. Kosten moeten in verhouding staan tot de geleverde dienstverlening. De financiële basis van de gemeente is sterk en daarom moeten inwoners ook merken dat wordt geïnvesteerd in een schone, veilige en prettige leefomgeving. De heer Roovers (SP) vraagt of als het tekort bij de Afvalstoffendienst niet wordt opgelost de heer Van der Kallen dan ook vindt dat de heffingen voor milieustraat en afvalstoffen de laatste jaren voldoende zijn gestegen en dit probleem opgelost moet worden buiten die heffing? De heer Van der Kallen (Rosmalens Belang) zegt dat er de afgelopen jaren veel aan gedaan is om de lasten voor de burgers niet hoger te laten worden. Den Bosch is een van de gemeenten in de regio met lage lasten en voorkomen moet worden om de lasten te laten stijgen. Of dat te voorkomen is, moet nog blijken. De heer Roovers (SP) vindt de verwachting van de heer Van der Kallen dat het tekort wordt ingelopen erg optimistisch. Het tarief van de milieustraat is van € 0,05 naar € 0,17 per kilo gestegen en er komt een moment dat deze voorziening voor veel mensen onbereikbaar wordt.

De heer Van der Kallen (Rosmalens Belang) heeft ook de foto’s van de bijplaatsingen gezien en veel van dat afval is gratis in te leveren. Dat heeft met fatsoen van burgers te maken. De heer Roovers (SP) begrijpt dat Rosmalens Belang meent dat die hoge tarieven geen probleem vormen voor de Bosschenaren maar dat het aan hun karakter ligt. 7

De heer Van der Kallen (Rosmalens Belang) heeft alleen gezegd dat een deel ook gewoon fatsoen is. De heer Roovers (SP) vraagt naar dat andere deel. Moet de milieustraat financieel niet toegankelijk gehouden worden? De heer Van der Kallen (Rosmalens Belang) zegt dat de kosten daarvoor inderdaad gestegen zijn en hij hoopt ook dat dat niet verder gaat, maar vooraf zeggen dat dat niet gaat gebeuren, kan hij niet beloven. De heer Rademakers (CDA) zegt dat de schatkist van Den Bosch onnodig lijkt op te potten. Wordt het niet eens tijd dat de lasten voor bedrijven wat verlicht gaan worden? De heer Van der Kallen (Rosmalens Belang) zegt dat als die lasten verlicht kunnen worden dat zeker moet worden gedaan. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) begrijpt dat het voor Rosmalens Belang niet onbespreekbaar is om het tarief voor grofvuil te verhogen als er geld bij moet bij de Afvalstoffendienst. De heer Van der Kallen (Rosmalens Belang) wil dat alleen als dat echt moet. Mevrouw Verhoeven (D66) ziet dat er op een aantal belangrijke dossiers concrete stappen zijn gezet zoals het oprichten van het gemeentelijk warmtebedrijf. De heer Rademakers (CDA) heeft anders naar de jaarrekening gekeken en naar wat is bereikt. De ambities voor wat betreft de opstartbuurten voor warmtenet zijn naar beneden bijgesteld.

Hoe denkt D66 2045 te gaan halen? Mevrouw Verhoeven (D66) zegt dat er eerst stappen gezet moeten worden voordat het resultaat te zien is. Wel wordt tegen bepaalde problemen aan gelopen waar oplossingen voor gezocht worden zoals netcongestie en arbeidsmarkttekorten. Zij gaat nog steeds voor de ambities en stip op de horizon. De heer Rademakers (CDA) zegt dat huishoudens die op het warmtenet zijn aangesloten 50% tot 100% meer betalen dan een gasaansluiting. Is D66 het met hem eens dat de eindgebruiker meer centraal gesteld moet worden in de warmtetransitie? Mevrouw Verhoeven (D66) vindt niet per se dat de eindgebruiker meer centraal moet worden gesteld. De warmtetransitie is iets van iedereen en alle onderdelen van de keten moeten daaraan meebetalen. Er wordt bewust gekozen voor het verkopen van minder grond en ruimte te reserveren voor energie-infrastructuur. Ook de economische agenda laat zien dat middelen zijn binnengehaald en projecten opgezet. Het college heeft aanzienlijke externe middelen binnengehaald zoals de Regio Deal en subsidies; Den Bosch zet dus niet alleen eigen middelen in. De leefomgeving laat ook concrete vooruitgang zien. Er is een integrale omgevingsvisie vastgesteld, een investering Groen en klimaatadaptatie en in de binnenstad wordt steeds meer gebiedsgericht gewerkt. Gezondheid wordt hierin nadrukkelijk meegenomen.

Zij kijkt uit naar het bestuursakkoord van de nieuwe coalitie om deze lijnen voort te zetten. De verantwoording op resultaten en effecten kan nog iets sterker worden, met een financiële doorvertaling. Heeft het college inzicht in waar de komende periode kansen liggen om financiering binnen te halen? Liggen er acties klaar om dat te doen? De arbeidskrapte is een bottleneck; wordt daar genoeg aan gedaan? Er wordt geïnvesteerd in innovatieclusters; is het college tevreden over hoe die neerslaan in de Bossche samenleving? Mevrouw Klaren (D66) zegt dat Den Bosch een fijne stad is om in te werken, te wonen en te bezoeken. Bedrijvigheid is daarvoor heel belangrijk. De Bossche economie heeft een sterk fundament en dat moet gekoesterd worden. Dit moet vastgehouden worden zodat Den Bosch een aantrekkelijke gemeente blijft en aantrekkelijker wordt. De tekorten op het elektriciteitsnet: D66 zal zich hard blijven maken voor de bedrijvigheid in de gemeente. De economische visie 8

biedt de kans aan ondernemers hun bedrijfsvoering toekomstbestendig te maken. Naast innovatie, digitalisering en groei is het ook van belang het erfgoed te blijven koesteren. Er ligt nog een opgave ten aanzien van het onderhoud van monumenten maar de afgelopen jaren zijn al stappen gezet voor het toekomstbestendig maken van het erfgoed. Zij noemt het nieuwe project bij de Waterpoort, het nieuwe Huis73 en de samenwerking tussen het SintLucas en Erfgoed 's-Hertogenbosch. Deze ontwikkeling moet de komende jaren voortgezet worden zodat een zo breed mogelijke doelgroep zich aangesproken voelt. De financiële positie is een goede basis om verder te gaan op de ingeslagen weg. De heer Roovers (SP) hecht veel waarde aan een eigen Afvalstoffendienst. Daar zijn nog steeds tekorten, al zijn die lager dan in eerste instantie werd verwacht. Werpen de harde maatregelen van de afgelopen jaren nu hun vruchten af? Mag verwacht worden dat de tekorten de komende jaren verkleinen? Hoe kan ervoor gezorgd worden dat de efficiëntie bij de Afvalstoffendienst verbetert zonder dat dat ten koste gaat van de werkomstandigheden van het personeel? Als het niet lukt de tekorten bij de Afvalstoffendienst structureel te verkleinen dan is het grote voordeel van het hebben van een eigen Afvalstoffendienst dat het op een andere manier kan worden bekostigd.

De exorbitante stijging van het tarief van de milieustraat is voor veel mensen in Den Bosch een grote financiële drempel. Gelet op de grote overschotten op de jaarrekening is het niet uit te leggen dat de Afvalstoffendienst kostendekkend zou moeten zijn. Hij wil in de raadsvergadering uitspreken dat de heffing van de afvalstoffen en milieustraat niet verder gaan stijgen en zelfs mogen dalen, wat ook kan. Iedereen heeft veel belang bij het slagen van de warmtetransitie en de problemen stapelen zich op. Volgens SP komt dat grotendeels omdat deze grote transitie gedecentraliseerd wordt en de gemeente zich sterk afhankelijk maakt van marktpartijen. Hij was afgelopen week bij een bewonersbijeenkomst van het Paleiskwartier met de leverancier van de warmte daar. De Palazzo-flat is vorig jaar opgeleverd en veel bewoners zitten al sinds november zonder verwarming omdat daar centrale warmte-koudeopslag is georganiseerd en daar is een private energieleverancier voor uitgekozen die daar niet aan kan voldoen. Bewoners zijn verplicht bij een marktpartij aangesloten die niet kan leveren.

Ziet het college ook dat dit niet werkt? En dat het oprichten van een eigen warmtebedrijf de meest voor de hand liggende route is om deze problemen op te lossen? Dat er snel voor gezorgd moet worden dat deze bewoners verwarming hebben? Ook heeft hij begrepen dat de lage waterstand in de Hofvijver zorgt voor gebrekkige opvang van restwarmte en dat een van de oorzaken van de problemen daar is dat bewoners er zonder water zitten. Kan de wethouder daar meer over vertellen? De heer Holterman (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt inzake toerisme of Den Bosch geen kansen laat liggen; tussen 1 oktober en 1 maart kan een kanon worden afgeschoten in de binnenstad. Is het niet verstandig de focus en subsidies eerlijker te verdelen? Serious Request liet zien dat Den Bosch ook in december een bruisende stad kan zijn. In het Winterparadijs zit veel meer potentie maar de kosten aan de gemeente zijn voor de organisator torenhoog. Geef dat soort ondernemers wat meer financiële ademruimte en room subsidies van grote evenementen wat af. Theaters moeten hun eigen verdienmodel beter aanspreken zodat zij minder subsidieafhankelijk zijn. Verdeel de pot aan culturele subsidies beter: meer volkscultuur, ook in de winter. Citymarketing; aan Den Bosch Partners wordt ruim € 1 miljoen overgemaakt maar van elke euro moet te zien zijn wat de return on investment is.

Waarom zijn die activiteiten niet terug te vinden in het jaarverslag of het jaarverslag van Den Bosch Partners zelf? De doelstelling is het meerdaags verblijf te stimuleren maar hoe dat gedaan wordt, wordt ontweken. Bij aantal realisaties overnachtingen 2025 staat: niet beschikbaar. Waar is men dan blij mee? Wat voor acties worden ondernomen om dit te realiseren? Een grondige evaluatie lijkt hem niet meer dan logisch. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) zegt dat in toenemende mate vervuiling in de openbare ruimte is te zien in de vorm van zwerfafval. De pilot met leefbaarheids-boa’s is gerealiseerd en leidt tot minder bijplaatsingen maar hotspots bij winkelcentra blijven een knelpunt, leest hij. Er zijn inmiddels 986 boetes uitgeschreven waar € 150.000 voor is opgehaald. Daar staat een nadeel van € 200.000 tegenover voor extra capaciteit voor bezwaar en beroep. De kosten van opruiming komen daar nog bij; hoeveel zijn die? Vragen hierover zijn niet beantwoord. Wat leert de preventie? De kosten van het storten van grofvuil zijn enkele jaren geleden fors verhoogd. Is hier verband tussen? De Afvalstoffendienst: de goede ingezette lijn moet met kracht doorgezet worden zodat Den Bosch trots kan zijn op een 9

toekomstbestendige Afvalstoffendienst. Over 2026 wordt een nadeel van € 2,6 miljoen verwacht inclusief het niet behalen van de winstopdracht. Is dat een structurele ontwikkeling? Wanneer komt het beleidsplan dit jaar? Reactie college Wethouder Geers zegt dat alles voor de toekomst met het nieuwe college besproken mag worden met uitzondering van de actualisatie die over dit jaar gaat. Ook met de technische vragen zal het college terughoudend zijn in de beantwoording. Afvalstoffendienst; hij hoort complimenten over wat daar tot nu is gedaan maar ook hij deelt de mening dat het tijd is voor de vervolgstap om toekomstbestendig en financieel gezond te blijven. Enerzijds komt er een nieuwe realistische begroting volgens nieuwe berekeningen. Voorheen mochten busjes met bedrijfsafval de overslaghal inrijden en dat kon niet vanuit veiligheidsoogpunt. Het bedrijfsafval is dus niet meer een taak die wij doen; dat is een commerciële taak. Richting de overslaghal moet het verschil gemaakt worden om daar iets te kunnen doen, door scherp naar de begroting te kijken en naar de toekomst van de Afvalstoffendienst. De vraag is ook of meer of minder met bedrijfsafval moet worden gedaan; die discussie komt na de zomer in het grondstoffenbeleid aan de orde. Hier ligt wel een opgave.

De afvalstoffenheffing is bedoeld om de kosten die direct gemaakt worden voor de inzameling van huishoudelijk afval te verwerken en alle overige kosten komen ten laste van bedrijfsresultaat en daarmee de algemene middelen. Die worden dus niet automatisch doorberekend in de afvalstoffenheffing. Dit geldt ook voor de kosten voor de milieustraat. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) zegt dat in de actualisatie van de begroting € 2,6 miljoen staat. Is te verwachten dat dit de komende jaren negatief wordt? Of wordt geprobeerd die kosten naar nul te brengen? Wethouder Geers zegt dat als er niets gedaan wordt het risico wordt gelopen dat dat structureel wordt. Enerzijds efficiënter werken en kosten besparen waar dat kan, en bezien hoe verantwoord aan meer inkomsten gewerkt kan worden, is nodig om in de toekomst een stabiele Afvalstoffendienst te hebben. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt of dit verhaal ook langskomt bij het grondstoffenbeleid. Wethouder Geers zegt dat als je een publieke dienst bent men ervan uitgaat dat je 80% publieke diensten verleent en 20% bedrijfsmatig acteert. Dat betekent ook iets voor het type klanten dat je hebt. Je moet dus ook zorgen meer publieke klanten te hebben om daarmee de kosten te gaan verdelen. Daar moeten keuzes in gemaakt worden. De handhaving van zwerfafval verdient zichzelf terug, vandaar dat het tarief ook veranderd is.

Het is inderdaad ook gedrag van mensen. Het aantal bezwaarschriften neemt ook toe dus daar moet capaciteit voor opgeplust worden. De raad heeft een aantal initiatieven op afvaldumping ondernomen. Met gedragscampagnes en een aantal maatregelen wordt dit jaar nog van start gegaan, waar de raad nog voor de zomer over geïnformeerd wordt. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) zegt dat als de Afvalstoffendienst die rotzooi moet opruimen die kosten in rekening worden gebracht. Wethouder Geers heeft op dit moment geen antwoord op die technische vraag. Economie, het Innovatie Kwartier is een gebiedsontwikkeling die de komende jaren nog moet gaan lopen. Zichtbaar is dat bedrijven een meerwaarde hebben van het dataonderwijs, JADS MKB Datalab. Er ontwikkelen zich steeds meer nieuwe bedrijven die zorgen voor bedrijvigheid en goed passen binnen de economische focus. Die meerwaarde is ook nodig want de economische ontwikkeling bleef achter op andere plekken, vandaar dat vorig jaar is gestart met een forse uitvoering van de economische visie. Het is een illusie te zeggen dat Brainport databedrijven heeft die even zullen worden overgeheveld. Zij maken de hardware en de gemeente zorgt voor de toepassingen en zo sluit Den Bosch goed aan op de nationale agenda op verantwoorde technologische en digitale ontwikkelingen. De agenda is ook samen met partners van de Brainport ontwikkeld.

Het college is zeer tevreden over de effecten die door JADS worden bereikt vandaar dat vorig jaar de relatie met JADS langjarig is verlengd. Het IKDB staat nog in de kinderschoenen maar ook daar is het college tevreden over. 10

Het verduurzamen van ondernemers blijft een knelpunt zeker met de huidige netcongestie. Howabo is niet alleen een traject van het waterschap; de gemeente doet hier volwaardig aan mee. Viering 1629, er is al verwezen naar de bijeenkomst en de raad heeft hier ook discussie over gevoerd. Heesch West. hier zijn veel technische vragen over gesteld. Afgelopen week was de zitting bij de Raad van State; binnen zes weken verwacht hij een uitspraak. Zuiderplas en Groote Wielenplas: ook daarover zijn veel technische vragen gesteld. Inzet op spreiding evenementen, dat is ook de koers van de toeristische visie. De voorzitter vraagt of de technische vragen in deze vergadering schriftelijk afgedaan worden of moeten partijen deze opnieuw indienen? Wethouder Geers zegt dat zij de vragen opnieuw moeten indienen en als de commissie dat anders wil dan hoort hij dat graag. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) had een vraag al als technische vraag ingediend maar daar is geen antwoord op gekomen. Wethouder Geers zegt dat als daar overheen gekeken is die vraag niet opnieuw ingediend hoeft te worden; deze zal alsnog van een antwoord worden voorzien. Bioregio, dit sluit goed aan op de lokale ambitie. Het is wel even zoeken in de regio hoe je dat met elkaar doet. Voor wat betreft de Hofvijver: dit wordt nog onderzocht.

Interventies Den Bosch Partners: de raad subsidieert een externe organisatie om een aantal doelen te halen. Aan die organisatie is het om verantwoording af te leggen over wat er gebeurt. Het is niet aan de gemeente om de individuele effecten van interventies te toetsen; dat is namelijk het idee van iets op afstand zetten. De heer Holterman (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt hoe de gemeente er dan achter komt hoe zij gepresteerd hebben. Komt er een rapportage? Wethouder Geers zegt dat de raad in 2024 de eerste evaluatie heeft ontvangen. Het is een opdracht van acht jaar. Er is toen een aantal aanbevelingen gedaan. De heer Holterman (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) begrijpt dat het voldoende is dat eens in de vier jaar te evalueren. Dat is een lange termijn. Wethouder Geers zegt dat in het raadsvoorstel de datum van de evaluatie is opgenomen. De heer Holterman (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt of dat niet een erg lange tijd is tussen de evaluaties. Wethouder Geers zegt dat die organisatie op nul moest beginnen. Dat kost aanlooptijd. Effecten op citymarketing zijn pas langjarig te zien dus die organisatie moet ook de ruimte krijgen om interventies te doen die tot een structureel effect leiden. De zero-emissiezone hoort bij commissie Omgeving thuis. Wethouder Craste zegt dat in de commissie Omgeving ook uitgebreid gesproken is over netcongestie.

Dit gaat over veel meer dan wonen alleen. De raad is recent meegenomen in twee I&O’s, 2 februari en 18 mei 2026. Vanaf 1 juli a.s. start de aansluitpauze en wat het op slot zijn precies betekent, is nog niet bekend. De vraag naar elektriciteit blijft groeien en het energienet kan die vraag tijdelijk niet bijbenen. De heer Van Boxmeer (De Bossche Groenen) zegt dat het klinkt alsof de netcongestieproblematiek de gemeente is overkomen. Wethouder Craste deelt die conclusie niet anders had het college niet al in februari een bijeenkomst over netcongestie gehad. Enexis is plotseling gekomen met de aansluitpauze maar dit was in Utrecht ook al het geval. In februari is ook het raadsvoorstel over de archiefbewaarplaats vastgesteld en daar zag je al dat netcongestie een belemmerende factor is. Mitigerende factoren zijn toen al ingebracht en daar is de gemeente mee aan de slag.

11

De heer Van Boxmeer (De Bossche Groenen) denkt dat in dat lijstje ook de elektrificatie van de voertuigen van de Afvalstoffendienst hoort. Wat had het college meer kunnen doen of iets kunnen voorkomen? Misschien is het goed eerder te grijpen naar accu-oplossingen. Wethouder Craste zegt dat de gemeente al bezig is met innovatieve oplossingen. Het is nu het goede moment om met thuisbatterijen om te gaan. Het rijk komt niet met oplossingen hiervoor, ook niet voor de warmtenetten. De heer Rademakers (CDA) zegt dat in sommige gemeenten is overgegaan op een crisisteam onder direct toezicht van de gemeentesecretaris. Beschouwt de wethouder dat als paniekvoetbal? Of is Den Bosch hier ook al mee bezig? Wethouder Craste zegt dat elke gemeente op dit moment bezig is met oplossingen voor de netcongestie. Dat is niet snel opgelost. Er is een geitenpaadje ontvangen van Enexis om voor 1 juli a.s. voor bepaalde woningbouwprojecten die de komende drie jaar ontwikkeld worden, te bezien wat daarvoor nodig is. Iedere gemeente is projecten aan het aanleveren om zoveel mogelijk te kunnen realiseren. De heer Rademakers (CDA) stelt voor ook een crisisteam in te stellen. Wethouder Craste zegt dat de gemeente dit pragmatisch en programmatisch aanpakt. De directeur Stadsontwikkeling en ook de gemeentesecretaris zijn daarbij betrokken. Er wordt intensief gewerkt aan oplossingen.

Projecten worden versneld ingediend. De heer Scholten (GroenLinks-PvdA) is benieuwd naar het historisch perspectief en de rioleringsaanleg. Het warmtenet is gewoon nodig; hoe ziet die onrendabele top eruit? Wethouder Craste komt hier zo op terug. De urgentie zorgt ook voor versnelling: energiehubs en restwarmtegebruik van bijvoorbeeld bedrijventerreinen en batterijen. Het college heeft de opdracht daar een leidende rol in te hebben. Zij gaat ervan uit dat hier de komende jaren veelvuldig over gesproken zal worden. De heer Romijn (PvdD) vraagt of de gemeente ook zelf gaat investeren in infrastructuur, batterijen etc. Wethouder Craste zegt dat er een nieuw bestuursakkoord aankomt dus het is lastig daar nu iets over te zeggen. Zowel het rijk als de gemeente moet iets doen aan de onrendabele toppen. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) zegt dat in het najaar verder wordt gesproken over een fonds voor wijk- en thuisbatterijen. Wordt daar nu al geld voor gereserveerd? Wethouder Craste zegt dat nu het jaarverslag voorligt en teruggekeken wordt. Het is aan het nieuwe bestuur keuzes te maken over het overschot. 2045, vorig jaar is de KIA aangenomen en die maatregelen zorgen ervoor dat deze gemeente op koers komt richting een klimaatneutraal 2045. In het vierde kwartaal komt een eerste terugkoppelmoment van de KIA.

De heer Rademakers (CDA) vraagt of de eindgebruiker in die evaluatie wordt meegenomen. Wethouder Craste zegt dat de KIA drie leidende principes heeft en een daarvan is dat iedereen mee moet kunnen doen. Dit college wil toewerken naar een klimaatneutraal 2045 en het is niet handig nu al te zeggen: dat gaan we niet halen. De heer Rademakers (CDA) vraagt of een brede kosten-batenanalyse verwacht mag worden om het verschil tussen 2045 en 2050 in beeld te brengen. Wethouder Craste zegt dat dit buiten de scope van het jaarverslag ligt. Dat gesprek kan de komende periode gevoerd worden als het CDA dat wil.

12

Ondersteuning bij energiebesparing: dat is inderdaad cruciaal en vooral isolatie is daar belangrijk bij. De aanpak blijft in ontwikkeling, de mogelijkheden en onmogelijkheden worden gezien. Zero-emissiezone, dit hoort eigenlijk thuis bij de commissie Omgeving. Deze is nu een jaar ingevoerd en de effecten worden gemonitord. Het doel is een gezonde en leefbare gemeente, specifiek de binnenstad. Die resultaten zijn nog niet met de raad gedeeld. Die informatie is niet openbaar. Dit kan technisch worden uitgevraagd. Motie circulariteit: deze is afgevoerd; de motie is in uitvoering. Na overleg met de Afvalstoffendienst, Weener XL en Vindingrijk acht het college de locatie milieustraat Kruisstraat niet kansrijk voor recycling van overtollige bouwmaterialen omdat de ligging te decentraal is. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) zegt dat dat antwoord hem bevreemdt. Het ligt naast het milieustation; er kan gelijk gescheiden en gesorteerd worden. Dat lijkt hem juist een koppelkans. Wethouder Craste zegt dat het een kleine milieustraat is. Wel wordt gezocht naar integratie met andere functies. Vindingrijk kan een belangrijke functie hebben als het gaat om circulariteit. Dit komt terug in de Koersnota Circulariteit in de tweede helft van 2026. Thuisbatterijen: er moet vooral voor gezorgd worden dat energieopwek en gebruik beter op elkaar is afgestemd. Daar zit ook een gedragscomponent in.

Energieopslag biedt kansen voor energiepieken maar het is wel duur en soms zit er een onrendabele top op. De rol van de gemeente is bij opslag beperkt. Aanpassing van wet- en regelgeving zou een goede stimulans hierbij zijn en eventuele subsidiëring. Wel wordt gelobbyd richting het rijk. De heer Van Boxmeer (De Bossche Groenen) zegt dat bij buurtbatterijen vaak heel enthousiaste mensen betrokken zijn. Zou zo’n groep benaderd kunnen worden hierover? Wethouder Craste vindt dat een mooi idee. Zij ziet bij de Maaspoort dat veel mensen enthousiast beginnen maar zij kunnen veel dingen nog niet. Ook als het gaat om warmtenet moet gedacht worden aan koppelkansen. Bekeken moet worden waar inwoners al mee bezig zijn en of zij daarbij ondersteund kunnen worden. Palazzo, de beantwoording van de technische vraag hierover zal verstrekt worden. Het warmtebedrijf zou ook als een nutsvoorziening gezien kunnen worden. Het richt zich nu vooral op nieuwe warmtenetten in nieuwe wijken die er komen. Het lijkt haar goed te bekijken wat in de toekomst met bestaande netten gedaan kan worden. De heer Roovers (SP) zegt dat het slagen van het al bestaande warmtenet cruciaal is voor het draagvlak voor de warmtetransitie. Komt het college met een initiatief of de SP? Wethouder Craste vindt de inventarisatie de moeite waard.

Er is een enorme ontwikkeling te zien in de warmtenetten; er zijn grote verbeteringen. Nu zijn er geen mogelijkheden om commerciële aanbieders over te nemen. Zij wil best de raad informeren over mogelijkheden in de toekomst maar zij weet nog niet op welke termijn. De heer Scholten (GroenLinks-PvdA) zegt dat warmtenetten gewoon nodig zijn. Wethouder Craste zegt dat dat eigenlijk een nutsvoorziening is. Als alle buurten aardgasvrij worden gemaakt dan is er een onrendabele top en het is nu nog niet duidelijk of het rijk die oplost. De woningcorporaties moeten alle woningen naar energielabel B brengen. Cv-ketels zijn er soms net ingehangen dus dat is een omvangrijke operatie. Het is wel iets dat moet en daar mag niet te lang mee gewacht worden. Als nu een wijk aangewezen wordt, is die pas over acht jaar helemaal klaar. Er komt een nieuw warmteprogramma in deze bestuursperiode en dan zou dit duidelijk moeten zijn. Daar hoort dan ook een investeringsbesluit bij. Schorsing Tweede termijn De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt of de gemeente op koers ligt voor wat betreft de aardgasvrije buurten. En de koers voor de windturbines? Is in dat kader 2045 nog wel haalbaar? 13

De heer Hermans (VVD) komt in de raadsvergadering met een motie inzake de Afvalstoffendienst die het college oproept om binnen de lopende trajecten expliciet aandacht te besteden aan de businesscase van de overslaghal inclusief de mogelijkheid om het opnieuw mogelijk te maken voor bedrijven om hun bedrijfsafval daar te komen brengen. De heer Rademakers (CDA) ziet het als heel positief dat de wethouder heeft toegezegd dat in het vierde kwartaal wordt bekeken of iedereen kan meedoen in de warmtetransitie en wat dit kost voor inwoners en bedrijven. Brainport, het college heeft een brief gestuurd over de zakelijke dienstverlening rondom AI. Hij kijkt met een heel andere bril naar het jaarverslag dan de VVD. In het verslag staat dat Den Bosch is gedaald als toplocatie voor bedrijven, de economische groei is 1,2% ten opzichte van 1,8% landelijk, Brainport groeit met 4%. Bedrijven kiezen de gemeente en niet andersom. Wel kan worden gezorgd voor een sterk ondernemersklimaat, een goede bereikbaarheid, snelle procedures en genoeg ruimte. Er is inmiddels meer vraag dan aanbod van bedrijfslocaties.

Kan de raad bij de begroting een duidelijk handelingsperspectief krijgen voor hoe het ondernemersklimaat versterkt kan worden en hoe de gewenste aansluiting met Brainport gemaakt kan worden? De heer Esser (PVV) zegt ten aanzien van de zero-emissiezone dat het bedrijfsleven hier flink in moet investeren. Viering 1629, hij hoorde al iets over voetbal maar voetbal heeft totaal niets te maken met 1629. Het Gilde en het carnaval zouden naar voren geschoven moeten worden. Het Gilde heeft grote problemen met de vergrijzing dus dit is een ideaal moment om het op de kaart te zetten. Wethouder Craste zegt dat de windmolens in de Duurzame Polder op schema liggen. Er is ook al een aansluiting van Enexis. Het warmteprogramma moet in 2045 gerealiseerd zijn. In deze raadsperiode wordt bepaald hoe dit wordt uitgerold en wat er aan de buurten wordt gevraagd. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) begrijpt dat de gemeente nog steeds op schema ligt voor 2045. Wordt hier ook innovatie bij betrokken? Wordt daarnaar gekeken in de plannen? Wethouder Craste zegt dat dat uiteraard gebeurt en dat wordt ook in de KIA duidelijk genoemd. Zij heeft geen toezegging gedaan dat iedereen mee kan doen maar wel gezegd dat in de KIA het uitgangspunt is dat iedereen mee kan doen. De heer Rademakers (CDA) hoort dat een van de drie pijlers in de KIA is dat iedereen mee kan doen.

Dat is dan toch ook onderdeel van de evaluatie? Wethouder Craste zegt dat dat iets in de toekomst is en het gaat nu over het jaarverslag. Wethouder Geers zegt dat ongetwijfeld een keer gesproken wordt over de viering van 1629. In 2025 is geconstateerd dat er een versterkte economische groei nodig is om te kunnen zorgen voor het op peil houden van voorzieningen. Er is een aanpak ontwikkeld die aanvullend is op wat er in Brainport gebeurt. De heer Rademakers (CDA) is blij dat richting Brainport wordt gedacht maar hij wil een volgende stap. Wat heeft de raad nodig en kan de wethouder toezeggen dat bij de volgende begroting meer duidelijkheid hierover komt? Wethouder Geers verwijst naar de brief die het college met de raad heeft gedeeld begin 2026. Het wordt een gecombineerde aanpak en wanneer de raad in stelling wordt gebracht over zaken waar de raad over gaat, hangt ook af van wat in het nieuwe bestuursakkoord staat. Er zijn ook tal van andere ontwikkelingen te zien in 2025 in het kader van het versterken van het economisch vestigingsklimaat in de gemeente Den Bosch. De voorzitter wil tot een adviesronde overgaan. De heer Hermans (VVD) komt met een motie inzake de overslaghal van de Afvalstoffendienst.

14

De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) twijfelt of hij nu al een motie over batterijen zal indienen. De heer Van Boxmeer (De Bossche Groenen) is daar ook mee bezig en ook met warmtenet. Als de SP met iets komt dan haakt hij wellicht aan. De heer Esser (PVV) zal nog wat vragen stellen over Heesch West. De heer Roovers (SP) komt met een motie over de afvalstoffenheffing. De heer Rademakers (CDA) wacht de discussienotitie af die besproken wordt bij het volgende agendapunt. 8.

Discussienotitie Evenementen op de Parade (DBG – CDA) De heer Van Boxmeer (De Bossche Groenen) zegt dat herdenken, verbinden en vieren vaak in deze zaal te horen is. Dat wordt ook in Den Bosch en de dorpen gedaan, zo ook op de Parade. De vraag is welke kaders daaraan gesteld worden. Er melden zich geregeld mensen bij hem die vragen hebben over evenementen op de Parade. Het gaat dan met name over afgesloten evenementen. Er is een nieuw theater bijgekomen, met financiële uitdagingen. Daar is hij dieper ingedoken. De Parade is een publieke ruimte die vrij toegankelijk moet zijn en dat is die ook vaak. Om het plein een dag af te huren, kost dat € 300, dus ook bij commerciële evenementen. Is dat wel in verhouding met wat dit de stad oplevert? Daar wil hij input over. In hoeverre is het wenselijk de Parade af te sluiten voor commerciële of niet-commerciële afgesloten evenementen? Zouden die niet beter buiten het drukke centrum georganiseerd worden? De heer Esser (PVV) vraagt of de mensen die zich gemeld hebben nog bij Informeren & Ontmoeten komen of zijn zij al geweest? De heer Van Boxmeer (De Bossche Groenen) zegt dat dat mensen zijn die De Bossche Groenen hebben benaderd.

Wanneer heeft een evenement genoeg maatschappelijke meerwaarde om een afsluiting te rechtvaardigen? Zou er een maximum moeten zijn aan het aantal evenementen? Hoe wordt ervoor gezorgd dat omwonenden en ondernemers er geen last van hebben? Hoe wordt ervoor gezorgd dat commerciële evenementen ook iets terugdoen voor de stad? Er wordt gewerkt aan het evenementenbeleid; is de raad bereid dat beleid daarop aan te passen? De heer Rademakers (CDA) vindt dat Den Bosch de bourgondische hoofdstad van Nederland is en de Parade het kloppende hart. Van de Maria-processie tot het meezingen met het levenslied: dit maakt Den Bosch aantrekkelijk en levendig voor inwoners, ondernemers en bezoekers. De druk op de Parade neemt toe en dat heeft gevolgen voor de leefbaarheid van omwonenden. Daarom moet goed nagedacht worden over de balans en het draagvlak. Evenementen staan nooit op zichzelf. Wat op de Parade gebeurt, werkt door op de rest van de stad en gemeente. Juist de positieve effecten wil het CDA versterken. Die identiteit en de Bossche economie ziet het CDA als een Siamese tweeling: voed je de een, dan voed je de ander. Zo kunnen evenementen het vliegwiel zijn voor de winkeliers en horecaondernemers. Zowel de retail als horeca hebben aangegeven beter aan te willen sluiten bij evenementen op de Parade. De heer The (VVD) vraagt hoeveel omwonenden en ondernemers geklaagd hebben.

De heer Rademakers (CDA) zegt dat de ondernemers evenementen juist als kans zien en dat wil hij versterken. De heer The (VVD) vraagt waar het nu eigenlijk over gaat: het bijdragen van omwonenden en ondernemers aan afgesloten evenementen? De heer Rademakers (CDA) zegt dat het om zowel open als afgesloten evenementen gaat; die input heeft hij ontvangen.

15

Mevrouw Klaren (D66) zegt dat nu vooral ingestoken wordt op afgesloten evenementen en de negatieve effecten daarvan. Wat maakt het verschil tussen een afgesloten en open evenement? De heer Rademakers (CDA) wil vooral de positieve effecten versterken van zowel open als afgesloten evenementen. Bij afgesloten evenementen zijn de lasten voor omwonenden misschien wat zwaarder maar ook voor inwoners van de stad want niet iedereen kan een kaartje van € 30 betalen. Bij een afgesloten commercieel evenement kan er ook een vorm van wederkerigheid zijn. Mensen met een kleine beurs zouden bijvoorbeeld een gratis kaartje kunnen krijgen zodat iedereen mee kan doen. Mevrouw Klaren (D66) begrijpt dat het niet zozeer om de leefbaarheid gaat maar om het mee kunnen doen aan evenementen. De heer Rademakers (CDA) zegt dat de discussienotitie een voorproefje is op de komende evenementennota. Hij wil weten wat de raad vindt van de uitzonderingspositie van de Parade op evenementen. De heer The (VVD) is nu wat verbaasd.

De discussienotitie gaat over afgesloten evenementen en zijn de indieners daar nu tegen of niet? De heer Rademakers (CDA) zegt dat het in principe over afgesloten evenementen gaat maar die wil hij breder trekken: aan welke voorwaarden moeten evenementen op de Parade voldoen? En hoe kan ervoor gezorgd worden dat de positieve effecten groter worden en de negatieve minder? Een kwaliteitscriterium dat meegenomen zou kunnen worden, is dat lokale ondernemers actief meedoen. Een klein open evenement is iets anders dan een groot commercieel concert dat afgesloten is. Bij meer overlast hoort ook meer wederkerigheid door bijvoorbeeld iets terug te doen voor de stad (gratis kaartjes voor mensen met een kleine beurs). Ook kan een prijsprikkel helpen: hoe slechter een evenement scoort, hoe hoger de huur van de Parade want de hoogte van die huur is nu eigenlijk absurd laag. De heer Van der Rijt (GroenLinks-PvdA) wil weten of er concrete signalen uit de stad zijn dat het aantal afgesloten evenementen als problematisch wordt ervaren. Zo ja, waar komen die signalen vandaan? Van de 25 evenementen dit jaar zijn er drie uitsluitend toegankelijk met een toegangsbewijs. De meerwaarde van een evenement kan economisch zijn, ecologisch en sociaal en alle drie die dimensies horen mee te wegen. Over compensatie voor omwonenden en ondernemers wil hij verder denken.

In plaats van achteraf compenseren zouden ook criteria opgesteld kunnen worden waarbij omwonenden en ondernemers actief betrokken worden bij evenementen. Ticketgebonden evenementen dienen voor iedereen bereikbaar te zijn; een idee is de Bossche Pas daarvoor in te zetten en andere tarieven hanteren voor Bossche jongeren. De link met het Theater aan de Parade is terecht maar blijft in de notitie abstract. Zijn hier concrete ideeën over? De Parade dient als publieke ruimte beschermd te worden maar deze discussie moet gevoerd worden op basis van een helderder beeld van het probleem. De heer Janssen (PvdD) ziet de spanning ook tussen een publieke ruimte en afgesloten evenementen maar hij is niet principieel tegen het gebruik van een publieke ruimte hiervoor. Een huur van € 300 per dag is wel erg laag voor commerciële evenementen. Daar zou een marktconforme huurprijs voor gevraagd kunnen worden. Evenementen buiten het centrum laten plaatsvinden, is sterk afhankelijk van de locatie vanwege de ecologische waarde van andere locaties. Verstoring van flora en fauna is niet wenselijk. De heer Rademakers (CDA) vraagt wat de PvdD vindt van de huurprijs afhankelijk maken van de negatieve impact van een evenement op de leefomgeving. De heer Janssen (PvdD) staat daar sympathiek tegenover.