2025-10-30 Commissie Bedrijvigheid concept

Ten aanzien van het Binnenstadsfonds is er met elkaar afgesproken dat een aantal stappen worden gezet in de binnenstad. Hiervoor worden de budgetten bij elkaar gelegd. Bij bijvoorbeeld de Hinthamerstraat en het Museumkwartier wordt een gebiedsgerichte aanpak uitgerold. De insteek van de motie van het CDA was destijds om samen met stakeholders een plan voor de Brede Binnenstad te maken en te zorgen dat er middelen zijn om daarmee aan de gang te gaan. Dat werd een Binnenstadsfonds genoemd en bekeken moest worden welke potjes daarbij pasten. De gemeente heeft geconstateerd in de opzet van de begroting dat het moeilijk is om de beheeraspecten, de assets, uit de reguliere begroting te halen en in een ander fonds onder te brengen, omdat het een exploitatie is die langjarig is en niet een tijdelijk fonds is. Waar het gaat om de gebiedsgerichte aanpak die wordt ontwikkeld kan het uiteindelijk zijn dat gezegd wordt een aantal middelen op één hoop in een fonds te deponeren. Dat is niet direct de verwachting, maar wel in de geest van de motie. Als een gebiedsgerichte aanpak gewenst wordt, dan zijn er investeringsmiddelen nodig uit de reguliere budgetten die nodig zijn voor of bijvoorbeeld verkeer of beleid openbare ruimte of het vergroeningsbeleid of het rioolbeleid. Dan kunnen alle middelen bij elkaar worden gestopt om te zorgen dat je het verschil maakt.

Er wordt dus gewerkt in de geest van het Binnenstadsfonds en aan een integraal plan. Er wordt ook samengewerkt met de ondernemers en binnenstadbewoners, alleen wordt het niet gehecht onder één begrotingspost in de begroting. Bij de bespreking van de IABB is aangegeven welk budget beschikbaar is binnen de bestaande posten. Het is een technische vraag van de heer Kagie en die wordt schriftelijk beantwoord. Inzake het verduurzamen van bedrijventerreinen is vorige maand een discussienotitie behandeld. Daarmee wordt aan de slag gegaan, maar er loopt ook al het programma Aanpak van verduurzaamde bedrijfslocaties waarin ze juist bezig zijn met besparen, een andere opwek, klimaatadaptatie en een ander vervoersbeleid. Rond januari wordt hierover een voortgangsrapportage gestuurd. Op De Brand wordt onder meer gewerkt aan een energiehub. 15

Netcongestie is daarbij wel een ding. Bij De Brand en De Rietvelden wordt gekeken hoe een energiehub wordt gemaakt met gebruikmaking van opslag. Overigens vindt hij Enexis niet de meest innovatieve netbeheerder van Nederland. Bij de vervanging van het wagenpark met elektrische voertuigen zijn geen problemen te voorzien met netcongestie. Hij weet niet of kennis wordt gedeeld inzake de pilots in Utrecht met commerciële energieleveranciers. Het is wel de houding om die pilots te volgen zodra de gelegenheid zich voordoet. Er wordt ruime medewerking verleend bij het plaatsen van nieuwe transformatorhuisjes. Ten aanzien van de Datastad wil de gemeente inderdaad impact maken en de resultaten meetbaar maken. Veel van die bedrijven in de ICT-sector worden mainstream. Wie kijkt naar Prijsvrij ziet van de buitenkant een reisbureau, maar het is eigenlijk gewoon een databedrijf. Het digitale tijdperk stelt de gemeente voor uitdagingen om te kunnen profiteren van alle kennis en begeleiding rond een Datastad. Inzake de eiwittransitie: dat doet de gemeente via AgriFood Capital, een samenwerking in Noordoost-Brabant die tot doel heeft duurzame voedselsystemen te ontwikkelen en regionale oplossingen voor wereldwijde uitdagingen te bieden. In het uitvoeringsprogramma van de economische visie wordt er ook bij stilgestaan. Er wordt gefocust op de maatschappelijke meerwaarde van de eiwittransitie.

Het antwoord inzake Groots Vergroenen moet hij schuldig blijven. Er zijn wel allerlei plannen in voorbereiding en waarbinnen de budgetten beschikbaar zijn binnen de begroting. De Groene Delta II betreft twee grote projecten waarbij de Dungense Polder onderdeel is van de hoogwateraanpak. Aan de andere kant is er de Henriettewaard. Er wordt uitgebreid samengewerkt in dezen met het waterschap, Rijkswaterstaat en andere overheden. Een actuele planning is nog niet bekend. Indien hieraan behoefte is wordt wethouder Vermin gevraagd om hierover per brief de actuele stand van zaken te geven. De PVV had het over spelen, bewegen en ontmoeten en wat zij kwalificeren als de hangplek in Empel: dat is nergens de intentie geweest. Het gaat er juist wel om dat mensen elkaar ontmoeten en dat je speeltuinen ook geschikt maakt voor 12- tot 18-jarigen. Er vindt participatie met de buurt plaats. Dat heeft nog geen directe relatie met het nieuwe 'spelen, bewegen en ontmoeten'-beleid. Er wordt gezorgd dat de speeltoestellen in het Burgemeester Van Zwietenpark zo snel mogelijk worden vervangen. Er bestaat hiervoor een regulier vervangingsbudget voor speeltoestellen. De verwachting is dat het binnen de begroting past. Een certificaat voor speeltoestellen is niet meer bij de leverancier te verkrijgen omdat deze failliet is. Er is geen reden om aan te nemen dat het op andere plekken anders is.

Als blijkt dat een speeltoestel niet veilig is of aan het einde van zijn levensduur is dan wordt het afgesloten of weggehaald. Er wordt altijd getoetst op die technische onveiligheid. Het wonen als bedrijfseigenaar bij het bedrijf hoort in de commissie Omgeving thuis. De bootjes die op de verkeerde plek liggen op de Aa, daar wordt op gehandhaafd. Met het waterschap worden gesprekken gevoerd over waar steigers kunnen worden gerealiseerd in het kader van de doorstroming. Er wordt gewerkt aan potentiële locaties. Hij is het niet eens met VOOR Den Bosch om bij de Aa te maaien zodat de mensen bij hun bootje kunnen komen. Dat bootje hoort daar niet te liggen. Veel is afhankelijk van procedures en het zorgen dat de gemeente dat op een nette manier doet. Hij hoopt snel met nieuws naar buiten te kunnen komen om met de omgeving het gesprek aan te gaan inzake de locaties. Er is achter de schermen hard aan gewerkt. De voorwaarden en kaders zijn nu nog niet bekend. Hij is het wel eens met het CDA dat het op een gegeven moment lang stil is rond het dossier, dus zegt hij binnenkort een update toe per brief, met daarin een globale planning. Inzake het onderwijsprogramma voor kinderen geeft de JADS af en toe gastlessen, juist aan kinderen over de kansen en bedreigingen van de digitalisering.

Tegelijkertijd heeft de gemeente binnen het programma Datastad allerlei trajecten met de onderwijspartners waarin kinderen in de theoretische en praktische zin leren over data en toepassingen. Ze doen ook veel in het InnovatieLab op het Innovatiekwartier. Vorige week is het Datastadspel gelanceerd waarin kinderen en ouders kunnen leren over het gebruik en de dilemma's rond data. Dit spel wordt gratis ter beschikking gesteld aan alle basisscholen en de voortgezet-onderwijsinstellingen. De leegstand daalt over het algemeen iets in de binnenstad. Dat is fijn, maar daarmee zijn ze er nog lang niet. Binnenkort wordt de raad geïnformeerd over de vervolgstappen met de Vastgoed-BIZ en Den Bosch Partners. Die samenwerking moet ook leiden tot randvoorwaarden en acquisitie van nieuwe ondernemers en nieuwe ketens richting de binnenstad. 16

De capaciteit van de JADS kan worden ingezet voor maatschappelijke problemen. Als het gaat om de veiligheid van vrouwen hangt dat ook een beetje af welk vraagstuk er wordt neergelegd en hoe daar met data een toegevoegde waarde op kan worden gecreëerd. Inzake de vrouwenschouw is het college er niet op tegen om sociaal onveilige locaties in beeld te krijgen om interventies te kunnen doen. Overigens kan niet alle inrichting gedrag sturen. Hij zou de focus niet alleen willen leggen op vrouwen, maar ook op ouderen en kinderen. Waar het nodig is, worden ook andere maatregelen getroffen. Het geldt niet alleen voor de binnenstad maar voor de gehele gemeente. Door het gebruik van ledverlichting kan al veel van de energieverspilling bij bedrijven worden tegengegaan. Voor het investeren in start-ups is een traject ingericht, van ICT-leningen tot de BIM. Inzake de pilot Gft voor de hoogbouw wordt in bredere zin gekeken naar de toekomst van afval en de inzameling ervan. Hij hoopt dat de notificatie in de afval-app niet alleen over gft gaat. Hij snapt niet waar de fout zit. Vanaf 5 november a.s. is er een nieuwe app. Met de ambtelijke collega's wordt gekeken hoe de targeting voor de reclames is ingesteld. AgriFood heeft een prominente plek waarbij intentieverklaringen zijn ondertekend over de toegevoegde waarde ervan.

Als het gaat om start-upinvesteringen via de Jamfabriek, dan is hier via de Regio Deal een slag in gemaakt voor wat betreft het verduurzaming en innovatie. De vraag over controle op salmonella is een technische vraag. Er is gesteld dat de bedrijventerreinen in Den Bosch tegen hun grenzen aanlopen. Zomaar een locatie aanwijzen lost niet direct een probleem op. In het kader van een regionale inventarisatie is men bezig met een lokaal kader. In de Omgevingsvisie staat ook een toekomstperspectief voor potentiële werklocaties. De vragen over Stadion De Vliert worden op 3 november a.s. beantwoord. Wethouder Roy Geers zegt dat er niets meer in de weg staat om het Winterevenement op de Parade doorgang te laten vinden. De initiatiefnemer wordt maximaal ondersteund. Het enige wat daar nog voor nodig is, is dat de initiatiefnemer een vergunningaanvraag indient. Inzake de statiegeldbeker is de gemeente geen onderdeel van de stichting die met dat doel daarvoor is opgericht. De ondernemers hebben daar zelf afspraken over gemaakt. De regeling zoals die er is voldoet aan de wettelijke eisen voor het gebruik van single used plastic. Daarmee heeft de gemeente geen rol. De gemeente is wel blij dat het bestuur van die stichting breed is vertegenwoordigd vanuit alle partijen van de binnenstad en zij zullen daar ook zelfstandig in opereren.

Het carnaval met name in de dorpen kan goed overeind blijven naast het grote Oeteldonk. Bij het Zandhazendurp is zelfs een positieve ontwikkeling zichtbaar, mede dankzij de handelsclub die er stevig in zit en dankzij de horeca die het goed ondersteunt. De gemeente zal het blijven ondersteunen. Nieuwe en bestaande locaties worden verankerd voor verrassende evenementen. Wethouder Van der Sloot zegt dat het gebruiken van de toeristenbelasting als doelbelasting iets is waar de raad over gaat. Ze kan zich ook voorstellen dat zoiets toepasselijk is in een volgende raadsperiode. Kwalitatief meerdaagstoerisme en het spreiden van toerisme over de hele gemeente en over meerdere dagen is precies wat is vastgesteld in de toeristische visie. Overigens is het actieprogramma bijna klaar. Het aantal overnachtingen is teruggelopen, met name door het onttrekken van één hotel. Ook voor het komende jaar worden minder overnachtingen verwacht. Dat heeft mede te maken met het btw-tarief. In de Bossche Stadsdelta is ruimte voor een hostel. Daarnaast is binnen het beleid altijd ruimte voor extra kamers, maar dan is het aan de markt om met voorstellen te komen. Als je een ondernemer bent, dan is het vrij logisch dat je gaat kijken naar het gat in de markt. Inzake het erfgoed zijn opmerkingen gemaakt over de Bossche Beeldenstorm. Dat was positief. De vestingswerken zijn karakteristiek voor de stad.

De arbeidsmarkt en de mismatch is een groot probleem op alle vlakken en het is goed dat dit wordt benoemd. Wethouder Craste geeft aan dat er inmiddels een afspraak is ingepland met de initiatiefnemer en met de coöperaties rondom de Duurzame Polder inzake invulling van het lokale eigendom. 17

Dat gebeurt rond het kerstreces. Of de corporaties kunnen instappen in de ontwikkelfase (dus vóór de financial close) kan niet worden afgedwongen in deze fase. Er is wel gezegd door het college dat 50% lokaal eigendom belangrijk is. Inzake de KIA en de urgentie ziet zij twee ontwikkelingen. Sommige partijen kan het niet snel genoeg gaan en er zijn een aantal partijen die alles willen temporiseren of misschien wel helemaal niet doen. Het college is aan de slag met de afspraken die zijn gemaakt met de raad over de KIA en de Transitievisie Warmte 2.0. De urgentie ervan wordt ingezien. Er zijn op 1 juli jl. duidelijke afspraken gemaakt over de KIA en daar houdt de gemeente zich aan. Den Bosch is hierin inderdaad koploper. Er volgt in Q1 nog geen monitor omdat het pas onlangs van start is gegaan. Er is anderhalf jaar nodig om de eerste stappen te kunnen zetten. De initiatiefnemers wordt gevraagd om een inspanningsverplichting te doen, maar dat kan niet worden afgedwongen. Het zijn investeerders die enorme bedragen inzetten en ook enorme risico's lopen, want het kan ook wel eens zo zijn dat het niet gaat doorgaat. Alleen nu zit de gemeente erachter en de gemeente is een betrouwbare partner, maar geeft geen financieel advies. Ze zegt toe om in gesprek te gaan met de initiatiefnemers. Er wordt gewerkt aan aardgasvrije wijken.

De gemeente wil een schonere luchtkwaliteit, minder afhankelijk zijn van buitenlandse energie en wil stap voor stap overstappen op duurzame warmtebronnen. De Transitievisie Warmte wordt uitgevoerd met de mensen in de wijken. Er wordt eerst gekeken naar de bron en er wordt bekeken wat beter kan. Het is aannemelijk dat binnen een bepaalde termijn meters worden gemaakt, maar een echte termijn kan zij niet geven. Inzake de zonnepanelen heeft de gemeente niets te vertellen over de salderingsregeling. Dat is landelijk beleid. Over het algemeen geldt dat zonnepanelen nog altijd een goed idee zijn. Iets wat je zelf opwekt en direct gebruikt, zie je flink terug op je energierekening. Wat de gemeente wel actief kan doen is voorlichting geven. Met bewustwordingscampagnes kan veel worden gedaan om zonnepanelen slim te gebruiken. Er heeft reeds een regionale bijeenkomst plaatsgevonden over netcongestie. Met de griffie wordt afgestemd of er binnen de oude of nieuwe raad een informatieronde wordt ingepland. Ondanks de netcongestie blijven er gewoon wel kansen om de warmtetransitie te versnellen. Daarover is de gemeente in gesprek met Enexis. Isolatie is een belangrijke voorwaarde om meer woningen aardgasvrij te maken. Met de regio wordt gewerkt aan een meerjarig collectief isolatieplan om 20.000 woningen te isoleren voor het jaar 2035.

Ook wordt er momenteel gekeken naar een VVE-aanpak om het ook mogelijk te maken voor VVE's om maatregelen te nemen. Buurtinitiatieven kunnen eventueel worden betrokken bij pilots. Ze houdt de raad op de hoogte van de initiatieven. Tweede termijn Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) had nog een vraag over Beachbar Zuiderplas. Sinds 2015 is er elk jaar sprake geweest dat het gebouw plat moet en de huidige eigenaar durft niet meer vooruit te plannen en zit eigenlijk iedere winter in onzekerheid. Nu is het net weer voor een jaar verlengd. In de begroting leest ze hierover dat voorbereidingen worden getroffen voor een nieuwe vaste duurzame horecavoorziening bij de Zuiderplas in 2027. De nieuwbouw moet er niet toe leiden dat het een horecagelegenheid wordt die niet toegankelijk is voor mensen met een smalle beurs. Daarom wordt op dit punt een motie overwogen. Ten aanzien van de extra bewatering van de jonge aanplantbomen wordt gevraagd of het bewateringsplan dient te worden aangepast. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) had in de eerste termijn een vraag gesteld over de scheve randen op de markt en de scheve keien. Is hiervoor budget voor vrijgemaakt in de begroting 2026? De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil in deze begroting al geld vrijmaken voor de op handen zijnde Aanpak Openbare Ruimte naar aanleiding van de motie.

In het geval van de vrouwenschouw zijn niet alleen woorden maar ook daden nodig. Leefbaar 's-Hertogenbosch vindt het ook belangrijk dat het Winterevenement mogelijk wordt gemaakt. Leefbaar 'sHertogenbosch wil de stijging van de afvalstoffenheffing naar €14,77 alsnog tenietdoen. De motie over de JADS heeft Leefbaar 's-Hertogenbosch inderdaad gesteund en die motie was eigenlijk bedoeld om de voorliggende evaluatie aan te vragen. Die zou bij de voorjaarsnota 2025 zitten. Dat is een halfjaar later geworden en daar staat ook expliciet op dat alleen 18

financiële middelen mogelijk zijn op het moment dat de meerwaarde daadwerkelijk is vastgesteld. Wethouder Van der Sloot gaat nader in op de Beachbar Zuiderplas. Dat is iets wat deze gemeenteraad al sinds 2016 bezighoudt en was reden om het op te nemen in het bestuursakkoord. Het is de bedoeling om een nieuwe vaste horecavoorziening te creëren, gericht op een breed publiek. Gezien de status van Natura 2000 is het best een ingewikkeld gebied, maar het staat wel nog steeds op het takenpakket in het lijstje van de gemeente. Wethouder Ralph Geers merkt op dat de bewatering van jonge aanplant niet alleen plaatsvindt in het eerste jaar, maar de eerste drie jaar. Dit betekent niet dat ze iedere verdroging met bewatering tegen kunnen gaan. Er loopt een contract met een marktpartij om te zorgen dat zoveel mogelijk groen overeind wordt gehouden. Alles wat in leven blijft hoeft niet te worden vervangen en is nog beter voor het milieu maar het is niet altijd praktisch haalbaar gezien de omstandigheden. Er wordt ook meer gezocht naar inheemse boomsoorten die passen bij het veranderende weertype. Er zijn geen plannen voor een grootschalige herinrichting van de markt. Er volgt een nieuw beleid voor de JADS. De kwantificering ervan komt in de begroting. In september is in elk geval al een evaluatie gestuurd. De artikel 71-vragen worden schriftelijk beantwoord.

De voorzitter inventariseert de eventuele moties en amendementen die worden overwogen om in te dienen. De heer Romijn (PvdD) wil wellicht urgentie aanbrengen op de eiwittransitie en de KIA. Mevrouw Visscher (SP) overweegt een motie op mogelijke energiehubs en de afvalstoffenheffing. Mevrouw Klerks (Volt) overweegt een motie op de energiehubs en wacht het verder af. De heer Van Griensven (PVV) overweegt een motie in te dienen over de ondernemerstoets bij ieder raadsvoorstel. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) overweegt een motie inzake het verlagen van de afvalstoffenheffing. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) overweegt een motie over de afvalstoffenheffing en de openbare ruimte. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) sluit zich aan bij de PvdD. Ook overweegt zij een motie over de toeristenbelasting. 7.

Rondvraag en sluiting De voorzitter constateert dat er geen verdere vragen zijn. Zij sluit onder dankzegging aan eenieder de vergadering om 22.30 uur. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de commissie Bedrijvigheid van 24 november 2025. De secretaris, mr. drs. R. van der Meer

De voorzitter, M.A.J.T. Korver-van Weegberg

19