2025-08-25 Commissie Bedrijvigheid concept

Commissie BEDRIJVIGHEID Conceptverslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

25 augustus 2025 Raadzaal M.A.J.T. Korver-van Weegberg mr. drs. R. van der Meer drs. E.M.M.P. Altenburg-Collin, J.M. van Boxmeer, M. Claessen, J.J.E.L. van Creij, S.J.A. Elders, L.A.J. van Griensven, A. Hernández, L. Holterman, mr. drs. N.M.C. Huijbrechts RO CIA, M. Janssen, M.P. Kagie, H.J.M. Kitslaar, J.M. Klerks, J. Kouwenberg, W.M. van de Leemput, mr. S.J.M. Peters, M.C.J.M. Ploegmakers, P.J. Romijn, D.G.G. Scholten, C.K.J. Visscher, mr. C.H.A. van den Wildenberg R.J.J. Geers

Afwezig:

B. El Amraoui, W. de Groot MSc, S.C. van Hasselt, T.A.J. Heijmans, W.B.G. Hoeben, B.B.G.M. van den Hoven, R.T.P.M. Koolen, REV H.W. Pennings, E. Samshuijzen, drs. ing. G.M.M. Verbruggen

Verslaglegging:

J. Beaumont, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter heet allen welkom. De heren Van Boxmeer en Holterman, en mevrouw Janssen zijn vandaag voor het eerst aanwezig bij de vergadering. De heer Elders vervangt de heer El Amraoui, de heer Van Creij de heer Pennings, mevrouw Claessen vervangt de heer Hoeben. Mevrouw De Groot is afwezig.

2.

Vaststellen van de agenda De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

3.

Vaststellen van de verslagen van de commissie Bedrijvigheid van 16 en 18 juni 2025 Beide verslagen worden ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties De voorzitter meldt dat het college voorstelt motie 33 Eerlijk delen van de lasten van de afvalstoffendienst als afgedaan te beschouwen. De lijst van toezeggingen en openstaande moties is hiermee vastgesteld.

5.

Werkplanning De werkplanning wordt vastgesteld.

6.

Update visie Energielandschap De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat al veel is gesproken over de Duurzame Polder. In het voortraject is steeds uitgegaan van 50% lokaal eigendom en dat is ook de afspraak. Door hier nu op de rem te trappen en iets anders voor te stellen, zullen alle indieners van de 153 zienswijzen weer hierbij betrokken moeten worden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) dacht dat vanavond de beslissing genomen zou worden om die 50% af te spreken exclusief het enige project dat in de nominatie zit want verder zitten er geen projecten in de pijplijn. Mevrouw Klerks (Volt) heeft dit stuk niet zodanig gelezen dat de Duurzame Polder hier niet bij betrokken zou zijn. Zij is juist blij dat onderscheid wordt gemaakt tussen lokaal eigendom en financiële participatie. Het lokale eigendom is altijd een lastig punt gebleken om grijpbaar en toetsbaar te maken, zeker omdat het college ook stelt dat elk project anders is. Zij vraagt zich af of geen kaders stellen de deur openzet voor willekeur en bewijsvoering, hetgeen ertoe leidt dat 1

de meeste projecten met de stempel lokaal eigendom niet meer haalbaar blijken. Hoe schat de wethouder dit in? Zij denkt dat er goede handvatten meegegeven kunnen worden aan de initiatiefnemers die als kader kunnen worden gezien. Er kunnen richtlijnen meegegeven worden voor wat lokaal eigendom betekent of een bepaalde vorm die relevant is. De heer Altenburg-Collin (VVD) is blij met deze aanpassing van de visie Energielandschap. Uitgangspunt is minimaal 50% lokaal eigendom realiseren en de omgeving krijgt zeggenschap in de ontwikkeling en het delen van de lusten van duurzame opwekprojecten. Dit geeft de inwoners meer duidelijkheid bij duurzame opwekprojecten en zal zorgen voor meer draagvlak onder de inwoners. Voor de VVD is dit een hamerstuk. De heer Kitslaar (Rosmalens Belang) kan zich vinden in de aanpassing en verwijst naar de motie die hij eerder mede indiende over het lokaal verdelen van de lusten van de Bossche windmolens. Het is van groot belang dat de inwoners van Rosmalen en omliggende kernen niet alleen de lasten ervaren maar ook kunnen meedelen in de opbrengsten. Het college dient vooraf aan te geven wanneer in de praktijk hiervan afgeweken wordt zodat inwoners niet achteraf voor voldongen feiten komen te staan. De participatie heeft een meerwaarde voor de inwoners die in een vroeg stadium invloed kunnen uitoefenen.

Deze update is een stap vooruit maar hij blijft erop toezien dat dit leidt tot concrete, eerlijke resultaten voor de inwoners. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) pleit al jaren voor een eerlijke energietransitie waarin niet alleen de lasten maar ook de lusten eerlijk verdeeld worden. Dit raadsvoorstel vindt zij echter onduidelijk. Zij maakt zich zorgen over het feit dat de regels te vrijblijvend zijn: grote bedrijven zitten aan het stuur en bewoners krijgen een klein voordeel maar weinig invloed. Wat zijn de lessen geleerd uit het zon op land-traject? Wie is straks eigenaar van het duurzame opwekproject? Lokale bewoners en bedrijven of bijvoorbeeld grote buitenlandse bedrijven? Uitgangspunt is dat iedereen uit de lokale omgeving inclusief omwonenden de kans krijgen om deel te nemen maar wat als zij die kans niet kunnen nemen omdat het risico te groot is? Ziet de gemeente dan een rol voor zichzelf weggelegd? Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) ziet de noodzaak van de verduurzaming en het actualiseren van de bestaande visie. Positief is dat deze visie nadrukkelijk inzet op zonnedaken eerst, dat aansluit bij regionale samenwerking en de aandacht voor landschappelijke inpassing van energieprojecten. Zij wijst op de kloof tussen beleid en uitvoering. Te vaak worden bewoners pas betrokken wanneer de plannen al vergevorderd zijn.

Zij vraagt aandacht voor vroegtijdige en transparante participatie, vooral van bewoners en ondernemers in het buitengebied. Duidelijk moet zijn wat deze visie betekent voor bedrijventerreinen. Hoe wordt de uitvoering bewaakt? Deze visie is een stap vooruit maar valt of staat met een goede communicatie. Mevrouw Visscher (SP) zegt dat Volt en De Bossche Groenen haar zorgen al hebben weergegeven. Hoe staat het met het publieke eigendom? Dat vindt zij eigenlijk veel belangrijker. De heer Ploegmakers (CDA) heeft altijd gepleit voor 50% publiek eigendom en dat wordt in deze update gerealiseerd. Expliciet wordt genoemd dat er 100% eigendom zou kunnen zijn van de gronden die eigendom van de gemeente Den Bosch zijn. Dat stelt hem gerust omdat de gemeente in de Duurzame Polder nogal wat grondposities heeft waar mogelijk windmolens kunnen komen. Hij wacht de beantwoording van de eerder gestelde vragen af. De heer Scholten (GroenLinks) spreekt mede namens de PvdA. Hij is blij dat hiermee invulling wordt gegeven aan lokaal eigendom; hier streeft hij al vanaf het begin van de energietransitie naar. Hij is blij dat bij nieuwe energieopwek gekozen wordt voor lokaal eigendom in tegenstelling tot bijvoorbeeld kolen- en gascentrales. Het is een mooi contrast met de fossiele industrie. Hij ambieert 100% lokaal eigendom; dat zou de ambitie moeten zijn voor alle projecten.

Er is voor een ontwikkelaar en initiatiefnemers immers meer dan genoeg te verdienen met de projecten. Kan dit ook opgenomen worden voor de niet-gemeentegronden? De heer Van Griensven (PVV) is altijd tegen het project Duurzame Polder geweest. Het is een prachtig gebied waarin van vele soorten dieren en landschappen genoten kan worden. Dat gebied wil hij behouden en niet laten verstoren door windturbines die qua beeld, geluid en 2

gezondheid de leefomgeving kunnen verzieken. Om die reden zal hij tegen dit raadsvoorstel stemmen. In punt 3 staat dat er tot nu toe nog weinig duurzame projecten in de pijplijn zitten. Waarom moet dan nu zo op de zaken vooruitgelopen worden? Duurzaam in de zin van zon of wind heeft nagenoeg geen toekomst, hoe eerder het college dit erkent hoe beter. De stukken zouden in eenvoudigere taal geschreven moeten worden zodat iedereen die kan lezen. Zijn de deelnemers bijvoorbeeld geïnformeerd over de gevaren die participeren met zich meebrengen? Weten zij bijvoorbeeld dat zij straks ook voor de schulden en kosten moet opdraaien? Kosten van slagschaduw, geluid, chemische stoffen die in de leefomgeving terecht kunnen komen en kosten van het verwijderen van de windmolens als deze na een aantal jaren zijn afgeschreven. De opbrengsten van de turbine worden gebruikt voor de omgeving, waarom krijgen de participanten die opbrengsten zelf niet? Hoe gaat het college dit voorstel in duidelijke taal kenbaar maken aan alle participanten? De heer Elders (D66) streeft naar klimaatrechtvaardigheid en ziet de verduidelijking van lokaal eigendom hierin als een belangrijke stap. Goed dat zeggenschap en financieel profijt nu scherper gedefinieerd worden. Uitgangspunt is 50% lokaal eigendom maar er is geen objectief toetsingskader voor situaties waar dit niet haalbaar blijkt.

Hoe kan voorkomen worden dat er willekeur ontstaat? Is overwogen om een toetsingssystematiek te ontwikkelen zodat transparant gemaakt kan worden waarom afwijken van die 50% nodig is? De heer Romijn (PvdD) staat voor een snelle en rechtvaardige energietransitie; deze aanpassing is een stap in de goede richting. De zeggenschap lijkt beter geborgd en de aanscherping van de definitie lokaal eigendom zorgt ervoor dat bewoners echt invloed zullen hebben en houden. Het is goed dat commerciële partijen maximaal 50% eigendom kunnen krijgen in de opwekprojecten. Er is verwarring over wat dit stuk precies inhoudt en hij is benieuwd naar de beantwoording van de gestelde vragen. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) sluit zich aan bij gewoon ge-DREVEN en Leefbaar 's-Hertogenbosch. Mevrouw Hernández (50PLUS) staat niet echt achter de realisatie van de Duurzame Polder maar zij waardeert wel dat deze update duidelijkheid biedt over lokaal eigendom en een eerlijke verdeling tussen lasten en lusten in toekomstige projecten. Het beleid moet realistisch blijven: 50% lokaal eigendom is niet altijd haalbaar. Alternatieven zoals financiële participatie of gedeeltelijke zeggenschap moeten mogelijk blijven. Hoe wordt dit in balans gebracht? Reactie college Wethouder Geers vervangt vanavond de heer Slikker.

De raad heeft aangegeven dat de zeggenschap rond energieprojecten beter georganiseerd moet worden. Er zit een verschil in financiële participatie en zeggenschap, daar moet een balans in zijn en dat is de technische wijziging die nu voorligt. Het gaat nu dus niet over de vraag of iemand voor of tegen windmolens is. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) meent dat dit voorstel wel degelijk raakvlakken met de Duurzame Polder heeft want in het participatietraject Duurzame Polder is wel steeds uitgegaan van 50%. Wethouder Geers heeft aangegeven dat dit stuk niet gaat over het feit of je principieel voor of tegen de Duurzame Polder of zonnepanelen bent. De raad neemt besluiten zoals over 50 ha zonnepanelen en als daar een meerderheid voor is, worden daar de kaders voor aangescherpt. In de Duurzame Polder is 50% lokaal eigendom en financiële participatie al meegenomen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat er geen projecten in de pijplijn zitten dus het is interessant te kijken naar de nuance in dit stuk over de Duurzame Polder. Er wordt wel degelijk voorgesorteerd op het feit dat het lokaal eigendom wel eens niet voor 50% geborgd kan zijn in verband met onhaalbaarheid. Klopt dat? Wethouder Geers zegt dat dat niet klopt want de Duurzame Polder is niet het enige project dat in de pijplijn zit.

Er komt ook een project van die 50 ha en hij sluit niet uit dat er in de toekomst een initiatiefnemer komt met een nieuw initiatief. In de Duurzame Polder ligt wel de opgave van 3

50% lokaal eigendom. Daar zullen zij aan moeten voldoen. Er is voor gekozen geen algeheel toetsingskader toe te voegen omdat het van elk individueel geval afhankelijk is om te bepalen wanneer sprake is van een zwaarwegend belang en waar weegt bijvoorbeeld een lager lokaal eigendom op tegen de haalbaarheid van een initiatief. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of er bij de Duurzame Polder afgeweken wordt van het besluit dat vandaag genomen wordt. Wethouder Geers zegt dat hier staat dat het geldt voor bijzondere projecten waarbij als voorbeeld de Duurzame Polder wordt genoemd. Er zijn grote belangen in het kader van de klimaatopgave en er moet dus altijd een afweging worden gemaakt als 50% niet lukt of de voortgang van een project belangrijk is of op een andere manier gestuurd kan worden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) maakt hieruit op dat het antwoord op zijn vraag ja is. Wethouder Geers begon het antwoord op de vraag met nee. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt waar de grens ligt voor het college ten aanzien van het percentage lokaal eigendom. Wethouder Geers zegt dat als van dat percentage afgeweken wordt aan initiatiefnemers gevraagd zal worden om te compenseren met financiële participatie en alternatieve vormen van zeggenschap.

Met hen zal dan een privaatrechtelijke afspraak gemaakt worden want het college wil borgen dat de kaders die de raad heeft gesteld in de visie Energielandschap worden nageleefd. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt wat de ondergrens is voor het college. Wethouder Geers wil niet op specifieke percentages ingaan. Hij verwacht dat de initiatiefnemers gaan voor minimaal 50% maar als dat net niet lukt, zullen aanvullende afspraken ter compensatie met hen gemaakt worden. De heer Scholten (GroenLinks) kan zich ook voorstellen dat op een later moment eventueel extra zeggenschap in de verkoop wordt gezet door de initiatiefnemer als die 50% niet gehaald wordt. Hij ziet geen reden in dit stuk om dat niet te doen. Het lijkt wethouder Geers voorstelbaar dat een dergelijke afspraak privaatrechtelijk gemaakt kan worden. Dat zou hij moeten uitzoeken. Mevrouw Visscher (SP) stelt voor toch een soort ondergrens af te spreken wanneer het college terugkomt bij de raad met die zwaarwegende redenen. Die willekeur ligt op de loer. Zij zou toch een duidelijke ondergrens willen, bijvoorbeeld 40%. Wethouder Geers begrijpt mevrouw Visscher en wil bekijken of er een ondergrens kan worden bepaald. Tegelijkertijd schetst hij ook dat de raad meer ambities heeft aangegeven.

Als 50% niet gehaald zou kunnen worden bij een groot project welk project cruciaal is voor het halen van de ambitie klimaatneutraal Den Bosch dan moet er ruimte zijn om die afweging te kunnen maken. Of de raad bij die afweging betrokken wordt, gaat hij na. Mevrouw Visscher (SP) zegt dat de raad inderdaad veel eisen stelt maar juist daarom stelt de raad ook veel eisen aan die zwaarwegende redenen. Wethouder Geers heeft daar begrip voor en het college denkt daar ook over mee. Het enige dilemma dat hij schetst, is dat de raad ook duidelijk is over een klimaatneutraal 2045. De raad zou ook voor een lager lokaal eigendom kunnen kiezen in plaats dat een project wegvalt. Hij wil partijen in ieder geval aansporen tot 50% lokaal eigendom en zeggenschap voor de omgeving. De heer Scholten (GroenLinks) zegt dat normaal gesproken bij dit soort projecten de gang is: een visie, vaststellen van die visie en vergunningsprocedure. Dat lijken hem meerdere 4

momenten waarin de raad in stelling wordt gebracht en er wordt dan ook een financieel plan voorgelegd. Klopt dit? Wethouder Geers zegt dat hij dit als vervanger van de heer Slikker niet exact weet dus hier komt hij schriftelijk op terug, evenals op de vraag over een ondergrens. De heer Scholten (GroenLinks) neemt aan dat de raad op toetsingsmomenten wordt meegenomen. Uiteraard, aldus wethouder Geers. Mevrouw Klerks (Volt) is benieuwd naar de zwaarwegende redenen bij de minder grote projecten. Is 50% lokaal eigendom bij die projecten een wens maar geen realiteit? Wethouder Geers ziet die zorg minder want hoe groter het project is, des te groter is ook de financiële vraag en het risico. Dat maakt dat het voor een participant lastiger is om in te stappen. Bij kleine projecten is dat risico minder omdat de investeringslasten lager liggen. Mevrouw Klerks (Volt) zegt dat het dus over de investering gaat en over de financiële participatie maar het gaat vooral ook over mede-eigenaarschap en medezeggenschap. Dat moet ook bij de kleinere projecten geregeld worden. Als er geen kader wordt bepaald ten aanzien van de zwaarwegende redenen dan bestaat het risico dat niet tot 50% lokaal eigendom wordt gekomen. Wethouder Geers zegt dat eigendom en meedoen niet alleen een kwestie is van iets te zeggen hebben want er zitten ook risico's in. Nu wordt geprobeerd die in balans te brengen.

Daar hoort ook een bepaalde deelname in het project bij dus hij wil juist dat mensen mee gaan doen in de projecten en zeggenschap goed georganiseerd wordt. Hij ziet geen risico dat straks wordt gezegd: 30% of 40% lokaal eigendom is wel voldoende. Hij zal met een brief komen en daarin aangeven hoe het college naar die kaders kijkt en wat het college daarin kan toezeggen. Mevrouw Hernández (50PLUS) vraagt wat er gaat gebeuren als lokale coöperaties niet mee kunnen doen aan grote projecten. Wethouder Geers zegt dat de raad heeft aangegeven dat lokaal eigendom niet alleen betekent meeprofiteren van de financiën maar ook zeggenschap hebben over het project. Dat is wat het college hier voorstaat. Hij verwacht dat als er een project wordt ingediend invulling wordt gegeven aan 50% lokaal eigendom. De heer Van Griensven (PVV) zegt dat indertijd werd gevraagd waar de raad de windturbines wilde hebben maar er is nooit gevraagd of de raad die windturbines wil of niet. In het stuk staat dat mogelijkheid 1 binnen de visie niet het uitgangspunt is en de realisatie en exploitatie volledig aan de markt wordt overgelaten.

Wellicht wil de markt dat helemaal niet en waarom is die optie hier niet meegenomen? Wethouder Geers zegt dat de raad de visie Energielandschap heeft vastgesteld en daarin staat dat als er een initiatiefnemer komt die windmolens of zon op land wil dat op deze locaties kan op deze voorwaarden. In dat geval zal de raad daar medewerking aan verlenen. Van die afspraak wordt nu één definitie aangescherpt. Dit is dus geen herziening of integrale visie over duurzaamheid in de toekomst maar alleen een definitieaanpassing. Een meerderheid van de raad en ondernemers in de stad willen minder afhankelijk zijn van andere landen en zeggenschap hebben hierin als dit duurzaam en milieuvriendelijk kan worden ingericht. Daar zet het college op in. Op de vraag of op niet-gemeentelijke gronden ook 100% lokaal eigendom mogelijk is, antwoordt hij dat minimaal 50% betekent dat dat percentage altijd hoger kan. De vraag is wel of het project daarmee haalbaarder wordt. De heer Scholten (GroenLinks) had gevraagd of het streven naar 100% op nietgemeentegronden mogelijk is.

5

Wethouder Geers zegt dat er ook een partij nodig is die een financieel risico wil nemen om de ontwikkeling tot stand te brengen, om een project haalbaar te maken. Mevrouw Visscher (SP) vraagt hoe het zit met het publieke eigendom. Wethouder Geers zegt dat het publieke eigendom wordt uitgewerkt zeker in relatie tot de Duurzame Polder. Hier wordt over gesproken met de initiatiefnemers van de Duurzame Polder. Als daar iets over te melden is, komt hij hier bij de raad op terug. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) herhaalt haar vraag over de rol van de gemeente als lokaal eigendom niet tot stand komt. Wethouder Geers ziet vooral een rol van de gemeente in het kaderstellen en het toetsen als het richting de vergunning gaat. Tweede termijn De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat in het voorkeursalternatief op de gemeentegronden nadrukkelijk geen windmolen staat. Is dat inmiddels wel gebeurd? Zijn de posities van de windmolens geswitcht? De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat als het mogelijk is te doen waarvan in dit stuk staat dat dat niet mag worden gedaan dan kan er net zo goed geen stuk worden geproduceerd. Dat is precies zijn beklag op dit stuk. Er zitten twee zaken in de pijplijn, het zonneveld en de windturbines, en voor de grootste staat dat ervan afgeweken kan worden. Hij verzoekt iedereen serieus te blijven nemen.

Wethouder Geers zegt dat de vraag van de heer Van Creij gaat over de uitwerking van de Duurzame Polder. Daar heeft hij op dit moment geen informatie over. Als er meer te melden is over de Duurzame Polder dan wordt de raad daarover geïnformeerd. Het is jammer dat de heer Kagie de stukken zo leest. Er staat nu aan de voorkant helder wat de definitie is zodat aan nieuwe initiatiefnemers kan worden meegegeven: dit is het en anders niet. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat dat opgaat tot het moment dat het over zwaarwegende factoren gaat bij bijzondere projecten. De wethouder kan hem niet vertellen wat dat betekent dus daar gaat de duidelijkheid. Wethouder Geers zegt dat de heer Kagie wederom een verkeerde invulling geeft van wat hij zegt. Zwaarwegend kun je per ambitie prima wegen, in de uitgangspunten voor de Duurzame Polder staat ook iets over 50% lokaal eigendom en financiële participatie. Hij heeft al een brief toegezegd over de specifieke duiding daarvan. De voorzitter gaat de partijen af voor een adviesronde. De heer Ploegmakers (CDA) zegt dat dit een hamerstuk kan zijn. De heer Kitslaar (Rosmalens Belang) sluit zich aan bij de vorige spreker. De heer Altenburg-Collin sluit zich daarbij aan. De heer Elders (D66) zegt dat dit voor hem een hamerstuk is. Mevrouw Klerks (Volt) overweegt nog met iets te komen maar stemt sowieso in met het voorstel.

Mevrouw Visscher (SP) neemt het mee terug naar de fractie. De heer Romijn (PvdD) is licht positief maar is benieuwd naar de brief van het college dus neemt het voorstel mee terug naar de fractie. De heer Scholten (GroenLinks) wacht de brief af en wil nog een en ander technisch uitvragen. 6

Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) neemt het voorstel mee terug naar de fractie. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) komt misschien met een motie over de ondergrens van het lokaal eigendom. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) neemt het voorstel mee terug naar de fractie. De heer Van Griensven (PVV) wacht de collegebrief af en neemt het voorstel mee terug naar de fractie. Mevrouw Hernández (50PLUS) wacht de brief af en neemt het voorstel mee terug naar de fractie. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) sluit zich daarbij aan. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) heeft nog een paar technische vragen en neemt het voorstel mee terug naar de fractie. De voorzitter constateert dat dit voorstel vooralsnog als hamerstuk naar de raad wordt doorgeleid maar mogelijk ook als licht bespreekstuk. 7.

Discussienota Afvalvisie De heer Ploegmakers (CDA) zegt dat recycling en hergebruik een rol kunnen spelen bij het aanpakken van de afvalberg; dat zou meer prioriteit moeten krijgen. Kringloopwinkels spelen hierbij een belangrijke rol. Hij hoort vaak de klacht van kringloopwinkels dat zij tegen hoge kosten aanlopen als zij het afval waar zij mee blijven zitten, moeten afvoeren. Zij worden daardoor kritisch bij het aannemen van goederen. Hij wil de kringloopwinkels tegemoet treden en zal een motie indienen zodat de kringloopwinkels in de gelegenheid worden gesteld om 10.000 kilo afval per jaar gratis af te voeren bij de milieustraat. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt hoe tot het getal van 10.000 kilo is gekomen. De heer Ploegmakers (CDA) zegt dat dat getal ook in andere gemeenten wordt gehanteerd maar misschien moet het 8.000 of 12.000 zijn. Hij komt ook met een motie over een recycletas waarin je op een gemakkelijke manier boeken, kleine elektronische apparaten, speelgoed, textiel, cd's en dvd's opspaart. Die tas wordt gratis opgehaald en de spullen worden gesorteerd voor de kringloop of recycling. Dit leidt tot duurzaam gebruik. Hij verzoekt het college die optie verder te onderzoeken. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) leest in de notitie dat onder andere de factor transport de kosten opdrijft en het CDA wil de tas gratis laten ophalen.

De heer Ploegmakers (CDA) vraagt het college te onderzoeken of die optie haalbaar is. De heer Altenburg-Collin (VVD) zegt dat gratis niet bestaat dus hoe wordt dit betaald? De afvalstoffenheffing zal daarmee toch verhoogd worden. De heer Ploegmakers (CDA) zegt dat dat de vraag is want door te recyclen wordt veel minder afval geproduceerd waardoor kosten worden bespaard. Als alle vragen beantwoord zijn, kan een afweging gemaakt worden. Hij heeft gelezen dat de afvalstromen ook in het burgerberaad ter sprake komen; dat juicht hij toe want het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. De vraag hoe dit met de kosten moet gaan, kan daarin meegenomen worden. De heer Romijn (PvdD) vraagt hoe het CDA over diftar denkt. De heer Ploegmakers (CDA) zegt dat daar eerst een doorrekening en een aantal praktische antwoorden voor nodig is. Hij hoopt dat het college met een aantal uitgewerkte scenario's komt 7

waar de raad uit kan kiezen. De heer Romijn (PvdD) wil een motie indienen waarmee het college opdracht wordt gegeven met een plan voor diftar te komen. Steunt het CDA die motie? De heer Ploegmakers (CDA) wil eerst ook informatie uit het burgerberaad hebben. Op 22 augustus jl. is er een brief van het college ontvangen over het verdwijnen van de brengfunctie van het plastic afval naar de containers. Kan overgegaan worden op het nascheiden van afval in de Bossche binnenstad? In de binnenstad is geen ruimte voor containers. De heer Elders (D66) vraagt of het CDA kan toelichten waarom specifiek de keuze is gemaakt voor kringloopwinkels en niet voor andere maatschappelijke organisaties zoals vintage kledingwinkels. De heer Ploegmakers (CDA) meent dat de grootste stroom van recyclegoederen daar binnen komen. De kleding- en speelgoedbank horen daar ook bij, zolang het geen commerciële functie heeft. De heer Romijn (PvdD) zegt dat Den Bosch nog een lange weg te gaan heeft als het gaat om het halen van de ambities. Op deze manier lijkt Den Bosch er niet te gaan komen dus moeten er structurele aanpassingen in het beleid gemaakt worden. Gemeenten die het veel beter doen dan Den Bosch maken gebruik van diftar. Die optie wordt nu ook hier serieus bekeken. Bij 4.1 staat de vraag of voor solidaire tarieven wordt gekozen of voor de vervuiler betaalt.

Dat is een valse tegenstelling want goed scheiden geeft mensen directe invloed op hun afvalheffing. Huishoudens met een kleine beurs die vaak al minder consumeren, hebben geen voordeel van hun bewuste gedrag. Mevrouw Visscher (SP) merkt op dat mensen met lagere inkomens vaak duurder uit zijn met diftar omdat zij juist vaker artikelen kopen die goedkoper zijn en slechter ingepakt. De heer Romijn (PvdD) is dat bekend. Hij wil mensen met een kleinere beurs die wel degelijk minder consumeren dan mensen die het wat breder hebben, niet straffen. Verpakkingsmateriaal is goed te recyclen en daar hoeft dus niet voor betaald te worden. Mevrouw Visscher (SP) vraagt of die mensen de vervuiler zijn of de fabrieken die die verpakkingen produceren. De heer Romijn (PvdD) zou het liefst die fabrieken in beweging willen brengen maar zo ver reikt zijn macht helaas niet. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) meent dat diftar meer zwerfvuil genereert. Den Bosch heeft voor meerdere gemeenten diftar opgehaald en daar kwamen slechte evaluaties uit. De heer Romijn (PvdD) zegt dat die gemeenten veel beter presteren ten aanzien van het restafval. Het is vergelijkbaar met: niemand houdt zich aan de maximumsnelheid dus die heffen we ook maar op. Er ligt een grote opgave, diftar is bewezen effectief dus dat zou moeten worden onderzocht.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat voor de weging van het vuil bij diftar de wagen stil moet staan en dat werkt heel vertragend. Heeft de heer Romijn daarnaar gekeken? De heer Romijn (PvdD) zegt dat je de ophaalfrequentie of de kilo's kan gaan wegen maar die technische uitwerking laat hij aan het college. De heer Ploegmakers (CDA) zegt dat mensen met een laag inkomen op dit moment een vrijstelling hebben van de afvalstoffenheffing. Hoe ziet de PvdD dit? Dit is wederom uitvoering, zegt de heer Romijn (PvdD). Als mensen nu vrijstelling hebben dan mogen zij die houden wat hem betreft. Het gaat erom dat als je goed gedrag beloont dat een 8

flink effect heeft op het milieu en ook op de gestelde afvaldoelen. Hij hoopt dat zijn motie in de raad mede ingediend wordt door andere partijen en als daar nog vragen of opmerkingen over zijn dan hoort hij die graag. De collegebrief over de landelijke ontwikkelingen van hedenmiddag over het uitfaseren van de brengvoorziening vindt hij spijtig want 29% van de mensen die zegt afval te scheiden, brengt het afval naar een dergelijke voorziening. Dat voelt als twee stappen terug. Hoe denkt de wethouder hierover? Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) zegt dat 56% van de inwoners blijkt het milieu het belangrijkste aspect te vinden als het gaat om afvalscheiding. Mensen willen bijdragen aan een duurzame samenleving maar verwachten daarin ook leiderschap van de gemeente. Sturen op minder restafval en meer hergebruik is allebei belangrijk. De gemeente moet ook realistisch zijn over wat van inwoners verwacht kan worden ten aanzien van het restafval. Het is een illusie dat je alleen met bewustwording en motivatie van inwoners het hoogste niveau van afvalscheiding haalt. Zij stelt voor dat de gemeente een eigen nascheidingsinstallatie onderzoekt. Het voormalige hoofd Afvalstoffendienst was ervan overtuigd dat dat rendabel kan zijn en de kwaliteit van afvalscheiding ten goede komt.

Diftar blijft een optie maar alleen als er een vangnet is van goede nascheiding want anders zullen mensen hun restafval bij het plastic gaan dumpen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of in het geval van nascheiding ook ingezet blijft worden op de vier verschillende afvalbakken. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) zegt dat mensen wel gestimuleerd blijven worden om te scheiden maar door een dergelijke nascheiding kan wel toegewerkt worden naar minder afvalbakken. De vraag is niet of de ambitie ten aanzien van restafval en hergebruik gehaald wordt maar hoe die haalbaar gemaakt wordt. Zij wil de wethouder vragen een rekenmodel te laten maken over een eigen nascheidingsinstallatie. Die analyse lijkt haar essentieel om naast de andere scenario's te zetten. Circulariteit begint met: ten eerste iets niet kopen en het delen van producten is een goed alternatief. Wordt dit al actief gestimuleerd in de gemeente bijvoorbeeld door deelschuren in de wijken? Vindingrijk is van grote waarde voor de stad maar daar zit nog meer potentie in en bekeken zou moeten worden hoe Vindingrijk meer zou kunnen doen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt om informatie over deelschuren. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) noemt een deelschuur met bijvoorbeeld tuingereedschap zodat niet iedereen in de wijk een schoffel of schep hoeft aan te schaffen.

Dat is een simpele oplossing en de gemeente kan hier een rol bij spelen zodat in meerdere wijken een deelschuur beschikbaar komt. De heer Ploegmakers (CDA) kent ook wijken in de stad die middels WhatsAppgroepen zaken met elkaar delen en afspreken. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) vindt dat ook heel goed maar het kan allebei naast elkaar bestaan. Mevrouw Janssen (PVV) zegt dat iets soortgelijks als een deelschuur al lang bestaat in verschillende wijken en wordt gerund door Farent. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) denkt dat daar in dat geval meer bekendheid aan gegeven mag worden. Mevrouw Visscher (SP) kiest voor een solidair tarief. Diftar is duur om in te voeren en voor bepaalde groepen heel duur. Grote gezinnen, gehandicapten en mensen met lage inkomens komen er over het algemeen slecht vanaf. In veel gemeenten wordt diftar juist weer afgeschaft omdat er veel zwerfafval door ontstaat. Het milieu wordt daar extra mee belast. De vervuiler moet betalen maar niet de consumenten maar de producenten. Er kan veel verbeterd worden ten aanzien van de afvalscheiding. Een pizzadoos bijvoorbeeld mag niet bij het oud papier maar dat moet je wel weten.

9

De heer Altenburg-Collin (VVD) vraagt of de SP ervoor pleit de lasten voor bedrijven te verhogen. Pizzadozen mogen niet bij het oud papier? Mevrouw Visscher (SP) zegt dat zolang producenten ervoor blijven kiezen hun producten te verpakken in milieuonvriendelijk materiaal dan moeten zij daarvoor betalen. Dat zullen zij vervolgens doorberekenen in de prijzen en dan zullen consumenten die producten misschien niet meer kopen. Dan zal nagedacht moeten worden over milieuvriendelijkere alternatieven. Dan wordt dit bij de bron aangepakt. Ook weten veel mensen niet wat er wel en niet in de plasticbak mag; die communicatie moet duidelijker. Zij vindt het heel erg dat het tarief voor grofvuil zo hoog is voor de inwoners. Wat heeft dit voor invloed op het zwerfafval? Het voorstel van het CDA over de kringloopwinkels vindt zij sympathiek. De heer Romijn (PvdA) zegt dat er een enorme opgave ligt om het afval terug te dringen. Wat stelt de SP voor om daarin stappen te maken? Mevrouw Visscher (SP) stelt in ieder geval niet voor om diftar in te voeren. Er is nog veel te doen aan bewustwording van de mensen. Er staan nu alleen oranje bakken bij de supermarkten en dat is jammer want mensen nemen niet de moeite het daarnaartoe te brengen. Het tarief van het grofvuil wil zij naar beneden halen en bekijken of spullen gratis opgehaald kunnen worden.

De heer Romijn (PvdD) meent dat diftar juist een win-winsituatie brengt. Mevrouw Visscher (SP) wil die financiële drempel nu juist niet. Zij wil niet dat mensen die het wat minder hebben en goedkopere producten kopen of mensen die incontinentiemateriaal gebruiken, gestraft worden vanwege het slechtere verpakkingsmateriaal. De heer Romijn (PvdD) zegt dat mensen met een kleine beurs kennelijk al vrijgesteld worden en ook voor mensen die medisch afval hebben, moeten maatregelen komen. Jammer dat de SP dit ziet als arme mensen straffen want dat is juist niet de insteek. Mevrouw Visscher (SP) vindt het jammer dat zij de motie van PvdD nog niet heeft gelezen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat de kosten voor de ondernemer en inwoner voor hem vooropstaan. Een basisniveau van service moet bewaakt worden. Hij maakt zich zorgen over de toon van dit stuk, het voorsorteren op de stijgende heffingen; die lijken onvermijdelijk. De reddingsoperatie als gevolg van bestuurlijk falen is net doorberekend naar inwoner en ondernemer, en nu wordt al gezegd: als er niets wordt gedaan, wordt het nog duurder. De heer Ploegmakers (CDA) vraagt of de heer Kagie van mening is dat de stijging van alle heffingen de schuld is van de gemeente Den Bosch. In het stuk staat immers ook over CO 2heffingen, verwerkingskosten et cetera die doorbelast worden. Er zijn ook landelijke ontwikkelingen.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) heeft niet gezegd dat de gemeente daar 100% debet aan is maar hij doet er alles aan om verdere stijgingen te voorkomen, bijvoorbeeld door organisatorische en logistieke efficiency optimaal te benutten en geen gratis tasjes weg te geven. De nieuwe recycledoelstellingen of percentage hergebruik voelt alsof de gemeente een dubbele opgave binnenhaalt. Hij ziet de relatie met elkaar maar het lijkt wel op én meer én beter scheiden. Elk jaar een nieuwe bak erbij maakt het afvalproces nog moeilijker voor inwoners en ondernemers. Een onderzoek naar nascheiding vindt hij interessant, dat lijkt hem heel efficiënt. De heer Altenburg-Collin (VVD) vraagt of de heer Kagie ook voor een nascheidingsmachine is. Die kosten kunnen misschien ook weer leiden tot een verhoging van de afvalstoffenheffing. Niet per definitie, aldus de heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch). Hij wil weten wat op dit moment het verhaal is achter de huidige kosten om bronscheiding waar te maken versus de businesscase van nascheiding. Het is voor hem geen gegeven dat nascheiding een extra heffing met zich meebrengt. Per gezinssamenstelling moet worden afgerekend, dus geen diftar. 10

De heer Romijn (PvdD) hoort dat Leefbaar 's-Hertogenbosch zoveel en laagdrempelig mogelijk het afval wil kunnen dumpen en dat mag niets kosten. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) ziet niet in waarom een extra stap gezet zou moeten worden om aan de voorkant een extra scheiding te laten plaatsvinden. Hij kiest juist voor eenvoud. Waarom zou dat meer kosten met zich meebrengen? De heer Romijn (PvdD) denkt dat het ook met gedrag te maken heeft. Als je onbeperkt afval kunt produceren en dat wordt allemaal opgehaald dan is dat niet echt een prikkel voor bewoners om duurzaam gedrag tentoon te spreiden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) kent niemand die voor zijn lol afval produceert. Als afval minder geld kost, zullen mensen niet meer afval gaan produceren. Hij is geen voorstander van diftar vanwege de toename van het zwerfafval. De heer Romijn (PvdD) zegt dat er vele manieren zijn om diftar in te voeren. Dat laat hij aan het college. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is hier niet op afgestudeerd. Diftar is voor hem: de vervuiler betaalt en hij vindt het risico te groot op vervuiling van de directe leefomgeving. Hij zou wel verder willen differentiëren in het type huishoudens die er zijn want nu is het of je bent alleen of je hebt een gezin.

Mevrouw Klerks (Volt) zegt dat er op dit moment al last wordt ondervonden van afval dat naast de volle bakken wordt gezet. Als overgegaan wordt op nascheiden, hoe zal het probleem dan aangepakt worden door niet te scheiden vooraf? De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat het een simpele voorstelling is dat het afval zoveel mogelijk in één bak kan worden gegooid en de gemeente doet de nascheiding. Wat is de relatie met het wel of niet voorkomen van bijplaatsing? Mevrouw Klerks (Volt) zegt dat hoogbouw te maken heeft met ondergrondse containers. Die kunnen al beperkt scheiden maar als versimpeld gaat worden en helemaal niet gescheiden kan worden dan zullen die containers nog sneller vol raken. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat de ophaalfrequentie dan inderdaad hoger zal moeten of er moet een extra container bij. Hij weet niet wat de impact is op scheiding op die volumevorm. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) merkt op dat bijplaatsen meer een gedragskwestie is in plaats van dat de containers vol zitten. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wist dat niet. Hij is bang voor bijplaatsingen in het model waarin de vervuiler betaalt. De kosten moeten zo laag mogelijk gehouden worden voor bewoner en ondernemer en het straatbeeld moet netjes worden gehouden. Dat moet prioriteit nummer 1 zijn in dit kader.

De heer Altenburg-Collin (VVD) zegt dat de heer Kagie nu aangeeft dat het gaat om de service naar de inwoners maar daarvoor zei hij dat hij de kosten het belangrijkst vindt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat zijn prioritering als volgt is: de kosten moeten laag blijven en de service mag niet door een ondergrens heen gaan. Op de derde plaats staat het milieu. De heer Elders (D66) wil zich richten op de afvalstoffenheffing. Een eenpersoonshuishouden betaalt hier € 230 aan afvalstoffenheffing, een meerpersoonshuishouden € 300. Die tarieven vindt hij niet eerlijk. Alleenstaanden betalen relatief meer terwijl hun afvalproductie niet aantoonbaar meer is; het tegenovergestelde lijkt zelfs het geval. Dat wringt. Dit systeem moet herzien worden. In Utrecht zijn vier tarieven ingevoerd voor een één-, twee-, drie- en 11

vierpluspersoonshuishoudens. Hij pleit voor een afvalstoffenheffing die meer recht doet aan de werkelijkheid, dat transparant is, rechtvaardig en goed uitvoerbaar. De heer Altenburg-Collin (VVD) meent dat in Den Bosch alleenstaanden de laagste prijs betalen. De heer Elders (D66) is het daar niet mee eens. Er zijn nu slechts twee categorieën en in verhouding betalen alleenstaanden meer. De heer Altenburg-Collin (VVD) vraagt waar D66 aan denkt. De heer Elders (D66) wil onderzoeken of het Utrechtse systeem in Den Bosch ingevoerd kan worden. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of vier tarieven niet veel bureaucratie met zich meebrengen. De heer Elders (D66) zegt dat dat een dilemma is in alle afvalstoffensystemen. Geen enkel systeem is perfect. Hij wil op zoek naar een rechtvaardigere manier van de lastenverdeling. De heer Romijn (PvdD) is blij te horen dat D66 ook voor rechtvaardigheid is. Hoe wil D66 mensen belonen die keurig hun best doen om afval te scheiden en weinig restafval hebben? De heer Elders (D66) denkt dat er veel haken en ogen zitten aan de uitvoering van diftar. De vraag is of de lasten die uitvoering opleveren juist worden doorberekend aan de mensen. Diftar is misschien niet goedkoper voor de mensen en daarbij is het risico op zwerfafval genoemd alsmede dat mensen uit de lagere inkomensgroepen daardoor worden geraakt. Dat moet voorkomen worden.

Is het college het ermee eens dat alleenstaanden nu niet een rechtvaardig tarief betalen? Is het college bereid het Utrechts model te onderzoeken en te toetsen op toepasbaarheid in Den Bosch? Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) spreekt mede namens de PvdA. Op de eerste vraag antwoordt zij dat zij milieu het belangrijkst vindt, daarna kosten en dan service. Er is ook nog ruimte in de communicatie richting inwoners over de positieve impact van de moeite die zij stoppen in het recyclen van producten. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) meent dat de service aan de burger toch eigenlijk voorop dient te staan. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) heeft de bijgevoegde onderzoeken doorgenomen. Daarin stond dat de inwoners zelf die volgorde belangrijk vonden. Het cijfer voor service gaat richting 8 en inwoners zien weinig ruimte voor verbetering. De landelijke recycledoelstellingen dienen aandacht te krijgen binnen deze gemeente. Zij stelt voor daarop en op restafval te sturen. Inwoners dienen meer gestimuleerd te worden om te recyclen. Zij vindt het van belang dat gestuurd wordt op gedrag (antwoord op vraag 3) ten aanzien van afvalscheiding. Onder het stimuleren daarvan ziet zij ook het gemak van afvalscheiding. Dat betekent dus meer en niet minder containers in de buurt plaatsen of speciale ophaaldagen organiseren voor bewoners zonder containers.

Goed gedrag bij afval scheiden kan ook gestimuleerd worden door een praktische scheidingsprullenbak aan te bieden aan mensen die weinig ruimte in huis hebben. De heer Altenburg-Collin (VVD) merkt op dat extra ophaaldagen extra geld kosten; is GroenLinks zich daarvan bewust? Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) is zich daarvan bewust. Zij heeft het nu over de brief over het weghalen van brenglocaties. Mensen moeten in de buurt afval kwijt kunnen of het moet opgehaald worden. De hoeveelheid restafval gaat daarmee omlaag en de kosten van het verwerken ervan kunnen daarmee verminderen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat de gemeente al een ophaaldienst heeft.

12

Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) meent dat mensen veel moeite moeten doen om afval weg te brengen en die brengpunten worden mogelijk verwijderd. Als het gemak van scheiden van plastic wordt vergroot, zullen meer mensen enthousiast worden om plastic te gaan scheiden. Het gaat hierbij dus niet om grofvuil. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) merkt op dat service nu opeens weer bovenaan staat bij GroenLinks. Voor mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) staat milieu bovenaan en het vergemakkelijken van scheiden heeft een positief effect op het milieu en de kosten. Zij stelt voor het huidige systeem van afvalstoffenheffing aan te houden. Zo blijven de lasten eerlijk met elkaar gedeeld en de kosten van storten per kilogram het principe van de vervuiler betaalt hanteert. Dat komt voldoende in het aantal kilogram terug. De heer Romijn (PvdD) hoort dat mevrouw Huijbrechts denkt dat het doel van 125 kilo per inwoner gehaald zal worden terwijl daar momenteel ver op achter wordt gelopen. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) heeft al een aantal stimuleringsprikkels genoemd en daar kan een grote winst mee behaald worden. Zij stelt voor niet te kiezen voor een bedrag per container of afvalzak want dat zorgt voor een toename van het illegaal storten en leidt tot ergernis onder de inwoners.

Mevrouw Klerks (Volt) vraagt hoe GroenLinks de tarieven eerlijk kan vinden als eenzelfde tarief wordt gehanteerd voor een huishouden van twee en zes personen. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) zegt dat een gezin van twee vaak twee inkomens heeft en dan moet het te dragen zijn voor dat gezin om de afvalstoffenheffing te betalen. Een gezin met zes personen heeft niet zes keer zoveel inkomen. Mevrouw Klerks (Volt) zegt dat de eenpersoonshuishoudens nu eigenlijk gestraft worden voor het alleen wonen. Hoe meer mensen er in huis leven des te minder wordt er betaald per persoon en dat is niet eerlijk. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) zegt dat twee inkomens meer kunnen dragen dan één inkomen. De sterkste schouders dragen het meest en dat principe wil zij behouden. De heer Elders (D66) vindt het rechtvaardiger dat hoe meer je vervuilt des te meer je moet betalen. Nee, zegt mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) want de sterkste schouders moeten het meest dragen. Als een percentage afhankelijk van het inkomen betaald zou gaan worden dan wordt dat een heel ingewikkeld systeem. In Den Bosch is gekozen voor een simpel systeem met het principe dat de sterkste schouders meer dragen dan minder sterke schouders. En er is ook nog een mogelijkheid tot kwijtschelding. De heer Elders (D66) zegt dat het nu zo is dat alleenstaanden netto meer moeten betalen omdat grotere gezinnen minder hoeven te betalen.

Vindt GroenLinks dat eerlijk? Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) vindt dat eerlijk want hogere inkomens betalen ook meer belasting en mensen zonder kinderen dragen ook bij aan de kinderopvangtoeslag. De heer Kagie (Leerbaar 's-Hertogenbosch) vraagt waar die sterke schouders nu vandaan komen. Verdient een alleenstaande opeens veel meer dan iemand met een gezin met kinderen? Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) zegt dat het uiteindelijk om het inkomen gaat dat binnenkomt. Een zespersoonshuishouden zou twee inkomens kunnen hebben en een eenpersoons één. Dan zijn er meer mensen die van dat inkomen moeten leven. Er zou ook naar percentage van inkomen afgedragen kunnen gaan worden. Er zijn meerdere modellen mogelijk. 13

Mevrouw Hernández (50PLUS) zegt dat veel ouderen alleen wonen en zij hebben soms niets meer dan een AOW. GroenLinks wil die ouderen meer laten betalen dan een gezin van zes personen. Zij zou het niet fijn vinden als tot die beslissing wordt gekomen. Het bedrag zou gerelateerd moeten zijn aan het aantal mensen dat in een huis woont. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) heeft haar standpunt duidelijk gemaakt. In het verleden heeft deze raad het model dat zij zojuist aangaf ook goedgekeurd dus dit is niets nieuws. Veel inwoners weten niet dat het terugbrengen van het restafval een doelstelling van de gemeente is. Dat heeft impact op de hoogte van de afvalstoffenheffing. Hier dient een communicatiecampagne voor opgezet te worden. Bedrijven moeten ook gestimuleerd worden om maximaal te recyclen. Afval is voor een groot deel afhankelijk van de producenten. Kan de wethouder hierover in gesprek gaan met ondernemers, producenten en winkeliers? Mevrouw Janssen (PVV) zegt dat het zwerfafval en illegale dumping van afval in sneltreinvaart is gestegen, ook in Den Bosch. Ook Den Bosch schiet door als het gaat om het verder gaan dan de landelijke doelstellingen, zoals aanvullende maatregelen voor een duurzaam 2050, zeker op het gebied van recycledoelstellingen. Die combinatie gaat niet goed hand in hand en de inwoner wordt hierbij uit het oog verloren.

Door het verhogen van de afvalstoffenheffing en telkens te refereren aan het voornemen eens per vier weken afval in te zamelen, zal het dumpen van afval alleen maar verder toenemen. Het rattenprobleem zal hierdoor ook alleen maar toenemen. Meer maatwerk is op zijn plek door terugvoeren van een gratis containerafgiftepunt in de wijken. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt hoe de PVV dat voor zich ziet. Mevrouw Janssen (PVV) zegt dat dat project jaren geleden al eens is geweest. Zeecontainers werden eens in de twee of drie maanden centraal in de wijk neergezet en mensen van de gemeente stonden daarbij die hielpen bij de bewustwording. Het afval werd goed gescheiden. Die containers waren altijd vol maar ze zijn verdwenen. Dit is nieuw voor de heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN). Waarom is dat ooit verdwenen? Mevrouw Janssen (PVV) weet dat niet maar dat gebeurde in samenwerking met onder andere de gemeente. Het college refereert steeds aan landelijke ontwikkelingen maar daarover is het college niet duidelijk. Ondertussen spreekt het college over het belang van eventuele culturele componenten; wat wordt daarmee bedoeld? Zij zit niet te wachten op dwang richting burgers met gedragsturende maatregelen. Afvalinzameling moet altijd betaalbaar blijven voor de burgers. De heer Altenburg-Collin (VDD) is positief over deze notitie.

De VVD kiest voor een evenwichtige koers binnen de afvaldriehoek. Prioriteit geeft de VVD aan een goede service voor de inwoners; zij hebben recht op een gedegen dienstverlening tegen een betaalbare prijs (prioriteit 2). Het milieu wordt niet uit het oog verloren en de landelijke recycledoelstellingen worden gevolgd. Hij pleit voor centrale nascheiding; dit blijkt het meest effectief, zo blijkt uit onderzoek. Hij worstelt met gedragsturende inzamelmaatregelen. Is diftar wel de oplossing? Hij stelt voor een aantal tariefsystemen te onderzoeken en naast elkaar te leggen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt welke systemen de VVD uitgewerkt wil zien. De heer Altenburg-Collin (VVD) hoorde het Utrechtse model bijvoorbeeld en er zijn meer modellen. Hij hecht aan het principe de vervuiler betaalt. Zo wordt het scheiden van afval, gedragsverandering en rechtvaardigheid in het afvalbeleid bevorderd. De heer Romijn (PvdD) begrijpt het eerste deel van de VVD niet helemaal. De vervuiler betaalt maar hoe dan precies? De focus leggen op het recyclingpercentage en niet op de kilo's restafval; dat kan hij niet volgen want die gaan toch hand in hand?

14

De heer Altenburg-Collin (VVD) zegt dat voor de VVD de kwaliteit vooropstaat. De vervuiler betaalt, dat is klip-en-klaar, maar hoe dat precies moet worden ingevuld, moet nader worden onderzocht. Hij is nog niet zo ver om nu al voor diftar te kiezen en wil eerst alle opties naast elkaar bezien. Daarbij moet het niet te ingewikkeld worden. De heer Romijn (PvdD) merkt op dat diftar een soort besmet woord is. Het Utrechtse model is immers ook een vorm van differentiatie. Vindt de VVD ook dat het huidige systeem niet eerlijk is? De heer Altenburg-Collin (VVD) zegt dat het huidige systeem in meer grote steden wordt gehanteerd dus het werkt wel maar misschien kan het eerlijker. Het is goed te kijken naar meer differentiëren in huishoudens maar het moet wel werkbaar blijven. Mevrouw Klerks (Volt) vraagt zich af of de drie belangen in de eerste vraag wel los van elkaar gezien kunnen worden. Focus leggen op het een heeft niet automatisch een negatieve impact op het ander, zoals dit stuk wel suggereert. Het antwoord zit al verwerkt in het antwoord op de servicevraag. Afval wordt opgehaald om de inwoners van een dienst te voorzien en dat afval wordt gescheiden vanuit milieuoverwegingen. Dat zijn volgens haar de twee belangrijkste pilaren. Er wordt regelmatig gewezen op een meer circulaire economie; recyclen dus. Het gedrag van mensen is moeilijk te beïnvloeden bij afvalinzameling.

Hier kunnen bewustwordingscampagnes op losgelaten worden maar de makkelijkste prikkel om gedrag te veranderen, is helaas financieel. Zij is voorstander van de vervuiler betaalt maar ook van een eerlijke verdeling van de kosten. Beide lijnen worden momenteel niet gevolgd. Eenpersoonshuishoudens betalen een relatief hoge bijdrage in vergelijking met grote gezinnen. Is diftar het gewenste middel? Ook daar zitten haken en ogen aan. Diftar beloont in ieder geval wel goed gedrag. Afvalscheiding voor huishoudens die geen vier containers voor de deur hebben staan, kost geld. Hergebruik van materialen levert ook wat op. De heer Altenburg-Collin (VVD) vraagt of er geen onderzoek gedaan moet worden naar verschillende modellen van tariefdifferentiatie. Daar is mevrouw Klerks (Volt) het mee eens. Milieu- en servicewinst zijn genoeg reden om de investering in gelijkwaardige en eerlijke afvalverwerking te kunnen verantwoorden. Schorsing De voorzitter stelt voor met het oog op de tijd om agendapunt 8 naar de volgende cyclus door te geleiden. De commissie stemt in met dit voorstel. De heer Kitslaar (Rosmalens Belang) zegt dat de Afvalstoffendienst het afgelopen jaar serieuze stappen heeft gezet en dat heeft zichtbaar effect gehad, waaronder een stijgende klanttevredenheid onder de inwoners.

Op vraag 1 antwoordt hij dat de gemeente een verplichting heeft richting de inwoners, zowel ten aanzien van het serviceniveau als een scherp tarief. De Bossche inwoner moet niet opdraaien voor de kosten van andere gemeenten die Den Bosch bedient. Aan milieu en duurzaamheid doet de gemeente geen concessies. Ten aanzien van de tweede vraag zegt hij dat het niet alleen om minder kilo's restafval gaat maar vooral om de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen. Alleen communicatie inzake bewustwording is niet genoeg. Hij roept op tot gedragsturende maatregelen mits deze zorgvuldig worden ingevoerd en inwoners voldoende alternatieven hebben. Hij kijkt uit naar de alternatieven voor de PBD-inzameling als de huidige brengvoorzieningen op termijn verdwijnen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of de heer Kitslaar gedragsturende maatregelen kan toelichten. De heer Kitslaar (Rosmalens Belang) zegt dat gestimuleerd kan worden dat mensen afval gaan scheiden en dat ook faciliteren. De afvalstoffenheffing moet betaalbaar en voorspelbaar blijven voor de inwoners. Hij is terughoudend voor wat betreft diftar want dit zal leiden tot een aanwijsbare toename van bijplaatsing. De heer Romijn (PvdD) zegt dat de gemeente uiteindelijk naar nul restafval moet. Of hij dat nog 15

meemaakt, weet hij niet. Hoe wil de heer Kitslaar dat bereiken? De heer Kitslaar (Rosmalens Belang) is terughoudend ten aanzien van een diftar-model. De heer Romijn (PvdD) zegt dat er veel verschillende manieren zijn om diftar in te vullen. Het bijplaatsen is toch geen reden om geen diftar te doen? Er zijn toch ook maximumsnelheidslimieten die gehandhaafd worden? De heer Kitslaar (Rosmalens Belang) zegt dat bij bijplaatsen niet bekend is wie het afval achterlaat. Die kosten moet iedereen dragen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) refereert aan 14 april 2025, de discussienotitie over de vraag of de Afvalstoffendienst bij de gemeente moest blijven of niet. De vraag is of toen wel het juiste besluit is genomen om dit bij de gemeente te laten, gelet op de kostenverhogingen van bijvoorbeeld de elektrificatie van de voertuigen. De service naar de burger heeft prioriteit 1 en hij wil niet tornen aan de ophaalfrequentie van de containers. De kosten moeten zo laag mogelijk zijn. De elektrificatie is kostenverhogend en dat kan gefaseerd gebeuren om het kostendekkend te houden. De heer Altenburg-Collin (VVD) zegt dat elektrificatie hier al besproken is en dat is hier geen onderdeel van. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat er gesproken is over de driehoek en servicekosten en milieu.

Bij milieu gaat het ook over elektrische auto's die aangeschaft moeten worden en die zijn vele malen duurder dan de huidige auto's, vandaar dat hij dit benoemt. Natuurlijk zal iedereen zeggen dat het milieu belangrijk is maar niet iedereen zal exact dat lijstje ingevuld hebben. Hij heeft het onderliggende onderzoek met een andere bril gelezen. De productie van het afval ligt bij de producenten en dat is wel een van de oorzaken van de problemen. De heer Romijn (PvdD) zegt dat die plastic verpakkingen vaak inderdaad lastig open te maken zijn maar die plastic verpakking gaat bij het plastic afval. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat artikelen ook in een simpel papiertje verpakt kunnen worden. Ten aanzien van vraag 3 zegt hij dat bewustwording heel belangrijk is. Hier is al onduidelijkheid over bij welk afval een (schone) pizzadoos hoort (bij het oud papier). Het huidige tarief (twee verschillende tarieven) is voor hem voldoende. D66 legde uit over ongelijkheid van de afvalstoffenheffing; als de hondenbelasting weer aan bod komt dan zal hij D66 dus aan zijn zijde vinden. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) zegt dat de heer Gersjes vanavond helaas niet aanwezig is. Hij zet zich namelijk veel in om afvalbijplaatsingen bij containers te voorkomen.

Het is mooi dat veel inwoners milieu bovenaan zetten en meer willen sturen op afvalscheiding maar wie rood staat, kan niet groen doen. Eerst moet er gezorgd worden voor betaalbaarheid want dan is er ruimte voor vergroening. Met de containers die de PVV noemde, zal er zelfs geld bespaard kunnen worden. Gedragsturende maatregelen kunnen effectief zijn om mensen te stimuleren afval te scheiden. De vervuiler moet betalen. Door laagdrempelig in te kunnen zamelen, wordt afvalscheiden aantrekkelijker en wordt restafval verlaagd. Mensen die door omstandigheden (hoogbouw) minder afval kunnen scheiden, moeten niet onevenredig zwaar belast worden. Een goede communicatie naar burgers is van belang. De tariefstructuur moet motiveren tot afvalscheiding en niet leiden tot ongewenst gedrag. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) vindt dat de sleutel ligt bij praktische uitvoerbaarheid en een eerlijke verdeling van kosten. De drie punten uit vraag 1 moeten in balans zijn: service naar de inwoner en betaalbaarheid moeten vooropstaan anders haakt de inwoner af. De focus moet liggen op daadwerkelijk hergebruik. Zij staat open voor maatregelen die de bewoners helpen om beter te scheiden als die begrijpelijk, praktisch en eerlijk zijn. Straffende systemen werken averechts. Belangrijk bij de tariefstelling is transparantie en een eerlijke verdeling van de kosten.

Kijk hierbij naar de efficiency en samenwerking met bedrijven en productenverantwoordelijkheid. Boodschappen zijn een stuk duurder geworden in verband met 16

de verpakking waar extra belasting over betaald moet worden. De heer Romijn (PvdD) vindt betaalbaarheid ook heel belangrijk en hoe mooi zou het zijn als mensen invloed hebben op hun afvalstoffenheffingrekening. Wat vindt Bosch Belang van zijn motie? Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) vindt het afval scheiden nog te ingewikkeld om de bewoners hiermee lastig te vallen, gelet op het voorbeeld van de pizzadoos vanavond. Mevrouw Hernández (50PLUS) vindt een goede service richting inwoners essentieel. De afvalstoffeninzameling is een basisvoorziening en moet betrouwbaar, toegankelijk en gebruiksvriendelijk zijn. Meer hergebruik in plaats van alleen maar de kilo's restafval verminderen, daar is zij het ook mee eens. Is dat beleid haalbaar? Het moet duidelijk uitgewerkt worden. Zij gelooft niet in strafmaatregelen of boetes maar in het positief stimuleren en laagdrempelige voorzieningen. De partners zouden een campagne kunnen maken, bijvoorbeeld 'kom niet naar de stad zonder afval te scheiden'. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt hoe mevrouw Hernández laagdrempelige voorzieningen ziet. Mevrouw Hernández (50PLUS) denkt dat er al voldoende voorbeelden zijn aangegeven. Betaalbaarheid en transparantie staan voor haar voorop. De afvalstoffenheffing mag geen zware last worden voor de huishoudens. Zij wil eerlijke en stabiele tarieven.

Om die reden stelt zij voor tarieven voor eenpersoons-, tweepersoons- en driepluspersoonshuishoudens. Reactie college Wethouder Geers zegt dat voor de zomer de nota Duurzaam is behandeld, waar bijvoorbeeld ook over recycling is gesproken. Nu gaat het om de afvalinzameling. Het aantal kilo's restafval is in deze gemeente hoog. Dat is voor het milieu maar ook om financiële redenen vervelend. De gemeente moet echt stappen zetten. Mevrouw Visscher (SP) vraagt in hoeverre het hoge aantal kilo's restafval te maken heeft met de weinige inzamelbakken in deze gemeente. Wethouder Geers zegt dat ook in deze gemeente meerdere soorten inzamelbakken zijn. In 2020 is een afvalvisie vastgesteld. Bij de uitrol van PBD-containers of de pilot GFT bij hoogbouw is te zien dat die maatregelen onvoldoende oplossend vermogen hebben. Dat is niet het enige dat de gemeente heeft gedaan. Hij hoorde net de suggestie eens te gaan kijken naar een nascheidingsinstallatie. Daar is het college al jarenlang mee bezig en er wordt al nascheiding ingekocht bij een organisatie. Jammer dat dat blijkbaar nieuwe informatie is voor de raad. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) had gevraagd hoe de gemeente dat in eigen beheer zou kunnen doen en wat daarmee bespaard kan worden. Wethouder Geers verwijst naar de onderliggende rapporten want dat is onderzocht.