2025-06-19 Commissie Bestuur concept

Commissie BESTUUR Conceptverslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

19 juni 2025 Raadzaal

J. Kouwenberg mr. G.L. Pijnenburg H.B. Bos, M. Craste bc, J.J.E.L. van Creij, F.G.F. van Genugten, J.J.M. Gersjes, A.W.J.A. van Hattem LLB, drs. J. Hendrickx, A. Hernández, F. Hoekstra-Wittebol, J.A.B. Huibers, drs. P.E. Kagie, P.J. Romijn, B.F.C. Roovers, A.C. van Silfhout, J.P.M. Welten-van Doremalen drs. J.M.L.N. Mikkers

Afwezig:

P.M. van der Krabben, M.A.J.T. Korver-van Weegberg, E. Samshuijzen

Verslaglegging:

J. Beaumont, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering en verwelkomt alle aanwezigen. Bericht van verhindering is ontvangen van de heer Van der Krabben en mevrouw Samshuijzen, zij wordt vervangen door de heer Romijn. Ook mevrouw Korver is afwezig en de heer Bos vervangt haar.

2.

Vaststellen van de agenda De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Bestuur van 17 april 2025 Het verslag van de commissie Bestuur van 17 april 2025 wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en lijst openstaande moties De voorzitter zegt dat het college voorstelt de moties 14 Verantwoordelijkheid nemen voor humane en beheersbare Bossche opvang, niet die van andere gemeenten, 15 Woonzekerheid voor Bossche spoedzoekers, 17 De Toekomststoel en 18 Ontbindende voorwaarden in samenwerkingsovereenkomst met COA als afgedaan te beschouwen. De heer Van Hattem (PVV) merkt ten aanzien van motie 18 op dat hij nog geen definitieve tekst heeft gezien en die wil hij eerst tot zich nemen. De voorzitter constateert dat de overige commissieleden ermee instemmen dat motie 18 niet van de lijst wordt afgevoerd. De motie Bossche krachten bundelen voor slachtoffers aardbeving Marokko is op 17 april per abuis als afgedaan beschouwd. Die motie is echter nog niet afgehandeld dus deze staat weer op de lijst. De lijst met toezeggingen en de lijst met openstaande moties worden zoals besproken vastgesteld.

5.

Werkplanning De voorzitter zegt dat het verslag van de klankbordgroep raadsleden RNOB van 16 april jl. is toegevoegd. Afspraak is dat in de commissie een terugkoppeling plaatsvindt van de regionale samenwerkingsverbanden en voor de RNOB zijn dat de vertegenwoordigers mevrouw Welten en de heer Kagie. 1

Mevrouw Welten (VVD) zegt dat deze verslagen openbaar zijn. De voorzitter van de RNOB heeft zich voorgesteld en is nader op zijn rol ingegaan. De RNOB is al tien jaar actief maar staat tegelijkertijd nog in de kinderschoenen. Het is een uitvoerend orgaan en het collectief is vooral bedoeld om elkaar te versterken. Voor de deelnemende gemeenten worden projecten onder de aandacht gebracht bij de verschillende overheden met een verzoek tot financiële ondersteuning. Vanuit het rijk en de provincie wordt vooral het samenwerkingsverband benaderd in plaats van de afzonderlijke gemeenten. Het rijk zoekt de regioverbanden als partner. Projecten die worden voorgedragen zijn in december al geaccordeerd door de deelnemende gemeenteraden. De agenda van 2030 heeft vijf hoofdopgaven: vitale leefomgeving, duurzaam bereikbaar, aantrekkelijk vestigen, behoud van talent en de samenwerking op zich. De wijze waarop RNOB een keuze maakt in de projecten roept vragen op. Gemeenteraden hebben het gevoel de grip wat te verliezen ondanks dat wordt ingezet op het betrekken van gemeenteraden middels twee keer per jaar bijeenkomsten en schriftelijke communicatie. Die laatste is veel te uitgebreid en de raden hebben al eens opgeroepen om met korte samenvattingen te komen. In 2023 is gesproken over de samenwerkingsagenda van 2030 en dit heeft geleid tot een prioritering van opgaven.

Dit brengt focus op de belangrijkste doelen voor de regio en is vertrekpunt voor het laden van de Regio Deal. Het blijken grote uitdagingen die door de gemeenten individueel niet te behappen zijn. Het effect van die samenwerking op de deelnemende gemeenten staat minder op het netvlies en de stand van zaken op bepaalde momenten evenmin. Op 16 april jl. is gesproken over de communicatie tussen college en raad. In dat kader wordt gevraagd wat de wensen van de deelnemende gemeenten zijn ten aanzien van de communicatie zodat gemeenteraden beter meegenomen worden in de keuzes die worden gemaakt. Ter verbetering van de betrokkenheid van de gemeenteraden in samenwerkingsvorm heeft zij tezamen met de heer Kagie een discussienotitie geschreven. Die is kort besproken. Het vervolg is dat het presidium met een uitgebreidere notitie komt om hier een keer over te spreken. Suggestie is dat het college op relevante momenten inhoudelijk terugkoppelt over de voortgang van de hoofdopgaven naar de verschillende commissies om zo terugkoppeling in de gemeenteraad te laten doordringen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vervolgt dat de komende maanden het proces van de Regio Deal loopt. Dit gaat over substantiële middelen (€ 25 miljoen) voor de vijf genoemde opgaven. Het rijk cofinanciert dit met € 37,5 miljoen.

In oktober wordt verwacht dat het totale programma op de vijf hoofdprogramma's duidelijk is en besproken is met het rijk. Hij stelt het college voor in september een terugkoppeling te geven in de commissie Bestuur over de Regio Deal. Het is de moeite waard grip te krijgen hierop zonder op de beslissende stoel te gaan zitten want de prioritering voor de Regio Deal is vorig jaar al in gang gezet. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat het college inderdaad een terugkoppeling zal geven en hij moet even nagaan wanneer dat het beste kan. Op 15 juli a.s. moet alles ingeleverd zijn bij de stuurgroep die bezig is met de Regio Deal. Die stuurgroep kijkt welke projecten te concretiseren zijn en levert deze in bij het rijk. Het rijk-regio-overleg is 17 of 18 september a.s. Wil de raad deze informatie schriftelijk of mondeling? De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt voor dat schriftelijk te doen en een mondelinge toelichting te geven in de commissie. Portefeuillehouder Mikkers vindt dat geen probleem. De werkplanning wordt overeenkomstig vastgesteld. Raadsvoorstellen 6.

Zienswijze programmabegroting 2026 Veiligheidsregio Brabant-Noord De heer Van Hattem (PVV) ziet op pagina 17 een passage staan over de duurzaamheidsambities van 2040 van de Veiligheidsregio Brabant-Noord. Hij merkt op dat 2

duurzaamheidsambities altijd ondergeschikt moeten zijn aan de veiligheidsambities. Er moet straks geen situatie ontstaan dat er elektrische brandweervoertuigen komen en andere investeringen worden gedaan vanwege milieu, klimaat en duurzaamheid terwijl dat misschien niet ten gunste komt van de brandveiligheid en brandbestrijding. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat de Veiligheidsregio Brabant-Noord moeite heeft om de financiën op orde te houden. Er wordt structureel gewerkt aan de paraatheid van de brandweer. Het is goed te zien dat arbeidskrachten eruit gehaald worden omdat te zien is dat de vrijwillige brandweer in Rosmalen heel goed zelfstandig kan functioneren. Het is de vraag of de korting van 10% op de Brede Doeluitkering voor rampenbestrijding ongedaan wordt gemaakt nu het kabinet is gevallen. Is hier al iets over bekend? Met het ravijnjaar in het vooruitzicht hebben de deelnemende gemeenten gevraagd de bijdrage van 2025 als uitgangspunt te nemen. De bijdrage wordt dus bevroren? De zorg wordt geuit dat het materieel moeilijk op orde kan worden gehouden en dat er een knelpunt ontstaat op termijn. Wat betekent dat? Een bezuinigingsmogelijkheid is fase 2, versterking crisisbeheersing uit te stellen. De VVD heeft eerder al zorgen geuit over het ontbreken van beleid bij een crisis dus een dergelijke bezuiniging vindt zij niet wenselijk.

In 2022 is een overeenkomst gesloten over het inspelen op een onverwachte crisis, leest zij. Wat wordt daarmee bedoeld? De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) leest op pagina 7 dat de Veiligheidsregio "ruimte zoekt in de begroting door risicovoller te begroten, efficiencyslagen en aanpassingen in de bedrijfsvoering". Over welke bandbreedte van middelen gaat het hier? Mevrouw Hernández (50PLUS) hecht veel waarde aan een sterke en goed uitgeruste brandweer en crisisbeheersing, zeker gelet op de klimaatverandering en maatschappelijke ontwikkelingen. Veiligheid moet vooropstaan. De bezuinigingen mogen niet leiden tot minder paraatheid of risicoverhoging. De impact op personeel moet zorgvuldig worden afgewogen want dat heeft direct invloed op de kwaliteit van hulpverlening. Reactie college Portefeuillehouder Mikkers zegt dat veiligheid prioriteit 1 is; dat is ook de hoofdopgave van de Veiligheidsregio. Daar wordt wel een duurzaamheidsdoelstelling aan gekoppeld maar dat zal nooit ten koste gaan van de veiligheid. Als elektrisch materieel niet geschikt is dan zal altijd voor een conservatieve of alternatieve optie worden gekozen. Dat de Veiligheidsregio moeite heeft om de financiën op orde te houden, heeft te maken met de financiën zoals die ontvangen worden.

Een voorbeeld is de 10% bezuiniging op de Brede Doeluitkering; de minister heeft aangegeven dat te willen compenseren maar in de voorjaarsnota staat dat die 10% niet gecompenseerd zullen worden. Met ingang van 2027 zal er € 70 miljoen extra in de pot komt voor vaardigheid waar ook de weerbaarheid uit betaald moet worden; de minister ziet dat ook als een compensatie van de Brede Doeluitkering. Gelukkig is er een reserve opgebouwd voor 2026 dus het is niet nodig dat de gemeente die 10% oppakt. Geen nieuw beleid betekent niet dat het beleid bevroren wordt aangezien er ook prijs- en cao-verhogingen zijn. De normale index zal erop toegepast worden maar de bijdrage zal niet nominaal verhoogd worden. Crisisbeheersing is een belangrijk thema waar de Veiligheidsregio een belangrijke rol bij speelt. Dat betekent ook extra middelen vanuit het rijk en daarover is overleg met de minister. Volgende week vindt weer een veiligheidsberaad plaats waarin dit besproken wordt. In de lobby richting nieuw kabinet zal aangegeven moeten worden wat van hen wordt verwacht. Ten aanzien van het risicovol begroten en efficiencyslagen antwoordt hij dat dit een beperkte bandbreedte betreft. De afgelopen jaren is er steeds geld overgehouden in de jaarrekening.

Daarmee wordt een druk gelegd op de deelnemende gemeentelijke overheden om een extra bijdrage te storten terwijl zij aan het eind van het jaar geld terugkrijgen. Dat is niet de insteek; dit moet scherper aan de wind en dat wordt bedoeld met risicovol begroten. Dit mag niet leiden tot een vermindering van de paraatheid. De voorzitter constateert dat dit voorstel als hamerstuk naar de raadsvergadering wordt doorgeleid. 3

7.

Zienswijze jaarplan en begroting 2026 RNOB Mevrouw Hernández (50PLUS) vindt het van belang dat de raad beter geïnformeerd wordt en de stukken kort en aantrekkelijk worden aangeboden. De heer Van Hattem (PVV) dankt beide leden van de klankbordgroep voor de nuttige en duidelijke terugkoppeling. Het is belangrijk tijdig inzicht te krijgen in waar de Regio Deal straks naartoe gaat. Het jaarplan geeft daar weinig inzicht en doorkijk in. Ten aanzien van de energietransitie (pagina 11) vraagt hij zich af in hoeverre dit een zinvolle besteding is gelet op het feit dat veel gemeenten toch een eigen plan trekken op het gebied van de RES en de raden hier op dit moment niet sterk bij betrokken worden. Hij is het niet met alles eens wat erin staat maar heeft op dit moment geen verdere opmerkingen. De heer Romijn (PvdD) merkt op dat de RNOB AgriFood Capital financiert en dat is voor de PvdD reden om tegen deze begroting te stemmen. De voorzitter begrijpt dat de PvdD niet met een motie of amendement komt dus ook dit stuk kan als hamerstuk naar de raadsvergadering worden doorgeleid..

8.

Tweede wijziging legesverordening De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) leest dat er een dubbeltje per digitale kopie gerekend gaat worden. Voor mensen die een Woo-verzoek indienen, kan dat een behoorlijk bedrag gaan betekenen. Daar is hij niet blij mee. Voor een fysieke kopie moet al betaald worden. Hij zal met een motie of amendement komen om Woo-verzoeken betaalbaar te houden. De heer Van Hattem (PVV) sluit zich aan bij de woorden van de heer Van Creij. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) sluit zich daar ook bij aan. De afgelopen jaren zijn er behoorlijk wat dossiers uitgewisseld met degenen die een Woo-verzoek indienden. Hoe wordt hier elders in het land mee omgegaan? De dossiers liggen er en zijn voorhanden. Die € 0,10 lijkt niets maar dat kan flink oplopen. Als er geen gezamenlijke lijn is dan zou die ontwikkeld en gevolgd moeten worden. De heer Romijn (PvdD) zegt dat er een extra administratieve categorie is toegevoegd bij de aanvraag van een omgevingsvergunning. Voorheen kon je alleen kiezen voor de optie met bouwkosten hetgeen tot misverstanden leidde en de nieuwe categorie voorkomt dat. Moet elke omgevingsvergunning € 375 kosten? Voor sommige aanvragen is dat begrijpelijk gelet op veel benodigde ambtelijke inzet maar er zijn ook gevallen waar dat bedrag buitensporig voor lijkt.

Hij noemt als voorbeeld Vrienden op de Fiets maar zo zijn er wel meer voorbeelden te bedenken. Is de portefeuillehouder bereid de tarieven tegen het licht te houden en te bekijken of alle vergunningen € 375 moeten kosten? De heer Van Silfhout (Volt) ziet dat er bij de VNG een maximumtarief per kopie wordt gehanteerd en Den Bosch stelt nu dat maximale tarief voor. Kan dat niet wat goedkoper, zeker omdat het digitaal is? De heer Bos (GroenLinks) heeft geen bezwaar tegen het raadsvoorstel. Het viel hem op dat een digitale scan in zwart-wit goedkoper is dan een digitale scan in kleur; wat is daarvan de reden? Mevrouw Hernández (50PLUS) sluit zich aan bij gewoon ge-DREVEN. Reactie college Portefeuillehouder Mikkers zegt dat de VNG € 0,10 maximaal heeft geadviseerd maar de VNG is geen juridische entiteit. De heer Van Silfhout (Volt) zegt dat dit over het besluit Maximumtarieven open overheid gaat, 4

waarin deze bedragen worden genoemd. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat dat het advies is van de VNG en het besluit zal in afstemming zijn met het ministerie want de VNG kan geen besluit opleggen. De heer Van Silfhout (Volt) zegt dat de VNG zich op die wetgeving baseert. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat Den Bosch dit advies volgt. Het uithalen van een digitaal bestand kost ongeveer net zoveel tijd als het kopiëren ervan want ook in digitale bestanden zullen zaken zwart gemaakt moeten worden en daarin gaat ambtelijke capaciteit zitten. Als de gemeente deze kosten niet in rekening brengt bij de aanvrager dan zouden deze kosten door alle inwoners opgebracht moeten worden. Er wordt altijd overlegd met de indieners van een Woo-verzoek wat zij gericht aan informatie willen hebben. Om die reden vindt er ook geen overvraging plaats, ook niet qua kosten. Op de vraag over de Omgevingswet komt hij schriftelijk terug. Hij weet wel dat dan straks ambtelijk de afweging zal komen of het wel of niet een kleinschalig voorstel is. De vraag is op welke grondslag die categorisering wordt gemaakt; dat is een zorg daarin. Een generieke maatregel is meestal beter anders ontstaat er discussie. Mevrouw Craste (D66) vraagt of dit geen ongelijkheid opwerpt. Als iemand minder middelen heeft, kan diegene geen Woo-verzoek indienen.

Portefeuillehouder Mikkers zegt dat een Woo-verzoek indienen altijd gratis is. Het gaat om het opvragen van formulieren en als dat 1000 A4'tjes zijn dan kost dat dus € 100. Mevrouw Craste (D66) zegt dat deze kosten toch ook voor digitale A4'tjes zijn? Dat zijn dus niet papierkosten. En € 100 kan veel geld zijn voor iemand. Dus brengt dit geen ongelijkheid? Portefeuillehouder Mikkers zegt dat de gemeente dit soort kosten kan vragen aan de indieners omdat anders alle inwoners eraan mee moeten betalen. Dat is een politieke afweging maar dit is het voorstel dat het college momenteel doet. Het college vindt dit de beste afweging die gemaakt kan worden. Hier is kritisch naar gekeken. Hij denkt niet dat dit tot ongelijkheid leidt. Mevrouw Hoekstra (PvdA) vraagt of er ook een mogelijkheid is voor kwijtschelding van de kosten zoals bij soortgelijke regelingen. Toegang tot informatie zou drempelloos moeten zijn in deze gemeente. Portefeuillehouder Mikkers weet niet of dat kan maar zal dat nagaan. De heer Van Hattem (PVV) zegt dat dit inderdaad een drempel opwerpt want je weet van tevoren niet wat er in een stuk staat en als de gevraagde informatie ergens in een rapport van 100 pagina's staat dan moet daar een fors bedrag voor betaald worden.

Is deze wijze van legesheffing niet in strijd met de uitgangspunten van de Woo? De Woo gaat immers uit van actieve openbaarheid en hiermee wordt een drempel opgeworpen die wettelijk niet voorzien is. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat dit wettelijk is getoetst dus die zorg kan hij wegnemen. Het is een afweging of de raad dit bedrag te veel vindt of niet. De vraag van de PvdA zal hij uit laten zoeken. Iemand moet wel de kosten dragen. De heer Van Hattem (PVV) zegt dat veel documenten al digitaal beschikbaar zijn. Een pdfbestand dat op de pc van een ambtenaar staat, kan eenvoudig via de mail naar een aanvrager gestuurd worden. Wordt daar ook € 0,10 per pagina voor gevraagd? Portefeuillehouder Mikkers laat ook deze technische vraag uitzoeken. De heer Van Hattem (PVV) vindt deze aanpassing van de legesverordening onzorgvuldig want je weet als burger niet waar je aan toe bent. Een inwoner moet in beginsel straks voor elk 5

document dat in dit huis in de computer staat en volgens de Woo openbaar is apart betalen. Voor een afschrift van een bouwtekening kan hij zich dat voorstellen maar dit is openbare informatie die de gemeente zo laagdrempelig mogelijk moet kunnen verstrekken. Portefeuillehouder Mikkers weet het antwoord niet en heeft aangegeven het uit te laten zoeken, dus onzorgvuldig vindt hij een groot woord. De heer Roovers (SP) kan zich niet voorstellen dat de kosten die de gemeente hiervoor maakt zo gigantisch zijn. Hij verzoekt uit te zoeken hoeveel het kost wanneer deze maatregel niet uitgevoerd wordt. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat aan een gemiddeld Woo-verzoek ruim 140 uur wordt besteed. Hij zal het laten uitzoeken. De heer Huibers (Rosmalens Belang) begrijpt dat er contact is met de Woo-indiener welke informatie hij wil waardoor de kosten zo laag mogelijk blijven. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat de vraag om een Woo-verzoek soms heel breed is en dan wordt met de indiener in contact getreden met de vraag hoe hij het best bediend kan worden. Soms betekent dat een verenging van de opdracht. Als de verzoeker toch wil vasthouden aan het uitgebreide verzoek dan zal de gemeente daaraan moeten voldoen. De heer Huibers (Rosmalens Belang) vraagt of het voor de Woo-indiener in dat contact ook duidelijk wordt gemaakt om hoeveel pagina's het gaat.

Portefeuillehouder Mikkers zegt dat degene die de uitvraag doet naar wat iemand nodig heeft nooit de behandelend ambtenaar van een thema is. Het gaat om de aard van het verzoek en hoe dat het beste ondersteund kan worden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) denkt dat de kosten die hierachter zitten enorm kunnen zijn en het lijkt goed die een keer hier op tafel te krijgen. Er zijn zelfs bedrijfjes die Wooonderzoeken aanvragen. De vraag is of die € 0,10 een drempel opwerpt en hij zou graag voor de raad inzicht daarin willen. Hij verzoekt dit voorstel aan te houden. Portefeuillehouder Mikkers weet niet precies wat de gevolgen daarvan zijn voor de Omgevingswet en dit zal hij schriftelijk laten weten. Het kan zijn dat het voorstel geknipt wordt in een voorstel Woo en een voorstel Omgevingswet. Mevrouw Welten (VVD) hoort de burgemeester zeggen dat het verstrekken van informatie altijd kan. Als iemand naar het stadskantoor gaat om informatie op te vragen, vallen die kosten dan weg? Portefeuillehouder Mikkers zegt dat je bij de Woo ook te maken hebt met de AVG. Het is dus niet zo dat er even informatie uit de kast wordt getrokken en aangeleverd; elk document moet gewogen worden op basis van de AVG. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) merkt op dat het verkrijgen van overheidsinformatie een recht is van burgers en organisaties.

Door een dubbeltje per kopie in te voeren, ontmoedigt dat mensen om een Woo-verzoek in te dienen. Is de burgemeester daar ook bevreesd voor? En dat omdat het college liever niet heeft dat er Woo-verzoeken ingediend worden. Dat is volgens portefeuillehouder Mikkers niet de insteek, de insteek is dat die kosten betaald moeten worden. Die gemiddelde 140 uur die aan een Woo-verzoek wordt besteed, wordt niet vergoed met die € 0,10 per kopie. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat het niet alleen om minder financieel krachtige 6

inwoners gaat maar ook om organisaties en journalisten. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat het voorstel juridisch mogelijk is maar de raad kan ervoor kiezen het voorstel niet te steunen. De heer Van Hattem (PVV) vindt het bezwaarlijk dat wordt gedaan alsof iemand een individueel belang heeft bij het verstrekken van die informatie. Het gaat om het openbaar maken van informatie want die informatie is niet voor één persoon maar voor iedereen. Het dient alle burgers van deze gemeente. Is het dan ook niet redelijk om te zeggen: wij vragen geen aparte leges om een document openbaar te maken? Portefeuillehouder Mikkers heeft zojuist al aangegeven dat dat een politieke afweging is. De voorzitter begrijpt dat dit een bespreekstuk wordt want gewoon ge-DREVEN kondigt een motie aan. Portefeuillehouder Mikkers meent dat er drie mogelijkheden zijn. Er is volgens hem geen discussie over de Omgevingswet dus dat stuk kan in de volgende raadsvergadering aangeboden worden zonder beslispunt 2. Als ten aanzien van beslispunt 2 niet op korte termijn antwoorden op de vragen gegeven kunnen worden dan stelt hij voor dat voorstel op te knippen in tweeën. Het voorstel van de Woo wordt dan doorgeschoven naar september/oktober als dat geen probleem is en als dat wel juridisch een probleem is dan zal hij dat laten weten.

Mevrouw Hoekstra (PvdA) vraagt waarom de gestelde vragen niet voor de raad van 1 juli a.s. beantwoord zouden kunnen worden. Portefeuillehouder Mikkers herhaalt de drie mogelijkheden die hij net heeft genoemd. Van mevrouw Hoekstra (PvdA) hoeft het voorstel niet per definitie aangehouden te worden als de gevraagde informatie er voor de komende raad is. Tweede termijn De heer Van Silfhout (Volt) hoorde over een kwijtscheldingsregeling. Misschien is het wel zo dat de gemeente daarmee met een kanon op een mug schiet. De kosten van een kwijtscheldingsregeling zijn hopelijk niet hoger dan de kosten per kopie. De heer Van Hattem (PVV) refereert aan de woorden van de portefeuillehouder dat het een politieke discussie is of je wel of niet kosten in rekening brengt. Het is wel een principiële discussie over de omgang van de gemeente met openbaarheid en transparantie. Daar is de Woo voor en de gemeente moet die wet goed invullen. Als hiermee een financiële drempel wordt opgeworpen voor burgers, organisaties en journalisten om stukken op te kunnen vragen en zelf onderzoek te doen naar documenten die op iedere computer in dit huis te vinden is dan is dat heel belemmerend. De heer Romijn (PvdD) vindt het een goed punt van gewoon ge-DREVEN.

Is de burgemeester toch nog eens bereid om naar die tarieven te kijken en om eventueel differentiatie aan te brengen in die € 375? De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) heeft een conceptmotie opgesteld die hij zal doorsturen naar de andere fracties. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat hier aangegeven wordt dat iets niet mag maar het mag wel en de openbaarheid wordt er niet door belemmerd. Elke gemeente mag afwegen hoe hiermee omgegaan wordt. Hij kan niet toezeggen opnieuw naar die tarieven te kijken. Gevolg daarvan zou zijn dat intern afgewogen wordt of iets wel of niet van belang is. Het is beter een generieke maatregel te nemen want niemand is gebaat bij willekeur. De kosten voor die verschillen en de 7

afwegingen zijn voor het college te groot. De heer Romijn (PvdD) zegt dat het er niet om gaat of een verzoek sympathiek is of niet maar om hoeveel ambtelijke capaciteit ervoor nodig is. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat er geen enkel verzoek in het kader van de Omgevingswet is dat snel klaar is. De heer Van Hattem (PVV) zegt dat hiermee wel een drempel wordt opgeworpen. Het is een belemmering voor mensen om informatie op te vragen bij de gemeente. Moet je dit willen? Hoe kijkt het college intrinsiek aan tegen openbaarheid en transparantie van informatie? Portefeuillehouder Mikkers zegt dat het college openbaarheid van groot belang vindt. De vraag is alleen of die kosten moeten worden afgewenteld op alle inwoners van Den Bosch of een deel van de kosten ook aan de indiener van het Woo-verzoek gevraagd mag worden. De voorzitter maakt een ronde langs de fracties. De heer Huibers (Rosmalens Belang) kan instemmen met het voorstel; hij ziet geen drempel. De heer Van Silfhout (Volt) zal een amendement steunen van een partij om dit stukje te schrappen vanwege de solidariteit richting mensen die een Woo-verzoek indienen. De heer Van Genugten (CDA) wacht de informatie van het college af. Mevrouw Welten (VVD) wacht ook de informatie van het college af.

De heer Van Hattem (PVV) wil die informatie ook afwachten maar vooralsnog is dit een uitgebreid bespreekstuk richting raad in afwachting van die informatie. Van mevrouw Craste (D66) hoeft het stuk niet gescheiden te worden. Zij kijkt uit naar de motie van de heer Van Creij. Mevrouw Hoekstra (PvdA) wacht de informatie van het college af en kijkt uit naar de motie van de heer Van Creij. De heer Romijn (PvdD) sluit zich daarbij aan. De heren Van Creij (gewoon ge-DREVEN), Gersjes (VOOR Den Bosch) en Bos (GroenLinks) sluiten zich daar ook bij aan. De heer Roovers (SP) zegt dat als de PVV hier een bespreekstuk van willen maken dan wordt het een bespreekstuk, moet dan nu de conclusie zijn. Mevrouw Hernández (50PLUS) sluit zich aan bij haar collega. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wacht de informatie van het college af. De voorzitter concludeert dat dit voorstel als C-stuk naar de raadsvergadering wordt geleid. 9.

Handvest Informatievoorziening 2025 Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) zegt dat zojuist in het fractievoorzittersoverleg is besloten dat dit voorstel akkoord is. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) zegt ten aanzien van artikel 3.3 van het Handvest dat de antwoorden op de vragen niet conform de motie zijn die in oktober 2023 is ingediend. Het wordt 8

niet in het raadsinformatiesysteem opgenomen als er uitstel is van een termijn van beantwoording; dat staat wel in de motie maar is niet uitgevoerd. Hij ervaart een te lange termijn van beantwoording en tevens dat in de beantwoording een mening wordt gegeven over vragen die gesteld zijn. Is dat wel de bedoeling? De voorzitter zegt dat de vragen in het verslag opgenomen worden maar er komt geen beantwoording. Het voorstel wordt als hamerstuk doorgeleid naar de raadsvergadering. 10.

Wensen en bedenkingen 'Het verhaal voor 's-Hertogenbosch' De heer Huibers (Rosmalens Belang) zegt dat dit een mooie en inspirerende bril is waardoor gekeken kan worden naar de koers van de gemeente. Verenigen, verbeelden en vieren zijn drie uitgangspunten waar hij zich in kan vinden. Het stuk is richtinggevend en uitnodigend; het is een levend startdocument. Een inwoner van Rosmalen zal zich misschien iets minder kunnen vinden in de tekst want er wordt veel gesproken over de Bosschenaar en de stad maar het gaat om de gehele gemeente. Kan iedereen zich vinden in het verhaal of kan hier beter naar gekeken worden? Er staan mooie voorbeelden in uit de stad maar er zijn ook hele mooie voorbeelden uit andere kernen die hij graag in het verhaal terugziet maar hij ziet dit als een startdocument. Hoe ziet het proces er nu verder uit? De heer Van Hattem (PVV) zal niets over het verhaal zelf vertellen want dat vindt hij niet interessant. Bij de wensen- en bedenkingenprocedure staat als doel "het vertrekpunt om keuzes te maken in de planvorming en projecten, het opmaken van (voorstellen van) beleid". Dit is dus eigenlijk een kaderstellend document, bedoeld voor het opmaken van beleid. Kaderstelling is een rol van de raad en moet ook vanuit de raad plaatsvinden, niet vanuit het college. Het college gebruikt hier dus een verkeerd instrument.

De kaders die de raad vaststelt, moeten niet via een visiestuk vanuit het college komen. Het is niet zo dat de raad alleen wensen en bedenkingen mee mag meegeven als het gaat om het maken van keuzes in planvorming en projecten en voor het opmaken van beleid. Hij kan dus niets met dit stuk. De heer Bos (GroenLinks) ziet op zich geen kwaad in het hebben van een verhaal voor Den Bosch. De aanleiding voor deze notitie is dat het college het verhaal graag wil zonder dat duidelijk is wat het concreet toevoegt. Want wat voegt dit verhaal toe? Kan de portefeuillehouder een situatie schetsen uit het verleden waarbij hij dacht: nu had het verhaal van Den Bosch kunnen helpen om het wat concreter te maken? Het verhaal zou moeten bijdragen aan de identiteit van de gemeente en dat is een flinke opgave want een identiteit laat zich niet makkelijk in een verhaal vangen. Het is essentieel dat niemand wordt uitgesloten; diversiteit kan de gemeente juist sterker maken. Hij ziet veel waarden en toekomstpijlers in het document. Deze zijn breed geformuleerd maar kunnen ook uitsluiten als ze normatief worden. Mag je in deze gemeente ook afwijken van die waarden en toch volwaardig bijdragen en meegenieten van wat de gemeente te bieden heeft? De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) heeft vorige keer al heel kritisch op dit stuk gereageerd. De raad kan niet meer dan het stuk voor kennisgeving aannemen.

Kaders zijn immers al vastgesteld in mei bij de Omgevingsvisie; toen is de lange lijn uitgezet en dit voegt niets toe. Wie heeft opdracht gegeven voor dit verhaal? Hoe is dit tot stand gekomen? De heer Van Genugten (CDA) denkt dat de politiek zeker een verhaal over lange, gezamenlijke lijnen nodig heeft, een houvast dat kan zorgen voor gebondenheid. Een richtinggevend verhaal is bruikbaar voor eenieder. Hij waardeert deze stap. De termen verenigen, verbeelden en vieren passen wat hem betreft. Die termen zijn nog weinig ingevuld; dat zou moeten gebeuren met de stad en hier worden ook al gesprekken over gevoerd. Hoe worden deze termen op dit moment gewaardeerd? Worden ze herkend? Je kunt deze termen op meerdere manieren uitleggen; hoe wordt dat gedaan? Welk effect sorteert dit daadwerkelijk? Kan het college uitleggen hoe deze termen de propositie inkleuren en welke keuzes dan worden gemaakt? De heer Roovers (SP) worstelt met dit stuk en hoe het behandeld moet worden. Niemand kan 9

rechten ontlenen aan het stuk en er worden ook geen kaders in vastgesteld. De enige richtinggevende uitspraak die hij heeft kunnen ontdekken, is de uitspraak dat er winst te behalen is in meer en beter betrouwbare bussen. Daar is hij het mee eens. In dit verhaal wordt geprobeerd het verhaal te depolitiseren, alsof het een project is waarbij je kunt aanhaken of niet. Dat is echter niet waar de gemeenschap van Den Bosch mee bezig is. Er zijn flinke belangentegenstellingen waar Den Bosch mee moet dealen. Het is opvallend dat in dit stuk alleen geredeneerd wordt vanuit de succesvolle Bosschenaar en ondernemer en talentontwikkeling. Een woord als armoede komt niet in dit stuk voor, de betaalbaarheid van het leven evenmin. De blik van het college en de organisatie die dit stuk geproduceerd heeft, is gericht is op mensen die het al goed hebben. Den Bosch is een prachtige stad als je geld hebt. Het is een blinde vlek die hij vaker in het college en de ambtelijke organisatie ziet. Den Bosch heeft een rijke volkscultuur vanuit de geschiedenis maar zijn angst is dat die volkscultuur steeds meer in het geding komt. Begrijpt het college dit? Mevrouw Hoekstra (PvdA) ziet in dit verhaal over Den Bosch en haar dorpen niet het eindpunt maar een begin van een gezamenlijke belofte aan de inwoners.

Het is antwoord op de vraag hoe gekeken wordt naar de kracht, eigenheid en ontwikkeling van Den Bosch. Waar staat en waar gaat Den Bosch voor? Daarmee is dit een onderlegger voor keuzes in nieuw beleid, uitvoering, communicatie en samenwerking met de partners. De drie termen mogen geen loze woorden zijn maar moeten richting geven die ervoor zorgen dat alle 160.000 Bosschenaren mee kunnen doen en vooruit kunnen komen. De v van voorspoed voert een rode lijn voor iedereen. Dit verhaal moet gebruikt worden als gezamenlijk kompas. Het kan helpen Den Bosch mee te nemen in de toekomst en de sterke stad en dorpen te blijven die wij al zijn, met een stevige positie in de regio en Nederland. Mevrouw Welten (VVD) denkt dat het toch goed is dat dit stuk er ligt. Er wordt een aantal kernwaarden in genoemd die herkenbaar zijn. De dorpen worden hierin echter niet genoemd. De status van dit stuk vindt zij richtinggevend dat organisch verder uitgewerkt wordt. Den Bosch is een provinciestad en moet dat ook blijven, een groot dorp met alle charme. Er moet niet gestreefd worden naar een volgend Amsterdam. Wat heeft een groot dorp als Den Bosch nodig om het karakter te behouden? De warme hartelijkheid moet gekoesterd worden maar er moet niet stilgestaan worden. Den Bosch moet openstaan voor innovaties en vernieuwing als een uitdaging zien.

De economische positie moet gekoesterd worden en daarbij de ondernemers die de economische motor draaiende houden en werkgelegenheid creëren. De bewoners moeten omringd worden met goede voorzieningen en een leefbare omgeving. Dit vraagt ook om focus want je kunt niet overal goed in zijn. Toerisme en cultuur dienen versterkt te worden evenals het ecosysteem, de ICT-datastad en de dienstverlening. De heer Van Silfhout (Volt) heeft zich erbij neergelegd dat dit geen stuk is waar rechten aan ontleend kunnen worden. De vorige keer had hij daar moeite mee maar hij kan zich er iets bij voorstellen. Hij heeft dezelfde worsteling als de SP op tafel legde. Het college wil met een verhaal de boer op in de stad en het is wel goed dat dat één verhaal is. Overigens dacht hij dat het het verhaal van de stad was en niet van de gemeente want het gaat voornamelijk over de stad en minder over wat daaromheen gebeurt. Dit kan inherent geen apolitiek verhaal zijn al is dat wel geprobeerd. Elke vier jaar zou het verhaal aangepast moeten worden aan de politieke situatie. Ook mogen er dingen in staan die wat wringen of echt complexe problemen die niet in vier jaar opgelost zijn. Het verhaal is niet af maar het is een start. Mevrouw Craste (D66) vond het tijdens de voorjaarsnota belangrijk dit stuk te bespreken want het gaat over de toekomst van de stad en waar de stad voor staat en gaat.

Zij is blij met dit initiatief. Het verbaasde haar dat dit onderwerp van de raadsagenda werd gehaald en naar deze commissievergadering werd geschoven. Dat was niet nodig geweest. Wat zij nog mee wil geven: Den Bosch is ook een studentenstad. Hoe ziet het college de rol van studenten in het vervolg? In het verhaal staat wat de stad doet voor haar inwoners maar minstens zo belangrijk is wat deze tijd vraagt van de inwoners. Mensen komen sneller tegenover elkaar te staan en het is belangrijk om te blijven omzien naar elkaar. Je hoeft het niet altijd met elkaar eens te zijn 10

maar een gedeeld vertrekpunt is belangrijk. Let op de leesbaarheid en gebruik gewonemensentaal want iedereen moet het verhaal kunnen begrijpen en zich erin herkennen. Zij heeft gehoord dat deze visie of alleen aan het begin van een bestuursperiode kan komen of helemaal niet zou mogen. De toekomst wacht niet op politieke eenduidigheid maar wordt buiten gemaakt; de stad maakt zichzelf. Zij kijkt uit naar het vervolg en wenst het college veel succes dit verder te brengen. Zij blijft graag betrokken want zij gelooft in een stad met sterke wortels die zichzelf steeds opnieuw uitvindt. Mevrouw Hernández (50PLUS) heeft net als de PVV moeite met dit stuk omdat erin staat dat hiermee richting wordt gegeven aan beleid. Zij mist de ouderen en gehandicapten in dit verhaal. Die groepen verdienen expliciete erkenning zeker met het oog op de toenemende vergrijzing en de sociaal-maatschappelijke druk. Hoe worden ouderen en mensen met een beperking concreet meegenomen in dit verhaal? Hoe wordt ervoor gezorgd dat participatiebijeenkomsten voor hen toegankelijk zijn? De heer Romijn (PvdD) zit niet per se te wachten op weer een visiestuk met algemeenheden. Dit document stelt geen beleid vast, neemt geen besluiten en heeft geen formele status. Het is niet kaderstellend.

Gezegd wordt dat de visie zich onderscheidt door lange lijnen te trekken maar dat geldt vanzelfsprekend voor alle visies die hier behandeld worden. Dat is dus ook geen unicum. Had dit opgeschreven moeten worden, met alle kosten van dien? Of moeten bestaande, wel kaderstellende visies niet toekomstbestendiger gemaakt worden? Hij heeft geen inhoudelijke bezwaren tegen het stuk maar er had veel meer of minder in kunnen staan. Het voegt weinig toe. De raad hoeft er niet mee in te stemmen. Hij neemt het voor kennisgeving aan. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) ziet in de boekhandel in Den Bosch heel verschillende boeken liggen over het verleden en een beetje toekomst van Den Bosch. Iedere leeftijd in Den Bosch heeft zijn eigen verhaal over Den Bosch. Als je een verhaal wilt maken, doe dat dan met iedereen, maar dan nog heb je geen verhaal dat iedereen ondersteunt. Of de noodzaak er voor is en waar die vandaan komt, dat betwijfelt hij ook. Hij leest bijvoorbeeld over kathedralenbouwers maar straks komt er iemand die iets heel anders kenmerkend vindt voor Den Bosch. Het verhaal is niet zijn verhaal, het is het verhaal van het college. Hij worstelt er ook mee. Moeten we dit wel hebben? Het roept veel meer reuring en discussie op dan dat de gemeente er iets aan heeft in de toekomst. Voor de heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is dit verhaal ook een worsteling van betekenis.

Voorliggend verhaal is voor het college het startpunt van het college voor een beter gesprek met de inwoners, over de toekomst van stad en dorpen. Dat is geen overdreven luxe want het vertrouwen in de overheid is de laatste jaren laag. Veel mensen voelen zich niet gehoord door de politiek en zien vaak niet terug wat er besloten wordt. Als het college op basis van dit stuk het gesprek aangaat de komende maanden dan is het vreemd dat er met geen woord gerept wordt over de woningnood. Hoe wordt daar samen een antwoord op gegeven? Dit is toch de zware opgave voor de komende jaren. Een andere grote opgave is de groeiende bejaardenhuispopulaties dwars door de wijken en dorpen. Onder het kopje samenleving leest hij, dat de "bevolkingssamenstelling van de Den Bosch fors verandert in de toekomst. Daar komt bij dat de leefwerelden van verschillende groepen mensen steeds verder van elkaar verwijderd raken. Er is sprake van een veeldeling van bubbels, online en in real life, en mensen maken zich zorgen over polarisatie." Het cement van de samenleving is aan slijtage onderhevig. Dit kritische vraagstuk mag niet ontbreken in het gesprek met de inwoners de komende maanden. Hoe denkt het college dit een plaats te geven in de gesprekken? Of blijft dit document rondgaan zonder toevoeging? De kathedraal is 800 jaar geleden gebouwd. De kathedralenbouwers bouwden en handelden.

Het is duidelijk dat het college zegt: dit is ons document. Dat betekent ook dat het niet een kaderstellend of richtinggevend document is. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) worstelt zo erg met dit document dat zij eigenlijk geen bijdrage heeft. Zij heeft dezelfde problemen met dit stuk als de PvdD en SP. Het is vooral 11

het goede verhaal van Den Bosch en daaronder liggen heel veel andere vraagstukken. Zij is benieuwd hoe de portefeuillehouder hier zelf naar kijkt. Gesprekken met de inwoners moeten ook over zaken gaan die aanwezig zijn. Zij neemt het stuk voor kennisgeving aan en hoort graag hoe het college dit verder wil gaan brengen. Portefeuillehouder Mikkers begrijpt dat een aantal leden worstelen met de status van dit rapport en er vraagtekens bij zet. Er ligt geen voorstel voor maar een verhaal. Een verhaal heeft een begin en dit is een begin van een gezamenlijk antwoord, een gezamenlijk kompas. Het geeft nog steeds niet alle richtingen aan, het geeft focus en het geeft aan wie Den Bosch is. Een paar jaar geleden is hem gevraagd vaandeldrager te zijn van deze gemeente. Een vaandeldrager heeft wel een verhaal nodig dat over het verhaal van de zestien partijen heen stijgt, een verhaal over de gemeente als geheel namens de 162.000 puzzelstukjes. Overal waar hij komt, gaat het over: welk verhaal vertel ik over Den Bosch en is daar draagvlak voor om namens als die 162.000 puzzelstukjes te vertellen. Dat verhaal is het verhaal van de kathedralenbouwers. Over dat begrip sprak hij voor het eerst in 2019. Hij zag wat Den Bosch groot heeft gemaakt.

Mensen ontmoetten elkaar op een markt 850 jaar geleden, zijn doorontwikkeld en hebben een kathedraal gebouwd en iedereen die mee wilde bouwen, zette zijn beste beentje voor. Zou het niet mooi zijn als die kathedraal voor de toekomst ook gebouwd wordt? Het perspectief dat iedereen mee kan doen; dat is het verhaal van Den Bosch. Niet ontkennen dat er problemen zijn maar uitgaan van de waarde en wat dat betekent. Dat geeft inderdaad een dure plicht om te kijken hoe je met mensen omgaat die niet mee kunnen doen met de samenleving, die aanhaken of niet aanhaken. Hij wil niet praten over succesvolle Bosschenaren maar dat alle Bosschenaren succesvol zijn. Met steeds een andere wethouder erbij heeft hij de afgelopen weken gesprekken gevoerd met een dwarsdoorsnede van de samenleving. Dat zijn rijke gesprekken met allemaal verschillende mensen die betrokken zijn bij de gemeente. Zij gaven ook de problemen aan die zojuist zijn aangegeven maar zij zien de toegevoegde waarde in de drie woorden: verenigen, vieren en verbeelden. Het woord verenigen staat het meest ter discussie want de gemeente wordt ook gezien als een gemeente van clubjes en besloten gezelschappen. Er moet meer gericht worden op inclusiviteit en op het perspectief en de verbinding voor iedereen. Wat hij aan dit verhaal heeft gehad het afgelopen jaar? Een voorbeeld: de ontwikkeling van het station.

Op kwantitatieve gegevens kan hij aangeven waarom het van belang is dat hier een station komt. Veel belangrijker voor Den Haag was waarom wij juist dat knooppunt willen zijn van die Spoorwegen en het van belang is dat Den Bosch een bijdrage levert op het gebied van onderwijs, dienstverlening en verblijf. Dat station zou niet alleen een overstapstation zijn maar ook een eindstation voor mensen. Daar heb je het verhaal wel bij nodig. Hetzelfde geldt voor Serious Request dat naar Den Bosch komt. Er is de afgelopen maanden vooral geïnvesteerd in de begrippen. Het gaat niet om het betalen van geld maar hoe maken wij hen verliefd op deze gemeente door juist de uitspraken verenigen, verbeelden en vieren te gebruiken. Dat wordt als maatstaf ingezet voor het gesprek. Daarin helpt een verhaal dat boven de zestien partijen gaat maar wel gedragen wordt door alle Bosschenaren. Laat eenieder met elkaar dit verhaal verbindend neerzetten. Het dient als inspiratie om daarmee de grondslag te leggen voor de toekomst van een gemeente waar iedereen zich voor wil inzetten. Dat is de toegevoegde waarde van dit verhaal. Dit is het begin en de vraag is hoe de bal de komende maanden verder gaat rollen. Daar zijn gesprekken over gaande.

Tweede termijn De heer Van Hattem (PVV) begrijpt dat de portefeuillehouder een verhaal wil vertellen maar als dit in een formeel jasje wordt gegoten en het verhaal nodig is om een station te kunnen neerzetten dan is dat een vorm van kaderstelling. Daar is een Omgevingsvisie voor of andere documenten waar de raad bij aan zet is. Wat is nu de betekenis van dit stuk? Het gaat hier om een raadsdocument dat hier met wensen en bedenkingen wordt neergelegd en hij vraagt zich af hoe zich dit tot elkaar verhoudt. Hij wenst hier een duidelijk antwoord op. De heer Van Silfhout (Volt) hoort de burgemeester zeggen dat iedereen succesvol moet kunnen zijn in Den Bosch. Dat is toch wel erg de Amerikaanse droom; niet iedereen zal succesvol zijn. 12

Zaak is dat het een stad is waarin iedereen mee moet kunnen komen en meedoen maar er moet vooral niet de druk erop gelegd worden dat iedereen succesvol moet zijn want dat is niet de strekking waar hij heen wil. De mindere kant mag ook in het verhaal terugkomen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) hoort dat de burgemeester al op pad is met deze gesprekken. Dit wordt straks over een aantal maanden gedeponeerd bij de gemeenschap. Het is goed vast te stellen dat het een document van het college is. Het moet wel het kloppende verhaal zijn dat ook door de 39 volksvertegenwoordigers herkend wordt als: dit is onze verdiepte ansichtkaart. Maar het is niet het kaderstellende stuk en dat wil hij nu ook van de portefeuillehouder bevestigd krijgen. Portefeuillehouder Mikkers vindt de term 'verdiepte ansichtkaart' een mooie en sterke uitspraak. Daar gaat het ook over. Het gaat over welk beeld er is van Den Bosch en wat raad en college graag zouden willen zien. Er wordt snel teruggevallen in termen als kaderstellend, richtinggevend et cetera, maar het gaat erom welke waarde gekoppeld wordt aan Den Bosch en op welke manier. Het is geen kaderstellend stuk. Het zou raar zijn als 39 vertegenwoordigers namens de gemeente geen wensen en bedenkingen zouden kunnen geven over een verhaal over Den Bosch terwijl dat met andere groepen burgers wel gebeurt.

Hij verzoekt aan te geven als iemand nog een zorgpunt ziet of iets erin opgenomen moet worden. Hij is het eens met Volt. Het gaat er hem om dat er geen mensen uitgesloten worden. Het begrip succesvol zou hij tussen aanhalingstekens willen zetten. Het gaat er meer om dat je meedoet en onderdeel bent van Den Bosch. Het gaat erom dat je als inwoner een bijdrage kan leveren om samen die kathedraal te bouwen. Hij gelooft dat iedereen een toegevoegde waarde heeft in deze gemeente. De heer Van Hattem (PVV) hoort de portefeuillehouder duidelijk stellen dat dit geen kaderstellend stuk is. Hoe verhoudt die zin zich tot het raadsstuk waarbij als doel wordt gezet: "vertrekpunt om keuzes te maken in planvorming en projecten, het opmaken van voorstellen voor beleid"? Dat is namelijk bijna een letterlijk beschrijving van kaderstelling. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat in de zin daarboven staat dat "het college vanuit eigen rol het verhaal van Den Bosch benut als…." Het college geeft hier aan dat het college het van belang vindt om in zijn eigen rol dit verhaal te benutten als het doel zoals hij net omschreef. Jammer dat de heer Van Hattem die eerste zin er niet bij voorleest. Het gaat de heer Van Hattem (PVV) om de eigen rol van het college. Die rol is bepalend op basis van de kaderstellende stukken van de raad.

Het is niet zo dat het college zonder kaderstelling van de raad die eigen rol kan pakken. Hoe ziet het college die eigen rol om in deze zin kaderstelling te gaan toepassen waarbij de kaderstelling niet door de raad heeft plaatsgevonden? Volgens portefeuillehouder Mikkers is het zo dat de raad het college aanstelt en daar hangt één beginsel mee samen en dat is vertrouwen. De raad geeft het college vertrouwen om in de uitvoering van de bestuurlijke gang van zaken de goede dingen te doen voor de samenleving. Het college vraagt niet elke dag aan de raad of alle zaken die het college doet akkoord zijn of niet. Dat past binnen zijn randvoorwaarden en posities die de raad invult. Eén daarvan is het vaststellen van een politiek kader. Voor de lange lijn worden ook collegeleden geïnspireerd en hebben gesprekken met de buitenwereld en voeren zaken uit. Hierin wordt expliciet gemaakt wat het richtsnoer is van dit college en deze burgemeester om de verbindende elementen binnen de gemeente op te pakken zonder daarmee de bevoegdheid van de raad als hoogste orgaan in twijfel te trekken. De heer Van Hattem (PVV) zegt dat als het gaat over keuzes maken in plannen en projecten en opmaken van beleid dan is dat de bevoegdheid van de raad.

Als dit stuk straks is vastgesteld, wat gaat het college er dan mee doen? Worden er straks dan stukken hier voorgelegd waarbij staat: dit is op basis van het verhaal voor Den Bosch en als zodanig uitgewerkt? Of niet? 13

Portefeuillehouder Mikkers denkt dat in een aantal stukken van het college de komende maanden of jaren de woorden verenigen of verbinden wel eens terug zouden kunnen komen. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of de burgemeester kan toezeggen dat iets met zijn bedenking wordt gedaan dat niet iedereen in dit verhaal van een succesvolle stad moet passen en er meer aandacht is voor mensen die wat lastiger in deze stad zitten. Portefeuillehouder Mikkers kan dat toezeggen en volgens hem staat dat er ook al in. Het is juist van belang dat al die 162.000 puzzelstukjes mee kunnen blijven doen en daar zullen ook mensen voor ondersteund moeten worden op een aantal vlakken. De hoe-vraag wordt in dit stuk niet verder uitgewerkt maar het is van belang met welk perspectief naar de samenleving gekeken wordt. De heer Van Silfhout (Volt) vindt het een holle toezegging dat nu gezegd wordt: het staat er al in, terwijl er alleen maar successen worden opgenoemd bijvoorbeeld dat Den Bosch derde staat op de ranglijst van economische toplocaties en dergelijke. Daar herkent niet iedereen zich in dus hij wil graag de toezegging van de burgemeester. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat de reden van het lijstje was dat het lijkt alsof Den Bosch het heel goed doet maar dat al die lijstjes niet weerspiegelen wat er allemaal in de samenleving leeft en dat daar een opgave ligt.

De heer Huibers (Rosmalens Belang) vraagt zich af hoe alle wensen en bedenkingen straks gaan vallen in het stuk. Hij mist het verhaal van de dorpen en zou dat graag terug willen zien. Portefeuillehouder Mikkers zegt toe dat dat ook gaat gebeuren. Deze discussie neemt hij mee in de verdere verkenning. Dan hoeven daar geen wensen en bedenkingen voor ingevuld te worden. Mocht de raad dat willen dan kan dat natuurlijk wel. Dan worden ook alle resultaten van de gesprekken gebundeld die gevoerd zijn. Het verhaal is nooit af. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) begrijpt dat het college de raad niet uitdaagt om op 1 juli a.s. in de raad met moties en amendementen te komen om het document te verrijken maar het college doet zijn voordeel met dit gesprek en over enkele maanden wordt er een tweede versie geproduceerd van het verhaal. Dat kan, zegt burgemeester Mikkers, maar hij vindt wel dat de raad de ruimte moet krijgen de wensen en bedenkingen uit te voeren dus als de raad dat wil dan kan dat. Wat vandaag is gezegd, kan meegenomen worden in het stuk. De heer Bos (GroenLinks) merkt op dat het een levendig verhaal is. Hoe wordt het levendig gehouden? En hoe wordt ervoor gewaakt dat het geen sprookje wordt? Portefeuillehouder Mikkers zegt dat het verhaal nooit af is dus de zin 'ze leefden nog lang en gelukkig' zal er niet in komen.

Ook aan de mensen waar gesprekken mee gevoerd worden, wordt gevraagd hoe het verhaal levendig gemaakt kan worden. Hij zal bij de raad terugkomen om dat op een goede manier in te zetten. De heer Bos (GroenLinks) vraagt of dit verhaal eens per periode terugkomt om aan te scherpen. Of hoe moet hij dit voor zich zien? Portefeuillehouder Mikkers zegt dat dat zou kunnen. Hij heeft daar nog geen beeld bij omdat hij nog niet alle gesprekken heeft gevoerd. Het is een eerste worp en wat het vervolg moet worden, weet hij nog niet maar daar komt hij op terug. Het gaat hem om de boodschap erin. Mevrouw Welten (VVD) had dezelfde vraag: wat is het vervolg? Op basis van het verslag zijn de 14

wensen en bedenkingen goed te verwerken in het verhaal. Wat is de status van dit stuk? Het is een verhaal, het is organisch, naar de toekomst kijkend, maar het heeft geen officiële status toch? Portefeuillehouder Mikkers zegt dat het slechtste zou zijn als dit verhaal 20 stemmen voor krijgt en 19 tegen. Hij hoopt wel dat iedereen zijn eigen invulling kan geven aan een aantal termen en dat er ruimte is om dat te doen maar dat wel op een aantal vlakken expliciet duidelijk is wat Den Bosch met elkaar wil en het daarmee een verbindend karakter zou kunnen zijn. Als eind dit jaar Serious Request er staat, moet duidelijk zijn waarom Den Bosch wil investeren in wijken en dorpen om daar juist om te zien naar elkaar en het verenigen van mensen op een goede manier in te richten. Bij de keuzes die gemaakt worden moet niet alleen gekeken worden naar de mensen die hier nu wonen maar ook naar mensen in de toekomst. Hij weet dat iedereen het beste wil voor Den Bosch maar ieder op zijn eigen manier. Het is van belang dat een aantal beginselen die Den Bosch onderscheidend maken met elkaar gevoeld wordt. De vraag is wat het uiteindelijke doel is. Hij zou willen dat de raadsleden bij de gesprekken waren die hij nu voert. Er wordt aan gedacht een grote oploop te organiseren waardoor bijvoorbeeld ook met raadsleden dit soort gesprekken kunnen plaatsvinden.

Mevrouw Welten (VVD) heeft toch nog de zorg over de vraag of hiermee kaders worden vastgesteld of niet, maar zij is tevreden met het antwoord. De heer Roovers (SP) meent dat het juist de beste optie zou zijn als 20 mensen voor en 19 tegen het verhaal zouden stemmen want dan maak je juist keuzes. Er kan niet gedaan worden alsof zo'n verhaal geschreven kan worden zonder dat het politiek wordt. Erkend moet worden dat er sprake is van belangentegenstellingen en dat het college daar keuzes in moet maken. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat dit verhaal echt gaat over de lange lijn en de lange lijn heeft geen baat bij 2019. Wat ons DNA is daar moeten wel iets bij gevoeld worden. De keuzes die daaraan ten grondslag liggen, zijn een politieke afweging en dan is het prima om 2019 te hebben. Wie we zijn, waarom we de dingen doen, met welk verhaal we naar buiten treden, hij zou willen dat allen daar een beetje zelf ambassadeur van zouden kunnen zijn en dat deze als verbindende teksten worden gezien zonder daar een politieke kleur aan te geven. Dat is de insteek van dit document. De heer Roovers (SP) vindt dat voorkomen moet worden dat Den Bosch een elitestad wordt om het karakter van Den Bosch te behouden. Is de portefeuillehouder het daarmee eens? Ja, zegt portefeuillehouder Mikkers, want een elitestad sluit uit en dat is in tegenspraak met het begrip verenigen.

Daarmee is er namelijk geen oog voor iedereen. Dat is niet het karakter van Den Bosch. De godshuizen in de gemeente zijn ontstaan om mensen de ruimte te geven in deze gemeente om toegang te hebben. De heer Roovers (SP) zegt dat dit een hoogst politieke uitspraak is die hier gedaan wordt waar volgens hem ook een sociaal-economische agenda achter zit, over de toegankelijkheid van wonen, de betaalbaarheid van het bestaan. Als die uitspraak hier gedaan wordt dan moet het gevolg daarvan ook bevestigd worden. Volgens hem wordt in deze discussie niet tot dat gevolg gekomen, namelijk dat daarop een sociaal-economische agenda geformuleerd moet worden. Ziet de portefeuillehouder dat ook zo? Portefeuillehouder Mikkers vindt dat de heer Roovers iets te snel gaat. De vraag was of Den Bosch een elitestad moest zijn. Nee, maar hoe dan de gemeente wordt ingericht is echt een politieke discussie. Als er wijken worden gebouwd, moet er ruimte zijn voor iedereen. Die boodschap staat hierin. Mevrouw Craste (D66) meent dat het steeds helderder wordt. Zij herhaalt haar vraag over de studenten. 15

Portefeuillehouder Mikkers heeft ook met de studenten gesproken, met Jongerenambassadeurs, onderwijsinstellingen, docenten, praktijkonderwijs, de horeca en iedereen heeft zijn eigen invulling aangegeven. Hij zal daar in de volgende versie op terugkomen. De voorzitter gaat ervan uit dat er geen moties komen. De heer Van Hattem (PVV) heeft het vandaag alleen over de vorm gehad en de status van het stuk. Hij komt misschien nog terug met moties op de inhoud van het stuk. De heer Van Silfhout (Volt) zegt dat de burgemeester nog niet de toezegging heeft gedaan waar hij naar zocht dus waarschijnlijk komt hij met een motie. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) komt wellicht nog met een amendement. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) overweegt een motie om duidelijk te maken wat de status is van dit stuk. Overige agendapunten 11.

Rondvraag en sluiting Er zijn geen vragen. De voorzitter sluit de vergadering om 20.52 uur. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de commissie Bestuur van 28 augustus 2025.

De secretaris, mr. G.L. Pijnenburg

De voorzitter, J. Kouwenberg

16