2025-05-19 Commissie Bedrijvigheid concept

Commissie BEDRIJVIGHEID Conceptverslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

19 mei 2025 Raadzaal

M.A.J.T. Korver-van Weegberg mr. drs. R. van der Meer drs. E.M.M.P. Altenburg-Collin, J.J.M. Gersjes, L.A.J. van Griensven, A. Hernández, W.B.G. Hoeben, N.M.C. Huijbrechts, M.P. Kagie, ing. J.N. Kieft, H.J.M. Kitslaar, J.M. Klerks, R.T.P.M. Koolen, REV H.W. Pennings, mr. S.J.M. Peters, M.C.J.M. Ploegmakers, P.J. Romijn, D.G.G. Scholten, drs. ing. G.M.M. Verbruggen, C.K.J. Visscher, mr. C.H.A. van den Wildenberg R.J.J. Geers

Afwezig:

B. El Amraoui, E.R.F. Esser, W. de Groot MSc, S.C. van Hasselt, T.A.J. Heijmans, J. Kouwenberg, W.M. van de Leemput, R.F.E. van Oijen, E. Samshuijzen

Verslaglegging:

J. Beaumont, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent deze extra commissievergadering en heet iedereen welkom. Er is bericht van verhindering ontvangen van mevrouw Van de Leemput en de heer Heijmans.

2.

Vaststellen van de agenda De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

3.

Afvalstoffendienst verder op orde De heer Altenburg-Collin (VVD) vindt het goed dat er een integraal verbeterplan is voorgelegd. Dit getuigt van bestuurlijke verantwoordelijkheid en de wil problemen structureel aan te pakken. De veiligheid van de medewerkers is het allerbelangrijkst; goed dat hier de focus op ligt. Hoe kijkt de Arbeidsinspectie naar deze maatregelen? Investeringen in het wagenpark en de bedrijfsvoering zijn hard nodig. Aan inwoners en ondernemers wordt gevraagd bij te dragen aan de verduurzaming van de energievoorziening dus ook de gemeente dient een steentje bij te dragen. Op termijn zal dit waarschijnlijk de kosten verlagen. De VVD beoordeelt dit plan op vier punten: projectplanning en volgordelijkheid, kostenbeheersing en financiële transparantie, efficiëntie en indicatie-indicatoren, en tot slot hoe medewerkers hierin meegenomen worden. In tweede termijn zal hij zijn oordeel hierover geven. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat deze noodzakelijke investeringen vroeg of laat zouden komen. Deze zijn nodig om de Afvalstoffendienst op orde te brengen, een toekomst te geven en de medewerkers een veilige werkomgeving. Als gevolg van mismanagement en bestuurlijk falen hebben de medewerkers in een onveilige organisatie en verziekte werksfeer dagelijks hun werk moeten doen.

Hij gaat ervan uit dat het verantwoordingsvraagstuk op dit dossier op een later moment aan de orde zal komen. Het gaat om een investering van € 25 miljoen; die investering is onvermijdelijk. Hij zet zijn vraagtekens bij de mate waarop ingezet wordt op elektrificatie van de vloot, vooral om aan eigen akkoorden en milieuzones te voldoen. Volstaat HVO niet? Het is onbespreekbaar om de kosten van deze noodzakelijke hersteloperatie een-op-een door te berekenen naar ondernemers en inwoners via stijgende heffingen. Verantwoordelijkheid nemen voor eigen falen en mismanagement mag je niet via de makkelijke weg doen maar door keuzes te maken binnen de bestaande middelen en opbrengsten. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) moest bij dit voorstel denken aan het Theater aan de Parade; ook hier is het ondernemen niet gegaan zoals zou moeten. Bedrijfsvoering die 1

wederom niet op orde is, een onveilige situatie op de vloer, een investering voor de toekomst waar de inwoners weer voor moeten dokken. Hij begrijpt de maatregelen ten aanzien van de toekomst, de duurzaamheid en energiezuinig, maar bedrijfsvoering die niet op orde was en waarvan gezegd wordt dat iedereen erin moet geloven dat die nu wel goed is, daar zet hij vraagtekens bij. Hij haalt namelijk niet uit het verbeterplan dat wordt gefocust op bepaalde resultaten uit de doelstellingen. Wanneer gaat er nu eens geld verdiend worden met de Afvalstoffendienst? Hoe zit het nu met die processen? De heer Koolen (PvdA) zegt dat de Afvalstoffendienst een bewogen periode achter de rug heeft; het roer moest om. Gelukkig wordt de veiligheid van de medewerkers weer op de eerste plaats gezet. Het nieuwe management biedt de medewerkers houvast met duidelijke afspraken en protocollen. Hij heeft in deze periode al veranderingen kunnen zien tijdens de werkbezoeken. Welke signalen geven de Arbeidsinspectie en Omgevingsdienst de afgelopen tijd af? Beamen zij dat de Afvalstoffendienst weer op het juiste spoor komt? Ook staat er een forse investering in elektrificatie van het wagenpark op de rol. Dat geeft niet alleen milieuwinst maar biedt werknemers op de vuilniswagens ook een gezonde werkplek.

De heer Verbruggen (D66) zegt dat de laatste jaren duidelijk werd dat de Afvalstoffendienst op orde gebracht moest worden. De veiligheid van de werksituatie was niet vanzelfsprekend en dat vraagt om een omwenteling die niet van de ene op de andere dag is verbeterd. Hij is blij met de inzet om veiligheid weer voorop te zetten, naast de ambities die raad en samenleving verder stellen ten aanzien van meer circulariteit, energietransitie en de service aan bewoners en bedrijven. Het integrale plan zorgt er niet alleen voor dat de verbeteringen niet alleen als doelen worden bereikt maar zorgt er ook voor te borgen dat de doelen gehaald of zelfs overtroffen gaan worden. Hij is ook benieuwd hoe de Arbeidsinspectie en Omgevingsdienst naar de verbeteringen kijken en of dat iets verandert in de wijze van controle en handhaving. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) is blij dat met dit plan tot een betere situatie bij de Afvalstoffendienst wordt gekomen. Dat dit geld gaat kosten was bekend. Dit is altijd een paradepaardje van de gemeente geweest en hier is jarenlang geld mee verdiend. Het is nodig dat deze investering wordt gedaan maar in hoeverre zal weer een keer geld verdiend gaan worden met de Afvalstoffendienst? Die omslag moet er een keer komen; hoelang zal dat duren? De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) zegt dat op 14 april jl.

discussie is gevoerd over de vraag of de Afvalstoffendienst in handen van de gemeente of een particulier zou komen. Die avond werd de voorkeur aangegeven aan een gemeentelijke afvalstoffendienst. De dag erna kwam er een uitgewerkte versie van het vervolg; wat is er 14 april nu eigenlijk gedaan? Wat als de uitslag anders was geweest? Was daar ook een uitgewerkte versie voor klaar? Waarom is de discussie over de invulling niet meteen op 14 april gehouden? Nu is eerst voor de gemeente gekozen en achteraf komt pas het kostenplaatje; dat is de verkeerde volgorde. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) vindt dat de raad te laat op de hoogte is gesteld van de overschrijding. Als de raad eerder informatie had ontvangen, had de raad keuzes kunnen maken ten aanzien van de inzet van gelden. Anderzijds begrijpt zij ook dat er direct actie ondernomen moest worden na het constateren van de onaanvaardbare risico's. Zij hoort graag van de wethouder of de informatievoorziening over de financiële positie van de Afvalstoffendienst nu wel op orde is en hoe de Arbeidsinspectie nu tegen de Afvalstoffendienst en de verbeterplannen aankijkt. Zij begrijpt dat er in het verleden onvoldoende geïnvesteerd is en nu een verbeterslag gemaakt moet worden. GroenLinks steunt het voorstel hier voldoende middelen tegenover te zetten.

Worden met dit plan alle eerder aangedragen zorgpunten opgelost? De risico's en meerkosten van de Afvalstoffendienst moeten gedeeld worden met alle gebruikers van de Afvalstoffendienst, dus ook de gemeente. Hier ligt mogelijk voor een deel de oplossing waar de heer Hoeben op doelde: kijken naar de mogelijkheden om kosten te verhalen op eventuele medegebruikers. Zij complimenteert de wethouder met de keuze om structurele maatregelen te treffen zowel op het gebied van veiligheid als duurzaamheid. De heer Kitslaar (Rosmalens Belang) zegt dat de Afvalstoffendienst het de laatste jaren niet makkelijk heeft gehad. Hij ziet het verbeterplan als een noodzakelijke stap in het herstel van vertrouwen bij medewerkers, inwoners en raad. Er is inmiddels flinke vooruitgang geboekt op het gebied van de veiligheid en inrichting van het terrein, en het grotendeels inlopen van de 2

facturatieachterstand. Toch vraagt hij aandacht voor de volgende punten. Het verbeterplan benoemt dat veiligheidscultuur, gedrag en waardering van medewerkers essentieel zijn. Hij ziet hier een grote uitdaging en kans. Hij ondersteunt het omzetten van flex naar vast, zeker als dit de veiligheid vergroot. Tegen de forse investeringen staan het inzicht van de raad in de acties en behaalde resultaten. Voorgesteld wordt een verhoging van € 25 per huishouden; dat zal voelen als een extra belasting al wordt nog onder het landelijk gemiddelde gebleven. Die verhoging betekent een stijging van 10% op de vastekostencomponent. Kunnen die vaste kosten weer naar beneden worden gebracht als een en ander verder op orde kan worden gebracht in 2025 en 2026? Of worden nu extra kosten toegevoegd om het huidige niveau te waarborgen? Mevrouw Visscher (SP) is best te spreken over de aangekondigde maatregelen. Soms is het moeilijk te beoordelen of dit de beste oplossing zal zijn. Als voorbeeld noemt zij het niet naleven van veiligheidsvoorschriften. Gaat het dan weer vooral over het voorlichten van de werknemers? Haar ervaring is dat vaak werkdruk de oorzaak is van het niet naleven van veiligheidsvoorschriften. Is daar goed naar gekeken? Het deel cultuurverandering moet meer uitgewerkt worden. Een verhoging van 10% van de afvalstoffenheffing en 12% van de milieustraat vindt zij erg hoog.

Er zou ook regionaal gekeken moeten worden. Zij wil niet de kant op van een diftar-achtig systeem maar daar neigt dit wel naartoe te gaan. Een dergelijk systeem is relatief duur en degenen die het niet breed hebben, hebben hier het meeste last van. Het verbeterplan is nodig maar het is nog steeds geen juichverhaal. Mevrouw Klerks (Volt) zegt dat de gemeente gezondheid van de eigen medewerkers moet garanderen. Bij de Afvalstoffendienst is het misgegaan waardoor kerntaken niet meer uitgevoerd konden worden. Er zijn goede verbeterslagen gemaakt. In het verbeterplan staan kritische punten. Het valt haar positief op dat het belang van investeren in kennis en kunde van de medewerkers terugkomt. De rol van leidinggevenden en managers wordt hierbij niet ontzien. De aanleiding van de problemen wordt deels gezocht bij beknibbelen op de kosten. Zij ziet de gevraagde investering als een reparatie die nodig is om de Afvalstoffendienst zijn kerntaak gezond en veilig uit te kunnen laten voeren, ook in de toekomst. Zij sluit zich aan bij de eerder geuite zorgen over de dekking van deze kosten en op wie die afgewenteld gaan worden. Continu verbeteren betekent ook continu meten.

Worden acties en doelstellingen ook op de langere termijn gemeten? Hoe worden deze gewaarborgd als deze noodzakelijk blijken? Welke lessen heeft de gemeente geleerd uit de problemen binnen de Afvalstoffendienst? Hoe gaat de gemeente daar nu en in de toekomst mee om? De heer Ploegmakers (CDA) zegt dat het inderdaad niet allemaal even fraai was, lezende de stukken. Een van de conclusies is dat dit alles niet iets van de laatste paar jaar is. Al voor deze bestuursperiode is dit sluimerende proces in gang gezet. Was het management daarop afgestemd? De komende jaren zal hier verandering in worden gebracht met dit verbeterplan. Het college is sinds zijn aantreden al bezig met de problematiek van de Afvalstoffendienst en de Arbeidsinspectie greep in februari 2024 in. Mevrouw Hernández (50PLUS) dankt de wethouder voor zijn inzet op dit dossier. Zij staat positief tegenover de verduurzaming van het gemeentelijke wagenpark. Waarom is gekozen voor een volledige elektrificatie en niet voor waterstof? Elektrificatie vereist forse investeringen in de laad- en infrastructuur. Wat gebeurt er met de voertuigen die vervangen gaan worden? Als deze worden doorverkocht, wordt de CO2-uitstoot verplaatst. Als ze worden gesloopt, is er sprake van kapitaalvernietiging. Zij kiest voor transparantie in de kostenbeheersing en het structureel monitoren van de resultaten van deze exercitie.

De heer Romijn (PvdD) zegt dat de Afvalstoffendienst flinke stappen heeft gezet de laatste tijd; waardering daarvoor. Het is belangrijk dat de gemeente haar verantwoordelijkheid neemt en het wagenpark van de Afvalstoffendienst verduurzaamt. Hij is ook blij met het besluit medewerkers in vaste dienst te nemen, dat is een teken van goed werkgeverschap. Tijdens het werkbezoek viel op dat een groot deel van het management op interim-basis werkt. Vanuit kostenoogpunt, continuïteit van beleid en de relatie met medewerkers en stakeholders is het goed daarnaar te kijken. Kan de wethouder toelichten hoe het MT nu is ingericht en hoe hij dat in de toekomst wil organiseren?

3

De heer Van Griensven (PVV) vindt de veiligheid van de werknemers heel belangrijk. Ook het in vaste dienst nemen van werknemers vindt hij heel positief. Minder positief is hij over de elektrische voertuigen want dat is veel te kostbaar en te gevaarlijk. Er vliegen steeds meer accu's in brand en er worden veel risico's gelopen als je dat soort dingen gaan doen. Voor een laadplein is een investering van € 4,2 miljoen gepland dat elf jaar meegaat, gedekt uit de verhoging van de afvalstoffenheffing. Kunnen inwoners ook zeggen: wij brengen het afval voortaan zelf wel weg en we leveren de afvalbakken in? Een verhoging van 10% is veel te veel voor de burgers dus daar is hij het niet mee eens. Reactie college Wethouder Geers dankt voor de waardering die de commissie heeft uitgesproken naar de mensen op de werkvloer en de acties die ondernomen zijn. Terugkijkend naar vorig jaar was er een zwaar gemoed. Duidelijk werd op welke vlakken tekortgeschoten werd en werd tevens geconstateerd dat dat niet van vandaag op morgen opgelost zou worden. Bij het aantreden van dit college is een aantal stappen gezet en vanaf de tweede helft van 2022 zijn er ingrepen gedaan. Vorig jaar zijn die stappen versneld want het ging te langzaam en de druk van de handhavende instanties werd groter. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) schaart zich achter de vraag van de heer Hoeben.

Wanneer werd de wethouder op de hoogte gebracht van het achterstallige onderhoud op machinerie en voertuigen en van de urgente vervangingsopgaven? Wethouder Geers zegt dat hij vanaf de tweede helft van 2022 merkte dat er ruis op de lijn zat. Bij het tweede incident werd pas duidelijk dat het jaar ervoor een soortgelijk incident had plaatsgevonden. Toen werd duidelijk dat bijna niets was gedaan met de opdracht en dat was het moment de duimschroeven aan te draaien. Het college heeft een aantal analyses uitgevraagd en daaruit kwam naar voren dat er een grote opgave lag. Hij verwijst naar de raadsbrief 'Orde op zaken' van dat moment. Daarna zijn de wagens gescand en gecontroleerd op veiligheid, en die opgave werd steeds groter. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat de wethouder rond 31 mei 2022 is aangetreden dus hij begrijpt dat het dag 1 al duidelijk was voor de wethouder. Wethouder Geers zegt dat na de zomer van 2022 de eerste stappen zijn gezet omdat het college merkte dat er een aantal zaken moest gebeuren. Het afdelingshoofd is toen gewisseld en er is een aantal maatregelen genomen. Zoals in de brief vorig jaar is aangegeven, is de opgave groter dan op dat moment bekend was. Het college heeft zich transparant en kwetsbaar opgesteld, ook in genoemde brief, en het niet mooier gemaakt dan het is.

Medewerkers binnen de gemeentelijke organisatie hebben niet in goede omstandigheden gewerkt en dat geeft hij ook toe. De Arbeidsinspectie ziet de goede stappen die met elkaar gezet worden. Tegelijkertijd zeggen zij ook: hoe bestendig is dat? Zij zullen de gemeente de komende periode stevig blijven controleren. De Arbeidsinspectie en Omgevingsdienst moeten overtuigd blijven dat de gemeente de goede dingen blijft doen en veiligheid bovenaan laat staan. Het lijkt hem goed dat er een voortgangsrapportage komt van alle stappen die gezet worden. Er worden allerlei sessies georganiseerd waar medewerkers in meegenomen worden. Het wordt met de mensen gedaan in plaats van eenzijdig van bovenaf opgelegd. De medewerkers hebben hier wel instructies voor nodig. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat in het verbeterplan over een doelstelling op het thema organisatie wordt gesproken: inventarisatie en overleg met het stadskantoor centraal of decentraal. Het Brabants Informatiebulletin was indertijd nodig om allerlei zaken te achterhalen maar Arbeidsinspectie wees de gemeente ook op zaken. Hoe wordt geborgd dat er een duurzame organisatie ontstaat en zaken naar voren komen die niet door de beugel kunnen? Wethouder Geers zegt dat de Afvalstoffendienst fysiek op een andere locatie zit maar daarmee moet je niet uit beeld zijn.

Het management van de Afvalstoffendienst heeft bijvoorbeeld gezegd iemand van P&O niet alleen op afroepbasis te willen hebben, maar dat diegene een dagdeel per week aanwezig moet zijn. De mensen die daar bezig zijn, moeten ook hier af en toe op het stadskantoor zitten om interactie op andere vakgebieden te zoeken. HVO is een tijdelijke 4

oplossing, je kunt niet zien wat er in de tank zit. Uiteindelijk wil de gemeente verduurzamen vanwege de duurzaamheidsdoelstelling maar ook omdat de beladers dan niet achter de dieselauto's hoeven te lopen. De gemeente heeft nu de capaciteit bij Enexis en als de wagens toch vervangen moeten worden en een groot deel afgeschreven is dan moet van 1 plus 1, 3 gemaakt worden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat het twee keer zo duur is om een elektrische auto aan te schaffen dan een niet-elektrische op dit moment. Daarnaast is er onzekerheid of onderhoud en tanken wel goedkoper wordt. HVO is op dit moment een oplossing om het duurzamer te doen. Is daar een analyse van gemaakt? Wethouder Geers zegt dat je dan met dezelfde wagens blijft zitten die economisch en technisch afgeschreven zijn. Hij vindt dat deze keuze nu gemaakt moet worden ook gelet op het omlaagbrengen van de onderhoudskosten. De afgelopen jaren lag de focus op lage lasten maar goedkoop is duurkoop. Dit is het moment om te kiezen voor een structurele versterking van de organisatie en niet te blijven zitten met half afgeschreven wagens. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat er ook gekozen kan worden in investeren in nieuwe varianten die niet elektrisch zijn, zoals in HVO dat ook een reductie in uitstoot laat zien. Elektrisch is zeker twee keer zo duur in investering.

Is die afweging gemaakt? Wethouder Geers zegt dat de combinatie met de duurzaamheidsambities, mensen die niet achter een dieselauto hoeven te lopen, de keuze voor verduurzaming en het feit dat er nu een stroomaansluiting is, maken dat hij ervan overtuigd is dat dit de beste keuze is om te maken. Vorig jaar heeft hij de raad geïnformeerd waarom waterstof geen optie is vandaar dat het college voor de elektrische variant gaat. Mevrouw Hernández (50PLUS) is kortgeleden bij Essent geweest en daar werd uitgelegd hoe schaars de markt op dit moment is en deze in de toekomst nog schaarser wordt. Is die aansluiting er volgens de wethouder over tien jaar nog? Wethouder Geers zegt dat Enexis bij een grote aansluiting die niet gebruikt wordt, mag zeggen dat vanwege een afnemende capaciteitsvraag de aansluiting naar een andere voorziening gaat. Dat wil hij voorkomen. Alle kabels zijn nu gerealiseerd zodat nu deze stap gezet kan worden. Doet de gemeente dat niet dan bestaat het risico de stroomcapaciteit kwijt te raken en dat strookt niet met de opgave die de raad heeft neergelegd. Mevrouw Visscher (SP) leest op pagina 16 dat HVO een CO2-uitstootreductie van 90% oplevert. Wat levert het dan op om elektrisch te gaan? Dat zijn immers enorme kosten waarmee de inwoners opgezadeld worden.

Is dat verantwoord? HVO is vele malen goedkoper dus hoe kan de gemeente dat verantwoorden tegenover de burgers? Wethouder Geers wijst op de duurzaamheidsambities en dit het moment is om de wagens te gaan vervangen. Als je de wagen toch moet vervangen dan is het goed te kiezen voor de elektrische variant en dat in die mate te doen zodat de investering kan renderen. De stroomaansluiting moet niet verlaagd worden zodat later tegen problemen wordt aangelopen. Mevrouw Visscher (SP) staat ook achter de duurzaamheidsdoelstelling maar de vraag is nu: als er al 90% CO2-uitstoot wordt bespaard met HVO, levert dat dan niet genoeg op? Zegt de wethouder: we komen er niet tenzij we elektrisch gaan? Wethouder Geers zegt dat het vernieuwen van die wagens en het nu hebben van die capaciteit van stroom die anders afgenomen gaat worden, gecombineerd met de duurzaamheidsambitie, de beste keuze is. Als je alleen naar duurzaamheid kijkt en zegt: we overbruggen nog een paar jaar en we gaan daarna vervangen, dan wijst hij op het risico van de stroomaansluiting. Vandaar dat het college voorstelt deze forse investering nu te doen omdat dat goed is voor de mensen, de duurzaamheidsambities en de stabiliteit van de organisatie. Mevrouw Klerks (Volt) hoorde dat de wethouder dit geen bezuiniging wil noemen. Zij leest in het stuk dat gefocust is op kostenbesparing.

Ligt de focus nu niet meer op kostenbesparing maar 5

op duurzaamheid en kwalitatief betere dienstverlening? Wethouder Geers zegt dat die beter met elkaar in balans worden gebracht. Zuinig met geld omgaan blijft belangrijk. De balans tussen lage kosten en wat je verantwoord kunt doen, is verkeerd uitgeslagen en geprobeerd wordt die te herstellen. Het milieurendement van afvalverwerking moet hier ook niet bij vergeten worden. Daar wordt volgende maand naar gekeken. Het afvalbeleid is enorm in beweging. Jarenlang is ervan uitgegaan dat hier geld mee verdiend kan worden en dat staat onder druk door verhoogde kosten, dus hij kan geen garantie geven dat hier een keer winst op gemaakt gaat worden. Het doel is echter volgens hem om de Afvalstoffendienst op orde te krijgen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat het geen doel hoeft te zijn hier geld mee te verdienen maar het is goed een slag om de arm te houden om dit soort zepers in de toekomst te voorkomen. Dat is iets anders dan een commerciële business. Wethouder Geers hoopt uiteraard dat uiteindelijk weer een afdracht aan de algemene middelen gedaan kan worden maar gezien de vele bewegingen maakt hij hier een voorbehoud op. Dit jaar zal dat nog niet gebeuren en wat er daarna gebeurt, is afhankelijk van hoe stabiel de organisatie blijft en welke klanten langjarig aan de Afvalstoffendienst gebonden kunnen worden.

De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) leest in het plan dat structureel € 102.000 moet worden bijgepast en dat gaan ten koste van de verhoging van de afvalstoffenheffing. Er moet voor gezorgd worden dat er geen geld bij moet waardoor de burger de klos is. Kan dat voorkomen worden in de toekomst? Misschien kan ook worden gezegd: we schrappen dit voor een deel en we gaan de afvalstoffenheffing niet doorvoeren? Wethouder Geers zegt dat de raad gaat over de besluiten en het budgetrecht, dus in theorie kan alles. Als de raad de dienstverlening wil blijven waarborgen en de medewerkers veilig wil laten werken en aan wettelijke eisen wil blijven voldoen dan ontkom je er niet aan om ook iets aan het tijdsaspect te doen. Een makkelijke oplossing is er niet; pijnlijke keuzes moeten gemaakt worden. Het college wil deze grote opgave niet uit de weg gaan en kiest hiervoor. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt of de wethouder kan garanderen dat de gemeente in control komt met dit verbeterplan en wanneer. Hij weet overigens niet wie het heeft opgesteld. Heeft de eigen organisatie het opgesteld? Wethouder Geers kan nooit iets garanderen maar wel zijn uiterste best doen. Met dit verbeterplan worden groeistappen gezet en is de gemeente in control, waarmee een gezonde Afvalstoffendienst wordt overgedragen naar de nieuwe raadsperiode. Hij kan echter niet garanderen dat er nooit meer iets mis gaat.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat de heffingen de afgelopen jaren zijn gestegen. Er is continu indexatie toegepast. Als er geïndexeerd wordt mogen inwoners en ondernemers ervan uitgaan dat de gemeente ervoor zorgt dat de Afvalstoffendienst op orde is. Nu is die niet op orde en vervolgens komen de kosten daarvan alsnog op het bordje van de inwoners en ondernemers terecht. Noemt de wethouder dat verantwoordelijkheid nemen? Wethouder Geers zegt dat al het geld waar de gemeente mee werkt gemeenschapsgeld is. Hij neemt zijn verantwoordelijkheid door ook de vervelende boodschap te vertellen. Die investeringen moeten gedaan worden om de Afvalstoffendienst op orde te krijgen. Vorige week kreeg de raad de brief over de motie van SP en in dat lijstje was te zien hoe ver Den Bosch onder de andere gemeenten zit. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat het natuurlijk gemeenschapsgeld is, maar komt het ook in de wethouder op om te denken: we hebben dit laten gebeuren, we hebben elk jaar geïndexeerd en blijkbaar niet een organisatie teruggegeven die de inwoners van deze stad mogen verwachten, we gaan nu zelf keuzes maken. We gaan iets anders van het verlanglijstje niet doen zodat deze rekening niet bij inwoners en ondernemers komt te liggen. Het verhogen van heffingen betekent toch niet dat de wethouder zijn verantwoordelijkheid neemt?

6

Wethouder Geers heeft alle varianten overwogen en uiteindelijk is dit het voorstel van het college. Als de raad een andere oplossing wil, kan dat in de komende raadsvergadering. Als de vorige keer was gekozen voor privatisering van de Afvalstoffendienst dan had het college ongetwijfeld een brief gestuurd met een ander tijdpad voor wagens. Dat is ook niet zomaar geregeld en in de tussentijds moeten er ook veilige wagens zijn. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) denkt dat iedereen toch anders hiernaar gekeken had als het kostenplaatje toen bekend was geweest en dat lag al wel klaar. Waarom heeft de raad dat toen niet gekregen? Misschien had die keuze over een jaar beter gemaakt kunnen worden. Wagens die op HVO rijden, voldoen ook milieutechnisch goed. Wethouder Geers zegt dat er op dat moment nog steeds een terugtrekkende beweging was te zien van marktpartijen over het inzamelen van huishoudelijk afval. Hij is overtuigd van het in eigen hand houden. De zaak op orde krijgen is een opgave die de gemeente überhaupt moet doen. De hele commissie was het erover eens dat dit in publieke handen moet blijven. Nu legt hij verantwoording af over de financiën en volgende maand over het afvalbeleid. De heer Van Griensven (PVV) zegt dat het de gemeente jaarlijks € 3,8 miljoen zal gaan kosten waarvan 12,7% voor bedrijven en andere gemeenten.

Stel dat zij een andere afhaler gaan zoeken, worden die kosten dan verhaald op hen? Is al met die gemeenten en partijen hierover gesproken? Wethouder Geers zegt dat dat een van de redenen is waarom de wagens gefaseerd gekocht gaan worden. Er wordt altijd een marge aangehouden. Ook andere gemeenten hebben duurzaamheidsambities dus ook zij hebben profijt van goede wagens. De vraag werd gesteld hoe met onvoorziene kosten wordt omgegaan. In nieuwe contracten zou daar iets mee moeten gebeuren. Ook het college vindt het vervelend dat het vorig jaar zoveel geld heeft gekost. Ook hij had de raad graag eerder geïnformeerd. Hij heeft de organisatie opdracht gegeven hier strikt op te zitten. Het management moet op alle bedragen een akkoord geven en er zijn intern financiële rapportages. Dit soort verrassingen mogen er niet meer komen. Richting mevrouw Visscher en het niet naleven van regels zegt hij dat de instructies in ieder geval niet op orde waren. Ook dat wordt opgepakt. Dit financiële systeem gaat in ieder geval niet richting diftar. In de volgende commissie komen de financieringssystemen aan de orde. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt zich af of alle doelstellingen wel zo meetbaar zijn. Wat is het tijdpad ten aanzien van het in vaste dienst nemen van medewerkers? Dat is wel een van de dragers van de cultuuromslag.

Wethouder Geers zit niet bij de operationele planning op de werkvloer en weet niet wanneer die omzetting komt. Hiervoor is het nodig dat het formatiehuis opnieuw wordt ingericht en daar is een uitspraak van de raad voor nodig. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt ten aanzien van de werknemers wanneer de wethouder op 80-20 wil zitten in plaats van nu 50-50; is dat volgende zomer of in 2030? Wethouder Geers streeft ernaar het merendeel van deze acties nog dit jaar te realiseren. Daar zal hij ook op sturen. Met individuele sollicitatiegesprekken gaat hij zich uiteraard niet bemoeien. Met vaste mensen kunnen de genoemde stappen echt gezet worden. Wat met de wagens gebeurt die vervangen worden, weet hij niet. Hij zal deze technische vraag later beantwoorden. Het (interim-)management heeft opdracht gekregen die functies met vaste krachten in te vullen. Hier worden al gesprekken over gevoerd met kandidaten. Mevrouw Klerks (Volt) vraagt of de effectiviteit van de acties en doelstellingen ook voor de langere termijn worden gemeten. Wethouder Geers zegt dat inderdaad continu gemonitord moet gaat worden. Voor de risicoinventarisaties gebeurt dit al; dat loopt door. Dat zal ook gelden voor het verbeterplan want er zal altijd iets nieuws boven komen. Wellicht koppelt hij dit aan de voortgangsrapportage waar om gevraagd is.

Tegelijkertijd zijn er nu zoveel analyses en onderzoeken gedaan dat hij de 7

verwachting heeft dat de onderste steen nu boven is. De heer Altenburg-Collin (VVD) vraagt hoe de Arbeidsinspectie hier nu tegenaan kijkt. Wethouder Geers vindt het lastig voor een ander te spreken maar uit de terugkoppeling merkt hij dat de Arbeidsinspectie verbetering ziet en weet dat dit serieus wordt opgepakt. Tegelijkertijd begrijpt hij ook dat de Arbeidsinspectie een slag om de arm wil houden, gelet op de ervaring uit het verleden. Ook de Omgevingsdienst ziet welke stappen er gezet worden en er nu een serieuze verandering is ingezet. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt wanneer de commissie de beschikking krijgt over informatie inzake de bedrijfsprocessen en hoe de risico's afgedekt zijn. Is dit plan geschreven vanuit de eigen organisatie? Wethouder Geers herhaalt dat er veel onderzoeken en analyses zijn uitgevoerd, ook door externe partijen. Het interim-hoofd van de Afvalstoffendienst heeft vorig jaar de opdracht gekregen met een integraal verbeterplan te komen en dat heeft het interim-management nu aangeleverd. Het is een intern vastgesteld stuk waarvan de financiële consequenties aan de raad worden voorgelegd. Bedrijfsprocessen is iets wat bij de ambtelijke organisatie ligt. De raad kan niet sturen op welke medewerker van de Afvalstoffendienst waarvoor verantwoordelijk is. Hij controleert de organisatie daarop en de raad mag hem daarop controleren.

De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) zegt dat de wethouder verantwoordelijk is voor de bedrijfsvoering van de Afvalstoffendienst en onderdeel van de bedrijfsvoering zijn de processen. Hij begrijpt niet dat de wethouder verwijst naar de ambtelijke organisatie. Waarom kan de wethouder niet aangeven dat die er nog niet zijn en nog moeten komen? Wethouder Geers zegt dat er een scheiding is tussen de verantwoordelijkheden van de raad en die van het college. Wie binnen de ambtelijke organisatie welk proces oppakt, hoort niet bij de raad thuis. De ambtelijke top en daarboven het college houden zich bezig met de bedrijfsprocessen. Zo zijn de afspraken gemaakt. De heer Verbruggen (D66) zegt dat de regiogemeenten de duurzaamheidsprestaties van de Afvalstoffendienst met interesse volgen. Bekijken zij met dezelfde interesse de ontwikkelingen op veiligheidsgebied? Wethouder Geers zegt dat dat zeker zo is en hier worden ook gesprekken met regiogemeenten over gevoerd. Afgelopen vrijdag was hij bij een bijeenkomst Van afval naar grondstof waar hij ook met een aantal collega's in de regio heeft gesproken. Regiogemeenten hebben daar interesse in. De Omgevingsdienst constateert dat Den Bosch ook het gevaarlijk afval steeds meer op orde krijgt en voldoet aan de regels voor een veilige werkomgeving.

Tweede termijn Mevrouw Visscher (SP) vraagt of de wethouder kan reflecteren op de gevolgen van het keiharde beleid van met name zijn eigen VVD de afgelopen twintig jaar om de lasten een klein beetje te verhogen en daarmee nieuwe investeringen als theaters en bruggen ten koste te laten gaan van investeringen zoals in de Afvalstoffendienst. De heer Altenburg-Collin (VVD) steunt het verbeterplan mits dit voldoet aan de eerder genoemde voorwaarden. De projectplanning en volgordelijkheid behoeven een nadere uitwerking. Een heldere projectstructuur met fasering ontbreekt, althans, die kent de commissie niet. Er dient een realistische tijdsplanning opgesteld te worden waarbij de afhankelijkheid tussen de verschillende onderdelen van het plan worden benoemd. Hij overweegt een motie op dit punt. De uitvoering dient zorgvuldig gemonitord te worden en er moet ruimte zijn voor bijsturing indien nodig. Hij verzoekt de raad op reguliere basis te informeren over de voortgang middels een voortgangsrapportage. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat de VVD op papier gaat voor lagere lokale lasten. Hoe kijkt de VVD ertegen aan dat als gevolg van deze correctie de heffing met 10% stijgt de komende jaren, bovenop eventuele indexaties? 8

De heer Altenburg-Collin (VVD) zegt dat de kosten vaak voor de baten uitgaan. Op den duur zal dit besparingen opleveren. In het verleden is te makkelijk gedacht en gezegd: onderaan de streep ziet het er goed uit en de winsten van de Afvalstoffendienst worden toegevoegd aan de algemene reserves. Daar had misschien kritischer naar gekeken moeten worden en investeringen gedaan moeten worden. Dat is niet gebeurd en dit is nu de rekening. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat nu bewust de keuze wordt gemaakt dat ondanks de indexaties tussen 2020 en 2025 een collectieve actie uitgevoerd moet worden en die rekening wordt opnieuw bij de inwoner en ondernemer neergelegd. Is het niet beter te zeggen: de gemeente staat er goed voor, de gemeente heeft reserves, is het niet beter als de gemeente echt verantwoordelijkheid neemt en de keuze maakt beleid misschien niet te gaan uitvoeren? De heer Altenburg-Collin (VVD) heeft begrepen dat de afvalstoffenheffing kostendekkend moet zijn dus de kosten die daarvoor gemaakt worden, moeten opgehaald worden middels de belasting die daarvoor geheven wordt. Dus de keuze die de heer Kagie oppert, lijkt hem niet mogelijk. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) sluit zich aan bij de VVD: in de projectplanning heeft de commissie onvoldoende inzicht.

Het gaat er niet om dat er geld wordt verdiend met de Afvalstoffendienst maar die moet wel kostendekkend zijn. Als er meer in geïnvesteerd moet worden, moet dat doorgezet worden naar de inwoners. Dit ligt gevoelig: jarenlang is de surplus gepakt en is de algemene pot gespekt met de winst die gemaakt werd met de Afvalstoffendienst en nu er bijgelapt moet worden, wordt gezegd: dit moet doorbelast worden naar de inwoner. Hier wordt de keuze gemaakt de elektrificatie nu door te voeren, dan zou hij het wel zo netjes vinden om te kijken naar een mogelijkheid hoe de pijn voor inwoners wat verlicht kan worden. Mevrouw Klerks (Volt) zegt dat ook de operationele kosten gaan stijgen. Wil de fractie van De Bossche Groenen die minder laten stijgen dan is voorgesteld of moet dat ook door de gemeente betaald worden? De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat de meerkosten die de investering met zich meebrengt niet een-op-een doorbelast mogen worden. Al is het zo dat als je dit bij een commerciële partij neerlegt je die kosten ook voor je kiezen krijgt. Mevrouw Klerks (Volt) zegt dat zij daarom haar vraag stelde over operationele kosten en niet over de investeringskosten.

Als een elektrisch wagenpark meer kost dan wagens op HVO laten rijden en dat een paar euro meer per inwoner kost, wil de heer Hoeben die kosten dan wel afwentelen op de afvalstoffenheffing? De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat hier volgende maand sowieso nog over gesproken wordt. Het is wel zo realistisch te zeggen dat de operationele kosten dan iets omhooggaan maar niet zo sterk als nu wordt voorgesteld; dat kan ook wat minder. De wethouder zegt dat Den Bosch relatief laag zit vergeleken met andere gemeenten maar dat relatief laag moet ook niet worden uitgebuit. De heer Ploegmakers (CDA) vraagt of Den Bosch de afgelopen jaren niet een te lage afvalstoffenheffing in rekening heeft gebracht bij de burgers waardoor te weinig gereserveerd is. Misschien had er meer geld in het bedrijf moeten blijven in plaats van in de algemene reserve. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat er of meer winst in het bedrijf had moeten blijven of er had minder uit gehaald moeten worden. De wethouder zegt ook: het is niet bedoeld om winst te maken maar om kostendekkend te zijn. Wat kostendekkend is, daar kun je lang over debatteren maar hij vindt dat investeringen in de toekomst daar ook bij horen. Wellicht heeft de gemeente daar iets laten liggen. Om achteraf te zeggen: we gaan nu fors omhoog omdat we het toen hebben laten liggen, vindt hij niet goed.

Dan moet gezegd worden: wat gaan we niet doen en wat gaan we in de Afvalstoffendienst investeren om de lasten voor de inwoners lager te houden want zij hebben het in feite al betaald. Hij heeft wel vertrouwen in het plan, maar terugkijkend vraagt hij zich nog steeds af hoe de gemeente dit kon overkomen zonder dat 9

er ooit een signaal is gekomen dat het misging. Mevrouw Hernández (50PLUS) had om scenario's gevraagd om de veiligheid en efficiëntie van de Afvalstoffendienst te verbeteren. Zij had verwacht dat het voorgestelde plan alleen die richting op zou gaan. Zij ziet echter dat het plan een duurzaamheidsverhaal is geworden dat ten koste lijkt te gaan van de inwoners. Hier heeft zij grote moeite mee. Hoe is het uit te leggen aan de inwoners dat zij straks een tariefsverhoging van 10% krijgen alleen om de Afvalstoffendienst te kunnen blijven bekostigen? Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) wil dat de wethouder ervoor zorgt dat de kosten en risico's meer verdeeld worden over de gebruikers van de Afvalstoffendienst en deze niet alleen door de Bossche belastingbetaler worden opgehoest. Voor mensen met een smalle beurs zijn deze kosten lastig op te brengen. Zij wil de financiële impact voor de inwoners minimaliseren. Zij wil een motie hiertoe opstellen. Zij stelt voor een risico-opslag of nacalculatieclausule op te nemen in de contracten met andere gemeenten. Mevrouw Klerks (Volt) vraagt of GroenLinks het met haar eens is dat de investeringskosten niet maar de operationele kosten wel op de inwoners verhaald kunnen worden. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) vindt dat nu geïnvesteerd moet worden in een toekomstbestendige organisatie.

Ondanks dat de inwoners lange tijd een vrij laag tarief hebben betaald, is het lastig te melden dat dat tarief nu omhooggaat. De investering moet in ieder geval plaatsvinden en die pijn moet nu genomen worden. Mevrouw Klerks (Volt) vraagt wie de pijn gaat nemen van de investering die de gemeente niet heeft gedaan. Dit zou ook bekostigd kunnen worden uit andere middelen om de afvalstoffenheffing niet substantieel te laten stijgen. Ziet GroenLinks hier ook een mogelijkheid toe? Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) zegt dat de vraag is wat ervoor opgeofferd wordt om deze kosten lager te houden. De kosten van de Afvalstoffendienst worden volledig doorberekend aan de inwoners dus dat wordt een lastig verhaal. Investeren in en afschrijven van een wagenpark zijn ook operationele kosten en die komen ook bij de burger terecht. De heer Ploegmakers (CDA) begrijpt dat GroenLinks vindt dat het verlies dat de gemeente heeft geleden op de contracten die afgesloten zijn eigenlijk verhaald moet kunnen worden. Dat gaat toch niet over de bestaande contracten maar over verrekening in toekomstige contracten? Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) heeft het inderdaad over nieuw af te sluiten contracten met afnemende gemeenten. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of dat nu nog niet goed gebeurt.

Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) zegt dat over 2024 bekend is dat de kosten die additioneel gemaakt zijn ten koste zijn gegaan van de budgetten van de gemeente Den Bosch. Die kosten kon de gemeente niet verhalen op de afnemers. Vorig jaar liep de gemeente het risico dat de Afvalstoffendienst volledig gesloten zou worden. Een dergelijke situatie moet te allen tijde voorkomen worden. Met kunst- en vliegwerk zijn de diensten voortgezet en het is nu tijd voor een toekomstbestendige organisatie. Naast reductie aan CO2-uitstoot kan door elektrificatie van het wagenpark schonere lucht aan de inwoners teruggegeven worden. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) refereert aan een krantenartikel waarin de wethouder zei koffie te gaan drinken met de Arbeidsinspectie en GOR omdat de toen opgezette maatregelen allemaal niet zo snel gingen. Hoe zijn die verhoudingen nu? Er wordt verwezen naar de Afvalvisie 2020. Daarin staat een aantal maatregelen ten aanzien van terugdringen van het restafval. Gaat dat goed? Zitten de medewerkers bij de Afvalstoffendienst wel te wachten op al deze maatregelen? Hoe is de sfeer? Hij heeft nog twijfels over dit raadsvoorstel. In plaats van 'Afvaldienst verder op orde' liever 'Afvaldienst op orde'.

10

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) ziet de effort zeker: meer dan 400 acties die de Arbeidsinspectie heeft aangegeven, zijn afgerond. Er zijn stappen ondernomen maar in de cultuuromslag en de cultuur van de toekomst zitten nog open eindjes. Daar is geen duidelijke invulling of deadline aan gegeven, alleen een intentieverklaring. Kwaliteit en veiligheid stopt immers nooit en dat moet gedragen worden door de gehele organisatie. Pilaren als fix/flex zijn doorslaggevend hierin. De heer Ploegmakers (CDA) vindt de toon van de heer Kagie in tweede termijn heel anders dan in eerste termijn. De heer Kagie begon over bestuurlijk falen en nu is hij positief. Rekent de heer Kagie het bestuurlijk falen niet toe aan de huidige wethouder van de Afvalstoffendienst? Dat is volgens de heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wel een hele vrije interpretatie van zijn bijdrage. De weg hiernaartoe stond bol van bestuurlijk falen. Tussen die zomer en februari 2024 is ook veel niet gebeurd en gecommuniceerd. Er ligt nu een verbeterplan voor en veel acties van de Arbeidsinspectie zijn afgerond. Het een sluit het ander niet uit. Het antwoord op de vraag van mevrouw Visscher was niet doorslaggevend. De gemeente heeft zichzelf in akkoorden en zero-emissiezones gemanoeuvreerd en nu wordt gezegd: dit moeten we nu ook.

Nee, hij vindt dat HVO ook nog steeds volstaat nu daar 90% reductie in uitstoot bewerkstelligd kan worden. Hij is niet overtuigd van elektrificatie, dat is kostenopdrijvend. De heer Altenburg-Collin (VVD) hoorde de wethouder zojuist zeggen dat de oplossing die de heer Kagie hier schetst slechts een tijdelijke oplossing is. Op den duur moet toch de stap gezet worden naar elektrificatie. Dat betekent twee keer de kosten. Dan is het verstandiger nu door de zure appel heen te bijten om klaar te zijn voor de toekomst. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is ook duidelijk geworden dat het tijdelijke verhaal van HVO niet afgebakend is. We tanken HVO en dat betekent 90% reductie. Misschien is het over vijf jaar wel mogelijk om op waterstof te rijden. Het is dus niet zeker dat over vijf jaar alsnog op elektrificatie moet worden overgegaan tegen de huidige kosten. Want wat kost een elektrische vuilniswagen over vijf jaar, nog steeds € 700.000 zijnde het dubbele van voor een wagen met een normale tank? De heer Altenburg-Collin (VVD) zegt dat er nu capaciteit is bij Enexis om die stap naar elektrificatie te maken. Is het dan niet logisch die stap nu te nemen ondanks de extra kosten? De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt dat geen onlogisch argument maar hem is ook verteld dat de finish kan worden opgeschoven. Dat zal niet oneindig kunnen.

Hij had deze argumenten graag in een analyse gezien, die mist hij. Volgens hem wordt nu naar die € 21,8 miljoen toe gepraat met elektrificatie van de wagens in plaats van echt te overwegen wat het betekent om tijdelijk op HVO te rijden. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) zegt dat deze stap wordt gezet om de medewerkers en inwoners schone lucht te geven. Zij vraagt zich af waarom de heer Kagie daar concessies op wil doen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat die concessie misschien maar 10% is. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) zegt dat dat verschil inderdaad klein is maar wat is de visie van de heer Kagie over schone lucht voor inwoners en medewerkers? De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) begrijpt op zich die afweging maar tegelijkertijd had hij graag gezien wat de voors en tegens zijn van beide systemen inclusief de kosten, schone lucht en CO2-reductie. Vandaar dat hij nu niet de afweging kan maken die mevrouw Huijbrechts voorlegt. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) begrijpt dat de heer Kagie voor een vervuilendere variant kiest omdat hij die afweging nu niet kan maken. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil het graag omdraaien: kan mevrouw Huijbrechts hem overtuigen van een dermate kostenopdrijvend verhaal? Dan moet zij van goeden huize 11

komen. De rekening van falen mag niet te makkelijk bij de inwoners en ondernemers neergelegd worden. De afgelopen jaren heeft de gemeente immers ook geïndexeerd en daarvoor mag de inwoner en ondernemer een fatsoenlijke organisatie terugverwachten. Als de gemeente dat niet op orde heeft en dat gecorrigeerd moet worden, kost dat geld. Hij gaat dus niet mee met het betoog dat dat kostendekkend moet zijn als er correctieve investeringen gedaan moeten worden. Als dat wel gebeurt dan betekent dat dat tussen 2026 en 2033 de afvalstoffenheffing met 40% zal stijgen. Hij komt met een voorstel waarin ruimte gezocht wordt om de impact voor inwoners en ondernemers te reduceren. Die ruimte is er in het huishoudboekje van de gemeente, zeker als er wat beleid weggestreept wordt. De heer Verbruggen (D66) vraagt waar de heer Kagie dekking vandaan denkt te halen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) gaat daar open in. De heer Ploegmakers (CDA) kijkt nu even niet meer terug maar vooruit. Zowel de burgers als de medewerkers van de Afvalstoffendienst moeten kunnen rekenen op een betrouwbare Afvalstoffendienst en de organisatie daar omheen. Natuurlijk moet je kritisch blijven. Er is een verbeterplan opgesteld dat om fikse investeringen vraagt, hij blijft dat graag volgen. Hij sluit aan bij de motie die de VVD in voorbereiding heeft.

Onlangs is discussie gevoerd over het omzetten van de Afvalstoffendienst in een gemeenschappelijke regeling of NV. Hoe vindt de verrekening van de investeringen in de toekomst plaats met de andere partners? Mevrouw Hernández (50PLUS) zegt dat Den Bosch inderdaad iets onder het gemiddelde van Nederland ligt. Er zijn ook gemeenten die veel lager zitten. Wat vindt de wethouder van de optie dat iedereen betaalt voor de hoeveelheid vuil die hij weggooit? De heer Ploegmakers (CDA) zegt dat hiermee op de diftar wordt gedoeld. Daar wordt nog uitgebreid over gesproken volgende maand. Mevrouw Visscher vindt het jammer dat het CDA nooit wil terugkijken behalve als het over erfgoed gaat. Zij verzoekt het CDA toch terug te kijken want het CDA sloeg zich in het verleden ook op de borst omdat de lasten niet omhooggingen. Daarmee heeft het CDA de medewerkers van de Afvalstoffendienst ook tekortgedaan. De heer Ploegmakers (CDA) kan niet direct beoordelen of hij de medewerkers tekort heeft gedaan. Voor wat betreft de lage lasten heeft het CDA natuurlijk ook een collegeverantwoordelijkheid hieromtrent genomen. Achteraf is het altijd makkelijk terugkijken. Misschien hadden de tarieven eerder verhoogd moeten worden of de afschrijvingen op een andere manier gedaan of de reserve bij de Afvalstoffendienst wat meer opgehoogd.

Met de kennis van nu zouden er waarschijnlijk andere beslissingen genomen zijn. Schorsing De heer Romijn (PvdD) is blij met de elektrificatie van het wagenpark. Hij gaat er wel van uit dat de vervanging van de 48 voertuigen geen doel op zich is en dus per voertuig wordt gekeken of vervanging daadwerkelijk noodzakelijk is of dat een tussenaanpassing een rek in de levensduur betekent. Vervangen is per definitie niet duurzaam. Hoe wordt die afweging gemaakt? Hij roept de commissie op om voor volgende maand nog eens na te denken over gedifferentieerde tarieven. Landelijk liggen de afvalstoffenheffingskosten bij gemeenten die diftar hanteren gemiddeld € 70 tot 75 lager. De heer Verbruggen (D66) ziet ook veel in regionale samenwerking van de Afvalstoffendienst en verdeling van kosten in de regio. Bij het gebruik van elektrische wagens komen geen schadelijke stoffen vrij die wel bij (bio-)diesel vrijkomen. De blik naar voren vraagt ook om een proactieve wethouder en raad. Goed dat de wethouder scherp aan de wind zeilt. Volgend jaar zijn er verkiezingen en ook voor de toekomstige raad en wethouder is dat van belang. Hij zal de motie van het CDA mede indienen. De heer Van Griensven (PVV) wil stoppen met deze kostbare belastingverspilling en deze dure 12

elektrificatie van het wagenpark: ruim € 600.000 per wagen, die slechts acht jaar meegaan. Weer meer kosten: het wordt nu € 3,8 miljoen per jaar die ook verhaald worden op de inwoners. Nu kan € 25 misschien niet zoveel zijn in vergelijking met andere gemeenten maar dit is Den Bosch, het gaat niet over andere gemeenten. En dit is nog maar het begin: over het algemeen zijn later bijna altijd hogere kosten zichtbaar die ook weer verhaald moeten worden. Als dit plan doorgaat, moet het geld gehaald worden uit de beleidsduurzaamheidsprojecten waar nu al het belastinggeld naartoe gaat. De heer Altenburg-Collin (VVD) vraagt of de PVV beseft dat die € 25 verhoging niet alleen voor het wagenpark is maar voor het hele pakket aan maatregelen dat wordt genomen. Gaat de PVV niet voor de veiligheid van de medewerkers? De heer Van Griensven (PVV) meent dat er tegenwoordig niemand meer achter de vuilniswagen aanloopt dus dat geldt niet. Het kan wel zijn dat die € 25 ook voor andere maatregelen zijn maar die verhoging zou dus minder kunnen zijn als dit achterwege gelaten wordt. In het rapport 'Blik naar voren' staat de opdracht milieuvergunning niet groen gemarkeerd. Is die vergunning nog niet gegeven? De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) wil met de blik naar voren toch nog een keer goed nadenken over de netcongestie.

Hoe de kosten van deze investering straks ook betaald gaan worden, het geheel elektrificeren is door de netcongestie een te gevaarlijk uitgangspunt. Het recente voorbeeld in Spanje zegt genoeg. Er is immers geen 100% stroomgarantie. Wat als de stroom uit gaat vallen? De grote slurpers zullen dan als eerste dicht gaan. Een laadstation is nodig, of je nu 1 of 48 wagens wilt. Niet alle wagens hoeven tegelijk vervangen te worden; het is beter dat gefaseerd te doen en met een langzame uitrol te werken. Door verbeterde technieken wordt het wagenpark waarschijnlijk elk jaar beter. Het is veiliger het rustig aan te doen en daardoor kunnen de kosten ook iets meer uitgesmeerd worden. De heer Romijn (PvdD) vraagt hoe die lijn zal verlopen. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) denkt dat het college een juiste tijdlijn kan uitzetten. Misschien beginnen met 50/50 en elk jaar iets verhogen als het succesvol loopt. De heer Koolen (PvdA) vindt dat de nieuwe situatie er veelbelovend uitziet.

Zijn de organisatie en het management nu zodanig stevig dat de zaak structureel op orde is? Is er voldoende garantie dat het vervangen van het wagenpark binnen een gezonde bedrijfsvoering gaat renderen? Wat betekent het voor contracten met commerciële partijen en andere gemeenten die gebruikmaken van de vuilnisophaaldienst? En blijven zij aan boord als de investeringen doorberekend worden? Hij stelt voor voorlopig de vinger aan de pols te houden door periodiek gerapporteerd te krijgen hoe de bedrijfsvoering zich ontwikkelt op het gebied van financiën, werkcultuur en veiligheid. De VVD wil hier een motie voor indienen, de PvdA denkt graag mee over die motie. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) vraagt of er interesse is in haar motie over risicospreiding en het delen van de kosten. De heer Koolen (PvdA) wil eerst de inhoud zien van die motie en zal die beoordelen. De heer Kitslaar (Rosmalens Belang) zegt dat er toch ook een behoorlijke investering in mensen wordt gevraagd en in systemen die moeten bijdragen om in control te komen.

Is het de verwachting dat als de Afvalstoffendienst eenmaal in control is een grotere hoeveelheid afval verwerkt kan worden zonder dat daar extra personele capaciteit voor nodig is? Als blijkt dat jarenlang noodzakelijke investeringen niet zijn gedaan dan rechtvaardigt dat een prijsstijging, niet alleen voor de inwoners maar ook voor de bedrijfsklanten en andere gemeenten die bediend worden. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) vraagt hoe Rosmalens Belang aankijkt tegen spreiding van de risico's en eventuele extra kosten op regionale basis. De heer Kitslaar (Rosmalens Belang) ziet de motie graag tegemoet. 13

Mevrouw Klerks (Volt) beraadt zich over de moties en over een motie over operationele kosten. Wethouder Geers zegt richting SP dat hij zijn bijdrage niet als partijlid maar als bestuurder heeft aangegeven. Er zijn te lang geen signalen gekomen dat de balans tussen kosten en arbeidsomstandigheden doorgeschoten was. Dat had te maken met de afstand die er ontstond waardoor dat inzicht bestuurlijk niet aanwezig was. Geprobeerd wordt dat nu te herstellen door die afstand fors te verkleinen. Hij begrijpt de behoefte aan een voortgangsrapportage. Het zijn veel operationele acties. Hij zal inzicht geven in wanneer welke zaken afgerond moeten zijn en dat kan in een voortgangsrapportage. De meeste acties worden dit jaar genomen dus hij denkt dat de voortgangsrapportage tot de reguliere cyclus teruggebracht kan worden. De Bossche Groenen sprak over geld verdienen als aandeelhouder; de gemeente is geen aandeelhouder, dit is een gemeentelijke afdeling. HVO levert een besparing op maar het is ook een schaars goed en een brandstof die in vliegtuigen gebruikt kan worden. En wat als vliegtuigen daar volop gebruik van gaan maken? Dan is daar niet meer aan te komen. Als gestopt wordt met elektrificatie is er een uitdaging als het gaat om de stikstofuitstoot en een opgave in de natuurvergunning.

De heer Van Griensven (PVV) vraagt of dat de enige reden is waarop de milieuvergunning op dit moment hangt. Wethouder Geers is bezig met een aantal vergunningen om ervoor te zorgen dat voldaan wordt aan de werkzaamheden en een daarvan is de Natura 2000-vergunning. Die gaat over het stikstofelement en daarvoor zijn al deze investeringen nodig zodat binnen de stikstofregels deze operatie kan plaatsvinden. Dat is een grote uitdaging en elektrificatie is daar zeker bij nodig. HVO100 lijkt een makkelijke oplossing maar is geen duurzame oplossing voor de uitdaging die er ligt. Hij kijkt uit naar de motie over het delen van de kosten. Over de afvalvisie wordt volgende maand gesproken. Te zien is de OR van de sector bij de bezoeken van de Arbeidsinspectie en zij zijn in goed overleg met de directie. Veilig werken is geen keuze. De manier waarop dat gebeurt en hoe medewerkers daarin meegenomen worden, gebeurt heel actief. Die signalen zijn in het verleden niet goed opgepakt. Dit wordt nu samen met de medewerkers gedaan. Uiteindelijk gaat het om op orde zijn maar als dat nu opgeschreven zou worden, zou dat betekenen dat er het afgelopen jaar niets is gedaan. Er zijn juist enorme stappen gezet dus dit is een vervolg. Cultuuromslag en -verandering vraagt inderdaad tijd. De actiepunten zijn geen intenties, deze zullen alle uitgevoerd worden.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt de wethouder die doelstellingen dan ook allemaal SMART te maken. Wethouder Geers zegt dat van de acties voor de organisatie duidelijk is hoe zij hiermee om moet gaan. In de planning en voortgangsrapportages komen de stappen en planning terug. In de vervolgdiscussie zal ook gesproken worden over hoe ermee omgegaan wordt als partijen zich inkopen. Als de keuze voor een rechtsvorm is gemaakt, komt dit aan de orde. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) mag er toch van uitgaan dat als een gemeente bepaalt wat de heffing is en hoe hoog de jaarlijkse indexatie is, de organisatie daaraan voldoet. Of heeft de gemeente te weinig gevraagd het afgelopen jaar? Wethouder Geers zegt dat al een tijdje wordt gesproken over: wat vraagt een gezonde Afvalstoffendienst en waar is de balans misgegaan. De organisatie was niet fit genoeg voor de grootte die zij had en als je dan alleen de inflatiecorrectie toepast, ga je niet naar het niveau dat je nodig hebt. Die balans is de afgelopen jaren niet goed geweest, zoals hij eerder al zei. Dat wordt nu hersteld. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) leest in het stuk dat de focus van het management onvoldoende op de groei lag. De wethouder zegt echter ook dat de gemeente er met de middelen niet uitkwam dus er is te weinig afvalstoffenheffing geheven.

Wethouder Geers heeft gezegd dat op het moment dat de Afvalstoffendienst aan het groeien was en regelgeving steeds complexer wordt, er meer gevraagd wordt van de organisatie en de 14

aansturing. Daar heeft de gemeente op een te laag niveau op geacteerd. Dat is ontstaan en daardoor is de gemeente achter gaan lopen in cruciale functies en vervangingsopgaven van de wagens. De overhead moet meegroeien als er meer klanten bij komen en dat is in de afgelopen jaren niet gebeurd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de gemeente nu op het punt is dat zij niet meer overvallen kan worden of moet dat punt nog komen. Wethouder Geers zegt dat er zoveel analyses en onderzoeken zijn geweest de afgelopen periode dat hij het idee heeft dat de onderste steen nu boven is. Garanties geeft hij echter niet. Met dit stuk komt de gemeente in ieder geval op orde. Waar mogelijk wordt rekening gehouden met de levenscyclus bij vervanging. Er wordt gefaseerd vervangen. Hij hoopt dat de PvdD het met hem eens is dat niet te lang meer met dieselwagens rondgereden moet worden. De Afvalstoffendienst heeft nu een stroomaansluiting en -contract dus kan daar ook gebruik van maken. Als die niet gebruikt wordt, wordt die afgeroomd. Risico's van (langdurige) stroomstoring zullen er altijd blijven. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) begrijpt dat in dit plan rekening wordt gehouden met het falen van elektrische wagens en systemen en de fasering niet te snel gaat. Wethouder Geers zegt dat dat niet het enige argument is waarom gefaseerd vervangen zal worden.

Voor de eerstkomende jaren zijn er dus altijd nog wat andere wagens en die kunnen iets opvangen. Daarnaast moet ook voldaan worden aan de afspraken inzake de zeroemissiezones. Het blijft een organisatie met veel werkprocessen, met mensen en apparaten dus er zullen altijd nog dingen zijn die opgelost moeten worden. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of de investeringen doorbelast moeten worden naar de inwoners of is er ruimte om dat anders te doen. Wethouder Geers zegt dat het gebruikelijk is dat dit netjes via de kapitaallasten wordt gedaan. Volgens hem kunnen die ook in één keer genomen worden, maar het college kiest ervoor dit via de kapitaallasten te doen in de afvalstoffenheffing die daar ook voor bedoeld is. De voorzitter doet een adviesronde langs de partijen. De heer Ploegmakers (CDA) meent dat de adviesronde in de vergadering over de voorjaarsnota thuishoort. Het gaat nu alleen over de moties. De voorzitter zegt dat het voorstel wel apart mee komt. De heer Verbruggen (D66) is positief over het voorstel en dient een motie in met VVD en CDA. Hij kijkt uit naar andere moties. De heer Altenburg-Collin (VVD) komt met een motie over een integrale projectplanning inclusief deadline. De heer Ploegmakers (CDA) dient samen met de VVD die motie in. De heer Kitslaar (Rosmalens Belang) is positief over het voorstel en wacht de moties af.

De heer Romijn (PvdD) is ook benieuwd naar de moties. Hij neigt ernaar positief te adviseren maar wil nog overleggen met zijn fractie. Mevrouw Klerks (Volt) is voor het voorstel en wacht de moties verder af. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) is voor het voorstel en komt met een motie over risicospreiding. Zij staat positief tegenover de motie van de VVD. De heer Koolen (PvdA) sluit zich aan bij GroenLinks en zal de moties op inhoud beoordelen.