2025-02-13 Commissie Bestuur concept

Commissie BESTUUR Conceptverslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

13 februari 2025 Raadzaal

Collegelid:

J. Kouwenberg mr. drs. R. van der Meer J.J.E.L. van Creij, B. El Amraoui, F.G.F. van Genugten, J.J.M. Gersjes, L.A.J. van Griensven (tot agendapunt 7), A.W.J.A. van Hattem LLB (vanaf agendapunt 7), mw. A. Hernández, mw. F. Hoekstra-Wittebol, J.A.B. Huibers, drs. P.E. Kagie, mw. M.A.J.T. Korver-van Weegberg, B.F.C. Roovers, mw. E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, mw. J.P.M. Welten-van Doremalen P. Slikker

Afwezig:

mw. M. Craste bc, mw. drs. J. Hendrickx, P.M. van der Krabben

Verslaglegging:

mw. J. Beaumont, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.00 uur en verwelkomt alle aanwezigen. Bericht van verhindering is ontvangen van de heer Van der Krabben. Hij feliciteert de heer Van der Krabben mede namens de commissieleden met zijn verjaardag vandaag. Burgemeester Mikkers wordt wegens ziekte bij agendapunt 7 vervangen door wethouder Slikker en mevrouw Craste wordt vervangen door de heer El Amraoui.

2.

Vaststellen van de agenda De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Bestuur van 28 november 2024 Het verslag van de commissie Bestuur van 28 oktober 2024 wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en lijst openstaande moties De voorzitter meldt dat het college voorstelt motie 17 'Blijvende aandacht voor Bossche dwangarbeiders' en de toezegging uit 2023 'Betrekken inwoners bij de begroting' als afgedaan te beschouwen. Hij constateert dat de commissie daarmee instemt. De lijst met toezeggingen en de lijst met openstaande moties worden overeenkomstig vastgesteld.

5.

Werkplanning De voorzitter geeft aan dat het college een nieuwe werkplanning voor de komende periode heeft aangeleverd en deze is in de werkplanning verwerkt. Mevrouw Welten (VVD) merkt op dat op de werkplanning ‘februari/maart’ staat. Is er voor daarna nog niets gepland? De voorzitter bevestigt dat. De werkplanning wordt overeenkomstig vastgesteld.

Raadsvoorstellen 1

6.

Bosch Burgerberaad 'Samen maken we 's-Hertogenbosch' De heer Huibers (Rosmalens Belang) zegt dat in november 2024 uitgebreid is gesproken over nut en noodzaak van participeren en een gedegen en transparant participatietraject. De eerste aanzet om te komen tot een visie en uiteindelijke verordening ligt nu voor. Hiermee wordt de motie van Rosmalens Belang en SP geconcretiseerd. Het lijkt hem goed de burgers al direct te betrekken bij hoe zij participatie zien en hoe zij dat geborgd willen hebben voor de komende jaren. Goed dat geëxperimenteerd wordt met een burgerberaad. Uit het afgelopen burgerberaad is lering getrokken. Het is een omvangrijk en duur proces en het zou goed zijn hier wat kleiner mee om te gaan. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) zegt dat er veel belangstelling was voor het eerste burgerberaad. Goed om de monitor Samenleven en vertrouwen te volgen en te vernemen of de bevolking zich gehoord voelt door dit huis. Fraai is het beeld niet, er is werk aan de winkel. Er zullen vanuit het stadhuis stappen gezet moeten worden. Het probleem is dat er een kleine groep is die participeert en de groep afhakers groot is. De vraag is of een burgerberaad daar verandering in kan brengen en die kans bestaat. In de monitor worden waardevolle inzichten aangereikt zoals waar de inwoners zich veel zorgen over maken.

De woningmarkt bijvoorbeeld (70%) en hoe mensen met elkaar omgaan (60%). Hij betwijfelt of het wijs is een burgerberaad te houden over het opstellen van een participatievisie. De aanbevelingen van deskundigen zijn helder: een succesvol burgerberaad begint met een maatschappelijk vraagstuk dat echt leeft in de samenleving en voor een brede groep burgers interessant en relevant is. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vindt het een mooi initiatief om een burgerberaad te houden over participatie. De huidige participatie laat te wensen over. Er zijn veel insprekers geweest en zij klagen over de wijze waarop participatie door de gemeente al dan niet wordt meegenomen. Er wordt zelfs gezegd dat de gemeente die participatie helemaal niet meeneemt. Hij hoopt dat hier verandering in komt. Wat als de bevolking nu aangeeft vooraf bijvoorbeeld over een locatie van een azc geïnformeerd te willen worden, kan dat? Dat is namelijk participatie en dat gaat een groot deel van de bevolking aan. Hoe wordt daarmee omgegaan? Mevrouw Hoekstra (PvdA) vindt een burgerberaad een mooi instrument om inwoners invloed te geven op belangrijke thema’s. Het eerste burgerberaad liet ook de betrokkenheid van de inwoners zien. Goed dat het college dit zo voortvarend heeft opgepakt en er nu al een concreet voorstel voorligt. Het college stelt nu voor een tweede burgerberaad te houden over participatie.

Dat lijkt haar een heel geschikt onderwerp. Er tekent zich een steeds pijnlijkere scheidslijn af in de samenleving tussen hen die gehoord worden en hen die afgehaakt zijn. Die trend moet gekeerd worden. De raad heeft een cruciale rol als bewaker van de democratie en als actieve verbinder tussen inwoners en bestuur. Het gaat hierbij niet alleen om participatie in het algemeen te faciliteren maar ook door zelf kritisch te zijn op hoe het eigen functioneren de inspraak van inwoners in de Bossche samenleving kan versterken. De PvdA wil binnen dit thema zelf als raad een actieve rol spelen. In tweede termijn zal zij een aantal ideeën naar voren brengen. De heer Van Silfhout (Volt) refereert aan het fantastische eerste burgerberaad over fijn ouder worden. Hij proeft spanning tussen het compact maken van het burgerberaad versus de flexibiliteit die nodig is voor een burgerberaad. Welke richting die spanning opgaat, kan hij niet uit de tekst halen. Krijgt het burgerberaad ruimte om af te wijken van het budget? Een van de evaluatiepunten was dat iedereen te lief is voor elkaar in het burgerberaad en daarom alle aanbevelingen overgenomen worden. Een prioritering in de uitkomsten zou een oplossing zijn maar dit ziet hij niet terug in het stuk. Aan het burgerberaad zou ook voorgelegd kunnen worden over welke onderwerpen de gemeente een burgerberaad zou moeten organiseren.

Kan dit meegenomen worden in de eerste sessie van het burgerberaad? De heer Van Genugten (CDA) heeft de motie van de SP destijds van harte ondersteund. Daarin wordt gesproken over een Bosch burgergesprek, als uitwerking van die motie. Daar staat hij nog steeds achter. Hij hoopt dat die motie zo snel mogelijk uitgewerkt wordt. Anderzijds staat 2

het CDA ook heel positief tegenover een burgerberaad. Over de manier waarop dit is opgepakt en uitgerold om te komen tot de woonzorgvisie is hij heel tevreden. Er waren veel verschillende inzichten en gekomen is tot aanbevelingen. De vraag is echter of het tweede burgerberaad over participatie moet gaan. Participeren over participeren, het mag van hem concreter. Of daar een heel burgerberaad aan gewijd moet worden, vraagt hij zich af. De wens is om bewoners meer mee te laten doen in beleidsvormende setting dus een concreet thema voor een burgerberaad lijkt hem beter. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) is blij met voorliggend voorstel dat een uitwerking is van eerdere moties. Het eindrapport met aanbevelingen wordt integraal overgenomen wanneer er geen praktische bezwaren zijn, zo leest zij. Dat moet dan ook echt gedaan worden. Als iemand het niet met de aanbevelingen eens is en niet zeker is of een aanbeveling wordt overgenomen dan moet dat ook gezegd worden. Het verwachtingsmanagement moet aan de voorkant gecommuniceerd worden. In het burgerberaad bijvoorbeeld stond dat de wens was prioriteit te geven aan schone lucht door ook te handhaven op houtstook maar daar bleek een meerderheid tegen. Mevrouw Korver (GroenLinks) vraagt wat er mooier is dan door middel van participatie te werken aan een participatieaanpak, juist omdat het zo’n belangrijk onderwerp is.

In het verkiezingsprogramma van GroenLinks staat ook dat GroenLinks voorstander is van het experimenteren met nieuwe vormen van participatieve democratie zoals burgerberaden. Met het vorige burgerberaad en de uitkomsten daarvan was zij heel blij, alsook met dit nieuwe voorstel dat goed onderbouwd is. Zij kijkt uit naar dit burgerberaad. De heer El Amraoui (D66) sluit zich aan bij PvdA en GroenLinks. Mooi dat de eerste editie van burgerberaad zo goed is ontvangen en de resultaten als zwaarwegend advies meegenomen worden. De stille stemmen moeten gehoord worden. Er wordt in het stuk gesproken over inclusie en het breed participeren onder de inwoners, hij is benieuwd naar die plannen. Hij steunt het voorstel om participatie als volgend onderwerp te nemen voor een burgerberaad. Dat kan helpen om de perceptie van participatie te verstevigen onder de Bosschenaren en hun wensen hierin mee te nemen. Mevrouw Welten (VVD) hecht eraan informatie bij de burger op te halen maar elk gemeenteraadslid moet dat eigenlijk al doen. Met dit onderwerp voor burgerberaad heeft ook zij wat moeite want het is erg abstract. In het wensenlijstje voor onderwerpen voor een burgerberaad staat ook niet dat mensen willen meedenken over participatie. Er staan wel hele concrete onderwerpen bij waar mensen over willen spreken en daar geeft zij de voorkeur aan.

Met de resultaten uit het, goedlopende, eerste burgerberaad dat is geweest, is eigenlijk nog niets gedaan. Hoe zwaar wegen die? De tijdigheid is ook lastig om nu een tweede burgerberaad te houden. Mevrouw Hernández (50PLUS) vindt participatie heel goed maar zij vindt dat de gemeente nog niet klaar is met het vorige traject van het eerste burgerberaad. Er is nog geen echt beleid uit gevolgd. Als er nu een tweede burgerberaad komt dan zal dezelfde groep mensen deelnemen en de vraag is hoe echt de informatie is die daaruit zal komen. Er is volgens haar voldoende over participatie gesproken en daar zijn moties uit voortgekomen waar de raad over besloten heeft. Dus waarom wordt er nu voor gekozen een burgerberaad over participatie te houden? Zij stelt voor even te wachten en het vervolg op het eerste burgerberaad af te wachten. De heer Van Griensven (PVV) is überhaupt geen voorstander van een burgerberaad aangezien de PVV dat ziet als een schijnoplossing zodat er geen referenda worden gehouden. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) was heel positief over het eerste burgerberaad maar is sceptisch over dit voorstel. Het eerste burgerberaad is immers nog niet afgerond en het is niet bekend wat daarmee gaat gebeuren. Voor het eerste burgerberaad was geen budget. In andere steden wordt gewerkt met een burgerbegroting. De burgers krijgen eerst een budget en dan 3

mogen zij zelf beslissen wat zij aan de orde willen stellen zonder inmenging van een wethouder of gemeenteraad. Dat is werkelijke burgerparticipatie. De heer Roovers (SP) zegt dat de SP altijd voor goede voorstellen is en dit is een goed voorstel. Het burgerberaad is een van de betere zaken die in deze bestuursperiode is bereikt. Daarmee kunnen patstellingen in de gemeenteraad doorbroken worden en mensen bereikt worden die de weg naar het stadhuis niet makkelijk weten te vinden. Daarom was het eerste burgerberaad ook zo’n succes volgens de burgers en gemeenteraad. De in december 2024 aangenomen motie is nu uitgewerkt en de wethouder heeft deze letterlijk uitgevoerd. Participatie is bij uitstek een onderwerp dat niet abstract is voor inwoners. De vraag is hoe de inwoners invloed kunnen uitoefenen op hun eigen leefomgeving en het lijkt logisch hen te vragen hoe zij daarnaar kijken. De gemeenteraad en het college zijn partijen als het om participatie gaat en de vraag is hoe zij betrokken kunnen worden bij het burgerberaad, in de zin dat zij zich mede-eigenaar van de uitkomsten voelen. Reactie college Wethouder Slikker heeft weinig toe te voegen aan het betoog van de heer Roovers. Er is inderdaad werk aan de winkel want een toenemend aantal inwoners voelt zich niet gehoord.

Het is van belang de inwoners daar zelf ook bij te betrekken: hoe wilt u geïnformeerd worden, meedenken of meebeslissen en wat heeft u daarvoor nodig? Het is een verrijking om in een burgerberaad eens andere mensen te horen die je normaal gesproken niet hoort. Dat is ook precies de uitdaging die er ligt bij dit onderwerp: hoe maak je het aansprekend en hoe zorg je ervoor dat je de mensen erbij betrekt. Hij kan niet garanderen dat dit burgerberaad net zo succesvol wordt als het vorige maar juist bij dit onderwerp moet het wel geprobeerd worden. Hij meent dat geen enkel onderwerp uitgesloten mag worden om een burgerberaad voor te houden dus ook de locatie van een azc niet. Hoe met het advies van het burgerberaad wordt omgegaan, is aan de raad. In april of mei zal over het advies van het eerste burgerberaad met elkaar gesproken worden. Partijen mogen van dat standpunt afwijken maar neem het burgerberaad in ieder geval serieus, is zijn oproep. Ten aanzien van de flexibiliteit om het burgerberaad zelf in te richten, zegt hij dat daarvan geleerd is en in de eerste bijeenkomst moet hier meer aandacht voor zijn. Eind 2025 zou het college de participatieverordening gereed hebben maar als het burgerberaad iets langer nodig heeft dan zal hij dat tijdig melden. Het is goed te kijken naar welke instrumenten bij participatie horen en wat voor onderwerpen er over het algemeen gekozen worden.

De raad zelf heeft ook een bijzondere positie hierbij want de raad geeft in zekere zin opdracht aan het college voor het organiseren van een nieuw burgerberaad en de raad moet straks de aanbevelingen omzetten in beleid via de participatieverordening. Daar tussenin kan hij zich voorstellen dat het burgerberaad heel graag met een afvaardiging van de raad spreekt. Hij stelt voor hier in het eerste gesprek over te spreken en dat het college daarna terugkomt bij de commissie om het burgerberaad en de raad in contact te brengen met elkaar over dit onderwerp. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of van tevoren nog kaders meegegeven worden over hoe met de aanbevelingen van het burgerberaad wordt omgegaan. Wethouder Slikker zegt dat het burgerberaad zelf gaat over de wijze waarop de aanbevelingen vormgegeven worden. Het vorige onderwerp heeft geleid tot positieve aanbevelingen over hoe je de toekomstige samenleving voor je ziet. Welke 5 van de 34 aanbevelingen het burgerberaad zelf zou hebben gekozen als prioritering is een vraag die gesteld had kunnen worden. Hij wil met de projectgroep en het burgerberaad bekijken hoe die slag gemaakt zou kunnen worden. Mevrouw Welten (VVD) worstelt nog met het definitief afhechten van het eerste burgerberaad. Er zijn conclusies getrokken maar zij heeft het gevoel dat dat nog niet afgerond is.

Hoe zwaar wegen die conclusies? Wethouder Slikker zegt dat die aanbevelingen op dit moment worden omgezet in de woonzorgvisie. Vorige week heeft een bijeenkomst met de stakeholders en de monitorgroep van 4

het burgerberaad plaatsgevonden en hij hoopt binnenkort de woonzorgvisie in het college te behandelen. Daarna komt die visie in de raad. Op 24 april 2025 organiseert de raad een bijeenkomst met de stakeholders om met hen in gesprek te gaan en in april of mei komt de visie in de raad waarna partijen kunnen bezien wat er met de aanbevelingen is gedaan. Mevrouw Hernández (50PLUS) zegt dat het burgerberaad informatie aan de raadsleden geeft om beslissingen te kunnen nemen. Zij hoort van SP dat er meer participatie van de raad in het burgerberaad moet komen of in de besluitvorming, of heeft zij dat verkeerd begrepen? Wethouder Slikker zegt dat het belangrijkste orgaan inzake participatie naast de inwoners de gemeenteraad is. Hij kan zich voorstellen dat inwoners met de raad in contact willen treden als zij nieuwe vormen bedenken waarop zij zouden willen participeren. Hoe kijkt de raad daarnaar? Is dat een verrijking van de indirecte democratie door de directe democratie? Die wisselwerking tussen de raad en het burgerberaad is een ingewikkeld maar ook mooi gesprek. Hij weet dat er jongeren zijn die heel graag willen meedenken over een toekomstig woningbouwprogramma voor de stad. Hoe moet dat georganiseerd worden? Mensen willen daar graag met de raad over van gedachten wisselen want de raad stelt uiteindelijk het beleid vast.

Mevrouw Hernández (50PLUS) vraagt zich af waar haar rol als volksvertegenwoordiger dan blijft. Zij hoort van de bevolking hoe zij willen meedenken en participeren en als politieke partij brengt zij dat in de raad. Hier wordt daarover gediscussieerd. Wat is de toegevoegde waarde van het burgerberaad hierover? Wethouder Slikker zegt dat de raad een directe rol heeft in de participatie met inwoners want mensen kunnen de raadsleden aanspreken. Maar als de riolering in een wijk wordt aangepast dan zullen inwoners graag mee willen denken hoe de straat dan wordt aangepakt en de buurt vergroend. Daar willen zij graag over spreken met degenen die dit in de wijk gaan ontplooien. De inkoop van specialistische jeugdzorg: een lastig onderwerp maar hij kan zich voorstellen dat een burgerberaad adviseert ervaringsdeskundigen daarover te horen als er beleid over gemaakt wordt. Hetzelfde geldt voor een azc of daklozenvoorziening die in een buurt komt. De heer Van Genugten (CDA) is zeker niet tegen participatie en voor een burgerberaad. De motie van Rosmalens Belang en SP spreekt over participatietrajecten en daar worden ook voorbeelden in genoemd. Die motie spreekt ook over het toevoegen van een Bosch burgergesprek en dat is een andere vorm met andere spelregels. Het voorstel dat nu voorligt, spreekt over een burgerberaad.

De motie vraagt een andere vorm toe te voegen aan het participatietraject en het college komt nu terug met een voorstel over burgerberaad. Dat vindt hij verwarrend. Wethouder Slikker zegt dat in het bestuursakkoord is afgesproken dat de gemeente wil experimenteren met het burgerberaad. De klassieke vorm die Nederland kent, is: 120 deelnemers, vijf bijeenkomsten et cetera. Er is steeds gezegd: de gemeente moet zoveel mogelijk organisatie in eigen hand houden om ervoor te zorgen dat onze mensen zelf kunnen leren van het gesprek tussen inwoner en ambtelijke organisatie en het moet schaalbaar gemaakt worden. Het vorige burgerberaad kostte heel veel, ook aan capaciteit dus dat zou niet meer dan twee keer per collegeperiode uitgevoerd kunnen worden. Het burgerberaad moet dus kleiner gemaakt worden: tachtig deelnemers maar wel de ongehoorde stemmen erbij betrekken. Een eventueel ander burgerberaad zou zich misschien in vier weken met een derde van het budget kunnen voltrekken. Al die verschillende vormen zouden getest kunnen worden om te bezien wat werkt. Het is goed daarmee te experimenteren. Tweede termijn De heer Van Griensven (PVV) vraagt of er een wegingsfactor in de lokale besluiten zit. De gemiddelde Bosschenaar zal eerder voor een azc in de polder kiezen dan in de binnenstad omdat er meer stemmen zijn in de binnenstad.

Kan er ook een lokaal burgerberaad gehouden worden met de mensen om wie het gaat? 5

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of een echte burgerbegroting ook in het plaatje van de wethouder zou passen in het kader van het experimenteren. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat de hoge kosten en vele capaciteit van het eerste burgerberaad ertoe zouden kunnen leiden dat de burgers bij het tweede burgerberaad minder goed geïnformeerd worden dan bij het eerste. Dat zal weer ten koste gaan van de kwaliteit en dat was destijds ook al de zorg van de VVD: de kwaliteit van de inbreng. De vraag is of de burger in staat is om zaken tegen elkaar af te wegen en tot een oordeel of advies te komen. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) zegt dat voor een burgerberaad een vraagstuk gekozen moet worden dat leeft. De bijvangst daarvan is dat opnieuw ervaring wordt opgedaan met participeren in alle verscheidenheid. In de monitor staat dat 70% van de inwoners grote zorgen heeft over de woningmarkt. De heer Huibers (Rosmalens Belang) zegt dat er ook nogal wat insprekers waren de afgelopen periode over participatie. Zou dit onderwerp dan niet juist gekozen moeten worden? De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) zegt dat bij Informeren en ontmoeten allerlei inhoudelijke onderwerpen aan de orde komen en er wordt dan bij gezegd: de participatie is bar slecht. Bovenaan het lijstje van respondenten van het onderzoek staat: een woning.

Vervolgens leest hij in de omgevingsvisie van een maand geleden: "In bestaande jarenzestig- en jarenzeventigwijken moet de gemeente aan de slag met meer halen uit de bestaande woningen en uit die wijken". Er moet aan de slag worden gegaan met burgerberaad op wijkniveau. De heer Huibers (Rosmalens Belang) zegt dat beide kan, er zouden meer burgerberaden gehouden moeten worden. De spelregels omtrent participatie zouden juist met de inwoners opgehaald moeten worden want een vervolg bijvoorbeeld over woningen zal dan soepeler verlopen. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) meent dat langs de inhoudelijke vraagstukken ervaring opgedaan moet worden om de bewoners naar de gemeente toe te halen. Veel inwoners zullen aanslaan op concrete vraagstukken. De heer Huibers (Rosmalens Belang) zegt dat de term participatie afgepeld zou moeten worden om die term beter aan de man te kunnen brengen. Kan Leefbaar ’s-Hertogenbosch zich daarin vinden? Er moet winst geboekt worden inzake de participatie, maar gestart moet worden met de inhoudelijke lijn. De heer Van Silfhout (Volt) zegt dat als er een onderwerp is dat vaak in de raadzaal besproken wordt, dan is dat participatie. Dit onderwerp leeft dus wel degelijk. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) zegt dat het om de volgorde van de onderwerpen is.

Inhoudelijk vraagstuk, het knelt, waar is de participatie en daar moeten verbeterslagen op gemaakt worden. Als voor het tweede burgerberaad de woningmarkt wordt gekozen dan betekent dat een gegarandeerd succesvol vervolg van het eerste burgerberaad. De heer Roovers (SP) denkt dat de belangrijkste deskundigen bij het invloed uitoefenen op je eigen leefomgeving de inwoners zijn. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) is het daarmee eens en de inwoners zullen graag invloed willen hebben op het woningvraagstuk. In die volgorde ben je dan participatief bezig. Mevrouw Hoekstra (PvdA) denkt dat vastgesteld kan worden dat er een afstand is ontstaan tussen politiek en samenleving de afgelopen jaren. Als de gemeente die trend wil keren dan is het niet genoeg eens in de zoveel jaar verkiezingen te hebben. De raad dient een actieve brug 6

te slaan tussen stadhuis en de samenleving zoals door het aanjagen van vernieuwde vormen van participatie zoals het burgerberaad. Dat werkt alleen als de burgers ervaren dat hun inbreng er ook toe doet. Dat vraagt om een cultuurverandering ook van volksvertegenwoordigers die open moeten staan voor nieuwe inzichten uit de samenleving. Niet alleen de mondige bewoners moeten gehoord worden maar juist ook de ongehoorde inwoners. Participatie is een kans om samen met inwoners tot beter besluitvorming te komen. Het is goed actief op zoek te gaan naar kritische tegenspraak maar ook zelf een weging durven te maken, ook als dat individuele kritische inwoners niet altijd blij of tevreden maakt. Goede bestuurders en politici durven ook die confrontatie aan te gaan. Zij kijkt uit naar het tweede Bossche burgerberaad. Het lijkt haar goed niet alleen opdrachtgever te zijn maar ook actieve gesprekspartner. Zij geeft graag mede vorm daaraan. Mevrouw Welten (VVD) hoort mevrouw Hoekstra zeggen 'dat wat de burger gaat bepalen'. De PvdA laat zwaar wegen wat de burger inbrengt. Klopt die conclusie? Mevrouw Hoekstra (PvdA) begrijpt de vraag niet goed. Bedoelt mevrouw Welten in het algemeen? Mevrouw Welten (VVD) zegt dat er een beraad is geweest en een meerderheid van de burgers vindt wat. En PvdA zegt dan: we gaan het zo doen. Klopt dat? Mevrouw Hoekstra (PvdA) zegt dat vooral niet.

De volksvertegenwoordigers moeten vooral zelf wegen wat zij van iets vinden en zij moeten kritisch durven zijn ook als mensen daar niet blij van worden. Dat is wel een mooie aanvulling op elkaar. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt hoe mevrouw Hoekstra ermee omgaat als de burger iets echt niet wil hebben. Mevrouw Hoekstra (PvdA) denkt dat iedereen zijn eigen rol heeft te vervullen ten aanzien van signalen ophalen uit de samenleving en elke volksvertegenwoordiger heeft zijn eigen verantwoordelijkheid om daar een eigen afweging in te maken. Er zullen voorstellen zijn die weerstand oproepen in de samenleving maar die partijen in het kader van het algemeen belang toch goed vinden. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) begrijpt hieruit dat mevrouw Hoekstra in dat geval de participatie overboord gooit. Mevrouw Hoekstra (PvdA) denkt dat die vormen van participatie juist heel verrijkend naast elkaar staan. De aanbevelingen van een burgerberaad worden heel serieus genomen en daardoor worden er juist stemmen gehoord die anders niet gehoord zouden worden. Er is een oververtegenwoordiging van activistische mondige inwoners die zich met regelmaat laten horen over zaken maar er zijn ook veel mensen die helemaal niet gehoord worden. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat dit debat nu gevoerd wordt omdat om het eerste burgerberaad geen strik is gedaan.

Hoe zwaar weegt een aanbeveling van een burgerberaad? Daar bestaat onduidelijkheid over omdat daar nog geen gesprek over is gevoerd. Zij vraagt zich daarom af of het wel zo slim is nu al een tweede beraad te organiseren. Mevrouw Hoekstra (PvdA) deelt die mening niet want er ligt nu een mooi proces. Het is inderdaad zo dat het eerste burgerberaad nog afgehandeld moet worden maar er zijn wel al mooie processtappen uitgetekend. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) zegt dat er altijd stille inwoners zullen zijn. Hij pleit ervoor eens kritisch te kijken naar alle insprekers die hier zijn geweest en die brieven hebben ingestuurd over participatie. Zij voelen zich niet gehoord over de veiligheid, de verkeersstructuur, de Kanaalboulevard, het Design Museum, de roeivereniging etc. Die mensen 7

zouden benaderd moeten worden. Die zijn kritisch en zouden een goede inbreng kunnen hebben in het op te zetten burgerberaad. De heer Van Genugten (CDA) zegt dat recent gesproken is over participeren en draagvlak. De uitkomst van een traject is wat je er zelf van wilt en die zaken moeten van elkaar gescheiden worden. Nu wordt alles op een hoop gegooid: ik heb mijn zin niet gekregen of de uitkomst van het traject is niet wat het is en dus is de participatie verkeerd. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) zegt dat hij aandacht wil schenken aan de kritische groep; die mag niet achter het net vissen. Binnen de tachtig mensen die straks aan een burgerberaad meedoen, moeten ook kritische mensen zijn die benaderd worden. De heer Van Genugten (CDA) zegt dat er loting plaatsvindt om aan het burgerberaad deel te nemen. Het gaat niet om iemand die zijn zin krijgt of dat de uitkomst niet is wat men wil. Dat is iets anders dan: heb ik op de juiste wijze kunnen deelnemen en mijn impact kunnen geven? Dat onderscheid ziet de heer Gersjes (VOOR Den Bosch) zeker ook. Hij heeft het daar niet over gehad maar is het er helemaal mee eens. Iemand kan niet altijd zijn zin krijgen en er zijn ook juridische aspecten waardoor je niet altijd je zin kunt krijgen.

Het gaat erom dat bij de selectie van mensen in het burgerberaad rekening gehouden wordt met mensen die graag mee willen doen en zich dan misschien niet gehoord voelen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of de heer Gersjes niet een afspiegeling van de Bossche samenleving wil als deelnemers van het burgerberaad maar liever de mensen die willen inspreken bij elkaar zetten. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) wil een totale afspiegeling van de Bossche samenleving. Hij wil de groep die zeer kritisch is er ook bij betrekken, dat lijkt hem duidelijk. De heer Van Griensven (PVV) vraagt of er straks veel mensen uit de binnenstad in het beraad zitten maar niemand die kritisch is van de locatie die het betreft. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) zegt dat iedereen kritisch mag zijn in een burgerberaad. Het is essentieel dat de mensen die kritisch zijn geweest over bepaalde onderwerpen de afgelopen tijd betrokken worden. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat er geloot zal worden voor het burgerberaad en daarbij wordt dus niet gekeken of je voor of tegen bent. Kritisch proeft negatief. Er zullen positieve en negatieve beoordelingen tussen zitten. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) maakt zich een beetje zorgen of mensen die eerder kritisch waren wel in beeld zijn. De heer El Amraoui (D66) begrijpt niet wat de heer Gersjes bedoelt.

De voorzitter denkt dat de heer Gersjes duidelijk is geweest en er is geen derde termijn. De heer El Amraoui (D66) vraagt of de heer Gersjes in één zin zijn positie kan vertellen. Dat gaat de heer Gersjes (VOOR Den Bosch) niet lukken. De heer Van Silfhout (Volt) zegt dat bij een goede afspiegeling ook zeker de kritische inwoner zal zitten. Hij dacht dat de algemene weging van het burgerberaad al in december was gedaan dus hij heeft zich niet voorbereid op een debat daarover nu. Hij sluit zich wat dit betreft aan bij de bijdrage van de SP in eerste termijn. Participatie is een onderwerp dat leeft in de maatschappij; ook in zijn achterban gaat het daar vaak over. 8

De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) begrijpt ook dat participatie leeft maar er is ook geen discussie hier of participatie belangrijk is of niet. De vraag is of via de weg van de inhoud dit vraagstuk wordt aangevlogen of niet. De heer Van Silfhout (Volt) bedoelt dat inwoners daadwerkelijk mee willen participeren over participatie omdat zij nu het gevoel hebben daar geen grip op te hebben. Het gaat om de manier waarop dat gedaan wordt. Hij verbaast zich over de grote weerstand die hij vanavond hoort omdat hier in december al over gesproken is. De heer Van Creij wil dat het burgerberaad gaat nadenken over wat een goede vorm van een burgerberaad is. Daar is hij het mee eens en hij zal hier een motie over indienen. Het staat een burgerberaad vrij om partijen uit te nodigen. Mevrouw Hernández (50PLUS) denkt niet dat er een burgerberaad is om besluiten te nemen over de participatie van het burgerberaad. De heer Van Silfhout (Volt) hoopt niet dat als een burgerberaad het over participatie wil hebben zij dan een cirkeltje om het onderwerp burgerberaad zetten en daar niet over gepraat mag worden maar over andere onderwerpen mag wel worden gesproken. De leden van het burgerberaad moeten het ook over het burgerberaad zelf kunnen hebben. Mevrouw Hernández (50PLUS) zegt dat zij bij elkaar komen om de raad te voeden met nieuwe meningen.

Volgens haar hebben zij de mening van de raad niet nodig om een eigen mening te vormen. De heer Van Silfhout (Volt) denkt dat mevrouw Hernández hem verkeerd begrijpt. Het burgerberaad kan zelf besluiten hoe het met de gemeentelijke politiek wil omgaan en deze erbij wil betrekken of niet. Er is nu een pilotfase bezig en hij hoort de VVD nu al zeggen: we moeten op de rem trappen. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat de VVD er niet op uit is om op de rem te trappen maar om het zorgvuldig in te richten. Zij voelt nu al dat partijen niet op een gelijk level zitten en dat zijn precies de onduidelijkheden die hier nog besproken moeten worden. De heer Van Silfhout (Volt) hoort dat de wethouder bang is maar twee burgerberaden per jaar te kunnen organiseren vanwege de kosten. Als er steeds op de rem getrapt gaat worden dan zullen er maar twee georganiseerd worden omdat er geen tijd voor is. Hij kijkt hier anders naar. Het is goed te blijven experimenteren. Het eerste burgerberaad heeft plaatsgevonden, het tweede staat op de planning en met die ervaringen kan het instrument verrijkt worden. Mevrouw Hernández (50PLUS) zegt dat participatie voor haar hoog in het vaandel staat. Zij wil dat het doel van een burgerberaad als participatie-instrument deugt. Hier moet zorgvuldig mee omgegaan worden.

Levendigheid in de wijk, vergrijzing, fit oud worden of doorstroming in de woningmarkt: dit zijn thema’s die met zijn allen geregeld moeten worden. De heer Van Genugten (CDA) zegt horende dit debat dat er veel behoefte is om over participatie te spreken met elkaar. Hij begon deze avond met een aarzeling en in verwarring. In de toelichting van de openstaande moties staat dat het college vanavond met een voorstel zou komen over het inrichten van het Bossche burgergesprek. Hij verzoekt het college duidelijk te zijn in de verdere uitwerking. Er komt een tweede burgerberaad in afgeslankte vorm. Het is voor iedereen belangrijk van tevoren de spelregels te kennen. De heer Huibers (Rosmalens Belang) is alleen maar meer voor het voorstel geworden. Wettelijk gezien moet de gemeente met een participatieverordening komen en dit is een goed middel om mee uit de startblokken te komen. Wethouder Slikker zegt dat eind dit jaar een belangrijk besluit genomen zal worden over hoe de 9

raad de inwoners gaat positioneren met de vraag hoe zij betrokken willen worden bij de toekomst van hun stad. De vraag vandaag is of de raad de inwoners daar zelf over wil horen of het college een notitie hierover opstelt. In december is afgesproken dat de inwoners daar zelf over gehoord worden, zijnde een goede afspiegeling van de Bossche samenleving. Alle 14 wijken en dorpen zouden vertegenwoordigd moeten zijn naar rato en grootte, van alle leeftijden en alle inkomensniveaus, opleidingsniveaus en achtergronden. In een burgerberaad zullen zowel mensen die de laatste jaren intensief betrokken waren bij participatie komen als mensen die daar ver vanaf stonden. De verwachting was dat 5% van alle mensen die een brief hadden ontvangen daarop zou reageren, dat bleek 10%. De heer Van Griensven (PVV) vraagt of de achtergrond van de deelnemers wel ergens bewaard wordt om te kunnen zien welke doelgroep bijvoorbeeld altijd afhaakt. Er zou dan iets gedaan kunnen worden om die doelgroep erbij te betrekken. Wethouder Slikker zegt dat dat precies de interactieve methode is die het college voorstaat. Aan 10.000 willekeurige inwoners wordt gevraagd of zij mee willen doen en een paar vragen willen beantwoorden, waaronder over het opleidings- en inkomensniveau en het meedoen aan participatie. Op basis daarvan wordt een selectie gemaakt om tot een zo representatief mogelijke groep te komen.

Dit heeft de vorige keer goed gewerkt. Hij hoopt dat op het tweede burgerberaad ook 10% reageert maar dat is nooit zeker. De voorzitter maakt een ronde langs de partijen Mevrouw Welten (VVD) neemt het mee terug naar de fractie. De heer Van Griensven (PVV) is tegen het voorstel. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) neemt het met een kritische blik mee terug naar de fractie. Mevrouw Hernández (50PLUS) neemt het mee terug naar de fractie. De heer Van Silfhout (Volt) overweegt een motie over prioritering en over hoe een burgerberaad vormgegeven zou moeten worden. 7.

Zienswijzeverzoek Kaderbrief 2026 Veiligheidsregio Brabant-Noord De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) steunt de beleidslijn uit de kaderbrief maar is tegen de voorgestelde verhoging van de inwonersbijdrage vanwege het onderdeel onontkoombare ontwikkeling brandweerzorg. Daarvoor is namelijk geen dekking binnen de huidige begroting. Een andersoortige oplossing moet eerst in beeld gebracht worden door de Veiligheidsregio. De voorzitter merkt op dat dit in het voorstel staat. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) wil dat benadrukken. In het kader van het ravijnjaar moeten alle gemeenten een grote bezuinigingsronde doorvoeren. In dat licht geeft hij in overweging om de bijdrage van 2025 als uitgangspunt te hanteren en de ambities 2026 en 2027 daarop aan te passen, zodat de bijdrage van de gemeente gelijk blijft. De heer Van Hattem (PVV) leest dat onduidelijk is of de 10% bezuiniging vanuit het rijk doorgaat. Is daar al meer zicht op? Zijn hier afspraken over gemaakt? Is klimaat wel de hoogste prioriteit die een Veiligheidsregio moet hebben? Onder klimaat ziet hij een logisch onderwerp staan: natuurbranden. Dat zou wat hem betreft niet bij klimaat hoeven staan maar is wel iets wat tot de kerntaken behoort.

Zijn er nog andere activiteiten van de Veiligheidsregio die onder klimaat vallen? Kan daar niet in gesneden worden met het oog op de financiën? Ten aanzien van bevolkingszorg is hem niet duidelijk waar het geld aan uitgegeven wordt. Valt hier vluchtelingenopvang onder of is dat al volledig uit het takenpakket van de Veiligheidsregio 10

geschrapt? Er wordt gesproken over een aantal nieuwe uitdagingen. Een daarvan is volgens hem dat als hier megawindturbines worden gebouwd in de Duurzame Polder, dan komen daar brandrisico’s bij kijken. Is de huidige Veiligheidsregio in voldoende mate voorzien om de brandweeractiviteiten bij zulke hoge turbines op te brengen? Of moet hier extra materieel of kennis voor aangeschaft worden? Dat geldt ook voor de hoogbouwvisie. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) zegt dat het goed is te weten waar Den Bosch nu precies staat. In de programmabegroting wordt aangegeven waar geplust kan en ook moet worden, zoals bedreiging vitale digitale infrastructuur. Wat betekent dat financieel? Hij wil meegenomen worden in de financiële plussen en minnen. Voor het bedrag per inwoner dient 2025 als vertrek te worden genomen voor de komende jaren. Dat is een vergaande uitspraak maar die moet ook inzichtelijk gemaakt worden. Wethouder Slikker zegt dat de raden in de regio bij de vaststelling van het beleidsprogramma 2024-2027 hebben gezegd dat als er extra taken of ambities op het pad komen waarbij de inwonersbijdrage uit de pas dreigt te gaan lopen, dan teruggekomen moet worden naar de raden zodat zij kunnen wegen wat er eventueel gedaan of gelaten kan worden alvorens een besluit wordt genomen.

Met de huidige kaderbrief wordt daar niet aan voldaan want in de kaderbrief staat dat de Veiligheidsregio de inwonersbijdrage verhoogt. De zienswijze van het college houdt in in kaart te brengen welke knoppen er zijn om aan te draaien zodat de raden een gewogen beslissing kunnen nemen. Er komt een aantal uitdagingen op de gemeente af en die zijn ongetwijfeld gepositioneerd om te weten welke keuzes gemaakt moeten worden. De Veiligheidsregio is gevraagd die in kaart te brengen. Uitgangspunt is geen stijging van de inwonersbijdrage boven inflatie- en cao-correctie. Ten aanzien van de 10% zegt hij dat de minister heeft aangegeven de 10% korting eruit te halen, maar dat is nog niet besloten. In mei volgt hierover een besluit. Eventuele extra kosten voor windmolens zijn niet voorzien. De heer Van Hattem (PVV) komt wellicht met een amendement op de kaderbrief over de windturbines. Overige agendapunten 8.

Rondvraag en sluiting De voorzitter constateert dat er geen rondvraag is ingediend en sluit de vergadering om 20.23 uur. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de commissie Bestuur van 20 maart 2025.

De secretaris, mr. drs. R. van der Meer

De voorzitter, J. Kouwenberg

11