2024-10-28 Commissie Bestuur vastgesteld

In de commissie Sociaal komt hij hierop terug. Hij gaat mee met de heer Gersjes over een solidair toiletbeleid, ook voor gasten van de gemeente. Veel mensen laten zich niet testen op soa’s omdat de testen veel te duur zijn. Er moeten meer testen beschikbaar komen, anoniem en gratis. Bij de eerdere opmerkingen over een solidaire leefomgeving sluit hij zich aan. Afvalstoffenheffing: in Utrecht wordt met vier gedifferentieerde tarieven gewerkt om zo de lasten eerlijker te verdelen. Daar wil hij op inzetten. In de beantwoording van zijn technische vragen werd duidelijk dat de gemeente geen onderscheid kan maken in de manier van inzamelen. De gemeente heeft geen inzicht in hoeveel het ophalen van de verschillende containers kost. De systemen zouden ervoor klaargemaakt worden om dat wel te meten. Zal dit volgend jaar gedaan worden? Schorsing Reactie college Wethouder Van der Geld zegt dat er een solide begroting voorligt, met uitdagingen voor na het ravijnjaar 2026. Het college regeert niet over zijn graf heen dus tuigt niet allerlei nieuw beleid op voor na deze collegeperiode. Dat betekent niet dat het college geen ambities heeft, veel beleid loopt door. Ten aanzien van het Grondbedrijf zegt hij dat het Structuurfonds door toenemende ambities onder druk staat.

In dit verband wordt gekeken naar het binnenhalen van cofinanciering (woningbouwimpulsgelden e.d.), waarmee forse bedragen worden binnengehaald. Hetzelfde geldt voor het parkeerbedrijf; ook dat kan een uitdaging worden. Er zullen keuzes gemaakt moeten worden in de herijking van het parkeerbeleid. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt ten aanzien van de exploitatie van het theater wanneer een bruisend theater ook overdag verwacht kan worden. Wethouder Van der Geld wilde hier in de betreffende commissie over spreken. Dit vergt een balans tussen enerzijds een financiële ambitie die de raad heeft gesteld, zijnde een sluitende exploitatie voor het theater. Non-stop open inclusief programmering kost ook geld. Die balanceeract wordt momenteel met het theater gefinetuned en de raad zal daarover blijvend worden geïnformeerd. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt wanneer de raad expliciet wordt geïnformeerd over de exploitatie waarin het theater zich bevindt. Wethouder Van der Geld zegt dat dat zo snel mogelijk komt. Het strategisch plan wordt nu door het theater opgesteld en wordt met het college besproken. Hij zal die informatie zo snel mogelijk naar de raad brengen, hopelijk nog dit jaar. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of wethouder Van der Geld nu ook over belastingvoorstellen gaat.

Hij herhaalt zijn vraag over het inzichtelijk maken van de kosten van de diverse soorten 16

containers. Wethouder Van der Geld zegt dat wethouder Geers daarop terugkomt. Wethouder Geers zegt dat binnenkort de raad wordt geïnformeerd over hoe de gemeente omgaat met AI en data-ethiek, dat is een belangrijk thema. Externe inhuur: ook het college huurt het liefst zo min mogelijk extern in, maar de omstandigheden laten af en toe niet anders toe. Het kan dan om tijdelijke middelen gaan, vervanging bij ziekte of functies die de gemeente niet regulier ingevuld krijgt. Hij heeft na de voorjaarsnota nog een brief gestuurd met het afwegingskader omtrent (externe) inhuur. Het kabinet is een einde aan het maken aan specifieke uitkeringen die tijdelijk geld zijn. Voor tijdelijk geld wordt geen vast personeel aangenomen. Met de arbeidsmarktkrapte kiezen mensen er ook bewust voor zich in te laten huren in plaats van in dienst te komen. Dat is jammer. Het in vaste dienst komen wordt aantrekkelijker gemaakt. De heer Roovers (SP) zegt dat het goed zou zijn als hier met meerdere gemeenten tegelijk beleid op wordt gemaakt zodat de gemeente Den Bosch niet eenzijdig hoeft te kiezen voor minder externe inhuur, waarmee de gemeente toch kwetsbaar wordt ten opzichte van andere lokale overheden. Wethouder Geers zegt dat dat voor een deel ook kan. Er komen ook steeds meer taken bij de Omgevingsdienst terecht die gemeenten eerst zelf uitvoerden.

Die kennis wordt steeds specialistischer en het wordt lastiger voor individuele gemeenten daarvoor mensen in dienst te nemen. Daarnaast zijn er veel verschillen tussen taken en beloning tussen de verschillende gemeenten. Niet elke ambtelijke samenwerkingsorganisatie is een succes. Het gezamenlijk optrekken om te kijken op welke specifieke functies wel centraal iets gedaan kan worden, neemt hij mee. Het college zet zich er in ieder geval voor in die externe inhuur zo beperkt mogelijk te houden. De heer Huibers (Rosmalens Belang) zegt dat binnen het onderwijs wel een beweging ontstaat dat onderwijskoepels gezamenlijk afspreken geen zzp’ers meer in te huren. Kan dat een voorbeeld zijn voor gemeenten? Wethouder Geers denkt dat dat deels wel zou kunnen, maar als de raad uitspreekt dat iets op een bepaalde datum klaar moet zijn en er functies vacant zijn dan zal toch voor inhuur moeten worden gegaan. Die deur dichtgooien is niet passend, want dan kunnen ambities van de raad niet waargemaakt worden. Kijken naar slimme maatregelen om externe inhuur te verlagen, is wel heel goed. De heer Huibers (Rosmalens Belang) zegt dat bekeken zou moeten worden hoe het minder aantrekkelijk wordt als jezelf als zzp’er te laten inhuren door bijvoorbeeld als VNG te zeggen: we hanteren een norm van maximaal 10% van het personeelsbudget.

Wethouder Geers zegt dat elke overheid een eigen opdrachtgever heeft die ambities heeft en doelstellingen stelt. De VNG kan dat uitspreken maar als een raad zegt dat iets af moet waar geen mensen voor zijn dan moet daar goed over gesproken worden. Het zal altijd een mix blijven. Hoe mensen verleid kunnen worden om in dienst te komen en dit in VNG-verband oppakken, moet niet nagelaten worden. Hij zal bekijken hoe hier het gesprek over gevoerd kan worden met grote steden. Voor wat betreft de huisvesting van de griffie is hij altijd bereid naar andere oplossingen te kijken en die wil hij graag met de raad onderzoeken. In de commissie Bedrijvigheid van 31 oktober a.s. wordt nader ingegaan op de Afvalstoffendienst. Op 29 oktober a.s. ligt er in het college een update van de verschillende moties inzake de Afvalstoffendienst en hij zal ervoor zorgen dat die 31 oktober a.s. bij de raad ligt. Volgens hem zoekt de heer Van Silfhout naar hoe gedifferentieerd kan worden op een manier die vanuit een andere blik solidair en eerlijk is. De vraag is of het type container een sturingsmiddel zou moeten zijn. Hij wil de raad graag meenemen in de technische alternatieven 17

over differentiatiemogelijkheden en de varianten daarin. Nu een geheel nieuw instrument optuigen om iets te gaan meten waarvan het nog maar de vraag is of daarmee tot een andere grondslag wordt gekomen, vindt hij een paar stappen te ver voor een organisatie die al heel veel op zich af krijgt. De heer Van Silfhout (Volt) was inderdaad benieuwd naar de mogelijkheden om te differentiëren. Hij is vooral op zoek naar een manier om het eerlijker te maken zoals hij twee jaar geleden ook al probeerde, maar de raad was er toen nog niet klaar voor en nu hopelijk wel. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) wil graag antwoord op zijn vraag over het winterevenement. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) is blij dat de wethouder het gesprek over differentiatie wil aangaan. Betekent dit ook dat hij mogelijkheden ziet om te komen tot een rechtvaardiger afvalstoffenheffingsbeleid? Mevrouw Hernández (50PLUS) vraagt of de wethouder bekend is met de systematiek van het waterschap. Misschien is het interessant daarnaar te kijken. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) zegt dat het pand dat de griffie graag wilde betrekken nu leeg staat. Is dat op korte termijn nodig voor een andere functie? Bestaat de € 50.000 met name uit het mislopen van eventuele huurinkomsten? Wethouder Geers zegt richting de heer Van Silfhout dat het college niet de intentie heeft de systematiek aan te passen.

Eerst moet ervoor gezorgd worden dat de Afvalstoffendienst weer op het normale niveau is voordat weer aan nieuwe knoppen wordt gedraaid. Wel wil hij meedenken over de diverse varianten. Dat geldt ook voor de variant waar mevrouw Hernández over sprak. Ook een pand dat niet gebruikt wordt, heeft kosten en waar die precies uit bestaan, is een technische vraag die hij nu niet beantwoordt. Blijkbaar is er bij een aantal raadsleden behoefte om laagdrempelig binnen te kunnen lopen bij de griffie. Daar zijn ook andere manieren voor te bedenken en hij biedt aan daarover mee te denken. De heer Van Genugten (CDA) vraagt op welke termijn de wethouder daarmee komt en of dat nog voor de begrotingsbehandeling kan. Wethouder Geers zegt dat de commissie vanavond oppert of dit niet op een andere manier kan. Hij wil daarover meedenken, maar het is aan de raad om eerst te bedenken of dit een meerderheid van de raad betreft of is er een meerderheid voor het voorstel dat nu in de begroting staat? Het winterevenement komt 31 oktober a.s. terug in de commissie. Het college is bezig met een partij en is in afwachting van de betreffende stukken. De raad zal die stukken zo snel mogelijk krijgen. De heer Roovers (SP) verwijst naar de motie van vorig jaar over de tarieven milieustraat en grofvuil.

Wanneer kan de raad de resultaten daarvan verwachten? Wethouder Geers zegt dat het college deze week met een brief komt over de moties. Dit blijkt een moeilijk onderzoek om uit te voeren omdat er zoveel variabelen zijn, wat een vergelijking bijna onmogelijk maakt. De heer Roovers (SP) begrijpt dat wethouder Geers er dan ook geen bezwaar tegen heeft als raadsleden richting de begroting alvast met beleidsvoorstellen komen. Wethouder Geers heeft er geen last van dat vraagstukken over de Afvalstoffendienst op 31 oktober a.s.in de commissie verder besproken worden. Portefeuillehouder Mikkers zegt nu voor de vierde keer richting de heer Van Silfhout dat de 18

Spreidingswet is ingegeven op basis van een prognose op 1 februari. Die prognose was een instroom van 70.000 asielzoekers in Nederland voor dit jaar. Het resultaat tot nu is 43.000. Hij wil met concrete plannen komen naar aanleiding van de aangenomen motie over de wens van de raad om humane opvang. Dat betekent niet alleen een plekje maar ook opvang, onderwijs, zorg etc. Hij wil niet al anticiperen op aantallen terwijl de onzekerheid over die aantallen heel groot is. Er zijn concrete plannen voor die 600 asielzoekers. Veel plannen die blauw zijn in het kaartje van RTL zijn intenties en nog niet gerealiseerde plekken. Het kaartje daarboven laat zien dat Den Bosch als een van de weinige gemeenten al aan de doelstelling heeft voldaan. Hij vindt het kwalijk dat de heer Van Silfhout pretendeert dat Den Bosch zich niet aan de voorwaarden zou houden. Daarmee worden veel mensen en vrijwilligers tekortgedaan. Den Bosch wil humane opvang maar wel op gerealiseerde plannen. Als de commissaris van de Koning zou aangeven dat de instroom zo groot zou zijn in Nederland dan kent hij Den Bosch en zeker de gemeenteraad zo dat de mensen opgevangen kunnen worden en plannen samen met de samenleving gerealiseerd kunnen worden. De explosies moeten inderdaad stoppen.

Het is een verantwoordelijkheid van politie en justitie om het strafrechtelijke deel op te pakken, de gemeente draagt de verantwoordelijkheid ten aanzien van de coördinatie en de regie, opvang van omwonenden en zorgen voor het veiligheidsgevoel bij omwonenden. Gezamenlijk wordt bekeken welke mogelijkheden er liggen om meer grip te krijgen; dat zal hij aangeven. Hij proeft grote steun van de raad om daarop te anticiperen. Hij zal op gezette tijden de raad informeren, maar hij kan niet alles zeggen omdat het belangrijk is in het strafrechtelijk traject stappen te kunnen zetten. Hier wordt met alle macht aan gewerkt. De heer Van Genugten (CDA) vraagt of het college in financiële zin nog iets nodig heeft op dit aspect. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat de begroting over 2025 gaat en als er middelen nodig zijn dan zijn die nu nodig. Als dat zo zou zijn, komt hij met plannen. De heer Van Genugten (CDA) zegt dat het al bijna 2025 is en dit loopt al vanaf juli. Tweede termijn De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt het goed dat het college uitgaat van sport als ontmoeting. Als sportvoorzieningen voor sociale zaken worden gebruikt dan moet ook uit een ander potje meebetaald worden.

PERRON-3: hij leest dat dit een ‘sociaal-culturele onderneming’ is, in hoeverre is dit een onderneming? Volgend jaar worden zeven aandachtsfunctionarissen aangesteld om maatschappelijke onrust te signaleren. Waar komen die vandaan? Het zegt hem niets. Hij komt samen met Bosch Belang met een voorstel over de hondenbelasting. Kosten begraafplaats: uitgangspunt is 100% kostendekkendheid. Hij neemt aan dat dat percentage nu op 85% ligt en met het amendement van de vorige raadsvergadering neemt hij aan dat 85% het minimale is en dat percentage met het eeuwigdurende grafrecht niet verslechterd wordt. Mevrouw Craste (D66) dankt voor de nuancering rondom de Spreidingswet, alle waardering voor de inzet die realistisch is. Ten aanzien van een toegankelijk onderkomen van de griffie dankt zij de wethouder voor de opening om andere scenario’s te onderzoeken en dan graag op budgetneutrale basis. De heer Huibers (Rosmalens Belang) zegt dat stichtingen naast subsidie ook middelen krijgen vanuit het wijk- en dorpsbudget. Dat is niet erg maar die pot is daarmee wel erg snel leeg aan het begin van het jaar en veel initiatieven lopende het jaar kunnen vanwege een gebrek aan middelen niet doorgaan. Voor wat betreft het onderkomen van de griffie sluit hij zich aan bij D66, PvdA en GroenLinks en wil hij met de wethouder kijken naar een andere mogelijkheid die geen extra euro’s kost.

Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) hoort ten aanzien van de griffie steeds dat het 19

budgetneutraal moet gaan gebeuren. De griffie ondersteunt de raad bij het werk van de raadsleden. Als er geen alternatieven zijn, zou de heer Huibers het voorstel steunen waar de griffie zelf mee komt? De heer Huibers (Rosmalens Belang) onderschrijft de behoefte van de griffie, dat staat ook niet ter discussie. Wel gaat hij graag in op de geste van de wethouder om binnen de bestaande mogelijkheden te kijken of daar ruimte is. Hij weet nog niet wat daaruit komt dus daar kan hij nog geen uitspraak over doen. Portefeuillehouder Mikkers zegt ten aanzien van de zeven aandachtsfunctionarissen dat in de terugkoppeling van het bestuursakkoord te lezen is dat zij al aan de slag zijn. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) meent dat zij nu in de begroting worden ingebracht. Wat is hun taakomschrijving? Portefeuillehouder Mikkers zegt dat er twee zaken spelen rondom duiding maatschappelijke onrust. Bij de avondklokrellen was er onrust o.a. onder jongeren. Hoe dicht zit de gemeente op jongeren en gezinnen die daarmee te maken hebben en hoe kunnen zij geholpen worden om een ander perspectief neer te leggen? Dat betekent aangeven waar zij begrensd moeten worden en welke mogelijkheden daarvoor zijn. Zodoende kunnen zaken gekanaliseerd worden en niet extreem worden. Wethouder Geers zegt ten aanzien van de grafrechten dat er nog een aantal technische uitdagingen ligt.

De puzzel die nu gelegd wordt, is de betaalbaarheid zodat mensen er gebruik van kunnen maken en de inschatting van de kosten. Hij hoopt dat de raad in februari een besluit kan nemen over de betreffende verordening. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat het dekkingspercentage nu 85% is. Is dat de ondergrens wat het college betreft? Wethouder Geers vindt dat lastig. Je wilt begraven wel bereikbaar houden voor mensen. Voor onbepaalde tijd is een nieuwe rekensom en die wordt aan de raad in februari voorgelegd. De voorzitter zegt dat de begroting en belastingvoorstellen hiermee zijn afgerond. Zij is benieuwd wat er nog uit de commissies voortvloeit. Overige agendapunten 8.

Discussienota Aanpak wendbaar begroten (incl. voorbereiding ombuigingen) De voorzitter zegt dat in deze discussienota door het college de volgende vragen worden gesteld: 1) Deelt u dat een duidelijk verhaal voor de toekomst van 's-Hertogenbosch nodig is als onderlegger voor keuzes voor de toekomst? 2) Deelt u onze opvatting dat weliswaar focus moet liggen op het vaststellen van maatregelen om een tekort vanaf 2027 te dichten, maar dat gelet op het nu voorziene tekort vooral gekeken moet worden naar mogelijkheden voor de langere termijn om het inzicht in de begroting te vergroten en onze spelregels rondom de begroting te herijken (wendbaar begroten)? 3) Bent u het met ons eens dat wij ons in het geval van ombuigingen richten op de begroting in de volle breedte, geen beleidsterrein op voorhand uitgesloten? 4) Bent u bereid om bij medebewindstaken te kijken naar versoberingsmogelijkheden en daarbij uit te gaan van het principe ‘geen knaken, geen taken’? 5) Hoe wilt u de betrokkenheid van de raad in het traject van wendbaar begroten verder invullen?

20

De heer Roovers (SP) zegt dat deze discussienota het gevolg is van een bijna unaniem aangenomen motie bij de voorjaarnota. Er komen financieel onzekere tijden aan en dan is het fijn als de raad van tevoren in stelling wordt gebracht over de keuzes die er zijn en prioriteiten kan aangeven. Er lijkt verwarring te zijn tussen college en raad over wat die motie precies voor ogen had. De teneur van de discussienota is: u wilt in stelling gebracht worden, dat gaan we niet doen en bent u het daarmee eens? Daar is hij het dus niet mee eens. Het uitgangspunt dat hier geschetst wordt, is dat pas vanaf een tekort van € 10 miljoen keuzes worden gemaakt waarbij de raad in stelling wordt gebracht en alles wat daaronder ligt, wordt middels de kaasschaaf afgeschaald. Efficiëntiekortingen zijn verhulde bezuinigingen. Als er langjarig bezuinigd moet worden, moet de raad daar wel van tevoren discussie over hebben. Hij begrijpt dat de raad niet over zijn eigen graf kan regeren, maar met financiële instrumenten kunnen problemen in de toekomst wel voorkomen worden. Dat is ook gedaan met het tekort in 2026. Vraag 1: Hij denkt van wel. Vraag 2: Hier is hij het niet mee eens. De meeste mensen in de commissie begrijpen hoe een begroting tot stand komt; die wordt door de raad vastgesteld. Vraag 3: Hier is hij het niet mee eens.

Het Sociaal Domein bijvoorbeeld moet wel uitgesloten worden van bezuinigingen. Vraag 4: Hiertoe is hij zeker bereid. Alle vormen van decentralisatie zijn eigenlijk een vorm van verkapte bezuiniging geweest. Vraag 5: Door de motie uit te voeren en de raad in stelling te brengen op het moment dat er langjarige tekorten aan komen. Mevrouw Craste (D66) vraagt of de heer Roovers het ermee eens is dat op het moment dat er geen geld is er bezuinigd wordt op die taak of deze niet uitgevoerd wordt. De heer Roovers (SP) leest de vraag zo dat als er taken vanuit provincie of rijk naar de gemeente gaan en daar minder middelen voor beschikbaar worden gesteld Den Bosch zich daartegen verzet. Daar is hij het mee eens. Wel moet de gemeente als het rijk niet levert gaan kijken hoe ervoor gezorgd kan worden dat de gemeente tegen dat landelijke beleid beschermd wordt. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) zegt dat vier jaar geleden nog een langetermijnvisie is neergelegd tot aan 2035. Het is toen goed fout gegaan. Er moet een duidelijk verhaal komen voor de toekomst van Den Bosch en dat moet verankerd zijn in de stad Den Bosch. Vraag 5: Als er iemand gaat over het wendbaar begroten en zoeken van ruimte dan is het de raad. De raad moet steeds weer het gevecht aan met het college.

Hij stelt voor dat de raad op pole position staat de komende maanden bij het architecteren van het traject richting de visieontwikkeling op lange termijn maar ook de bezuinigingsoperatie na 2026. Vraag 3: Hij wil geen enkel beleidsterrein uitsluiten omdat er ook doeltreffendheidsslagen gemaakt kunnen worden en die kunnen niet buiten de discussie staan. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) begrijpt dat de heer Kagie het kaasschaven op alle beleidsterreinen open wil houden. Enerzijds dus een toekomstvisie: zo gaan we het doen, maar anderzijds kan overal de kaasschaaf overheen komen. Spreekt dat elkaar niet tegen? De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) is ook niet echt een voorstander van de kaasstaafmethode. Als er geen enkel beleidsterrein wordt uitgesloten dan biedt dat mogelijkheden om doeltreffendheidsmaatregelen te treffen. Daarnaast moet je op de inhoud met elkaar de afweging maken en snijden. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of de heer Kagie wel de noodzaak ziet om te zeggen: dit is de standaard en hieraan willen wij vasthouden in Den Bosch. Daar is de heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) het mee eens. De toekomstvisie moet een visie zijn voor de komende tien of vijftien 15 jaar. Die visie moet het zwaartepunt van het overheidshandelen aangeven. 21

De heer Van Silfhout (Volt) meent dat hier specifiek gevraagd wordt naar ombuigingen en het bewust bezuinigen op beleidsterreinen. Gaat de heer Kagie erin mee dat het Sociaal Domein bijvoorbeeld buiten beschouwing wordt gelaten? De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) zegt dat niet de fout van uitsluiten moet worden gemaakt. Dan trekken mensen zich uit die sector terug en zullen zij niet meedenken. Laat iedereen op het scherpst meekijken waar het beter en maatschappelijk meer renderend kan. De heer Huibers (Rosmalens Belang) voelt ook enigszins een worsteling bij deze discussienota. De gemeente krijgt steeds meer taken gedecentraliseerd waar onvoldoende geld tegenover staat. De vraag is of die taken dan wel of niet uitgevoerd kunnen worden. De gemeente zal toch moeten leveren en zo zijn er meer regelingen binnen het Sociaal Domein waar je voor aan de lat staat als gemeente. Net is gezegd dat de raad niet over zijn graf heen kan regeren. In 2026 zijn er weer verkiezingen en zal er weer onderhandeld worden. Aan de voorkant in deze raad vast te leggen wat er daarna gaat gebeuren, lijkt hem voor de troepen uit lopen. Wel kan besproken worden of de kaasschaafmethode of een andere methode wordt gehanteerd. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) zegt dat aangegeven moet worden wat onder een wendbare begroting wordt verstaan.

Iedereen heeft er behoefte aan om de komende jaren wat flexibeler te besluiten binnen de begroting. Hoe die wendbare begroting gemaakt moet worden, daar kan zeker over gesproken worden. De invulling moet niet nu al getackeld worden. De heer Van Genugten (CDA) zegt dat hier vaak aan kortetermijnzaken wordt gedacht, maar het gaat om de lange lijnen. Waar willen we naartoe met deze gemeente en daar is een visie op te maken, daar is niets verkeerds aan. Die is er ook op het gebied van de energietransitie, het vergroenen et cetera. De heer Huibers (Rosmalens Belang) denkt ook dat voor de lange lijnen moet worden gegaan. Hij stoeit met de beantwoording van de vragen. Moet er een budget vastgelegd worden: onder de € 10 miljoen, dan… Dat staat niet in verhouding met de kosten van verschillende projecten. Het is goed om wendbare begrotingen met elkaar af te spreken, maar de inhoud ervan zou hij graag verder willen bediscussiëren. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) denkt bij wendbaar vooral: laat er iets te kiezen zijn voor de raad. Er valt nu weinig te kiezen voor de raad. Als er bezuinigingen aankomen en het college ziet dat, dient het college de raad in stelling te brengen en een aantal varianten voor te leggen. Het wordt lastig als er een als-dandiscussie gevoerd gaat worden.

De vraag voor het college is: is dit een bezuiniging met impact oftewel een bezuiniging waarmee teruggegaan moet worden naar de raad om te kijken of daar draagvlak voor is, of is dit een slimme boekhoudkundige truc waarmee snel een bezuiniging gerealiseerd kan worden? Keuzes terugleggen bij de raad dus. Vraag 1: Dit vindt zij een open deur. Zij had gehoopt dat die duidelijke visie de afgelopen drie jaar al ontwikkeld zou zijn. Op de overige vragen is zij in haar betoog al ingegaan. Als een dilemma pijn gaat doen in de samenleving, zou het aan de raad moeten worden voorgelegd. Mevrouw Craste (D66) las de uitleg van een wendbare begroting anders dan iets te kiezen hebben. Wat bedoelt mevrouw Hendrickx daarmee? Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) zegt dat er bezuinigingen aan komen en die gaan pijn doen. De vraag daarbij is hoe de raad daarin meegenomen wil worden. Daar kunnen aan de hand van een aantal boekhoudkundige regels afspraken over gemaakt worden, maar zij pleit ervoor dat zodra het college ziet dat er een bezuiniging aankomt het college komt met een voorstel waarin de raad iets te kiezen heeft, geen dichtgetimmerde voorstellen dus. Mevrouw Craste (D66) blijft twee verschillende verhalen horen. Enerzijds wil mevrouw 22

Hendrickx aangeven waar zij in de begroting geld aan uit wil geven, anderzijds wil zij scenario’s voorgeschoteld krijgen als er bezuinigingen aankomen waar zij uit kan kiezen. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) zegt dat er een extra bezuiniging op de gemeente afkomt. De vraag is hoe die het beste opgelost kan worden. Volgens haar moet daar niet iets nieuws voor opgetuigd worden, maar zou aan het college gevraagd moeten worden hoe die bezuiniging het slimst zou kunnen landen. Het college heeft immers meer zicht op de uitvoering. Mevrouw Welten (VVD) staat voor een solide financieel beleid en daar liggen uitgangspunten aan ten grondslag. Die steunt zij nog steeds van harte. De vraag is wat wendbaar begroten is. De flexibiliteit die de gemeente straks heeft, is er eigenlijk ieder jaar al door het beoordelen van de begroting. Wat die wendbaarheid zal zijn, is voor haar niet duidelijk. Als meer gelden geoormerkt worden, zal de flexibiliteit teruggedrongen worden dus misschien zit daar de oplossing. Wat voor stad Den Bosch wil zijn, daar moet over gesproken worden en dat moet een onderlegger zijn voor de keuzes die vervolgens gemaakt worden. Waar beleidsruimte zit, is ook een vraag die beantwoord moet worden. Wat te doen met bijdragen die niet toereikend zijn om taken goed uit te voeren? De vraag is daarbij ook wat er financieel mogelijk is op zo’n moment.

Ten aanzien van de beleidsruimte zegt zij dat het hier niet alleen over kerntaken gaat die een bepaalde ruimte beperken maar ook over taken. Er wordt in deze notitie erg geredeneerd vanuit geld van het rijk. Stijgende kosten van personeel en grondstoffen en een stapeling van ambities maken regulier werk ook duurder. Scherp aan de wind begroten en een strakke planning is wat de VVD voorstaat. Onderbesteding voorkomen, voorlopig geen nieuw beleid tenzij de noodzaak zich aandient en oud voor nieuw. Het tekort van 2026 kan de gemeente nog wel dekken uit voordelen van voorgaande jaren. Met afdrachten aan de algemene middelen uit het Grondbedrijf, Parkeerfonds en reserve afvalstoffenheffing wordt ook aan wensdenken gedaan bij invulling van de begroting. Die afdracht staat wel onder druk, bijvoorbeeld door keuzes over parkeerplaatsen of investeren in vuilniswagens. De ambities op betaalbaar wonen zorgen wel voor minder winst. De bedragen die naar algemene middelen en het Structuurfonds gaan, staan ook onder druk. In het kader van het wendbaar begroten moet de raad zich daarop gaan bezinnen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) is nadrukkelijk voor een kerntakendiscussie in het kader van de bezuinigingen. Het afval moet opgehaald worden maar dat hoeft de gemeente niet per se te doen. De kaasschaafmethode moet zeker niet gehanteerd worden.

Er moeten politieke keuzes gemaakt worden in wat de raad belangrijk vindt en wat niet. Dan hoeven de vragen 1 tot en met 5 ook niet beantwoord te worden. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) wil de raad behoeden voor de kerntakendiscussie want dat is een moeras waar de raad niet uit zal komen. Dat is indertijd ook geconstateerd. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) kijkt nog vaak naar die kerntaken. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) antwoordt op vraag 1 dat dat wat haar betreft ligt aan wat die grondlegger gaat inhouden. Zij zou het waardevol vinden wanneer die duidelijkheid biedt in de consistentie van keuzes. Waar kiest Den Bosch voor, waar moet geen afbreuk aan gedaan worden? Een houvast daarvoor is goed. Vraag 2: Bezuinigingen op korte termijn leiden vaak tot alleen maar hogere kosten in de toekomst. Dat moet voorkomen worden. Vraag 3: Hier is zij het niet mee eens. Op sommige beleidsterreinen is het onmogelijk om, nog verder, te bezuinigen. In het Sociaal Domein is al zo vaak gesneden en er moeten juist meer euro’s naar de klimaatdoelstellingen. Het zou onverantwoord zijn daarop te bezuinigen. Vraag 4: Een gemeente zorgt dat zij het welzijn van haar inwoners borgt. Zorg ervoor dat de inwoner niet lijdt onder gesteggel tussen gemeente en rijksoverheid. Juist de meest kwetsbaren hebben de overheid het meest nodig. Wanneer er bezuinigd wordt, zullen zij het meest geraakt worden.

De discussie over de vraag in welke beleidsterreinen in ieder geval niet gesneden zou moeten 23

worden, wil zij zeker aangaan. De notitie zoals die nu is opgesteld, zorgt bij haar voor onrust. Mevrouw Craste (D66) is het eens met de heer Roovers dat de notitie ook onduidelijkheid geeft. Natuurlijk is zij voor wendbaar begroten, maar wat is dat nu precies? Zij weet ook niet of deze notitie een antwoord is op de motie. Zij wil geen beleidsterreinen uitsluiten vanwege het maatschappelijk renderen en achterover zakken, zoals de heer Kagie aankaartte. Geen knaken, geen taken: zij vindt het nooit een uitleg dat er geen geld meer van het rijk komt en daarom iets niet uitgevoerd wordt. Zij verwacht dat college en raad de inhoudelijke afweging maken. De raad moet niet over zijn graf regeren, maar de nieuwe raad begint in 2026 en dan zal er erg veel gevraagd worden van die nieuwe raad. Dan zou er in ieder geval een langetermijnvisie moeten liggen. Een op de acht kinderen zit nu al bij jeugdzorg en daar zou iets aan gedaan moeten worden in plaats van alleen maar geld erbij doen. Mevrouw Welten (VVD) heeft dezelfde zorg over de nieuwe raad die hiermee toch voor een behoorlijk dilemma wordt gesteld. Er zou wel een lijn uitgezet kunnen worden. Mevrouw Craste (D66) is het daarmee eens: een lijn en langetermijnvisie. Mevrouw Hernández (50PLUS) zegt dat ervoor gezorgd moet worden dat niet simpelweg de kaasschaafmethode toegepast gaat worden.

In plaats daarvan moet zorgvuldig afgewogen worden welke maatschappelijke vraag het zwaarst weegt. Het is cruciaal om in te spelen op de behoeften van de inwoners. Hier moet de volgende raad niet mee lastiggevallen worden. Daarnaast moet een toekomstvisie ontwikkeld worden voor de komende tien tot vijftien jaar. De gemeente krijgt steeds meer taken van het rijk terwijl de middelen steeds beperkter zijn. Dit vraagt om een strategische benadering, waarbij vooral naar de lange termijn moet worden gekeken. Mevrouw Welten (VVD) vraagt mevrouw Hernández hoe de raad in stelling moet worden gebracht. Door middel van een klankbordgroep bijvoorbeeld? Mevrouw Hernández (50PLUS) zegt dat de raad in ieder geval meegenomen moet worden in het proces. Een aantal jaren geleden hebben oppositie en coalitie samengewerkt en uitstekende resultaten geboekt, dus waarom zou dat deze keer niet lukken. Mevrouw Korver (GroenLinks) merkt dat iedereen de notitie op een eigen manier interpreteert. Er is nog veel onduidelijk dus misschien moet hier meer over gesproken worden. Bij alles wat de raad doet, moet het eerst gaan over de ambities en daarna over het budget dat daarbij hoort. Zij is het eens met vraag 1, maar dit is makkelijker gezegd dan gedaan. De zestien partijen hier willen niet allemaal hetzelfde. Zij wil ook focussen op de toekomst.

Wel moet periodiek en frequent genoeg worden nagegaan hoe het er op de korte termijn voorstaat. Ook zij wil geen beleidsterreinen uitsluiten. Zij is blij met de toevoeging dat de impact op de kwetsbare burgers beperkt moet worden, dat is een heel goed uitgangspunt. ‘Geen knaken, geen taken’: hier kan zij zich in vinden, ook om de discussie landelijk bij de VNG te steunen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) schrikt ervan dat GroenLinks instemt met ‘geen knaken, geen taken’. Hiermee worden mensen geraakt zoals mensen die straks geen zorg meer krijgen of onder het Sociaal Domein vallen. Mevrouw Korver (GroenLinks) zegt dat altijd de lobby gevoerd moet blijven worden dat de gemeente meer geld nodig heeft voor de taken die de gemeente opgedragen worden. De VNG geeft als voorbeeld de wettelijke taak om paspoorten uit te geven. Dat zou ook langzamer kunnen gebeuren als daar minder mensen voor beschikbaar worden gesteld. Zij stelt voor mee te liften op wat de VNG doet en te voorkomen dat kwetsbare burgers worden geraakt door ‘geen knaken, geen taken’. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) is blij met dit antwoord. Wil mevrouw Korver het uit de wind 24

houden van kwetsbaren opnemen in de toekomstvisie? Mevrouw Korver (GroenLinks) staat daar zeker voor open, maar met zestien partijen zal niet iedereen hetzelfde verstaan onder kwetsbare mensen. Zo gemakkelijk is dat dus niet. Mevrouw Craste (D66) vraagt of mevrouw Korver verschil maakt tussen nieuwe taken en taken die er al zijn waarvoor geen geld meer komt. Mevrouw Korver (GroenLinks) steunt de lijn van de VNG op dit punt, dus voor nieuwe en voor bestaande taken. Met betrekking tot de betrokkenheid van de raad moet er in ieder geval vaker met elkaar gesproken worden. Er moet ook een periodieke terugkoppeling komen van de voortgang. Een klankbordgroep vindt zij een goed idee. De heer Vossen (PvdA) is het grotendeels eens met D66 en GroenLinks. Er ligt een grote taak voor de gemeente waarbij oog gehouden moet worden voor de kwetsbare inwoners maar ook voor de grote integrale opgaven waar de gemeente ook voor staat. Hij voelt er niet iets voor om naar bepaalde beleidsterreinen niet te kijken. De heer Roovers (SP) zegt dat de vraag hoe efficiënter gewerkt kan worden nu ook al gesteld kan worden. Daarvoor hoeft niet gewacht te worden tot er bezuinigingen aankomen. De heer Vossen (PvdA) vindt het heel belangrijk dat in het Sociaal Domein oog gehouden wordt voor de kwetsbare mensen, maar als dat ten koste gaat van de sociale woningbouwopgave dan zal dat ook veel pijn doen.

Er moet altijd een integrale afweging gemaakt worden. De toekomst is onzeker en de sterkste schouders moeten misschien wel de zwaarste lasten dragen. Het is inderdaad lastig om met zestien partijen een verhaal op te tekenen, maar het verhaal van de kwetsbare inwoner komt wel steeds terug. ‘Geen knaken, geen taken’, ook hij is voorstander van dat principe. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vindt de noodzaak van wendbaar begroten urgent. Er liggen behoorlijke opgaven en er zijn ook vaak onvoorziene zaken. Hij verwijst ook naar de coronatijd. Veranderende omstandigheden vragen om heroverwegen en snel schakelen. Wendbaar begroten klinkt voor de hand liggend maar dan moet er ook een organisatie en bestuur zijn die denken in scenario’s. Hierover gezamenlijk spreken in een klankbordgroep lijkt hem goed. Wellicht zijn hier ook deskundigen bij nodig. De heer Van Silfhout (Volt) heeft aan zijn collega in Utrecht gevraagd hoe zij daar gaan bezuinigen, want Utrecht moet veel bezuinigen. Hij vraagt zich af waarom nu niet al gekeken wordt naar waar bezuinigd kan worden en waarom daarmee gewacht wordt tot het moment dat er € 10 miljoen bezuinigd moet worden. Als de kaasschaafmethode wordt toegepast dan hoopt hij dat het blok kaas daarmee mooier wordt gemaakt.

‘Geen knaken, geen taken’, in Den Haag zijn ze van het andere type kaasschaaf, die het blok kaas vreselijk lelijk maken en waarbij ook de kwetsbare groepen de dupe zijn. Deze notitie lijkt niet helemaal aan te sluiten op de motie die is ingediend en hij hoopt op een constructieve discussie waarin wel vooruit wordt gekeken. Reactie college Wethouder Van der Geld zegt dat wendbaar begroten qua perspectief verdergaat dan de ombuigingen van de komende periode. De manier van begroten, zeker in tijden die zich kenmerken als ernstig destructief zoals corona en de energiecrisis, moet goed tegen het licht gehouden worden en bekeken moet worden of de bestaande praktijk zich nog wel leent voor begroten in de 21e eeuw. Het vraagt om meer flexibiliteit, wendbaarheid en transparantie van de P&C-cyclus en de begroting in het bijzonder, met meer nadruk op sturen vanuit de raad. De vraag is hoe de raad in staat wordt gesteld om meer te kunnen sturen. Hij noemt bewust het woord ombuigen. De heer Van Creij wil bijvoorbeeld iets met de hondenbelasting maar daar moet eerst een fatsoenlijke dekking bij gezocht worden. 25

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat het voor het college veel makkelijker is € 700.000 te zoeken. Wethouder Van der Geld is het er niet mee eens dat het college dat soort bedragen zomaar op tafel kan toveren. Hij deelt de opmerking dat kaasschaven niet ideaal is en dat heeft ook niet de voorkeur van het college. Dat vergt echter wel scherpe keuzes en die moeten in meerderheid gemaakt worden. Al zou het college € 700.000 vinden dan wordt het nog lastig daar minimaal twintig zetels bij te vinden. Politieke keuzes komen sowieso nog, nu gaat het over het inrichten van het proces voor de korte termijn en ook het proces om tot een meer wendbare begroting te komen. De heer Roovers (SP) vraagt wanneer het moment komt dat er een politieke richting gegeven kan worden. Tot € 10 miljoen tekort is de positie van de raad reactief, staat in de notitie. Dan komt het college met voorstellen waar de raad op reageert. De betrokkenheid van de raad is daarbij heel beperkt en dat zou hij anders willen zien. Wethouder Van der Geld hoort veel mensen gelukkig zeggen dat zij geen taken willen uitsluiten. Het college zou enorm geholpen worden als de raad zou zeggen: bespaar u de moeite, zoek maar in taakgebieden A, B en C. Hij begrijpt dat de raad zegt: wij willen geen kaasschaafmethode, maar er staat ook nadrukkelijk bij: op gerichte beleidsterreinen. Dat hoort ook bij politieke keuzes maken.

Van een kerntakendiscussie word je bij dit soort getallen niet blij. Het gaat erom gericht met elkaar de discussie te voeren over waar partijen elkaar vinden voor de toekomst van Den Bosch. ‘Geen knaken, geen taken’: dat is precies waar het wringt bij het rijk. Hij begrijpt de compassie, zeker met kwetsbare groepen, ook het college wil hen niet door het ijs laten zakken. Het rijk rekent keer op keer op de reactie die hij hier in de zaal hoort, namelijk: we laten niemand vallen maar die arme gemeenten lossen dit toch wel op. Het is ook belangrijk solidair te zijn naar gemeenten die niet de luxe hebben om überhaupt te kunnen kiezen en in VNG-verband de druk optimaal op te voeren richting het rijk. Als provincie of rijk een gat laat vallen dan is de lijn van de gemeente primair dat de gemeente dat niet gaat opvangen. De heer Roovers (SP) zegt dat als de raad de politiek-inhoudelijke gesprekken met het college aangaat, is dat dan wat de wethouder betreft een vrije kwestie? Wethouder Van der Geld denkt dat dat een rare positie in het dualisme zou zijn. Zo werkt het niet. Hij neemt aan dat ook in coalitieverband wordt bekeken of de stad een beetje bestuurbaar kan worden gehouden en of tot een meerderheid gekomen kan worden. Dat is iets anders. Hij laat het aan de fracties over. Hij denkt dat de heer Roovers zich afvraagt of er ook ruimte voor de oppositie is om mee te praten.

De heer Roovers (SP) vraagt zich dat inderdaad af, maar Den Bosch is ook een gemeente waarbij wethouders aansluiten bij coalitieoverleggen en fractieoverleggen. Hij vraagt het college of er wanneer er grote bezuinigingen op de gemeente afkomen van tevoren tussen college en coalitie afspraken worden gemaakt. Wethouder Van der Geld zegt dat met elkaar is afgesproken dat niet over het graf heen wordt geregeerd. Dit zal nadrukkelijk ook spelen bij de komende coalitieonderhandelingen maar ook in de raad. Hij gaat daar niet over. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) stelt voor dat als er bezuinigingen aan komen er voor de raad keuzes en verschillende opties inzichtelijk worden gemaakt. Zij kan zich voorstellen dat Den Bosch geen gat wil laten vallen als het gaat om armoede. Gaat het college de raad straks in positie brengen of niet? Wethouder Van der Geld zegt dat de raad altijd in positie komt als het gaat om ombuigingen. De 26

raad heeft het budgetrecht, geen college dat daaraan ontkomt. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt waarom de raad nu nog geen informatie krijgt waar op bezuinigd kan worden terwijl dat wel kan als er grote opgaven liggen. Wethouder Van der Geld zegt dat in de basis bezuinigen altijd een politieke keuze is. Bezuinigen vergt een operatie om in beeld te brengen en daarin zullen de politiek en bestuur moeten sturen. Dat gebeurt stap voor stap. Den Bosch heeft gelukkig niet een dusdanig tekort dat er een gigantische operatie voor opgetuigd moet worden. Hij proeft wel dat de raad niet zit te wachten op de kaasschaaf, maar liever politieke keuzes maakt. Het is aan de raad om richting te geven aan deze notitie middels moties en dergelijke. Het is goed deze discussie in eerste instantie gevoerd te hebben. Mevrouw Welten (VVD) hoort de wethouder zeggen dat de kaasschaaf niet de voorkeur geniet, maar de opties moeten er altijd blijven. Wethouder Van der Geld is het daarmee eens, want dat kan een optie zijn in het kader van efficiëntie. Er kan ook een combinatie van knoppen komen waaraan gedraaid wordt. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) wil wel dat dit gesprek tot een uitspraak van de raad leidt. De voorzitter stelt voor dat de heer Kagie daarvoor het voortouw neemt in de raad. 9.

Rondvraag en sluiting De voorzitter constateert dat er geen rondvraag is ingediend en sluit de vergadering om 23.15 uur. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de commissie Bestuur van 28 november 2024.

De secretaris, mr. drs. R. van der Meer

De voorzitter, mw. mr. drs. R. Lipman

27