2024-06-24 Commissie Omgeving

Commissie OMGEVING verslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: Aanwezige leden:

Collegeleden:

24 juni 2024 Raadzaal

F.J. van Haren mr. G.L. Pijnenburg H.B. Bos, J. Broekmeulen, M.C. Dupuis, L.A.J. van Griensven, W.B.G. Hoeben, drs. P.E. Kagie, mw. J.M. Klerks, mw. M.A.J.T. Korver-van Weegberg, J. Kouwenberg, mw. W.M. van de Leemput, A.A.J. van der Leest, mr. S.J.M. Peters, M.C.J.M. Ploegmakers, M.G.H. van Rens, mw. E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, ing. J.P. Verhoef BEd, mw. N.R. Verreijt, K.M. Vossen, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg, mw. J.J.M. van den Wildenberg ing. R.A.P. Geers, P. Slikker

Afwezig:

J.M.A. van der Els, E.R.F. Esser, mw. A. Hernández, ing. J.Th.M. van Hoek, M.P. Kagie, drs. R.M.J. van den Kerkhof, mw. drs. E.W.M. van Opdorp, B.F.C. Roovers, mw. dr. Y. van Zaalen

Verslaglegging:

mw. I.C. Wendt, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter heropent de vergadering om 19.00 uur en heet iedereen welkom. Bericht van verhindering is ontvangen van de heren Van den Kerkhof, Roovers en Hoek en van mevrouw Hernández. Mevrouw Van Zaalen wordt vervangen door de heer Ploegmakers. De heren Kouwenberg en Van Silfhout sluiten iets later aan.

2.

Vaststellen van de agenda In de vergadering van vorige week dinsdag heeft de commissie twee discussienotities aan de agenda toegevoegd, te weten Voetgangersgebied Driesprong Rosmalen en de motie Stop giftige bollenteelt. De agenda wordt met deze aanvullingen vastgesteld.

Raadsvoorstellen 3.

Herinrichting Tolbrugstraat De voorzitter geeft de heer Dupuis als eerste het woord. De heer Dupuis (SP) vindt het belangrijk dat de binnenkomst in de stad praktisch en betaalbaar wordt. Dat hoeft echter niet in strijd te zijn met een aantrekkelijke binnenkomst. De SP vindt het verplaatsen van de in- en uitgang van de parkeergarage een overdreven grootschalige oplossing voor het huidige probleem. Mevrouw Klerks (Volt) noemt de Tolbrugstraat een functionele, maar weinig aantrekkelijke toegangsstraat tot de stad: geen groen, veel asfalt en vaak file. In combinatie met het fietsverkeer leidt het tot gevaarlijke verkeerssituaties, terwijl het een belangrijke straat is om in het centrum te komen, met name voor fietsers en voetgangers. Volt zou de straat het liefst autovrij maken. Met de versmalling en de verplaatsing van de inrit wordt de straat grotendeels autoluw en dat is al beter dan de huidige situatie. Volt zal daarom voor het voorbereidingskrediet stemmen. De heer Broekmeulen (VVD) staat achter het voorstel, omdat het conform de afspraken in het bestuursakkoord is. Het bouwen van 150 woningen en het vergroenen van de omgeving vindt de VVD een vooruitgang. Wel zijn er zorgen over de parkeerruimte. De Tolbruggarage zou in 2027 sluiten en de nieuwe parkeergarage is dan nog niet gereed.

Eerder heeft de raad een motie aangenomen over het voorkomen van parkeerproblemen aan deze kant van het centrum. De VVD hoort graag of de wethouder parkeerproblemen voorziet. 1

De kosten zijn hoger uitgevallen dan verwacht. Daar krijgt de VVD graag een toelichting op. Waarom denkt de wethouder dat de huidige raming wel voldoende is? Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) ziet het belang in van de herinrichting van de wijk, maar maakt zich ook zorgen over het parkeren. Belangrijk is dat het hotel goed bereikbaar blijft. Een autoluwe straat vindt Bosch Belang oké, maar een autovrije straat niet. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) is het ermee eens dat voortgang gewenst is in de woningbouw op de locatie. In de basis is de PvdD daarom positief over de planvormingsfase en het voorbereidingskrediet. Wel vraagt de fractie om te borgen dat er zo weinig mogelijk asfalt terugkomt in de straat, bijvoorbeeld door er een fietsstraat van te maken, waarin auto’s te gast zijn. Ook wordt gesproken over parkeervakken. Die lijken de PvdD onnodig, omdat er een parkeergarage nabij is. De fractie ziet de straat liefst zo groen en autoluw mogelijk. De heer Van Rens (D66) stelt dat in het bestuursakkoord de wens is opgenomen om de Tolbrugstraat te herinrichten. D66 is blij met het voorliggende voorstel en zal ermee instemmen. De fractie is ook blij dat het STS-systeem op deze locatie geïmplementeerd kan worden. De heer Van der Leest (CDA) stelt dat het CDA voorstander is van het voorstel en het ziet als een versterking van de binnenstad.

De fractie steunt het verder uitwerken van variant 3. Gevraagd wordt of het mogelijk is om de hogedrukgasleiding te verwijderen, aangezien de ambitie is om op termijn van het gas af te gaan. Ook vraagt de heer Van der Leest naar de status van de brug tussen Nieuwehagen en de Tolbrugstraat. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) sluit zich aan bij eerdere sprekers. Hotel Centraal heeft een laad- en losperron in de Tolbrugstraat. Wellicht is het mogelijk om een mogelijkheid te behouden dat een grote bus dicht bij de Markt kan komen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) had dezelfde suggestie willen doen als De Bossche Groenen. Gelet op de slechte ervaring rondom de participatie en communicatie over de ZuidWillemsvaart vraagt gewoon ge-DREVEN hier extra aandacht voor. Met name Hotel Centraal moet tijdens de bouwperiode voldoende bereikbaar blijven. De heer Bos (GroenLinks) zegt dat GroenLinks zal instemmen met het voorbereidingskrediet. GroenLinks staat voor een leefbare binnenstad en de plannen om de Tolbrugstraat opnieuw in te richten tonen een schoolvoorbeeld van het creëren van een groene en leefbare binnenstad. De heer Van Griensven (PVV) vindt het een mooi plan. De PVV vindt het vooral belangrijk dat de omwonenden in de planvorming worden meegenomen. Graag hoort de fractie of zij het plan mede ontworpen hebben of slechts toehoorder mochten zijn.

Voor Hotel Centraal en de andere ondernemers in de stad is het belangrijk om bereikbaar te blijven. Verder mist de PVV in het raadsvoorstel aandacht voor het aspect ‘erfgoed’. De voorzitter geeft het college de gelegenheid om te reageren op de eerste termijn. Reactie college Wethouder Slikker betoogt dat in het bestuursakkoord is afgesproken dat de binnenstad een waardige entree zou krijgen, die groener is en beter past bij de schaal en sfeer van de binnenstad. De entree van parkeergarage Arena zal daarvoor verlegd moeten worden. Dat maakt ook meer woningbouw mogelijk. In de zusterflat konden eerst 135 woningen worden gerealiseerd, maar dat kunnen er nu 150 worden, met een binnentuin aan de achterzijde. De VVD vroeg naar de opgelopen kosten. Toen het Structuurfonds in 2010 werd gevuld, was het verleggen van de entree van de parkeergarage niet voorzien. Hotel Centraal blijft bereikbaar. Als de Tolbruggarage verdwijnt, moet men nog steeds voor het hotel kunnen parkeren. Ook laden en lossen moet mogelijk blijven. Er zijn nu enkele parkeerplaatsen voor gehandicapten op maaiveld. Deze zullen terugkomen na de herinrichting. De vraag over de hogedrukgasleiding wordt schriftelijk beantwoord. Over participatie zegt hij dat de gemeente een zeer uitgebreid traject doorloopt met omwonenden en andere belanghebbenden.

2

De heer Broekmeulen (VVD) had gevraagd naar de motie over parkeerproblemen aan de kanaalzijde van het centrum. De ondernemers hebben er last van dat er in het weekend geen plek is om te parkeren. Wethouder Slikker antwoordt dat er parkeerdrukmetingen zijn uitgevoerd. Gebleken is dat de huidige Tolbruggarage slecht bezet is. Mogelijk ontstaat er een knelpunt in de periode dat deze garage dicht is en de nieuwe nog niet geopend. Er wordt nog gezocht naar een tijdelijk alternatief. De heer Van Griensven (PVV) had gevraagd of erfgoed als paragraaf kan worden opgenomen in het raadsvoorstel. Wethouder Slikker garandeert dat bij bouwplannen in de historische binnenstad altijd eerst met Erfgoed wordt onderzocht of er kostbaarheden veiliggesteld moeten worden. Daarvoor is geen aparte paragraaf in het raadsvoorstel nodig. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) had gevraagd naar de toegang voor bussen. De Tolbrugstraat is de enige locatie waar men dicht bij de Markt kan komen. Wethouder Slikker stelt dat een touringcar in de straat kan komen, want de lijnbus rijdt er ook doorheen. Of dat in de toekomst nog wordt toegestaan, weet hij niet. Er zijn overigens meerdere plekken waar touringcars kunnen stoppen. De heer Van der Leest (CDA) had gevraagd naar de status van de voetgangersbrug tussen Nieuwehagen en de Tolbrugstraat. Wethouder Slikker zal deze vraag schriftelijk beantwoorden.

De heer Dupuis (SP) merkt op dat er verwarring is over de garage waarvan de toegang verplaatst wordt. Dat betreft de garage onder de Arena en niet de Tolbruggarage. Wethouder Slikker antwoordt dat beide met elkaar te maken hebben. Als de entree van de parkeergarage Arena wordt verlegd, de Tolbruggarage verdwijnt en de garage in de Bossche Stadsdelta er nog niet is, moet er een tijdelijke oplossing komen om de parkeerdruk op te vangen. De heer Dupuis (SP) mist in het raadsvoorstel een duidelijke tekening. De SP denkt dat een versmalling mogelijk is voor de entree naar de garage. Wethouder Slikker geeft aan dat er drie scenario’s zijn onderzocht, waaronder een versmalling in combinatie met de bestaande entree. Om de ambitie uit het bestuursakkoord te realiseren, is er echter meer nodig. De voorzitter concludeert dat er geen behoefte is aan een tweede termijn en dat het voorstel als hamerstuk wordt doorgeleid naar de raadsvergadering. 4.

Discussienotitie verkeersstudie aanpak mobiliteit brede binnenstad De voorzitter merkt op dat twee weken geleden is ingesproken over de aanpak van mobiliteit in de brede binnenstad. Hij daagt de commissie uit om tijdens interrupties vragen te stellen en te beantwoorden en niet de eigen bijdrage te blijven herhalen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) omarmt het idee van een aantrekkelijke, groene brede binnenstad, waarin de voetganger en fietser op één worden geplaatst. Daarover heeft de raad echter op 10 december 2013 al besloten door het Handboek Binnenstadsring aan te nemen. Het inpriksysteem is een prima oplossing, inclusief de fysieke knip in de schakelgebieden. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt wat volgens de heer Hoeben betekent om fietser en voetganger op één te zetten.

3

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vindt dat er in de binnenstad alleen bestemmingsverkeer moet zijn en dat alles verder ingericht moet worden voor fietser en voetganger. Iedereen verplaatst zich te voet of te fiets en het autoverkeer is daaraan ondergeschikt. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt wat er dan concreet gaat veranderen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) noemt enkele plekken waar het nu voor fietsers niet prettig rijden is en die verbeterd kunnen worden. Het beslispunt over de parkeertarieven vindt De Bossche Groenen prima. Het is ook staand beleid. In de routekaart is er een aantal hoofstukken aan gewijd. De Bossche Groenen vindt het prima om van een aardverschuiving te spreken, maar insprekers zien het weren van doorgaand verkeer niet als obstakel. Veel insprekers hadden het over een knip, maar altijd in combinatie met STS of parkeren. Dat leidt tot zorgen, dus de gemeente moet goed uitleggen dat een knip een middel is om een autoluwe Binnenstadsring te krijgen. Den Bosch probeert dit al tien jaar, maar spreker twijfelt of er ooit goed is gekeken of de kaders uit het Handboek Binnenstadsring goed worden vertaald in verkeersplannen. De gemeente moet goed uitleggen dat de plannen nodig zijn om een bereikbare stad voor iedereen te creëren: ook voor automobilisten. Dat er aan de Magistratenlaan nog iets moet veranderen, begrijpt hij, maar dat is al heel lang bekend.

De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de heer Hoeben op basis van het bijgevoegde rapport het vertrouwen heeft dat de doorstroomassen voldoende zijn voor alle verkeer. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) verwacht dat de raad over twintig jaar opnieuw bezig is met de doorstroom van verkeer, maar dan een ring verder. Hij heeft er vertrouwen in dat de Magistratenlaan met enkele maatregelen flink verbeterd kan worden. Rondom het station voorziet hij nog wel een probleem, maar daarvoor zijn al veel verbeterplannen in uitvoering. De heer Broekmeulen (VVD) had graag antwoord gehad met betrekking tot alle doorstroomassen en vraagt waar De Bossche Groenen zijn vertrouwen op baseert. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft vertrouwen in het doorstroomassenmodel en denkt dat de doorgaande wegen breed genoeg zijn, al zijn er wel wat aanpassingen nodig. De heer Broekmeulen (VVD) vindt dat dit als een Hail Mary klinkt, zonder dat er concrete feiten worden gebruikt. De Bossche Groenen gaat ervan uit dat het lukt, maar wat als het niet zo is? De heer Hoeben (De Bossche Groenen) stelt dat de Magistratenlaan 20.000 voertuigen per dag aan kan. Dat is meer verkeer dan er nu rijdt. Het is prima om te zeggen dat alles heel anders moet, maar De Bossche Groenen vindt vooral dat er snel meters gemaakt moeten worden.

Het is belangrijk om bewoners te laten participeren, maar over veel zaken is al lang besloten dus die kunnen gewoon uitgevoerd worden. Mevrouw Klerks (Volt) verwoordt wat Volt zou willen zien in Den Bosch 2035: historische bouwwerken, kunst en cultuur, terrasjes en winkels en een groene oase waar men verkoeling kan vinden. Bezoekers moeten in alle rust en veiligheid in de stad kunnen verkeren, zowel te voet als te fiets. Het moet een plek zijn waar Bosschenaren graag komen en verblijven. Daarbij passen geen rijen auto’s die zoeken naar een parkeerplek en drukke wegen dwars door het centrum. Voor Volt is de brede binnenstad in 2035 autovrij, of minimaal autoluw. Een binnenstad verleent zijn aantrekkelijkheid niet aan de bereikbaarheid per auto, maar aan het feit dat men er wil zijn, omdat er dingen te doen zijn, omdat het winkelaanbod en de sfeer goed zijn. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt hoe ver dat idee van ‘autovrij’ reikt. Waar moeten de auto’s heen? Mevrouw Klerks (Volt) antwoordt dat Volt de binnenstad autovrij wil maken voor bezoekers. Het is prima dat mensen die er wonen hun auto er parkeren. Bezoekers gaan echter naar de transferia en komen vervolgens met ov of deelvervoer naar de binnenstad.

4

De heer Broekmeulen (VVD) veronderstelt dat Volt denkt dat het ov of de fiets voor iedereen voldoende is, ook voor mensen uit Nuland die hun boodschappen willen doen in de binnenstad van Den Bosch. Mevrouw Klerks (Volt) woont zelf in Nuland en vindt het prima te doen om met de auto naar de buitenrand te rijden en dan verder te reizen met ov. Een aantrekkelijke binnenstad kan bereikt worden met de fiets, ov, lopend of met deelvervoer. Met transferia zijn al goede ervaringen opgedaan, dus de auto verder weg parkeren, is geen probleem. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt wat Volt vindt van de huidige kwaliteit van het ov in Den Bosch. Mevrouw Klerks (Volt) denkt dat de kwaliteit van het ov verbetering behoeft. Voor een beter bereikbare binnenstad moet de gemeente investeren in transferia en goed vervoer naar het centrum. Mevrouw C.H.A. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vraagt hoe de aantrekkelijke winkels in het centrum bevoorraad moeten worden als er geen vervoer meer de binnenstad in mag. Mevrouw Klerks (Volt) antwoordt dat dit gewoon moet kunnen. Ze bedoelde dat het autoverkeer van bezoekers moet worden geweerd. Verder is het een goede optie om zoveel mogelijk vrachtverkeer te elektrificeren, bijvoorbeeld door een emissiezone in te stellen. Ook daarin kan de gemeente nog stappen zetten. Mevrouw C.H.A.

van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) stelt dat het vandaag gaat over het aanpassen van de infrastructuur en het verder vergroenen van straten en pleinen. Ze hoort graag hoe vrachtwagens in het centrum moeten komen als er overal fietsstraten worden gemaakt. Mevrouw Klerks (Volt) antwoordt dat zij niet heeft gezegd dat er geen enkele mogelijkheid mag zijn om winkels te bevoorraden. De Markt is nu ook alleen bereikbaar voor bevoorrading. Volt ziet graag een groenere binnenstad, maar begrijpt dat het niet haalbaar is om alles te vergroenen. De heer Van Griensven (PVV) vraagt hoe het zit met ouderen die geen invalidenparkeerplaats kunnen gebruiken, maar wel slecht ter been zijn. Hij vreest dat het een doodsteek wordt voor ondernemers als de binnenstad niet meer voor iedereen bereikbaar is en vraagt of Volt deze mening met hem deelt. Mevrouw Klerks (Volt) is van mening dat de gemeente het ov goed op orde moet hebben, zodat de auto daarna zoveel mogelijk geweerd kan worden. Een autoluwe binnenstad moet zeker haalbaar zijn. Wat Volt betreft, wordt parkeren alleen toegestaan voor bewoners en enkele uitzonderingen. Mensen parkeren het liefst zo dichtbij mogelijk. Parkeren is echter geen factor in de aantrekkingskracht van een stadscentrum. Als het centrum aantrekkelijk genoeg is, komen de mensen ook als ze verder weg moeten parkeren.

De verkeersstromen moeten om de brede binnenstad worden geleid en het centrum moet aantrekkelijker gemaakt worden. Ov vanaf transferia moet bereikbaar en betaalbaar zijn en frequent rijden. In de brede binnenstad moet de infrastructuur voor fietsers en voetgangers worden vergroot en versteende ruimte worden vergroend. Een verbrede verkeersader door de stad, de Magistratenlaan, die ook nog een grote verkeerstoename moet gaan verwerken, vindt Volt onwenselijk. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) had het raadsvoorstel niet gelezen als een toename van asfalt op de Magistratenlaan. Hij vraagt of Volt het ermee eens dat de 20.000 voertuigbewegingen op deze laan thuishoren en niet door de binnenstad heen. Mevrouw Klerks (Volt) is het ermee eens dat het verkeer niet door de stad moet rijden, maar liever ook niet over de Magistratenlaan. 5

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of Volt alternatieven heeft. Mevrouw Klerks (Volt) antwoordt dat Volt die nog niet heeft, maar dat de fractie vreest dat de Magistratenlaan uiteindelijk verbreed wordt om de hoeveelheid verkeer aan te kunnen. Dat vindt Volt een stap terug in de tijd. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt waar de auto’s heen moeten als ze niet meer door de stad mogen rijden. Mevrouw Klerks (Volt) erkent dat het een lastige legpuzzel is. Er moet doorstroom gecreëerd worden. Hoewel ze geen oplossing voor de Magistratenlaan heeft, is het standpunt van Volt om de laan niet te verbreden. De heer Broekmeulen (VVD) vindt het niet getuigen van goed bestuur om het verkeer op allerlei plekken te weren, maar niet met een oplossing te komen. Mevrouw Klerks (Volt) benadrukt dat zij weliswaar geen oplossing heeft, maar wel een visie op de huidige situatie en het voorgestelde plan. Als alle verkeer langs één ader wordt geleid, de Magistratenlaan, komt er een grote verkeersader vlak langs het centrum en dat is ongewenst. Volt ziet liever een mobiliteitshub buiten de stad voor bezoekersverkeer. De heer Broekmeulen (VVD) daagt Volt uit om met een haalbaar en concreet alternatief te komen. Mevrouw Klerks (Volt) zegt dat Volt er zeker ideeën over heeft en neemt de uitdaging aan.

De heer Van Rens (D66) stelt dat de verkeersstudie een welkome uitvoering is van de motie van De Bossche Groenen en D66 van vorig jaar. Om het doorgaand verkeer rondom de binnenstad te leiden, zijn extra maatregelen nodig om de binnenstad leefbaar te houden. Een prettige leefomgeving leidt tot meer omzet voor ondernemers, meer woonplezier en meer bezoekers. Vandaag gaat het om de vraag of Den Bosch kiest voor knips en het inprikkersysteem. D66 vindt dit passend, evenals een parkeerstructuur waarbij verder weg parkeren goedkoper wordt. D66 is echter ook kritisch. Er gebeurt veel tegelijk in de binnenstad, als gevolg van raadsbesluiten. Er komen woningen en nieuwe werkplekken bij. D66 heeft zorgen over de fasering en de volgordelijkheid van alle plannen op het gebied van mobiliteit. Men moet zich niet blindstaren op bepaalde wegen. De Magistratenlaan was oorspronkelijk bedoeld om verkeer op te vangen dat nu op de Binnenstadsring rijdt. Dat was een goed streven. Ondernemers hebben zorgen over de bereikbaarheid voor bezoekers en bevoorrading. D66 verwacht dat minder auto’s in de binnenstad de stad aantrekkelijker maakt en dus gunstig is voor ondernemers. Bevoorrading van de ondernemers moet uiteraard mogelijk blijven. Dat is bestemmingsverkeer dat met inprikkers de binnenstad in kan rijden.

De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de heer Van Rens het ermee eens is dat het ov een kwaliteitsimpuls nodig heeft om de binnenstad goed bereikbaar te maken. De heer Van Rens (D66) noemt het ov een van de belangrijkste manieren om naar de binnenstad te gaan. D66 ziet graag dat mensen lopend, fietsend of met ov naar de binnenstad gaan. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of de heer Van Rens vindt dat de doorstroomassen nu tekortschieten. De heer Van Rens (D66) stelt dat de meeste doorstroomassen prima in staat zijn om het verkeer op te vangen. Op sommige plekken zijn echter maatregelen nodig om te voorkomen dat het verkeer zich verplaatst naar ongewenste plekken. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) veronderstelt dat het erom gaat dat de doorstroomassen worden gebruikt voor het doorgaand verkeer. De heer Van Rens (D66) bevestigt dit. 6

Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) stelt dat er iets moet gebeuren om de binnenstad bereikbaar te houden voor alle bewoners van Den Bosch. Ouderen die niet met ov of fiets kunnen reizen, moeten ook de stad kunnen bereiken. Daarnaast is Bosch Belang van mening dat winkels bereikbaar moeten zijn met de auto, bijvoorbeeld om grotere artikelen op te halen. Dat kan met een kiss-and-ridezone. Het vergrote aantal woningen in de stad zorgt voor meer auto’s en fietsen. Uit de wethoudersbrief blijkt dat er veel onderzoek is gedaan en veel participatie heeft plaatsgevonden. Bosch Belang vindt het belangrijk om naar de burgers te luisteren. De fractie wil ook met de tijd meegaan en vraagt zich af of het gewenst is dat elektrische fietsen, bakfietsen, fatbikes en scooters gemengd worden met gewone fietsers en voetgangers. Naast het nemen van maatregelen, vindt Bosch Belang ook handhaving noodzakelijk. Bosch Belang beantwoordt de vier vragen in de discussienota: - Bosch Belang omarmt de ambitie om een groene binnenstad te hebben, maar autoluw en niet autovrij. - Bij de keuze om de fietser en voetganger op één te zetten, zet de fractie vraagtekens. Er moet ook aandacht zijn voor de verschillende soorten fietsers. - De verkeersstructuur zal aangepast moeten worden.

- Met het voorstel voor de parkeerstructuur heeft Bosch Belang moeite, vanwege de bereikbaarheid voor ouderen en mensen die slecht ter been zijn. Het voorstel dat men verder van de stad lagere parkeertarieven hanteert, is goed, maar levert wel problemen op voor mensen die in de stad wonen, zeker als men met meerdere volwassenen een huishouden voert. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of Bosch Belang akkoord zou gaan met de maatregel om doorgaand verkeer in de binnenstad te weren. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) kan zich niet voorstellen dat er veel doorgaand verkeer is, want iedereen probeert de binnenstad al te mijden. Ze denkt dat het vooral verkeer is van bewoners of anderen die ter plekke moeten zijn. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) refereert aan onderzoeken en verkeerstellingen en vraagt of het een mogelijkheid zou zijn om ervoor te zorgen dat doorgaand verkeer niet meer mogelijk is. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) zou graag meedenken over oplossingen om het verkeer dat niet in de binnenstad hoeft te zijn, om te leiden. De heer Ploegmakers (CDA) complimenteert alle betrokkenen die gewerkt hebben aan de plannen voor de aanpak mobiliteit brede binnenstad. Er zal nog heel wat moeten gebeuren, voordat het einddoel is bereikt. Het CDA kan zich grotendeels in de voorgestelde plannen vinden.

Met bewoners, ondernemers, bezoekers en werknemers moet de gemeente samenwerken aan het einddoel: een binnenstad waar het prettig, wonen, recreëren en verblijven is. Voor een autoluwe binnenstad wordt gesproken over het invoeren van een Selectief Toegangssysteem (STS). Het CDA is het daar helemaal mee eens, maar vraagt aandacht voor een aantal groepen, zoals mantelzorgers, huisartsen en wijkverpleegkundigen. Zij moeten dicht bij hun clienten kunnen komen. Het CDA zou ook deelvervoer en de seniorenbus willen overwegen. Het CDA heeft meermaals over fietsers gesproken in de raad. De fractie is groot voorstander van ruimte voor de fietser, maar dat moet de gemeente wel faciliteren. Er moeten voldoende goede parkeerplekken zijn en stallingsverbod op andere plaatsen. Het CDA zou de fietsenstalling aan de Dode Nieuwstraat nieuw leven willen inblazen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vindt het faciliteren van fietsverkeer een goed idee. Ze vraagt of het CDA het met haar eens is dat de gemeente eerst mogelijkheden voor fietsers moet bieden, alvorens te gaan handhaven. De heer Ploegmakers (CDA) zegt dat het CDA voorstander is van een integrale aanpak en de problemen graag tegelijkertijd wil oplossen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) benadrukt dat de gemeente eerst faciliteiten moet creëren, voordat ze gaat handhaven. 7

De heer Ploegmakers (CDA) verwijst naar de parkeergarage onder het GZG-terrein. Het CDA zou ook de fietsenstalling aan de Dode Nieuwstraat willen heractiveren. De heer Bos (GroenLinks) vraagt of het CDA het ermee eens is dat fietsers tegenwoordig niet één doelgroep meer is. De heer Ploegmakers (CDA) is groot voorstander van een fietsring rondom de binnenstad voor doorgaand fietsverkeer. Ook moet er nagedacht worden over verschillende fietsvormen en wellicht moet er een maximumsnelheid voor fietsers worden ingevoerd. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) veronderstelt dat handhaving belangrijk is als er een maximumsnelheid wordt ingevoerd. De heer Ploegmakers (CDA) is het daarmee eens. Het is goed om op gezette tijden te handhaven en controle uit te oefenen. Het CDA is voorstander van het inpriksysteem. Door de VVD werd al gesproken over de doorstroomassen. Het CDA vindt het belangrijk dat er gewerkt wordt aan verwijzingen vanaf de doorstroomassen, zodat mensen direct de goede route rijden. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of het CDA voorstander is om met een app parkeerplaats te reserveren om rondrijden en zoeken te voorkomen. De heer Ploegmakers (CDA) is het daarmee eens. Het CDA vindt ook dat er een heldere visie op parkeren moet zijn, voordat er maatregelen worden getroffen. Als in december besluitvorming plaatsvindt, zou het CDA hier graag helderheid willen hebben.

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) omarmt de ambitie om een aantrekkelijke, groene, brede binnenstad te creëren. De aanbevelingen van Goudappel moeten wat de fractie betreft overgenomen worden. PvdD kiest voor het STOMP-principe: stappen, trappen, ov, Mobility as a Service en de privéauto. Als een betrouwbare overheid moet de gemeente durven besluiten om autoverkeer uit het centrum te weren, om daarmee andere ambities mogelijk te maken. De PvdD verwacht dat niet iedereen enthousiast hierover zal zijn, maar het is wel nodig om deze keuze te maken. De fractie is dus voorstander van alle voorgestelde maatregelen. Parkeerstructuur. De PvdD wil parkeren in de binnenstad tegen hoge parkeertarieven niet faciliteren, omdat dit niet past bij de ambitie van een autoluwe binnenstad en bij het STOMP-principe. Parkeren in de binnenstad zou alleen mogelijk moeten zijn voor bewoners en enkele specifieke doelgroepen. De rest moet buiten de binnenstad parkeren. De heer Ploegmakers (CDA) vraagt hoe het zit met mensen die in de binnenstad gericht een boodschap willen komen doen. Mogen deze mensen hun inkopen niet meer doen? Volgens mevrouw Samshuijzen (PvdD) is het inderdaad de bedoeling dat zij een andere vervoersvorm kiezen, want het verkeer moet uit de binnenstad geweerd worden.

De heer Ploegmakers (CDA) vraagt of de PvdD de parkeergarage Arena niet meer vanaf de Kanaalboulevard toegankelijk wil maken en wat er gedaan moet worden met de parkeergarage St.-Jan. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) doelde op het straatparkeren in de binnenstad. Bezoekers moeten juist in parkeergarages als St.-Jan terechtkunnen en dan naar de binnenstad lopen. Tot slot vindt de PvdD het belangrijk om bij de belangenafweging de rotonde op het Kardinaal van Rossumplein te betrekken. Mevrouw C.H.A. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vindt het een leuke ambitie, maar ziet liever een bereikbare stad, zoals in het coalitieakkoord staat. Een kleine boodschap ophalen moet gewoon met de auto kunnen, net als mensen ergens afzetten. Een knip maken in de rondweg vindt VOOR Den Bosch geen goed idee. Nu de Kanaalboulevard is afgesloten, is al

8

zichtbaar hoeveel verkeer er door De Muntel rijdt. Ook politie en brandweer moeten omrijden en komen daardoor minder snel op de bestemming. VOOR Den Bosch vindt doorstroming belangrijk. De heer Van Rens (D66) stelt dat D66 bereikbaarheid ook belangrijk vindt. Voor doorstroming is het echter belangrijk om het doorgaande verkeer en het bestemmingsverkeer uit elkaar te halen. Mevrouw C.H.A. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) kan zich niet voorstellen dat er veel doorgaand verkeer door de stad rijdt. De heer Ploegmakers (CDA) veronderstelt dat de Binnenstadsring met een STS, zoals in de Van Berckelstraat of de Oliemolensingel, goed toegankelijk blijft. Mevrouw C.H.A. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) verwacht dat de staat heel blij is met de Van Berkelstraat, want daar krijgen veel auto’s een bekeuring. De heer Ploegmakers (CDA) ziet het probleem niet. In de Van Berckelstraat zijn gewoon verkeersmaatregelen getroffen waaraan men zich moet houden. De voorzitter stelt dat dit geen vraag is en verzoekt het CDA om niet meer op deze wijze te interrumperen. Mevrouw C.H.A. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) merkt dat het CDA weinig op die locatie komt. De infrastructuur is zo aangelegd dat men niet ziet dat men er niet in mag rijden. Ze vraagt zich af hoe de gemeente dat gaat doen. Met piramides en fietsstraten ontstaat er een belemmering voor de hulpdiensten.

Over de stelling dat de fietser en voetganger op één moeten staan, is VOOR Den Bosch het eens als het echt de binnenstad betreft. Daar is geen plek voor de auto. Maar het is niet nodig om allerlei maatregelen voor fietsers te nemen. Fietsers mogen ook wel wat minder asociaal zijn, bijvoorbeeld met parkeren. VOOR Den Bosch zou graag aparte trottoirs en fietspaden zien, want nu is het vaak chaos door snelrijdend fietsverkeer. Tot slot wil VOOR Den Bosch de transferia aantrekkelijker maken en er meer reclame voor maken, zodat mensen weten dat ze daar kunnen parkeren. De heer Broekmeulen (VVD) merkt op dat een bereikbare gemeente voor de VVD het uitgangspunt is. Elke inwoner en bezoeker moet vlot en veilig van a naar b kunnen. De studie die bij de vergaderstukken is gevoegd, roept nog veel vragen op. In het onderzoek van Goudappel wordt uitgegaan van knips op de Binnenstadsring, maar dit is een middel en geen doel. Het gaat immers om de beste oplossing in het algemeen en niet om de beste oplossing met knips. Belangrijk is het dat de input van alle betrokkenen wordt meegenomen in de plannen. De VVD vraagt de toezegging dat het voorstel van Goudappel niet in zijn geheel wordt opgenomen in het raadsvoorstel, maar dat ook input van belanghebbenden erin wordt verwerkt. Het participatieproces leidt tot de vraag voor wie de gemeente de plannen maakt.

Blijkbaar is dat niet voor de ondernemers, want die zien het niet zitten en maken zich zorgen over hun omzet. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of de VVD het met haar eens is dat er niet op individuele maatregelen gestuurd kan worden en dat er gekeken moet worden welke combinatie van maatregelen nodig is om een autoluw centrum te bereiken. De heer Broekmeulen (VVD) stelt dat in de opdrachtverstrekking was opgenomen dat Goudappel moest uitgaan van knips als deel van de oplossing. De VVD is zeker bereid om te kijken welke combinatie van maatregelen nodig is. De fractie is immers voorstander van een integrale aanpak. In die zin is hij het eens met de PvdD. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of de VVD knips als onderdeel van de totaaloplossing kan goedkeuren.

9

De heer Broekmeulen (VVD) vindt dat het gaat om de beste oplossing. De VVD sluit dus niets uit, maar wil nog niet beslissen over bepaalde maatregelen. Eerst moeten de doorstromingsproblemen goed onderzocht worden, voordat er een oplossing wordt voorgesteld. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of de VVD kan uitleggen wat het belang van doorgaande automobilisten is voor ondernemers. De heer Broekmeulen (VVD) antwoordt dat de doorstroomas een serieus vraagstuk is. Er is nog niet onderzocht wat er qua verkeersbewegingen gebeurt als er knips in de binnenring worden gemaakt. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt of de VVD achter het weren van verkeer op de Binnenstadsring staat. De heer Broekmeulen (VVD) antwoordt dat de VVD het concept ‘auto te gast’ voorstaat. Hij geeft Empel als voorbeeld. Dat is een van de meest leefbare plekken in Den Bosch en daar is de auto te gast. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) refereert aan de motie ‘weren doorgaand verkeer van Binnenstadsring’ waar de VVD voor heeft gestemd. Hij vraagt of dat de inzet blijft. De heer Broekmeulen (VVD) legt uit dat het uitvoeren van een studie nog niet betekent dat de uitkomst moet worden uitgevoerd. Dat vindt hij tunnelvisie.

De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) merkt op dat het college wel werd verzocht om mogelijkheden om doorgaand verkeer op de Binnenstadsring te weren, bijvoorbeeld met een knip, eenrichtingsverkeer, dosering en bewegwijzering. Hij vraagt waar de VVD op wil inzetten. De heer Broekmeulen (VVD) komt hierop terug in zijn bijdrage. De bijgevoegde studie toont dat er problemen kunnen ontstaan op de doorstroomassen. Gesteld wordt dat deze assen op sommige plekken opgewaardeerd moeten worden. De VVD hoort graag welke plannen het college hiervoor heeft. In het verleden is gebleken dat verkeerssimulaties snel achterhaald zijn. De VVD vraagt wat de gevolgen zijn als dat ook nu het geval blijkt. De problemen doen zich vooral voor tijdens spitstijden, dus 24-uursgegevens zeggen niet zoveel. Den Bosch-West wordt door de plannen nagenoeg afgesloten van de rest van de stad. Als er tijdens de spits een ongeluk gebeurt op de enige route van of naar de stad, kan men nergens meer heen. Ook moeten sommige inwoners enorm omrijden om iemand op het station af te zetten. De VVD blijft aandacht vragen voor voldoende parkeergelegenheid aan alle zijden van het centrum en vraagt naar de stand van zaken van de motie ‘voorkom parkeerproblemen aan de Kanaalzijde’.

Ziet de wethouder knelpunten ontstaan voor het parkeren? De VVD heeft twijfels over de voorgestelde inrichting en zou liever beginnen met het invoeren van 30 km/uur op de Binnenstadsring. Om de capaciteit op de doorstroommassa te vergroten, wordt 70 km/uur ingevoerd waar dat kan. Verder moet ingezet worden op snelfietsroutes, die zoveel mogelijk gescheiden worden van autoverkeer. De heer Van Rens (D66) vraagt of de maatregelen die de VVD noemt precies de doorgevoerde maatregelen zijn die de afgelopen jaren onvoldoende hebben geholpen. De heer Broekmeulen (VVD) zou niet willen stellen dat de maatregelen over de hele Binnenstadsring genomen zijn. Hij zou graag 70 km/uur zien op de doorstroomassen waar dat mogelijk is, zodat er meer verschil ontstaat tussen de doorstroming en ‘de auto de gast’. De heer Van Rens (D66) vraagt waar men op de huidige Binnenstadsring nog 50 km/uur kan rijden. De heer Broekmeulen (VVD) noemt enkele straten en vervolgt zijn bijdrage.

10

Het ov krijgt een serieuze upgrade in het concept, zodat het een goed alternatief wordt voor de fiets en de auto. In de binnenstad kunnen op korte termijn enkele maatregelen doorgevoerd worden om dit te bereiken. In de Hinthamerstraat kan begonnen worden met het verplaatsen van de coffeeshops. Mochten er nog andere maatregelen nodig zijn, dan kunnen die aanpassingen later worden gedaan. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) verwijst naar de ambitie die in 2021 werd geformuleerd door wethouder Kâhya. Hij stelt dat alle ingrediënten, zoals het autoluw maken en gericht parkeerbeleid, al in deze notitie stonden. De ambitie wordt opnieuw omarmd door Leefbaar ’sHertogenbosch, maar dat blijft de fractie niet doen: er moet wel geleverd worden. De verkeersstudie ligt in lijn met de motie over een autoluwe binnenstad. Ook het inpriksysteem is niet nieuw. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de heer Kagie een pleidooi houdt om de studie van Goudappel een-op-een als raadsvoorstel voor de raadsvergadering van december te agenderen. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) antwoordt dat hij zo ver nog niet is en vervolgt zijn bijdrage. Volgens de plannen moeten de parkeervoorzieningen op afstand van de binnenstad komen. Leefbaar ’s-Hertogenbosch vraagt zich af hoe dat moet gebeuren. Hoe verder men moet reizen vanaf de parkeerplaats, hoe voordeliger men uit is.

In de toekomst zullen parkeerplaatsen dubbelgebruik moeten krijgen: bedrijven kunnen ze in het weekend beschikbaar stellen aan particulieren. Leefbaar vraagt zich echter af wanneer begonnen wordt met het uitvoeren van de plannen. Er is consensus over het weren van doorgaand verkeer, want iedereen weet dat de Binnenstadsring vastloopt. Er is ook consensus over de opwaardering van de Magistratenlaan. De heer Broekmeulen (VVD) stelt dat er bij I&O wel zorgen waren van ondernemers. Hij vraagt waarin Leefbaar 's-Hertogenbosch consensus ziet en hoe de gemeente tegemoet kan komen aan de zorgen van de ondernemers in de binnenstad. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) stelt dat niemand wil dat mensen een rondje om de binnenstad rijden. Daarom moet men wellicht iets omrijden om de juiste inprikker te vinden. Dat zorgt wel voor lucht in de binnenstad. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt opnieuw of Leefbaar 's-Hertogenbosch de studie van Goudappel een-op-een wil laten presenteren voor de raadsvergadering. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) is voorstander van een richtinggevende motie met het distillaat van de discussie van vandaag, op basis waarvan het raadsvoorstel door het college kan worden opgesteld. De heer Broekmeulen (VVD) vindt het bijzonder dat Leefbaar 's-Hertogenbosch nu ineens helemaal geen participatie meer wil over het voorstel.

De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) zou een destillaat van dit debat tot motie willen verwerken. Dat betekent niet dat er geen participatie plaatsvindt, hoewel het inmiddels wel rijkelijk laat is om informatie bij bewoners te gaan ophalen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) verwijst naar het handboek, waarin staat dat de gemeente ‘werk met werk maakt’. Hij vraagt of Leefbaar 's-Hertogenbosch ervoor pleit dat maatregelen meteen uitgevoerd moeten worden en dat de gemeente niet meer werk met werk moet maken. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) antwoordt dat de richting naar een autoluwe binnenstad de leidraad moet zijn. Als de motie uit 2021 wordt verrijkt met dit debat en met de input van de afgelopen weken, kan dat samen worden verwerkt tot een conceptraadsvoorstel. Vervolgens kan op basis daarvan participatie worden georganiseerd in de rest van de samenleving.

11

Leefbaar 's-Hertogenbosch vindt dat het ook gaat om de geloofwaardigheid. Als fracties zich verbergen achter een motie die ze zelf hebben ingediend om het doorgaand verkeer te weren, dan is dat niet erg geloofwaardig. De heer Broekmeulen (VVD) vindt het vreemd dat Leefbaar 's-Hertogenbosch geen antwoord geeft op zijn vragen, terwijl hij zelf wel de vragen over de motie had beantwoord. Volgens de VVD moet de input van inwoners juist verwerkt worden in het raadsvoorstel en niet pas naderhand worden opgehaald. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) denkt dat het goed is om niet de fout te maken om na deze discussie de komende drie of vier maanden ‘neutraal in te gaan’. Er moet een uitspraak komen, want anders denkt men dat er in december ineens een andere opvatting wordt voorgelegd. Tot slot vraagt de heer Kagie of het STS-systeem in de Hinthamerstraat er eind 2024 wel of niet komt. De heer Van Griensven (PVV) betoogt dat autogebruikers steeds meer uit de stad worden geweerd. Dat geldt niet alleen voor bezoekers maar ook voor bewoners van de binnenstad. Als bewoners buiten de binnenstad moeten parkeren, moet de parkeernorm op die plekken worden aangepast. Het aanleggen van knippen en het autoluw maken, verlegt de problemen: omliggende straten worden drukker. De vraag is waar dat ophoudt. Ook voor ondernemers wordt het steeds minder aantrekkelijk in de binnenstad.

Ze krijgen minder bezoekers en aanpassing naar zero emissie kost te veel. De stad moet bereikbaar en betaalbaar blijven, ook voor ouderen. De PVV zet fietsers niet op één, zeker niet de fatbikes. Beter zou het zijn om goed te handhaven en gebruik te maken van slimme verkeerslichten. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt hoe de PVV tot het standpunt komt dat bereikbaarheid door andere fracties of door het college niet belangrijk wordt gevonden. De heer Van Griensven (PVV) benadrukt dat de PVV wil dat de binnenstad voor iedereen bereikbaar blijft, dus ook voor ouderen en mensen die slecht ter been zijn. Fatbikes en andere snelle fietsen vormen een gevaar voor alle andere weggebruikers. De PVV ziet graag slimme stoplichten en striktere handhaving op snelheid. Bij de energietransitie blijkt dat niet vooruitdenken leidt tot het vastlopen van het energienet. Dat geldt ook voor het verkeer. De gemeente moet eerst zorgen voor goede doorstroomroutes, zodat mensen niet meer gestimuleerd worden om door de stad te rijden. De heer Van Rens (D66) vraagt of het doel van de plannen niet juist is om alle verkeer op de plek te krijgen waar het moet zijn. De heer Van Griensven (PVV) antwoordt dat mensen altijd een andere route zoeken, waardoor het probleem wordt verlegd naar andere straten.

De heer Van Rens (D66) stelt dat de bedoeling is dat de doorstroomassen zo aantrekkelijk worden gemaakt, dat het verkeer daarnaartoe gaat en niet naar de woonstraten. De heer Van Griensven (PVV) is het ermee eens dat de doorstroomroutes aantrekkelijk gemaakt moeten worden. De heer Van Rens (D66) concludeert dat er dan in de Binnenstadsring een knip zou kunnen komen. De heer Van Griensven (PVV) denkt dat een knip helemaal niet nodig is. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) antwoordt op alle vier de vragen ‘natuurlijk’. De verkeersstudie is een goede basis om te komen tot een aantrekkelijker binnenstad. En ja, natuurlijk moet de fietser en voetganger in de binnenstad op één gesteld worden. Het inpriksysteem voor gemotoriseerd verkeer is een goede bijdrage en de gedifferentieerde parkeerstructuur is een mooi onderdeel van de plannen.

12

De heer Broekmeulen (VVD) vraagt wat het betekent om de fietser en voetganger op één te zetten. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) antwoordt dat fietsers en voetgangers voldoende ruimte moeten krijgen, waar dat mogelijk is. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de heer Verhoef pleit voor het weren van alle verkeer uit de binnenstad. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) antwoordt dat hij hier nog op terugkomt. De heer Van Griensven (PVV) veronderstelt dat de voetganger op één komt en de fietser op twee. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vindt dat men dat breder moet zien. Het is echter een keuze die gemaakt moet worden. Hoe de stad verder ingericht wordt, moet per locatie bekeken worden. Soms kan men het verkeer een weg laten delen en soms moet het verkeer gescheiden worden. De vraag blijft met welke criteria de gemeente komt tot een integrale belangenafweging en met welke keuzes de meeste doelgroepen bediend worden. De discussie van vanavond zal wellicht een richting aangeven die vervolgens wel leidend moet zijn. Als wordt gekozen voor een autovrij centrum, dan moet hiertoe besloten worden en moet de gemeente alle maatregelen nemen die hiervoor nodig zijn. Dan moet men ook accepteren dat het winkelaanbod en de horeca zullen afnemen.

De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of gewoon ge-DREVEN het wenselijk vindt dat het winkelaanbod afneemt en of de fractie de studie rechtstreeks als voorstel in de gemeenteraad wil agenderen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vindt dat laatste geen goed idee. Er zijn altijd alternatieven om winkeliers en de horeca een handreiking te geven. Het is echter een gevolg van de keuze die wordt gemaakt. De heer Broekmeulen (VVD) vindt dat iets te gemakkelijk. Gewoon ge-DREVEN is eigenlijk voor alles, maar wil niet de consequenties aanvaarden. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) stelt dat de routekaart 46 items kent. Elk item kan dezelfde discussie opleveren over de gevolgen. Men zal echter een keuze moeten maken. Het centrum autovrij maken is een stap die de gemeente kan nemen. Vervolgens moet onderzocht worden wat de gevolgen zijn en of deze met maatregelen verzacht kunnen worden. Mevrouw Klerks (Volt) vraagt waarop de heer Verhoef zich baseert als hij zegt dat ondernemers en horeca zullen afnemen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) antwoordt dat hij dit heeft gezegd naar aanleiding van enkele insprekers bij I&O. Mevrouw Klerks (Volt) merkt op dat onderzoek uitwijst dat de aantrekkelijkheid van een stadscentrum een belangrijker factor is voor de omzet dan de verkeersdrukte. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) is het daarmee eens.

Het aantrekkelijk maken is dan ook een van de maatregelen die de gemeente kan treffen als ze besluit om de binnenstad autovrij te maken. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) stelt dat de besteding met 16% zou kunnen stijgen als deze maatregel wordt genomen. Zonder de maatregel zou de omzet echter 18% stijgen. Hij vraagt de heer Verhoef hoe hij zo stellig kan volhouden dat het aanbod gaat afnemen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) verwijst nogmaals naar een van de insprekers die dat heeft gezegd op basis van zijn eigen onderzoek. Volgens gewoon ge-DREVEN is het vrij 13

logisch dat het autovrij maken van de binnenstad consequenties heeft, ook voor de ondernemers. De gemeente moet de binnenstad vervolgens aantrekkelijker maken om het omzetverlies te compenseren. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of de heer Verhoef het economisch onderzoek verwerpt en zijn eigen analyse voldoende vindt. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) benadrukt dat hij alleen verwees naar iemand die insprak bij I&O en zelf onderzoek had gedaan. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) merkt op dat steden die eerder autoluw gemaakt zijn, zoals Gent, het beter doen dan tien jaar geleden. De gemeente moet lucht en ruimte creeren in de binnenstad en vraagt of gewoon ge-DREVEN het daarmee eens is. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vindt dat de situatie in Gent de mogelijkheden onderstreept die er kennelijk zijn. De gemeente moet gewoon ergens beginnen, kijken wat de consequenties zijn en doorpakken. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) merkt op dat op pagina 42/43 van het Goudappelrapport staat wat het economisch effect is. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vervolgt zijn betoog. Een mooi alternatief voor het autovrij maken kan het STS zijn. Dat is echter meer een managementvraagstuk dan een infrastructurele maatregel. Het kan wel helpen om de ondernemers in de binnenstad te behouden.

Gewoon ge-DREVEN zou STS willen invoeren, om vervolgens te bepalen welke verdere maatregelen nodig zijn. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) stelt dat ondernemers niet tegen een autoluwe binnenstad zijn, maar wel een bereikbare binnenstad willen. Hij vraagt hoe de heer Verhoef erbij komt dat ondernemers vertrekken als de stad autovrij wordt. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) legt uit dat een bereikbare binnenstad bereikt wordt door multimodale verkeersbewegingen. Dat is dus zowel de auto als de fiets en het ov. Mobility as a Service, MaaS, is een goed instrument om een autovrije binnenstad bereikbaar te houden. De heer Bos (GroenLinks) is blij dat er meer aandacht komt voor langzaam verkeer. In een leefbare binnenstad moet het prettig verblijven zijn en daar hoort aandacht voor fietsers en voetgangers bij. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of GroenLinks de tegenstelling tussen auto’s en leefbaarheid onderschrijft. De heer Bos (GroenLinks) antwoordt dat een wijk met minder auto’s leefbaarder is. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt welke wijken in Den Bosch het meest leefbaar zijn. Veel raadsleden leggen namelijk een causaal verband tussen auto’s en leefbaarheid. Daar zou hij graag concrete voorbeelden van krijgen. De heer Bos (GroenLinks) vindt dat men af moet van het beeld dat de auto altijd voor de deur moet staan.

Als parkeerplaatsen naar de rand van het centrum worden verplaatst, wordt de wijk leefbaarder. Het betekent niet dat bewoners geen auto meer mogen hebben, maar dat er anders gekeken gaat worden naar het parkeren in de stad. De hoofdlijnen van de plannen dienen verder uitgewerkt te worden, zodat de raad in december een besluit kan nemen. GroenLinks verwacht een voorstel voor de fasering, de invulling van de maatregelen, de doorlooptijd en een kostenraming. De fractie wil echter ook graag dat er in 2025 al iets gaat gebeuren. Er zijn immers al veel besluiten genomen, dus het is tijd om concrete maatregelen uit te voeren. GroenLinks hoopt dat er bij de uitwerking ook rekening wordt gehouden met de diversiteit van fietsers. Waar er onderscheid wordt gemaakt tussen bestemmingsverkeer, bezoekers en doorgaand autoverkeer, worden fietsers nog als één groep beschouwd. Een dergelijk indeling kan 14

echter ook worden gemaakt voor fietsers: de snelle fietser, de bezoeker en de kwetsbare fietser. GroenLinks vraagt de wethouder om te reflecteren op dit onderscheid en aan te geven of en hoe dit terugkomt in het raadsvoorstel. Er moet ook rekening worden gehouden met groei van het aantal fietsbewegingen. Voldoende stallingsmogelijkheden zijn essentieel. Ook moet gekeken worden hoe de transferia optimaal worden ingezet, door verruiming van openingstijden en meer mogelijkheden om naar verschillende plekken te reizen. Parkeren op afstand en een directe ov-verbinding zou op termijn een goede toevoeging zijn. GroenLinks hoopt snel een nieuwe balans te vinden in het omgaan met mobiliteit voor de inwoners, ondernemers en bezoekers van de binnenstad. Dat kost iets, maar levert op termijn ook veel op. De voorzitter schorst de vergadering. Schorsing De voorzitter heropent de vergadering. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) zegt dat Rosmalens Belang de ambitie heeft om te komen tot een groener, leefbaarder en bereikbare binnenstad. Ze kan zich vinden in de verkeersstudie. De fractie ziet de voordelen van een binnenstad waar men wandelend of fietsend verblijft en recreëert. Hiervoor is een zorgvuldige en gefaseerde aanpak nodig. De mobiliteitsoplossingen moeten aansluiten bij de brede behoeften in de binnenstad.

Rosmalens Belang vindt dat er eerst gefocust moet worden op het opwaarderen van de doorstroomassen om daarna autoluwe maatregelen te implementeren. Inwoners en ondernemers moeten goed geïnformeerd worden over de plannen, voortgang en impact op hun dagelijkse leven. Dat kost tijd en vereist soms maatwerk. Den Bosch heeft al goede transferia om de auto uit het centrum te houden. Rosmalens Belang kijkt ook uit naar de nieuwe hubs. Wel moet goed onderzocht worden welke alternatieven er zijn voor de auto als mensen veel boodschappen hebben gedaan. Volgens het bestuursakkoord kan iedereen het vervoersmiddel kiezen dat het beste past bij de reis. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of Rosmalens Belang wil dat de gemeente eerst de genoemde punten op orde maakt, alvorens verder te gaan met de plannen. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) vindt dat de doorstroomassen en alternatieve vervoersmiddelen eerst beschikbaar moeten zijn, voordat de stad autoluw wordt gemaakt. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt waar de doorstroomassen nog niet op orde zijn. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) antwoordt dat het aantal vervoersbewegingen zal toenemen als er knips gezet worden. Onderzocht moet worden of dat geen problemen oplevert in de spits. Daarnaast moet gekeken worden naar de routering, zodat weggebruikers weten hoe zij over de doorstroomassen moeten rijden.

Dat is nog onvoldoende duidelijk. De heer Van Rens (D66) stelt voor om een motie in te dienen met Rosmalens Belang als input voor de raadsvergadering. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) wil dat overwegen als de drie door haar genoemde punten erin worden meegenomen. De voorzitter geeft aan dat hij na de beantwoording door het college zal inventariseren wat de commissie gaat meegeven aan de raad. De heer Dupuis (SP) zegt dat de SP de knipaanpak en de snelheidsbeperking tot 30 km/uur toejuicht, maar wel wat kanttekeningen heeft bij de verkeersstudie. De SP ziet dat de verkeersdruk groot is en groeit. De vraag is of nog meer winkels, nog meer horeca en nog meer bezoekers in het centrum gewenst is.

15

De heer Ploegmans (CDA) kan zich niet voorstellen dat de groei beperkt kan worden met alle woningbouwplannen. Wil de SP dat gaan tegenhouden? De heer Dupuis (SP) doelde op economische groei. Het inhalen van de woningachterstand is nodig voor de leefbaarheid, maar meer winkels en horeca geeft ook meer druk op de woonbehoefte en op verkeer. De heer Ploegmans (CDA) stelt dat er 5400 woningen in de binnenstad zijn gepland. Dat levert automatisch meer loop naar en in de binnenstad. De heer Dupuis (SP) benadrukt dat hij dat niet bedoelde. De SP wil echter niet nog meer winkels en horeca aantrekken. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) vraagt of de SP de groei ook actief wil gaan tegenhouden. De heer Dupuis (SP) antwoordt dat de SP niet de ambitie heeft om koste wat kost te groeien. Groei moet passen bij de situatie. Nu de leefbaarheid onder druk staat, is er geen ruimte voor groei. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) vraagt opnieuw of de SP groei actief wil stoppen. De heer Dupuis (SP) antwoordt dat de SP de groei wil beperken. Ze wil geen promotie voor extra bezoekers of extra bedrijven en winkels, zolang de leefbaarheid niet onder controle is. De fractie zou de vergunningverlening willen beperken tot de meest noodzakelijke. De heer Van Rens (D66) reageert dat groei een gegeven is. De discussienotitie die nu voorligt, is juist een mooie manier om de leefbaarheid te beschermen.

De heer Dupuis (SP) vindt dat het niet gaat om de voorstellen om de bereikbaarheid te verbeteren. De verkeersdruk wordt echter ook vergroot door groei en daarvan moet bekeken worden in hoeverre de stad dat aan kan. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt waarvoor de gemeente woningen moet bouwen, als er geen extra mensen meer in de stad gewenst zijn. De heer Dupuis (SP) antwoordt dat de woningachterstand moet worden ingehaald, maar dat dit niet te maken heeft met de economische activiteiten. Mevrouw Klerks (Volt) vraagt of de SP ook bedoelt dat de aantrekkingskracht van de binnenstad niet vergroot hoeft te worden. De heer Dupuis (SP) antwoordt dat de bereikbaarheid vergroot moet worden. Anderzijds moet voorkomen worden dat de stad zo groeit, dat hij opnieuw onbereikbaar wordt. De SP wil dus wel de bereikbaarheid en de leefbaarheid verbeteren, maar geen extra winkels en horeca. Om de verkeersdruk te laten afnemen, is het ook belangrijk om evenementen en activiteiten te spreiden. Station-Noord zou beter benut kunnen worden en er zouden meer openbaarvervoerverbindingen tussen de wijken moeten zijn. De SP mist in de studie aandacht voor mensen met een mobiliteitsbeperking. De SP is het eens met het uitgangspunt om fietser en voetganger op één te zetten, maar wil daar het ov aan toevoegen. Velen komen van ver weg en/of hebben geen auto.

De SP betreurt het dat er weinig verbeteringen aan het ov in het rapport staan. De SP is het ermee eens dat er fietsenstallingen moeten komen en fietspaden rondom het centrum voor doorgaand fietsverkeer. Er moet aandacht zijn voor het shared space-probleem en de fatbikes. Het inprikken en de autotransitie vindt de SP prima, maar het rapport zou wel de zwakke plekken moeten benoemen. Het werken met geldprikkels voor het parkeren vindt de SP een lastig punt. Het kan immers zijn dat de binnenstad alleen bereikbaar wordt voor rijken. Een alternatief is om de snelwegtransferia zo snel mogelijk te realiseren, zodat mensen snel kunnen overstappen op ov. De transferia 16

aan de Binnenstadsring zouden vervolgens voor bewoners kunnen worden gereserveerd en de parkeergarages in de binnenstad voor mensen met een mobiliteitsbeperking. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de SP pleit voor het gebruik van de transferia voor bewoners van het centrum. De heer Dupuis (SP) bedoelde dat de transferia aan de Binnenstadsring gebruikt kunnen worden voor Bosschenaren die naar de binnenstad gaan. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of het voor de SP iets uitmaakt hoelang bewoners van omliggende wijken erover doen om de binnenstad te bereiken. De heer Dupuis (SP) antwoordt dat het met goed ov mogelijk is mensen snel naar het centrum te vervoeren. In individuele gevallen zal het soms misschien iets langer duren. De heer Vossen (PvdA) heeft als laatste spreker al veel gehoord over diverse aspecten van het voorstel. De zin die hem is bijgebleven is: we leveren iets in, maar krijgen er ook veel voor terug. Wereldwijd ziet men een trek naar de steden, dus Den Bosch is geen uitzondering. Met alle geplande woningbouw zal het nog veel drukker worden en moet men de schaarse ruimte zo goed mogelijk inrichten. De PvdA omarmt de notitie en de verkeersstudie. De knips zorgen voor veel zorgen, bijvoorbeeld of men straks nog wel van zuid naar west kan rijden. De raad moet echter niet op het niveau van straatstenen discussiëren, maar het grotere geheel voor ogen houden.

De heer Broekmeulen (VVD) vraagt welke voordelen de PvdA ziet voor inwoners van West en Zuid. De heer Vossen (PvdA) ziet een voorstel voor alle inwoners, omdat men fijner kan verblijven in de binnenstad. Uit meerdere studies blijkt dat autoluwe stadscentra leiden tot meer bezoekers vanuit de eigen gemeente. Voor de stad als geheel is het een vooruitgang. De heer Broekmeulen (VVD) zou die studies graag ontvangen. Hij neemt echter geen genoegen met de algemene antwoorden, maar wil concreet weten wat er gaat verbeteren voor bewoners van West en Zuid. De heer Vossen (PvdA) antwoordt dat de binnenstad aantrekkelijker wordt, ook voor de bewoners van Zuid en West. Mensen moeten iets verder rijden, maar er ligt een gedegen studie onder, die gebaseerd is op integraliteit. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de bewoners van Zuid en West de pijn moeten incasseren, omdat anders andere wijken worden benadeeld. De heer Vossen (PvdA) denkt dat meerdere wijken pijnpunten ervaren en zorgen hebben. Steden moeten goed bereikbaar te zijn om leefbaar te blijven. Het STOMP-principe is een goede stap en de parkeerinfrastructuur is een randvoorwaarde. Den Bosch wil ook een stad voor 50-plussers zijn. Veel bewoners maken zich echter zorgen dat zij niet meer dicht bij hun huis kunnen parkeren. De PvdA vindt het belangrijk dat men wel op maximaal circa 700 meter kan parkeren.

De voorzitter geeft het college de gelegenheid om te reageren op de eerste termijn. Reactie college Wethouder Roy Geers vindt vooral het aspect van een bereikbare en leefbare binnenstad belangrijk. Het college onderstreept de gedachte van GroenLinks: het kost iets, maar het levert ook veel op. De grote opgave waarvoor de gemeente staat, heeft hij eerder een 'aardverschuiving' genoemd. Uiteraard moet deze met beleid in de stad gaan landen. Dat vraagt om de nodige zorg. De motie uit 2023 over de verkeersstudie heeft het college uitgevoerd. Gevraagd werd om een studie naar de mogelijke maatregelen om doorgaand verkeer via de Binnenstadsring te leiden. Nu is in beeld welke maatregelen nodig zijn. Dat zijn knips, maar ook het verlagen van de snelheid, eenrichtingsverkeer en andere oplossingen. 17

De gemeente is in gesprek getreden met belanghebbenden om tot een juiste mix van maatregelen te komen. De wethouder verwacht niet dat de studie een-op-een als raadsvoorstel wordt gepresenteerd. Wel kan hij toezeggen dat er nadrukkelijk rekening wordt gehouden met de maatregelen die in de studie staan, de gesprekken die zijn gevoerd en het standpunt van de raad. Op basis daarvan wordt een raadsvoorstel opgesteld. De heer Broekmeulen (VVD) licht toe dat de VVD juist niet wil dat de studie een-op-een als raadsvoorstel wordt gepresenteerd. De fractie wil namelijk dat het college echt iets met de input doet. Wethouder Roy Geers had dat ook zo begrepen. Er ligt nu een verkeersstudie met een pakket aan maatregelen. Dat kan een oplossing zijn voor de opgave. Maar tussen nu en december zal het pakket nog worden bijgeschaafd. De doorstroomassen zijn een belangrijk aspect. Gevraagd werd hoe de juiste maatregelen worden getroffen, in de juiste volgorde. De Magistratenlaan werd meermaals genoemd. Als een maatregel wordt getroffen, is het niet zo dat er meteen 20.000 verkeersbewegingen naar de Magistratenlaan verschuiven, want dat is ook afhankelijk van de groei. Het college kan wel inzicht geven in de verwachte groei en op welke termijn er maatregelen nodig zijn. De Magistratenlaan is en blijft een belangrijke doorstroomas.