2024-06-18 Commissie Omgeving

Commissie OMGEVING verslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

18 juni 2024 Raadzaal

F.J. van Haren mr. G.L. Pijnenburg J. Broekmeulen, L.A.J. van Griensven, mw. A. Hernández, W.B.G. Hoeben, M.P. Kagie, drs. R.M.J. van den Kerkhof, mw. J.M. Klerks, mw. M.A.J.T. Korver-van Weegberg, mw. W.M. van de Leemput, A.A.J. van der Leest, REV H.W. Pennings, mr. S.J.M. Peters, B.F.C. Roovers, mw. E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, ing. J.P. Verhoef Bed, mw. N.R. Verreijt, K.M. Vossen, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg, mw. J.J.M. van den Wildenberg, mw. dr. Y. van Zaalen P. Slikker, ing. R.A.P. Geers, R.J.J. Geers

Afwezig:

H.B. Bos, M.C. Dupuis, J.M.A. van der Els, E.R.F. Esser, ing. J.Th.M. van Hoek, drs. P.E. Kagie, mw. drs. E.W.M. van Opdorp, M.G.H. van Rens

Verslaglegging:

E.J. Wendt, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.00 uur en heet iedereen welkom. Uitleg wordt gegeven over het bijzondere karakter van de vergadering van hedenavond en de daaraan gekoppelde vergadering van 24 juni a.s. Heden ligt het zwaartepunt op wonen en ruimtelijke ordening. De discussienotitie Voetgangersgebied De Driesprong in Rosmalen van gewoon ge-DREVEN en de conceptmotie Stop de giftige bollenteelt van PvdD, GroenLinks en De Bossche Groenen worden geagendeerd voor 24 juni.

2.

Vaststellen van de agenda De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Omgeving van 23 mei 2024 Het verslag wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties Het college stelt voor om de volgende moties als afgedaan te beschouwen: - 19, Geef outsiders op de woningmarkt óók een stem - 32, Laagdrempelige participatie over zorgen rondom verkeersveiligheid - 41, Maak plaats voor fietsparkeerders Evenemententerrein Paleiskwartier De voorzitter geeft aan dat over motie 32 een verzoek van een aantal fracties is binnengekomen. Mevrouw Korver (GroenLinks) licht toe dat betrokken fracties zien dat twee punten in het dictum zijn afgedaan. Graag schriftelijke toelichting op de resterende punten 2 en 3. Wethouder Roy Geers zegt dit toe. De voorzitter concludeert dat dit punt, 32 op de lijst blijft staan. Nummers 19 en 41 worden afgevoerd. Over de lijst van bestuurlijke toezeggingen wenst niemand het woord te voeren.

1

De lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties worden vastgesteld. 5.

Werkplanning Hierover wenst niemand het woord te voeren.

6.

Jaarrekening en jaarverslag 2023 Mevrouw Van Zaalen (CDA) vraagt een toelichting op de passage 'Het is een grote opgave om deze grondexploitatieplannen sluitend dan wel winstgevend uit te voeren'. Mevrouw Klerks (Volt) geeft aan dat de fractie zich in de tweede termijn zal richten op de indicatoren en resultaten van afgelopen jaar. In algemene zin is de fractie niet ontevreden over het jaarverslag. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt dat in de woningbouwopgave van de zelfverzekerdheid aan het begin van deze periode met de netto toevoeging van woningen en kneiterharde plannen weinig meer over lijkt. De woningparagraaf in het jaarverslag leest als een rookgordijn gevoed door onzekerheid. Er wordt gegoocheld met percentages sociaal en middenhuur in de plannen, waar afspraken over zijn gemaakt, een gedegen update per project ontbreekt. In 2022 werden nog concrete cijfers genoemd, nu worden slechts de voornemens uit de prestatieafspraken genoemd. Over gerealiseerde woningen wordt niet meer gesproken, het is de potentiele capaciteit die telt. De realiteit is pijnlijk met schamele resultaten. Extra pijnlijk is dat expliciet benoemde plannen uit het bestuursakkoord niet tot planvorming komen en de grote harde woningbouwplannen uit de tijd lopen. Hij vraagt wanneer de raad zal horen over dit realisme en wanneer erkend zal worden dat men in plancapaciteit niet kan wonen.

Mevrouw Hernández (50 PLUS) vraagt zich af waarom het woord stikstof niet in het jaarverslag voorkomt. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) merkt op dat bewoners aangeven dat wegen en zeker fietspaden verslechteren. Opmerkelijk is dat € 400.000 van het begrote budget niet is gebruikt. Op technische vragen is geantwoord dat diverse projecten zijn doorgeschoven of vertraagd. Dat vraagt om een inhaalslag. Aan de ontwikkeling van de noordoosthoek van de Groote Wielen is als voorwaarde verbonden dat pas met de bouw kan worden begonnen als een aanvaardbare structurele verkeersafwikkeling is aangetoond. De vraag is wat daar onder valt en hoe de oostelijke ontsluitingsweg hier in valt. Mevrouw Korver (GroenLinks) spreekt haar verbazing uit over de passage 'Na een kortstondige dip zien we dat de woningmarkt zich sinds de tweede helft van 2023 weer aan het herstellen is' die een situatie moet beschrijven waarin huizenprijzen blijven stijgen en de woningnood nog groter wordt. Reactie college Wethouder Slikker geeft aan dat de keuze om meer betaalbare woningen te bouwen een oorzaak is van de lastiger sluitende grondexploitatie. Die wordt veroorzaakt door minder grondopbrengsten in combinatie met stijgende bouwprijzen, stijgende lonen en stijgende rentes.

Op het door Leefbaar 's-Hertogenbosch geschetste beeld verwijst de wethouder naar onafhankelijk kennisinstituut Platform31, dat weergeeft waarom Den Bosch een van de steden is die zijn bouwproductie nu juist wel haalt. Overal in Nederland moeten wethouders Wonen uitleggen waarom het niet lukt, hier lukt het wel. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wijst op de circa 1000 woningen die in de afgelopen jaren zijn gerealiseerd. in 2024 duikt de jaaropbrengst daar onder. De vraag is of de wethouder dat in de komende jaren nog zodanig compenseert dat het doel in 2030 wordt gehaald. Wethouder Slikker geeft aan dat het doel voor 2030 is 10.000 woningen gerealiseerd te hebben. Daarvoor ligt de gemeente nu volledig op schema. In sommige jaren is er een plus, in andere een min. Het huidige inzicht is dat in de huidige omstandigheden met de harde plannen die er liggen en de plannen die nog komen die ambitie wordt gehaald.

2

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt dat het van belang is dat de raad kan volgen wat er in 2022 is gebeurd en wat in 2023. Met een 'nu-' en 'toen-verhaal' lijkt het college een rookgordijn te willen opwerpen. Liever ziet de fractie vijf indicatoren uitgewerkt. Wethouder Slikker laat het 'pessimistische geleuter' over rookgordijnen voor rekening van de fractie. Als de raad andere indicatoren wil, wordt dat debat in de raad gevoerd. Doen alsof vanuit dit college willens en wetens rookgordijnen worden opgeworpen in plaats van te erkennen dat de ambtenaren elke vraag vanuit de raad naar eer en geweten beantwoorden, gaat te ver. Hij vervolgt zijn betoog. Het woord 'stikstof' komt acht keer in het jaarverslag voor. De passage over de 'herstellende woningmarkt' gaat niet over de stijgende kostprijs van woningen, wel over het herstel van de bouw. Dit na een periode waarin de corporaties rode cijfers schreven. De prognose is dus dat de gemeentelijke ambities houdbaar zijn. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wijst op het percentage van de gemaakte plannen dat voor 54% sociaal is. De vraag is of is meegenomen hoeveel volume onder die plannen ligt. De voorzitter wijst op het technische gehalte van de vraag en vraagt de wethouder of die bereid is op de politieke lading kort in te gaan.

Wethouder Slikker geeft aan dat de cijfers die het college geeft betrekking hebben op de totale woningbouwproductie en niet op een los plan. Wethouder Roy Geers hoorde de vraag naar een aanvaardbare structurele verkeersafwikkeling. De bereikbaarheid van de Groote Wielen is een van de vereisten. Wat daarbij hoort, is onderwerp van het onderzoek dat nog loopt. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vraagt wie bepaalt wat 'aanvaardbaar' is. Wethouder Roy Geers geeft aan dat de impact van de pauze in de aanpak van de A2 ook wordt onderzocht en dat dan wordt bekeken wat nodig is op basis van de bestaande plannen, zoals de in het bestuursakkoord genoemde rondweg. Uiteindelijk oordeelt de Raad van State over aanvaardbaarheid. Bij de vraag over fietspaden wordt gewezen op gebrek aan ambtelijke capaciteit. Die projecten staan on hold. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vraagt of hij goed begrepen dat de Raad van State uiteindelijk gaat over de aanvaardbaarheid. Wethouder Roy Geers wijst op de gebruikelijke bezwaar- en beroepsprocedures, waarin de gang naar de Raad van State de laatste stap is. Tweede termijn Mevrouw Klerks (Volt) is op zoek naar betaalbare woonruimte voor iedereen en kijkt tegen die achtergrond uit naar de uitkomsten van het succesvolle burgerberaad en de nieuwe woonzorgvisie.

Volt is blij dat er meer sociale huur lijkt te worden gerealiseerd dan op basis van de Bossche mix mocht worden verwacht en er meer harde plannen zijn gemaakt dan verwacht. Als beide een trend worden, kunnen bereikbaarheid en betaalbaarheid van de woningvoorraad worden gewaarborgd. Om te controleren of de door het college gerealiseerde woningbouwdoelen daadwerkelijk zijn gehaald, mist de raad in het jaarverslag enkele indicatoren die in de jaarverslagen tot en met 2022 wel stonden: het aantal te bouwen en gerealiseerde woningen, het aantal zeer actief woningzoekenden en het aantal vrijgekomen sociale huurwoningen. De totalen vallen prima technisch uit te vragen, toch geeft het opnemen van deze data een breder beeld van hoe de cijfers moeten worden geïnterpreteerd. De fractie vraagt het college deze relevante indicatoren volgend jaar weer op te nemen in het jaarverslag en verzoekt ze voor dit jaar alsnog te ontvangen. De prioriteit aan label C- en D-woningen draagt mede bij aan de betaalbaarheid van woningen, die naast de huur- en koopprijs wordt bepaald door de kosten daaromheen. Over mobiliteit zijn goede debatten gevoerd. Het jaarverslag spreekt de ambitie uit dat mensen vlot, veilig en comfortabel op hun bestemming komen. De transitie die hiervoor nodig is, blijft achter bij de doelstellingen.

Wat de e-bikes betreft, is de indicator gedragscampagnes volgens het verslag gehaald. Hierbij wordt geen enkele campagne omtrent gebruik van fatbikes

3

genoemd. Gevraagd wordt of hieromtrent gedragscampagnes in de maak zijn en of bij de aanleg van fietspaden met elektrificering rekening wordt gehouden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is verbaasd over de felle reactie van de wethouder. Die sterkt in zijn visie slechts wat hij aangeeft. Wethouder Slikker geeft aan dat de raad de begroting vaststelt. Op basis van de indicatoren daarin rapporteert het college in het jaarverslag. Als de raad andere indicatoren in het jaarverslag wil, moeten die bij de begroting worden vastgesteld. Er is geen probleem de genoemde cijfers aan te leveren. Dit wordt toegezegd. Mevrouw Klerks (Volt) zal zoals gevraagd door de wethouder, haar verzoek aan hem per e-mail doen toekomen, maar is verbaasd over de aangegeven routing. Wethouder Slikker merkt op dat in de reguliere P&C-cyclus over de begroting verantwoording wordt afgelegd in het jaarverslag. Daarnaast zijn er tal van instrumenten om de raad te informeren over gestelde doelen en of die worden gehaald. De logica is dat in het jaarverslag wordt gerapporteerd wat in de begroting is opgenomen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of te overwegen valt elk jaar met dezelfde indicatoren te werken. Wethouder Slikker zegt dat niet elk jaar met dezelfde begroting wordt gewerkt. De raad stelt die begroting vast.

Als dat elk jaar op andere indicatoren gebeurt, krijgt de raad in de jaarrapportage op een andere wijze gerapporteerd. Los daarvan worden tussen raad en college regelmatig afspraken gemaakt over welke gegevens de raad gerapporteerd wil zien. Dat gebeurt in de kwartaal- en jaarrapportage en permanent in het Dashboard Wonen. Als de raad in het jaarverslag andere indicatoren wil zien, moeten die in de begroting anders worden vastgesteld. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of het vanwege de begroting is dat wordt gesproken over 'gerealiseerde bouwcapaciteit' in plaats van 'gerealiseerde woning'. Wethouder Slikker wil op die vraag technisch terugkomen, maar benadrukt dat er geen behoefte bestaat om informatie niet te delen. Team Wonen kent een aantal medewerkers die niets anders doen dan naar eer en geweten informatie delen. Wethouder Roy Geers erkent dat netcongestie overal een probleem is, maar de laadinfrastructuur laat nog geen problemen op korte termijn zien. Dit wordt nauwgezet gevolgd. In 2024 zal worden gestart met een gedragscampagne betreffende fatbikes. De voorzitter hoort geen commissieleden spreken over een mogelijke motie in de raadsvergadering. Dit onderwerp zal als hamerstuk worden doorgeleid naar de raadsvergadering. 7. 8.

Wijziging Gemeenschappelijke Regeling Heesch West Zienswijze Ontwerpbegroting 2025-2028 en conceptbeleidsplan 2025-2028 Mevrouw Samshuijzen (PvdD) wijst erop dat Heesch West niet in lijn is met de duurzaamheidsambities van de fractie. De fractie heeft moeite met de financiële risico's die kleven aan verdere investeringen, waar Den Bosch voor 58% voor opdraait. Onduidelijk is hoe lang de gerechtelijke procedures nog lopen. De netcongestie speelt: onduidelijk is wanneer de aansluiting gaat plaatsvinden en wanneer de zonnepanelen worden aangesloten. Hoe meer vertraging, hoe groter de financiële lasten die de gemeente voor 58% moet opvangen. Graag nadere duiding. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) begrijpt uit de antwoorden op technische vragen dat het hier een formaliteit betreft om aan te sluiten op de Omgevingswet. Op het grondgebied van de gemeente Bernheze mag maximaal milieucategorie 4.2 worden toegelaten. Dat stemt de fractie tot tevredenheid. Het bestuur van de gemeenschappelijke regeling heeft tot 1 juli a.s. de tijd om wijzigingen door te voeren. Het raadsvoorstel is pas op 2 juli a.s. geagendeerd. De vraag is of dit procedureel deugt.

4

Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) juicht de samenwerking met de provincie en gemeenten toe. Gevraagd wordt wanneer de onderzoeksresultaten betreffende de netcongestie zijn te verwachten. Mevrouw Hernández (50 PLUS) is bezorgd over de wijziging van de gemeenschappelijke regeling en de problemen om alle bedrijven van voldoende stroom te voorzien. Dat lijkt zeker niet mogelijk voor 2030. De heer Van der Leest (CDA) benadrukt het belang van Heesch West voor de lokale economie. Een goede inpassing is belangrijk voor de omgeving. Daar hoort het reguleren van het verkeer bij. Gevraagd wordt of de infrastructuur gereed is voordat bedrijven operationeel zijn op het bedrijventerrein. Omdat veiligheid vooropstaat, dienen allereerst de oostelijke en westelijke ontsluiting gereed te zijn. Vrijliggende rijbanen voor fietsers, met name de schoolgaande jeugd, waarbij het kruisen met snelverkeer wordt teruggebracht via viaducten of fietstunnels in Vinkel en Nuland. De ontsluiting van de Koksteeg naar de Weerscheut is voor Vinkel en Heesch van belang. De fractie pleit voor monitoring van verkeersbewegingen en daarop aansluitende passende maatregelen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt wat het bestaan van een wachtlijst concreet betekent voor deze gemeente.

De heer Van Griensven (PVV) is altijd tegen het plan Heesch West geweest, vanwege de duurzaamheidsplannen en vanwege de kans dat er arbeidsmigranten gaan werken. In het bijgevoegde rapport wordt gemeld dat het management zich bevindt in de positie om fraude te plegen omdat het in staat is de administratieve vastleggingen te manipuleren en frauduleuze financiële overzichten op te stellen door interne beheersing te doorbreken. Dit roept de vraag op of er een frauderisicoanalyse komt. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) vraagt naast de aandacht voor stroom ook aandacht voor het water, zowel drinkwater als alternatieven om water te gebruiken. Reactie college Wethouder Ralph Geers geeft aan dat beantwoording van de technische vragen van de PvdD volgt. Heesch West kent een lange geschiedenis vanuit de behoefte een duurzaam en groen bedrijventerrein te creëren. Het heeft de ruimtelijke procedures doorlopen. Er zijn aanpassingen in categorisering geweest. Het plan ligt al enige tijd bij de Raad van State. De hoop is dat er dit jaar uitsluitsel komt. Op dat moment kan met fase 1 worden begonnen. Zodra er duidelijkheid is, wordt begonnen met fase 1, waarvan de infrastructuur deel uitmaakt. Netcongestie is een issue. Heesch West wil duurzaam zijn, maar heeft geen aansluiting. Er komt een verdeelstation om met Enexis te kunnen werken. Het net móet worden verzwaard.

In de tussentijd zijn alleen de kleinere aansluitingen beschikbaar en zullen de bedrijven een smart energy hub moeten creeren. Dit wordt in het uitgifteprotocol meegenomen. Dat kan iets betekenen voor de planning, maar vraagt ook een stevige discussie. Naast grootschalige logistiek moet Heesch West ook lokale verplaatsers ruimte gaan bieden, zoals deze raad bij amendement heeft bepaald. Er komen zeker niet alleen logistieke hallen met arbeidsmigranten. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) heeft bij de risico's gelezen dat Heesch West zelf onderzoek doet naar de netcongestie. Wethouder Ralph Geers geeft aan dat 'Heesch West' óók Den Bosch is, want het is een gemeenschappelijke regeling. Er wordt nu naar de varianten gekeken. Technisch wordt uitgezocht wanneer dat onderzoek klaar is. Inzake fraude geeft de accountant aan dat er geen enkele aanleiding is om fraude te veronderstellen. Wel zijn er zorgen om het steeds strakkere regelkader op orde te houden. De heer Van Griensven (PVV) gaat het er om dat de risicoanalyse ontbreekt. Wethouder Ralph Geers geeft aan dat de gemeenschappelijke regeling werkt voor de betrokken gemeenten en daar expertise van betrekt. Daar zit controle op en er kijkt een accountant mee. Voor het overige wordt mee teruggenomen of de gemeenschappelijke regeling hier iets mee 5

moet. Hij zegt beantwoording op alle gestelde technische vragen vóór de raadsvergadering van 2 juli a.s. toe. Wat drinkwater betreft, is er geen sprake van een nijpende situatie. Wel dienen bedrijven zorgvuldig om te gaan met hoeveel water zij gebruiken. Deze regio zit niet in de code rood-situatie waar regio's Midden-Brabant en West-Brabant wel in zitten. De heer Van Griensven (PVV) vraagt of er een opvangbassin kan worden gemaakt om regenwater op te vangen. Wethouder Ralph Geers neemt de suggestie mee naar Brabant Water. De gemeente is er geen partij in. De wijziging van de gemeenschappelijke regeling loopt qua planning klem. Hij geeft aan dat een eventueel door de commissie mee te geven zienswijze onder voorbehoud van vaststelling door de gemeenteraad aan de gemeenschappelijke regeling kan worden meegegeven. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vraagt of er op 2 juli a.s. op basis van actualiteit kan worden beslist en dat er niet net daarvoor iets is veranderd, omdat daags voor de raad nog wijzigingen mogelijk zijn. Wethouder Ralph Geers geeft aan dat als raad op 2 juli a.s. instemt, dit direct in de stukken kan worden verwerkt. Zoals het er tot nu toe uitziet, lijkt er geen zicht op een zienswijze richting de gemeenschappelijke regeling. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op Heesch West is voorzien in de investeringsplannen van Enexis.

Is dat inzichtelijk of kan dat inzichtelijk worden gemaakt? Wethouder Ralph Geers zegt dat dat tweeledig is. Op het terrein van Heesch West is een verdeelstation met Enexis gepland. Die staat als grote opgave in de verwachte stroomafname van Enexis en TenneT. In hun planning houden zij rekening met de benodigde zware aansluiting. Er staan echter veel bedrijven op de wachtlijst. Daarom stimuleert de gemeente de ondernemers om zoveel mogelijk met elkaar in de energiebehoefte te voorzien. Tweede termijn Mevrouw Hernández (50 PLUS) vraagt de visie van de wethouder op de mogelijkheid de afvalstoffendienst te verplaatsen naar Heesch West. Met betrekking tot het beleidsplan merkt zij op dat moet worden gewacht op de Raad van State voor met fase 1 (ontsluiting) kan worden begonnen. Tegelijk wordt gemeld dat de kavels in 2025 worden geleverd. Dit kan niet als de ontsluiting niet geregeld is. Wethouder Ralph Geers neemt de suggestie over de afvalstoffendienst mee, ook vanwege de eerdere motie van 50PLUS. Er zitten veel haken en ogen aan, maar de suggestie is gehoord. Hopelijk geeft de Raad van State snel uitsluitsel over Heesch West. De voorzitter concludeert dat beide stukken als hamerstuk worden doorgeleid naar de raadsvergadering op 2 juli a.s. 9.

Antennebeleid gemeente 's-Hertogenbosch 2024 De heer Van den Kerkhof (D66) merkt op dat het uit 2016 stammende antennebeleid niet meer aansluit op ontwikkelingen als 5G en op Europese en landelijke regelgeving. Rekening wordt nu gehouden met de zorgen zoals die in 2020 zijn geuit over het plaatsen van antennes bij 'softe functies' en het in strijd zijn met het destijds geldende antennebeleid. Het beleid is verbeterd en krijgt instemming van de fractie. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) wijst op de gezondheidsaspecten waar sommigen voor vrezen. Zij kent uit haar eigen omgeving waarschuwingen van cardiologen om hartpatiënten weg te houden bij mobiele telefoons, laat staan masten. In de stukken staat vermeld dat er geen gezondheidsaspecten zijn. Dat staat haaks op wat de cardioloog zegt. Ondanks de noodzaak om door te pakken vraagt de fractie aandacht voor de nabijheid van verzorgingshuizen.

6

Mevrouw Hernández (50 PLUS) heeft veel oor voor de genoemde gezondheidsklachten en stelt dat de gemeente hier zorgvuldig mee moet omgaan. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) ziet de noodzaak van het in stand houden van mobiele communicatie en steunt het voorstel. De heer Van der Leest (CDA) geeft aan dat de regelgeving ervoor zorgt dat de straling lager is dan de toegestane blootstellingslimiet. Het niveau wordt voortdurend gemeten. De huidige antennelocaties zijn 40 meter hoog en worden hergebruikt, zodat de nieuwe antennes minimale hoogtes hebben. De gemeente voert een restrictief beleid – nee, tenzij – in woongebieden en specifiek in de omgeving van kwetsbare locaties. Gevraagd wordt of de communicatie regelmatig wordt geëvalueerd op doelmatigheid. De aandacht voor gezondheidsklachten, zoals de inspreker onlangs verwoordde, geeft dat aan. De heer Broekmeulen (VVD) erkent het belang van digitale bereikbaarheid, maar ook de zorgen onder inwoners over de gezondheid. Aan de wethouder de vraag of met de bezorgde inwoners is gesproken en wat daar uit is gekomen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) merkt op dat het bevoegd gezag de rijksoverheid is. De gemeente kan geen ruimere of strengere limieten hanteren. Het gezondheidsaspect lijkt ondergeschikt aan de kwaliteit van de leefomgeving.

De fractie overweegt een motie of amendement over de mogelijkheid afspraken met telecombedrijven te maken. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft begrip voor site sharing. De vraag is of wenselijk is dat de small cells vergunningvrij moeten worden uitgerold. De 'nee, tenzij' biedt juist meer ruimte aan de telecomproviders. Dan gebeurt er iets anders dan de raad een paar jaar geleden massaal heeft geroepen: niet bij gevoelige locaties. De heer Van Griensven (PVV) stelt de gezondheid voorop, naast goede bereikbaarheid. Antennes niet op plaatsen waar gevoeligheid veel voorkomt. Op de small cells is de fractie niet gerust. Zij vreest een Big Brother-effect. Reactie college Wethouder Ralph Geers stelt dat in het antennebeleid altijd de ratio en de onderbuik botsen. Het college baseert zich op wet- en regelgeving en op wetenschappelijk onderzoek en is slechts voor een beperkt deel bevoegd gezag. Small cells vallen onder Europese regelgeving. Bij de plaatsing van de antennes geldt dat mensen altijd bereik moeten hebben om hulpdiensten te bellen. De Europese Telecomcode bepaalt dat overheden daar geen vergunningplicht op mogen leggen. De gemeente gaat in gesprek met de aanbieders maar mag ook geen afstanden vastleggen. Vanuit de discussies van enkele jaren geleden, heeft het college het restrictieve beleid uitgebreid.

De ratio zegt wellicht iets anders, maar er is een sentiment waarmee rekening moet worden gehouden. Daarom is een aantal elementen opgenomen dat recht doet aan beide kanten van het verhaal. De zorgen van de insprekers worden goed geadresseerd, reactie volgt nog. Op de vraag over communicatie geldt dat er niet proactief wordt gecommuniceerd, als mensen zelf zorgen hebben, worden die adequaat opgepakt. De voorzitter concludeert dat dit voorstel als licht bespreekstuk wordt doorgeleid naar de raadsvergadering van 2 juli a.s.. 10.

Bestemmingsplan Hoff van Hollantlaan 2-4, Rosmalen Mevrouw Korver (GroenLinks) geeft aan dat het een goede zaak is dat meer sociale huur en sociale koop worden toegevoegd op deze locatie. Bezorgdheid over de parkeernormen is inmiddels weggenomen. De fractie is extra blij met de opgenomen fietsnorm. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) wijst op de vijf bomen die worden gekapt, waarvan drie voor parkeerplaatsen. Dit is nota bene besproken met de gemeente, waarbij alternatieven naar voren zijn gebracht. De fractie vindt dat niet acceptabel. De raad wordt opgeroepen na te denken over een nieuw plan.

7

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) leest dat buurtbewoners zich niet gehoord voelen. Ook de grote organisaties keuren dit plan af. Stichting Boom en Bosch en Het Groene Hart Brabant wijzen erop dat niet het vigerende bomenbeleidsplan geldt maar de Verordening Bomen. Zoiets is al een paar keer fout gegaan. Nu dreigt een kap die helemaal niet nodig is. Het is inpasbaar, maar nu is het plan al klaar. Met klem het verzoek aan de wethouder om de procedures te respecteren en te beseffen dat inspraak ook echt inspraak is. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vindt het eveneens jammer dat bij de participatie wederom zaken zijn misgelopen en er nog open eindes zijn. Op de zienswijzen wordt niet ingegaan. Aan de wethouder de vraag waarom men voor dit vervolg op het bestemmingsplan de ogen sluit. De heer Van Griensven (PVV) vraagt naar een deel van de doelgroep, gedefinieerd als 'zorgbehoevende jongeren met psychosociale kwetsbaarheid die niet of onvoldoende regie over hun eigen leven kunnen voeren'. Het college geeft aan geen negatieve effecten op de leefomgeving te verwachten. De PVV zou graag uitgesloten zien dat hier straks jonge statushouders met psychische problemen terechtkomen. Mevrouw Hernández (50 PLUS) is blij met de minimaal 55% sociale huur. Wel zijn er zorgen om de zorgwoningen, zij het om een andere reden dan de PVV.

De fractie wil weten wat er gebeurt als de bewoners geen jongere meer zijn en uit de woning moeten. Reactie college Wethouder Slikker is trots op het project dat inderdaad ook voor die bijzondere doelgroep is bestemd. Hij wijst erop dat de helft van alle mensen ooit te maken krijgt met psychische problemen. Dat betekent geen ongewenst gedrag, maar dat iemand zorg verdient, met daarbij een goede woonplek. De zorgen die in de buurt zijn geuit, zijn onterecht. Dat blijkt ook op andere plekken. Juist goede zorg en begeleiding zorgen ervoor dat mensen een stabiel leven kunnen leiden op een plek die ze verdienen. Liever voorkomt het college de bomenkap. Er wordt níet gekapt voor parkeerplaatsen. Het groenprogramma als geheel is beter dan wat er was. Er is een afweging gemaakt van het belang van meer betaalbare woningbouw, specifiek voor deze mensen met zorgvraag. In de omgevingsdialoog gaan helaas soms zaken mis. Terecht hebben omwonenden zorgen geuit over het geluid. Dat komt niet door dit bouwplan, maar door de bestrating die er al is. Bij elke omgevingsdialoog leert de gemeente bij. Met Aa en Maas is er overeenstemming over het gebruik van de parkeerstrook als zijnde onderhoudsstrook. Op de vraag van de PVV wordt aangegeven dat Den Bosch nooit groepen uitsluit, dus ook hier niet.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of er met Aa en Maas pas is gesproken nadat er bezwaar was gemaakt of dat er bezwaar is gekomen nadat men er samen al uit leek te zijn. Wethouder Slikker geeft aan dat gemeente en waterschap heel lang in gesprek zijn geweest. Op het moment van terinzagelegging dacht de gemeente er met Aa en Maas uit te zijn. Pas daarna kwam het bezwaar en is men in gesprek gegaan. Het voorliggende plan is akkoord bij het waterschap. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) herhaalt dat Het Groene Hart Brabant benadrukt dat het verkeerde plan is gebruikt. Graag helderheid vanuit de wethouder richting die natuurorganisatie over de volgorde en hoe hier in de toekomst mee wordt omgegaan. Wethouder Slikker zegt dit toe. Overigens is de vraag in de stukken beantwoord. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of de bomen, als het plan is gerealiseerd, nog even een jaar kunnen blijven staan, om te bezien of de noodzaak van die parkeerplaatsen er echt is en om te laten zien dat écht alles is geprobeerd. Wethouder Slikker wijst er op dat dan de parkeernorm niet wordt gehaald. In de weging moesten deze bomen wijken. Het college beschouwt dit als een afgewogen plan. Op de vraag van 50PLUS hoelang de jongeren in de jongerenwoningen blijven, geeft de wethouder aan dat als iemand uitstroomt, er dan een nieuwe bewoner met een vergelijkbaar zorgprofiel voor

8

terugkomt. De normale wens is dat mensen met psychische problemen die niet hun hele leven houden. Daarnaast is het niet de bedoeling woon-zorgplekken op te geven. De heer Van Griensven (PVV) wijst op de verwarde statushouders en hun andere achtergrond, vaak afkomstig uit oorlogsgebieden en vraagt hoe de wethouder de overlast die daardoor kan ontstaan gaat voorkomen. Wethouder Slikker geeft aan dat de woningen zijn bedoeld voor iedereen die in het zorgprofiel past. In Den Bosch zijn alle inwoners even welkom. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vraagt om aandacht voor de geluidsoverlast van de bestrating. Wethouder Slikker geeft aan dat zijn collega hiermee bezig is en dat dit losstaat van dit bouwplan. De voorzitter stelt vast dat dit voorstel als licht bespreekstuk wordt doorgeleid naar de raadsvergadering van 2 juli a.s. PvdD bereidt een motie voor. 11.

Conceptmoties strategisch woondebat De voorzitter benoemt de 22 conceptmoties. Gevraagd wordt, in vervolg op het strategisch woondebat van twee maanden geleden, de behandeling nu te beperken tot de moties. De heer Broekmeulen (VVD) geeft aan zijn ordevoorstel in te trekken. De voorzitter geeft aan dat de moties als 22 minidiscussienotities worden behandeld. Alle elf fracties die moties hebben ingediend, krijgen anderhalve minuut voor het pitchen van de eigen moties. In het debat, dat na een schorsing volgt, krijgt elke fractie drie minuten, met interrupties. Daarna krijgen de elf hoofdinitiatiefnemers de gelegenheid voor een afsluitend woord. De pitches in de eerste termijn worden behandeld in de volgorde zoals in NotuBiz is opgenomen. De heer Van den Kerkhof (D66) heeft in het debat in april naar voren gebracht dat er meer woningen moesten komen voor degenen die op de woningmarkt tussen de wal en het schip vallen. Dat zijn degenen die nét te veel verdienen om in aanmerking te komen voor een sociale huurwoning en te weinig en onregelmatig inkomen hebben om voor een hypotheek in aanmerking te komen. Daar zijn middenhuur en betaalbare koop oplossingen voor. In het bestuursakkoord is afgesproken dat tussen 2026 en 2030 30% middenhuur en 10% betaalbare koop wordt gerealiseerd. Het college heeft voor deze groep al veel gedaan.

De motie zorgt voor een tandje erbij, waarbij ook naar institutionele beleggers en woningcorporaties gaat worden gekeken om samen duurzame woningen voor deze categorie toe te voegen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) licht drie van zijn vier moties toe. De centrale huisvesting van arbeidsmigranten is al geborgd in een beleidsstuk. De fractie gelooft in aanjagen, stakeholdermanagement en in contact treden met betrokkenen. Verkenning Rosmalense polder ligt in lijn met het nieuwe beleid uit de Voorjaarsnota 2025. Een motie voor uitbreiding richting grote woningbouwlocaties is in 2020 al eens aangenomen. De fractie stipt die mogelijkheid nu opnieuw aan. Ook voor splitsen van woningen beroept de fractie zich op een paraplubeleid. De fractie gelooft in meer communicatie en ziet meer mogelijkheden richting vastgoedondernemers en particulieren en gaat dus verder dan de prestatieafspraak. Hier ligt een kans. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) pleit samen met GroenLinks voor een meer duurzame en toekomstbestendige manier van bouwen om zo een klimaatneutrale gemeente te borgen. Het voorstel is te bouwen volgens de richtlijnen van Het Nieuwe Normaal en dus 'Parisproof'. Op dit moment wordt gebouwd volgens het Bouwbesluit, met baksteen, beton en pur. Hiermee wordt 60% van de verantwoorde klimaatimpact per inwoner al opgebruikt.

Dat is niet meer van deze tijd en sluit niet aan bij de gemeentelijke ambities om Parisproof te zijn. Dit vraagt om gemeentelijke doelstellingen die ook richting ontwikkelaars duidelijk moeten zijn. De heer Vossen (PvdA) signaleert dat Den Bosch momenteel 13.000 woningen in de pijplijn heeft. Voor na die 13.000 woningen liggen er nog geen concrete plannen. De fractie roept op tot 9

nadenken over de langere termijn. Er zijn wel wat plannen genoemd, maar er wordt nog geen stap gezet. Op de bevolkingsgroei moet worden geanticipeerd door scenario's af te wegen. In een langetermijnvisie dient de woningbouwopgave na 2035 zichtbaar te worden gemaakt, inclusief de rol van de bestaande voorraad. Dit alles moet landen in de omgevingsvisies, de woonvisie en het volkshuisvestingsprogramma. De heer Roovers (SP) geeft aan dat de motie die oproept tot het aanhouden van 40% sociale huur eigenlijk nóg te bescheiden is. Gezien het jaarverslag mag deze wethouder wel een extra uitdaging worden meegegeven. Volgens de motie Huur-APK wordt de gemeente met de corporaties verantwoordelijk voor de kwaliteit van de huurwoningen. Er gaat nog veel mis. Buurten zijn los van elkaar in actie gekomen vanwege schimmel, tocht of vocht. De motie geeft de gemeente daar een rol in. De motie over het vestigingsbeleid vertoont overeenkomsten met die van het CDA. Getracht zal worden deze moties samen te voegen. Dit is een van de voorbeelden om te komen tot strategische samenwerking tussen fracties. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) wil in vervolg op het woondebat kijken naar quick wins. Omdat nieuw bouwen veel tijd kost, ziet de fractie mogelijkheden in de bestaande bouw: optoppen, wonen boven winkels, woningdelen en pre-mantelzorg. De gemeente is al erg goed bezig.

Platform31 noemt Den Bosch vaak als voorbeeld. Binnen de grenzen van leefbaarheid moet worden gezocht naar de mogelijkheden voor senioren, jongeren en mensen die met spoed een woning zoeken. Dit alles heeft geleid tot één motie van Rosmalens Belang. Uit de heden verspreide nieuwsbrief van het rijk, waarin veel van deze onderwerpen staan benoemd, blijkt de urgentie. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) verdedigt de motie Tijdelijke Woning In Je Tuin verwijzend naar de grote woningnood en de vele ongewenste woonsituaties. Wie een grote tuin heeft en iemand wil helpen, moet dat snel kunnen doen, door iemand te helpen met het aanvragen van een tijdelijke woonunit in de tuin. Verlaat betrokkene de woning, dan moet de unit worden opgeruimd of onder de normale procedure opnieuw worden aangevraagd. Zo kunnen op korte termijn veel mensen worden geholpen. Er zijn genoeg senioren die graag kleiner gaan wonen, zoals ook uit het Bossche burgerberaad is gebleken. Dat er weinig doorstroming en flexibiliteit is, komt mede door de angst bij senioren dat een verhuizing tot financiële problemen leidt. Een verhuiscoach is een onafhankelijke partij die verstand heeft van de markt maar geen financieel gewin haalt uit een verhuisbeweging. Deze zoekt voor de inwoner het beste uit de markt. Dat bedrijfswoningen slechts beschikbaar zijn voor mensen met een binding is niet meer van deze tijd.

In de nieuwe Omgevingswet moet zichtbaar zijn wat een bedrijfswoning is. Daarvoor moet er een register komen. De heer Broekmeulen (VVD) pitcht een motie Gemeenschappelijke Woonvormen. CPO is als innovatieve samenwerkingsgerichte vorm van woningbouw als voorbeeld genomen. De duurzaamheidseisen in de bouw dienen meer gericht te zijn op de uitkomst dan op de werkwijze. Hiermee wordt de innovatieve kracht van de bouw benut. Als mensen het willen, moeten zij in deze tijden van woningnood in welke vorm dan ook kunnen samenwonen. Landelijke regels belemmeren dat, dus de motie vraagt de wethouder de lobby voor versoepeling van de landelijke regels in te zetten. Mevrouw Van Zaalen (CDA) stelt dat de herziene Huisvestingswet Gemeenten ruimte geeft om voor 50% van de beschikbare huurwoningen en nieuwbouw koopwoningen tot de betaalbaarheidsgrens voorrang te geven aan mensen met een economische, maatschappelijke of lokale binding met de gemeente. Allereerst de vraag of meer dan 50% van deze woningen toekomt aan mensen zónder lokale binding.

De heer Van Silfhout (Volt) ziet vijf strategische lijnen in alle ingediende moties: de toekomstige groei van de gemeente (PvdA, De Bossche Groenen), betaalbare woningen en ondersteuning kwetsbaren (Volt, prioriteer de betaalbaarheid), benutting van bestaande bouw (Rosmalens Belang, gewoon ge-DREVEN, Leefbaar 's-Hertogenbosch), betere duurzaamheidsnormen (PvdD, GroenLinks, VVD) en woonzekerheid. De motie van Volt over het prioriteren van vaste contracten boven flexcontracten is hier een voorbeeld van. Volt vindt dat aan de hand van de strategische lijnen er beleid en kaders moeten worden ontwikkeld. Die geest ademt de motie Herijkte Woonvisie. De invulling is vormvrij voor de wethouder en Volt is benieuwd naar de feedback van 10

de raad. In Den Haag blijkt hoe snel het politieke weer kan omslaan. Dit geeft het belang aan van het verankeren van de woonvisie in beleid. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) merkt op dat de raad altijd vroeg om een sluitende grondexploitatie (grex). Maar die tijd is voorbij, want dit is bij uitstek een knop waaraan de raad kan draaien. Ook bij de – volgens de fractie – gehate torens in het park is geschoven met de grex om het passend te maken. De motie roept op om die van oudsher bestaande koppeling wat losser te maken. Dat het in Den Bosch van nu fijn toeven is, komt door de balans in wonen, ov, parkeerbeleid, parken, ruimte om te ontspannen, sport en scholen. Hoe het fijn toeven blijft met alle inbreidingsplannen, moet een keer in beeld worden gebracht. De voorzitter schorst de vergadering. Schorsing Tweede termijn De voorzitter heropent de vergadering en roept de fracties op vooral te zoeken naar verbindingen. Mevrouw Korver (GroenLinks) noemt het een brevet van onvermogen van deze commissie dat zij 22 moties denkt nodig te hebben. Die bespreken in drie minuten komt neer op acht seconden per motie. Commissieleden kunnen het standpunt over niet-benoemde moties via een interruptie te weten komen. De heer Van Silfhout (Volt) ziet dit niet als brevet van onvermogen, maar als een kans om tot betere moties richting de raad te komen.

Mevrouw Korver (GroenLinks) was voorzitter van de werkgroep waar namens de commissie vijf mensen in zaten. De werkgroep had tot doel had tot afstemming te komen in de aanloop naar deze vergadering. Dat blijkt ondanks alle pogingen niet gelukt. Daarom spreekt zij van een brevet van onvermogen. Naast de eigen motie zijn de conceptmoties van de PvdA over de toekomst van het wonen en van Rosmalens Belang over het beter benutten van bestaande bouw moties met een grote strategische component. Waarschijnlijk zal de fractie beide steunen. Hierdoor is een aantal andere conceptmoties overbodig. De eigen motie over duurzaam bouwen gaat verder dan die van de VVD. Aan die fractie de vraag waarom alleen wordt gevraagd wat al gebeurt. Hetzelfde geldt de moties over woningen in het middensegment en de woning-APK. De heer Roovers (SP) stelt dat regelmatig gevallen van slecht onderhoud worden aangestipt. Het college reageerde steevast dat dit een zaak tussen huurder en verhuurder was. Het verschil tussen het staande gemeentebeleid en de motie is duidelijk. Mevrouw Korver (GroenLinks) meent dat, hoewel het geen verantwoordelijk van het college is het door de SP gevraagde reeds gebeurt. Het college is in gesprek met de corporaties en andere verhuurders. Hierdoor voegt de motie, die GroenLinks inhoudelijk onderschrijft, niet veel toe.

De heer Roovers (SP) vraagt GroenLinks dit hard te maken, dan heeft zij informatie die de SP mist. Als die informatie dat bevestigt, kan de motie worden ingetrokken. Mevrouw Korver (GroenLinks) geeft aan dat de fractie dat idee heeft en zij hoopt dat de wethouder daar schriftelijk op wil reageren. Zij ziet de wethouder instemmend knikken. De heer Van Silfhout (Volt) noemt het de kern van dit debat dat het college al dingen doet die niet tot de eigen taken behoren, maar dat die niet zijn verankerd in het beleid zodat een volgend college ook op die manier te werk zal gaan. Alleen als dat verankeren wel gebeurt, wordt gegarandeerd dat een volgend college ze voortzet en ze niet na de verkiezingen ineens weer verdwenen zijn. Mevrouw Korver (GroenLinks) is, zoals in het woondebat in april gemeld, zeer tevreden over de woonvisie. Die houdt niet op te bestaan aan het einde van deze bestuursperiode. Als 11

voorstellen echt toegevoegde waarde hebben, steunt GroenLinks ze. Alle moties die volgens de fractie zonder gevolg zijn, worden, ondanks dat ze inhoudelijk worden onderschreven, niet gesteund. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of ze zonder gevolg zijn omdat ze zijn verankerd in beleid of omdat het college het al doet. Mevrouw Korver (GroenLinks) herhaalt haar laatste opmerking, die ze duidelijk acht. De motie over het CPO woondebat (VVD) vindt de fractie interessant. Uit een eerdere eigen bijdrage over dit onderwerp weet de fractie dat er capaciteit is om iets meer te doen dan één project per jaar. Aan het college de vraag naar de mogelijkheden die deze motie biedt. De motie van SP en Volt over sociale huur zou de fractie graag steunen, maar dat zou in strijd zijn met het bestuursakkoord. Daar houdt de fractie zich aan. De heer Roovers (SP) vraagt waarom GroenLinks deze houding aanneemt in dit debat: de fractie steunt geen moties die niets toevoegen, tegelijkertijd steunt ze geen moties die niet in lijn zijn met het bestuursakkoord. Dat roept de vraag op welk nut het strategisch woondebat überhaupt heeft. Als niet kan worden afgeweken van staand beleid had deze bijeenkomst kunnen worden overgeslagen. Mevrouw Korver (GroenLinks) kijkt naar waarop de woonvisie kan worden aangescherpt. Een aantal moties biedt toegevoegde waarde. Wat deze motie betreft, bekent GroenLinks kleur.

Zij zou deze graag steunen, maar houdt zich aan afspraken. De eigen motie volgt op een motie in de voorjaarsnota over het klimaatneutraal maken van de gemeente in 2045. Dat blijkt niet haalbaar. Met het aanpassen van het bouwen van woningen kan Den Bosch een extra bijdrage leveren, ook via het onderwerp waar het in deze commissie over gaat. Omdat de motie in de voorjaarsnota met grote meerderheid werd aangenomen, verwacht GroenLinks ook nu brede steun. De heer Vossen (PvdA) vraagt of duurzaamheid prevaleert boven snelheid en capaciteit. Mevrouw Korver (GroenLinks) vraagt zich af of de snelheid van de woningbouw afneemt. De markt vraagt om duurzamer bouwen. De fractie zou dit graag integraal bekijken. Dit gaat verder dan alleen de woningmarkt. Iedereen die wil dat Den Bosch in 2045 klimaatneutraal is en de ellende van de klimaatverandering wil stoppen zou moeten willen proberen te verduurzamen in iets grotere mate dan al gebeurt. De vraag is hoe ver men daarin wil gaan. De motie zoekt een goede normering die zowel projectontwikkelaar als woningcorporaties stimuleert omdat zij dan voorrang krijgen omdat zij zo duurzaam mogelijk bouwen. Dat heeft niet per definitie gevolgen voor de capaciteit of de kosten. De heer Van Silfhout (Volt) ziet een vrij tactisch ingestoken motie die zijn fractie zeker steunt.

Hij hoopt dat de raad tot een strategische uitspraak komt om het college op te roepen tot een betere duurzaamheidsnorm. Dan is het aan het college dit te verankeren in beleid. Mevrouw Korver (GroenLinks) zou daarin willen meegaan als er een goede alternatieve normering is. Het tot nu toe gedane onderzoek wijst dit niet uit. Dat mist de fractie in de duurzaamheidsmotie van de VVD. Een normering is nodig om een vergelijk in de aanbiedingen te kunnen maken. De heer Vossen (PvdA) ziet dat de VVD oproept tot een doel, GroenLinks tot een specifiek label. Hij vraagt of synergie tussen de moties kan worden gevonden zodat hier in plaats van tactisch strategisch naar wordt gekeken. Mevrouw Korver (GroenLinks) geeft aan dat beide fracties hierover contact hebben gehad, maar dat punt nog niet hebben bereikt. Dat zal dus pas op een later moment worden vervolgd. De heer Broekmeulen (VVD) beschouwt passend en betrouwbaar wonen voor iedereen als uitgangspunt. De fractie sprak zich in het woondebat uit voor vergroting van het cruciale middensegment. De realisatie blijft blijkens de expertmeeting achter bij de doelstelling. De fractie gaf op 16 april jl. ook aan een grotere diversiteit aan woningen te willen stimuleren, met CPO's als 12

uitgangspunt. Dit vergroot de kans op een passende woning voor iedereen. Dit geldt ook voor de premantelzorgwoningen die tijdens het strategisch debat werden genoemd. Duurzaamheidseisen en tenders voor ontwikkelaars dienen niet meer te worden geijkt op specifieke technieken en oplossingen, maar dienen ontwikkelaars uit te dagen te innoveren en hun doelstellingen op innovatieve wijze te bereiken. Zo wordt via kennis en kunde van de bouwsector een duurzame woningvoorraad bereikt. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt in hoeverre de motie afwijkt van bestaand beleid. Er wordt al doelmatig gestuurd, zoals het duurzaamheidsakkoord van de corporaties laat zien. De heer Broekmeulen (VVD) antwoordt dat het duurzaamheidsakkoord waarin dit staat volgend jaar moet worden vernieuwd. Dit lijkt zich toe te spitsen op sociale huur, de VVD wil dit breder trekken. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) ziet ook boven de liberalisatiegrens niet dat op bepaalde technieken worden gestuurd. Daar geldt het Bouwbesluit, dat het wettelijk minimum definieert. Dit roept de vraag op wat Den Bosch via de motie anders gaat doen voor de sector. De heer Broekmeulen (VVD) wil de ruimte voor uitwerking aan het college laten, maar krijgt uit de sector signalen dat partijen hier tegenaan lopen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of de VVD een plus op de doelen wil of het minimum uit het Bouwbesluit wil volgen.

De heer Broekmeulen (VVD) is geen voorstander voor een plus op het wettelijk minimum. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of de VVD kiest voor het aan de markt overlaten. De heer Broekmeulen (VVD) geeft aan dat zijn fractie wél een kader stelt. Hóe dit wordt ingevuld en de normen haalt, wordt aan de ter zake kundige bouwsector overgelaten. Hij vervolgt zijn bijdrage. Het laatste thema op 16 april jl. ging uit van het principe Iedere Voordeur Telt. Bestaande bouw dient optimaal te worden benut, mensen die dat willen, moeten kunnen samenwonen. De Bossche VVD is tegen regels en maatregelen die de woningbouw kunnen vertragen. Bij veel moties zijn de uitvoerbaarheid en de implicaties cruciaal. Hiervoor wordt op de schriftelijke reactie van de wethouder gewacht. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vindt de CPO-motie positief. Gevraagd wordt of er ruimte is om hierin de Bossche mix te vervlechten en zo betaalbare en sociale huurwoningen hierin ook op te nemen. De heer Broekmeulen (VVD) geeft aan dat CPO's ook voor betaalbare woningen moeten kunnen zorgen. Het gaat ook om gemeenschappelijke woonvormen, om keuzevrijheid en maatwerk. Voorstellen die daarbinnen passen, ziet de VVD graag tegemoet. Mevrouw Van Zaalen (CDA) prijst de positieve kant van de motie tegen de boetes, maar wijst ook op het risico van misbruik. Ook wordt gevraagd hoe de fractie de uitvoering voor zich ziet.

De heer Broekmeulen (VVD) wil de praktische uitvoerbaarheid aan het college laten. Elke regel die wordt gemaakt, heeft het risico van misbruik in zich. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) hoort de VVD de eigen moties toelichten en de wethouder om een reflectie vragen. Hij vraagt hoe de heer Broekmeulen zijn eigen volksvertegenwoordigende rol ziet. De heer Broekmeulen (VVD) heeft de uitgangspunten van de fractie weergegeven en gewezen op de implicaties van andere moties. De fractie heeft de moties op haalbaarheid beoordeeld. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt dat het haalbaarheidsvraagstuk de raadleden niet ontslaat van de plicht met elkaar van gedachten te wisselen over de gewenste richting. 13

Daarbij is haalbaarheid niet het enige criterium. Over de motie CPO wordt gevraagd welk probleem ermee wordt opgelost en wat van de lokale overheid wordt verwacht als de doelstellingen zijn opgehoogd. De heer Broekmeulen (VVD) benoemt CPO als een extra, gemeenschappelijke woonvorm bovenop de bestaande, klassiek ingerichte woningen. In de samenleving ontstaan behoeften buiten de klassieke mix. Dit kan worden gefaciliteerd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt met welke acties het college op pad wordt gestuurd om dit te stimuleren en het faciliteren van deze wensen in te vullen De heer Broekmeulen (VVD) stelt dat de expertise over de hoe-vraag meer aan ambtelijke zijde aanwezig is dan bij zijn fractie. De heer Van Silfhout (Volt) is blij met de motie over een lobby richting het rijk om meer werk te maken van fiscale regelingen. De kostendelersnorm is een van die regelingen. Die wordt landelijk juist door de VVD in stand gehouden. Vandaar de vraag waarom de VVD lokaal ziet dat deze tot problemen leidt. De heer Broekmeulen (VVD) hoeft lokaal niet per se over te nemen wat door de VVD landelijk wordt gedicteerd. Het principe van korten op een uitkering als men gaat samenwonen vindt de Bossche VVD fout. Samenwonen is een individuele keuze die niet moet worden bestraft. Een dak delen betekent niet dat men minder geld nodig heeft.

De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) bespreekt de moties. Moties 1 en 22, meer woningen in het middensegment: om de doelen te realiseren, mogen de normen tijdelijk minder scherp worden gehanteerd. Moties 2 en 9, bevordering woningsplitsing: in verticaal splitsen ziet de fractie geen probleem. ieder zorgt dat de eigen woning in orde komt. Horizontaal splitsen is wel een probleem. Een gebouw moet in zijn geheel goed zijn. Mevrouw Korver (GroenLinks) vraagt of de fractie geen voorstander van horizontale splitsing is. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) geeft aan dat moet worden gewaakt voor misstanden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt dat de motie juist tracht het teveel aan regelgeving te doorbreken. Woningen splitsen die dat niet aankunnen betogen de indieners niet. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) noemt, mits het goed geregeld is, ook horizontaal splitsen een goede oplossing om meer woningen te creëren. Moties 3, 6 en 21, hernieuwd onderzoek woningbouw: motie 3 is in 2009 eigenlijk al aangenomen. Er zijn nieuwe locaties nodig, een huis met een tuin moet geen elitaire woning worden. Nagedacht moet worden over de vraag of het ruimtebeslag van de windmolens in de toekomst echt nodig is. Wat de grondexploitatie betreft, moeten risico's niet te groot worden. Voordat een verlies wordt aanvaard, moet hier goed over worden nagedacht.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) stelt dat de motie geen snellere bouw beoogt, maar goedkopere bouw en met name sociaal. Gevraagd wordt of de fractie het loslaten van de grex ziet als een manier om hiermee om te gaan. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) acht dit een aanvaardbaar risico om vooruitgang te boeken. Motie 5, bouwen volgens Het Nieuwe Normaal is een goed systeem waarvan de fractie wel vreest dat de lat te hoog wordt gelegd. Het moet eerder een richtlijn dan een verplichting worden. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) stelt dat de verplichting die er tot op zekere hoogte in zit ook een richting aangeeft. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) vindt een richting aangeven prima, maar wil de lat niet te hoog leggen. Dat zou leiden tot minder woningproductie. 14

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt over de motie Verhuiscoach hoeveel coaches Den Bosch nodig zou hebben als dit voor de volledige doelgroep zou worden ingezet. De fractie vraagt of indieners een bredere aanpak, via een platform of doorverwijzing, ook zien zitten. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) hoopt dat de gemeente de criteria voor het niet uitgewerkte plan verder gaat invullen. Als een aantal mensen dit aanstuurt, kunnen belangenorganisaties hiervoor worden ingezet. Ouderen moeten een vertrouwenspersoon krijgen zonder commercieel belang. Er moet één aanspreekpunt komen. Het zou fijn zijn hier samen een goede invulling aan te geven. De heer Van den Kerkhof (D66) merkt op zoek naar een meer strategische discussie op dat de gewoon ge-DREVEN-motie voor tijdelijke woningen in de tuin, de motie betere benutting van bedrijfswoningen en de motie van Rosmalens Belang over optimaal benutten van de bestaande woningvoorraad gemeenschappelijke elementen bevatten en roept indieners op van drie moties één te maken. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) heeft de moties bewust gescheiden. De tijdelijke woning krijgt een unit-achtig karakter. Dat is moeilijk met een van de andere voorstellen te combineren, maar er kan wel naar worden gekeken. Het vraagstuk bedrijfswoningen is van een andere orde. Daarvan moet in kaart worden gebracht hoeveel er zijn en waar ze mogen blijven staan.

Uit een register moet blijken hoeveel overlast er wordt beleefd, wat de afstand tot de stankcirkels is en of ze wel bewoonbaar zijn. Te vaak wordt alles op een hoop gegooid. De heer Vossen (PvdA) heeft wel eens begrepen dat ook BrabantWonen een soort verhuiscoach aanbiedt. Op zoek naar het strategische niveau in de discussie wordt gevraagd er elementen als ontzorging en communicatie rondom woonvraagstukken aan te koppelen. Dat zou een combinatie met de bijdrage van Leefbaar 's-Hertogenbosch mogelijk maken. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) acht dat bespreekbaar. De verhuiscoach is meer voor de particuliere markt bedoeld, voor mensen in een koopwoning, maar in hoeverre dit valt te combineren, kan worden bekeken. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) merkt op dat de leegstand onder bedrijfswoningen een reden heeft. Hij vraagt of de fractie de regels rondom bedrijfswoningen wil loslaten en daarmee de bescherming van de bewoners. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) wil juist het nadeel, de beperking van de woning in kaart gebracht zien. Op dit moment wordt één lijn getrokken. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat bij de motie Centrale plek arbeidsmigranten het zelf runnen en in eigendom houden van het gebouw wat te ver gaat. Via stakeholdermanagement kan dit helpen een bepaalde problematiek in de wijk op te lossen.

De heer Vossen (PvdA) is blij dat de gemeente niet de problemen hoeft op de lossen van organisaties die arbeidsmigranten hiernaartoe halen. Gevraagd wordt wat dan het voordeel is, wetende dat Den Bosch heeft bepaald dat organisaties die arbeidsmigranten inzetten ook moeten nadenken over hun huisvesting. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil het probleem van de kleine plukjes door de woonwijken heen oplossen, met overbewoning in vrij reguliere woningen, die vooral een shortstaykarakter heeft. Dit zijn mensen zonder uitzicht op integratie wier aanwezigheid ontwrichtend kan werken. Centralisatie kan dat probleem oplossen. Dat is geborgd in beleid. met een motie kan Den Bosch uitspreken dat het proactief de verbindende rol tussen stakeholders neemt. De heer Vossen (PvdA) vraagt of de proactieve aanpak moet leiden tot een aanpak van decentralisatie.

15

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) bevestigt dat hij denkt aan plekken aan de randen van de stad, niet in woonwijken. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) hoort dat de erbarmelijke leefomstandigheden niet worden opgelost, maar worden verplaatst. Zij pleit ervoor in de motie de kwaliteit beter te borgen, bijvoorbeeld richting de uitzendbureaus die mensen hiernaartoe halen. Dan wordt én de leefomgeving in de wijk aangepakt én de leefomstandigheden van de kwetsbare groep waar het hier om gaat. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) ziet door de behoefte in kaart te brengen en dit te managen een kans om de situatie voor de arbeidsmigranten te verbeteren. Daar waar nu sprake is van verkamering, te kleine panden, te weinig huisdeursleutels waardoor de voordeur altijd openstaat en men buiten hangt, ligt er nu een kans om de plukjes van onmenselijkheid te brengen naar centrale menselijkheid. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) denkt dat met aandacht voor de kwaliteitsverbetering al het beoogde effect kan worden bereikt. Als het niet meer lukt te veel mensen in één pand te stoppen, zal men sowieso naar andere locaties gaan. Kwaliteit moet centraal staan, hand in hand met aandacht voor de omgeving. Daarbij hoeft de gemeente niet voor te sorteren op decentrale locaties.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt dat in het uit 2022 daterende beleidsstuk over huisvesting van arbeidsmigranten staat dat de overbewoning in de wijken moet plaats maken voor een decentrale aanpak. Het beleidskader is goed, ook uit het oogpunt van de migrant. In de nog resterende 'legacy-situaties' verwacht de fractie een proactieve rol van de gemeente. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) vraagt of de fractie onderschrijft dat leegstaande bedrijfswoningen ideaal zijn voor dit soort centrale woonlocaties. Op dit moment mogen ze er niet wonen, terwijl ze vaak op korte afstand werken. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) noemt dit inderdaad een onnodige beperking. De heer Van Griensven (PVV) vraagt of bedrijven niet moeten worden gestimuleerd mensen uit eigen omgeving aan te nemen. De voorzitter merkt op dat de vraag enigszins buiten de orde van een woondebat valt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat de komst van arbeidsmigranten slechts wordt tegengehouden als landelijk wordt ingegrepen. Als deze mensen hier komen, moet de samenleving er op een juiste manier mee omgaan vanuit het oogpunt van de arbeidsmigrant en van de woonwijk. De vraag is met welke tool tegen een bedrijf kan worden gezegd dat het een Bosschenaar moet aannemen.

De heer Van Griensven (PVV) vraagt of het zoeken van woonruimte niet eerder een taak voor de werkgever is dan voor de gemeente. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat de gemeente daar inderdaad niet primair voor verantwoordelijk is. Er ligt wel een kans om te verbinden. Als er een kantoorpand of bedrijfswoning beschikbaar is, kan de gemeente wel een faciliterende rol spelen. Mevrouw Van Zaalen (CDA) vraagt hoelang de arbeidsmigranten hier verblijven. Mensen die zich hier willen vestigen, worden wat het CDA betreft onderdeel van de gemeenschap. Dat gaat tegen decentralisatie in. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is het daarmee eens. Hier gaat het om een specifieke groep short stay: drie tot zes maanden en er is een wisseling van de wacht. Dan is er voor alle betrokkenen geen uitzicht op 'aarden'. Voor iemand met uitzicht op wonen in Nederland moet de inzet gericht zijn op integratie in de wijk.

16

De heer Van Silfhout (Volt) ziet parallellen in verschillende moties die zouden kunnen worden samengenomen in één Motie Woonzekerheid, voor arbeidsmigranten, mensen met een smallere beurs en mensen die in wat meer onzekerheid leven. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt zich af in hoeverre de gemeente gaat over de vaste contracten. De heer Van Silfhout (Volt) merkt op dat er woonvormen zijn waarbij niet per definitie sprake is van een vast contract. De wethouder is er wel scherp op dat een zeer langdurig tijdelijk contract wordt aangeboden. In overleg met de corporaties gaat de gemeente daar wel degelijk over. De fractie zou willen vastleggen in de toekomst ook op die manier naar het vaste huurcontract te kijken en zo meer woonzekerheid te geven. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) weet nog niet wat hij daarvan vindt. Hij wil de consequenties overdenken. Hij vervolgt zijn betoog. Aan D66 de vraag of het voorstel ten aanzien van het middensegment ten koste van iets gaat of in feite het bestuursakkoord bekrachtigt. Het duurzaamheidsvraagstuk laat de fractie liever aan de specialisten. In het langetermijndenken van de PvdA ziet de fractie een gat, mits de planningen worden gehaald. De insteek is begrijpelijk en vroeg anticiperen is altijd goed.