2024-05-27 Commissie Bedrijvigheid concept

De heer Verbruggen (D66) kijkt met interesse naar de motie van GroenLinks, routekaart, en zal die ook goed beoordelen. Hij heeft wel vraagtekens bij het creëren van een fysieke ontmoetingsplaats. De fractie ziet diverse vrijwillige initiatieven in de stad en wil die niet te veel gaan sturen door een kwartiermaker. De fractie wil vooral dat die initiatieven op een vrijwillige basis, op eigen kracht, zoals van D66 gewend, kunnen floreren. Als de motie daarbij helpt, dan is D66 daar zeer positief over. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) vraagt of D66 ook heeft gehoord dat lokale maatschappelijke organisaties ook oproepen tot meer samenwerking en ook ruimte en budget daarvoor, zodat ze kleine initiatieven kunnen vergroten en daarmee ook de klimaattransitie kunnen versnellen? De heer Verbruggen (D66) was aanwezig bij I&O en heeft het zeker gehoord. Hij vindt het mooi dan Den Bosch een stad is met een netwerk van heel veel initiatieven die elkaar vaak weten te vinden. Waar dat wat minder gaat moet worden gekeken hoe die kunnen worden gesteund. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) vraagt of de heer Verbruggen vindt dat er een samenwerking en een faciliterende rol van de gemeente nodig is om die samenwerking verder te laten floreren. De heer Verbruggen (D66) denkt dat de gemeente nu al een faciliterende rol heeft en zelfs ook al een bijdrage doet bij diverse initiatieven.

Mevrouw Klerks (Volt) hoort D66 spreken over de financiële participatie voor de energietransitie en dat daarmee geld opgehaald wordt en dat daarmee de energietransitie betaalbaar wordt voor de eigen inwoners. D66 vindt Volt daar aan haar zijde. Zij heeft in haar bijdrage echter gesproken over de onbetaalbaarheid voor mensen die niet draagkrachtig genoeg zijn om zich in te kopen, maar ook over dreigende onbetaalbaarheid van de elektrificatie. Hoe kijkt D66 tegen de mogelijke onbetaalbaarheid van de energietransitie aan? Zij heeft gesproken over de installaties die gehuurd worden, dus dat betreft de huurwoningen, maar zij heeft ook gesproken over mensen in koopwoningen die niet de financiële draagkracht hebben om zich in te kopen in corporaties, bijvoorbeeld van windmolens en zonneparken. Het betreft ook de verhoging voor degenen die wel de investering hebben kunnen doen voor de zonnepanelen, maar nu dus tegen een dreigende hogere kostenpost aanlopen, onder andere omdat zij die apparatuur huren. De heer Verbruggen (D66) geeft aan dat D66 staat voor gelijke kansen voor iedereen, ook in deze moeilijke en complexe energietransitie. De fractie zal het op diverse vlakken bekijken en kijken wat op gemeentelijk niveau bijgedragen kan worden, maar ook op landelijk niveau zullen hier een bijdrage en dus initiatieven moeten komen vanuit de overheid om mensen hierin te ondersteunen.

De heer Van Griensven (PVV) hoorde D66 zeggen dat de PVV tegen groene daken is, maar de PVV is absoluut niet tegen groene daken. De PVV is tegen het subsidiëren van groene daken. Dat is wel een verschil. Iedereen mag zelf weten wat hij met zijn dak doet. Wat de PVV betreft moet veel meer ingezet worden op het stoppen met de milieuvernietigende windturbines in de polder. Dat vindt PVV heel belangrijk. Hoe denkt D66 daarover? De heer Verbruggen (D66) is blij dat de PVV voor groene daken is en het standpunt betreffende windmolens van de PVV is hem bekend. De heer Romijn (PvdD) wil in de tweede termijn graag nog even stilstaan bij de klimaatimpactanalyse en een tweetal suggesties met de commissie bespreken. Drie op de vier inwoners van Den Bosch maakt zich terecht en begrijpelijk zorgen om de klimaatverandering. Tijdens de afgelopen I&O waren er maar liefst vijf insprekers op dit onderwerp en de boodschap was duidelijk. Er wordt te weinig, te laat gedaan. Klimaatverandering is een groot en actueel probleem dat aanpassing en actie vraagt van iedereen. Participatie is daarbij erg belangrijk en helpt het draagvlak vergroten. De fractie van PvdD wil oproepen tot het instellen van een burgerberaad voor het klimaat om participatie en betrokkenheid van de inwoners te 28

waarborgen. Hij hoort graag van de collega's hoe zij tegen dit initiatief aankijken en hoe zij denken de slagkracht op dit onderwerp verder te kunnen vergroten. Hoe denken de andere fracties bijvoorbeeld over het opstellen van een gemeentelijke klimaatverordening zoals GroenLinks en PvdA dat enkele jaren geleden in Eindhoven hebben gerealiseerd? Op deze manier committeert de gemeente zich ook juridisch aan de eigen doelen en verplicht zichzelf om uitvoering te geven aan het beleid. Het geeft ook mogelijkheden om te handhaven in de uitvoering. Hij hoort graag een reflectie van de wethouder op deze voorstellen. De heer Hoeben sprak over gif en PvdD wil ook spreken over gif, met name over de zuidwestkant van het Engelermeer. Daar zijn plannen voor niet-biologische bollenteelt en dat is wat de fractie betreft een zorgelijke situatie. Bij bollenteelt wordt doorgaans veel landbouwgif gebruikt en dat heeft ernstige gevolgen voor de mensen, de dieren en de natuur. De komst van bollenteelt op deze locatie is wat de fractie betreft dan ook onacceptabel. De fractie meent dat de gemeente via het omgevingsplan mogelijkheden heeft om hier iets aan te doen. Ook in andere plekken in Nederland is gebleken dat dergelijke soorten teelt kunnen worden verboden.

Vooruitlopend op de beantwoording van de gestelde schriftelijke vragen vraagt hij de wethouder of deze vandaag al aan kan geven of hij deze zorgen deelt en of er plannen zijn om actie te ondernemen. Gebaseerd op wat hij nu hoort over de motie van GroenLinks is de fractie enthousiast en ziet de tekst graag tegemoet. Reactie college Wethouder Ralph Geers begint met de laatste vraag, het antwoord op de vragen over de bloemen komt er inderdaad aan. Voor zover hij begreep is er in de huidige bestemmingsregels geen ruimte om daarin dingen actief te verbieden. Het is wel iets waar ook het college zich zorgen over maakt, omdat het inderdaad een grote impact heeft op de omgeving en op het milieu. Hij blijft goede voorbeelden volgen om te kijken hoe er in nieuwe regelgeving wel iets mee kan worden gedaan. Kosten van afval, er was een motie van de SP afgelopen november om de kosten van de milieustraat in relatie tot afvalstortingen te onderzoeken. Daar zou bij de voorjaarsnota 2025 op worden teruggekomen, maar dat is niet gered. Hij zegt eerlijk dat dat wel even had moeten worden medegedeeld, maar door alle hectiek binnen de Afvalstoffendienst is dit vertraagd. De afvalstoffenheffing in Den Bosch ligt fors lager dan het landelijk gemiddelde blijkt uit de benchmark afval.nl. Den Bosch staat daarmee aan de goede kant voor de inwoners. Hij kijkt uit naar de discussienotitie.

Informatie erover weten de ambtenaren ook daarin te vinden. De heer Van Hasselt (SP) heeft begrip voor de huidige situatie en denkt dat dat ook heel veel prioriteit heeft op dit moment. Als de fractie een motie indient doet ze dat omdat zij zich daar zelf een mening over heeft gevormd. Het is goed dat er onderzoek naar wordt gedaan. De fractie vindt het jammer dat dat nog niet kan, maar hoopt dat andere partijen dan de motie kunnen steunen en er dan gekeken kan worden hoe die begroting kloppender kan worden en de lasten voor Bossche inwoners wat zouden kunnen worden verlaagd. Hij hoopt op een mooi debat en hoopt dat er op een gegeven moment meer duidelijkheid daarover zal zijn. Wethouder Ralph Geers geeft aan dat bij datastad en AgriFood Capital veel kansen liggen. Recent was de Horeca Food Waste Challenge. Hierbij gaan horecazaken met behulp van data voedselverspilling proberen te voorkomen. Een Bossche ondernemer heeft gewonnen door de meeste besparing te vinden. Hij denkt dat ook in de toekomstige economische visie met de focus op data en food, daar meer in kan worden gedaan. Hij heeft eigenlijk niets toe te voegen aan het hele enthousiaste verhaal van D66 over datastad, op één kleine correctie na.

Hij begreep dat de variant die in Zuid-Afrika wordt gebruikt geschikt is voor het oppompen van water omdat het grondwater daar op een veel lager niveau is en dat naar boven moet worden gehaald. De heer El Amraoui (D66) heeft alleen gesproken over het te water laten van de boei. Wethouder Ralph Geers geeft aan dat de gemeentelijke website vanuit de dienstverlening kortgeleden is opgepakt, waardoor ook op de voorpagina de zoektermen staan. Hij is bereid om te kijken of er ook zo'n klantreis voor de ondernemer kan worden gedaan. Er is ook een ondernemerswebsite, er kan worden gekeken hoe die loopt, wellicht ook als input voor de eventuele discussie over een ondernemersloket. Hij zal met de collega van dienstverlening finetunen hoe dat gedaan kan worden. 29

Over de binnenstad is vooral door twee partijen veel gezegd. Hij vindt het opmerkelijk dat in de commissie Omgeving sprake van was dat er te veel geld aan de binnenstad werd besteed ten opzichte van de wijken. Hij meent dat op beide plekken een opgave ligt. Recent is in het raadsinformatiebulletin ook aangegeven dat er met een nieuwe leidraad voor die Brede Bossche Binnenstad aan de slag zal worden gegaan. Het plan is van 25 jaar geleden en is qua gebruik en drukte niet meer passend om te zorgen voor een eenduidig herkenbaar en bepaald kwalitatief niveau. Tegelijkertijd gaan er acties beginnen op de Kerkstraat, daar lagen vragen over van Bosch Belang. In de Visstraat zal het water beter worden ontsloten. Voor wat betreft de aanpak zijn een aantal zaken voor de ondernemers en een aantal zaken zijn voor de gemeente. Er wordt momenteel een lichtplan gemaakt. Afvalbakken vallen onder verantwoordelijkheid van de gemeente. Maar in de Uilenburg gaat het bijvoorbeeld over het op elkaar afstemmen van reclame-uitingen, eenduidige presentatie, de vakmanschapscampagne of een route langs dat vakmanschap maken, vernieuwing van de horeca, versterken van de diversiteit. Daar gaat de gemeente niet over en daar kunnen de ondernemers gewoon mee voort en daar komen ook al ideeën uit voort. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt enige verduidelijking.

Er is een pot geld voor Den Bosch Partners. Het gedeelte waar wel de gemeente in moet stappen op die plannen, de voorbeelden die de wethouder zojuist heeft genoemd, wordt dat gefinancierd vanuit Den Bosch Partners? Wethouder Ralph Geers zegt dat ingrepen in de infrastructuur, of dat weginrichting, openbare ruimte of afval betreft, vanuit de budgetten van de gemeente zullen moeten worden betaald. De gemeente heeft met Den Bosch Partners een subsidierelatie, dus voor het deel waarvoor de gemeente subsidie verstrekt is de gemeente opdrachtgever. Ook de horeca, de vastgoedondernemers en de binnenstadondernemers zijn mede-eigenaar van Den Bosch Partners en zij bepalen dus met elkaar die agenda, waardoor de gemeente geen alleenrecht heeft. Er gaat geld naartoe voor juist de initiatieven met betrekking tot gebiedspaspoorten, om interventies te doen en om bezig te zijn in die binnenstad. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) zegt dat de verhouding is dat Den Bosch Partners dit heeft uitgewerkt. In het initiële Economisch Perspectief Brede Binnenstad staan harde doelen, onder meer over meer bezoekers, over winkelleegstand onder de 10%. Hij vraagt of de gemeente daar wel eigenaar van is. Daar zal de gemeente op een gegeven moment van moeten toetsen of er voldoende aan gedaan is of dat er te weinig aan gedaan is.

Was dat wat Den Bosch Partners voor de gemeente heeft gedaan voldoende of niet? Is de gemeente eigenaar van haar eigen doelstellingen? Wethouder Ralph Geers geeft aan dat daar een subsidie voor loopt en tegelijkertijd met het voorbehoud dat de maakbaarheid maar heel beperkt is, want de gemeente gaat niet over arbeidsplaatsen op individueel niveau of over de huren van panden die de gemeente niet bezit. Het gaat dus ook vooral over welke stappen er worden gezet om die aantrekkelijkheid te verhogen, om te zorgen dat er invulling komt, om te zorgen dat de binnenstad blijft bruisen zoals die ook al jarenlang doet. Dat betekent dus ook dat in die straat het gesprek geprobeerd wordt te voeren. In de detailhandelsvisie is daar ook uitgebreid met elkaar over gewisseld. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) meent dat hier veel stakeholders in zitten waaronder ondernemers, bewoners, de buurt. Maar voor het gedeelte dat de gemeente doet loopt het via de kanalen waarvoor al geld is vrijgemaakt. Ligt er nu geen geld klaar voor de sfeergebieden en de gebiedspaspoorten? Wethouder Ralph Geers bevestigt dat. Het was een keuze bij het vaststellen van het Economisch Perspectief Brede Binnenstad. Daarmee wordt binnen bestaande middelen gezocht in de prioritering welke interventies er kunnen worden gedaan. Er is ook ruimte voor om die erin op te pakken.

Er waren nog een aantal vragen over de binnenstad en de verkeersstudie. Binnenkort zal hij samen met collega Geers met economische stakeholders daar het gesprek over voeren. Juist vanuit die filosofie van die gebiedspaspoorten, van dat economisch perspectief, is de vraag neergelegd wat voor binnenstad Den Bosch wil zijn. Ook dat is nog eens in de detailhandelsvisie bevestigd. Vanuit de gebiedspaspoorten wordt door bijna iedereen onder 30

meer aangegeven: meer ruimte voor de voetganger, voor de slow shopping, meer ruimte voor fietsers zodat ze dichterbij kunnen komen, in een goede balans met bereikbaarheid van parkeergarages. Daar wordt in de ontwikkeling naar de verkeersluwe binnenstad vorm aan gegeven, omdat dat ook past bij de uitdaging. Het heeft met elkaar te maken en zorgt ervoor dat die aantrekkelijke binnenstad ook blijft. Inzake de speeltuinenmotie van het CDA geeft hij aan dat op 9 april jl. in het overzicht van moties een update is gegeven over het proces van die speeltuin. Hij verwijst daarnaar. De gedragscampagne zal net voor of net na de zomer klaar zijn. Bij de bedrijfswoningen van gewoon ge-DREVEN speelt twee kanten op een probleem. Aan de ene kant maakt de koppeling met ondernemers het ergens onaantrekkelijk. En aan de andere kant, op een bedrijventerrein wil de gemeente ook niet al te veel mensen huisvesten, omdat dat ook uitdagingen zoals stank, geluid, risicogebieden en mensen die buiten de sociale structuur worden geplaatst met zich meebrengt. Wat hij zich voor kan stellen is dat geïnventariseerd wordt hoeveel bedrijfswoningen er zijn, waar de knelpunten zitten en wat die knelpunten zijn. Hij heeft op dit moment geen integraal overzicht van wat nu de knelpunten zijn.

De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) begrijpt dat niet alle woningen geschikt zijn, maar met name aan de randen zijn er wel woningen geschikt, een onderzoek ernaar zou prettig zijn. Hij denkt dat met het vergunningstelsel in de hand bepaald zou kunnen worden welke woningen wel en welke niet geschikt zijn. Wethouder Ralph Geers wil daar even induiken omdat er heel andere eisen kunnen gelden voor deze woningen dan voor andere woningen. Hij vraagt zich oprecht af of voor bedrijfswoningen wellicht hetzelfde geldt als voor molenaarswoningen rond de windmolens en is dus benieuwd of dat misschien voor bedrijfswoningen eenzelfde positie is. Dan is het belangrijk om te weten wat wel of niet mag. Hij wil graag de ruimte om daar een verdieping op te maken. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) meent dat in principe altijd bekend is om welke overlast het gaat en er kan bekeken worden in hoeverre die wel of niet bepalend is voor het geschikt zijn voor bewoning. Hij meent dat er in andere gemeenten al reglementen voor bestaan. Mevrouw Klerks (Volt) dankt de wethouder voor de verdiepingsslag die hij wil uitvoeren. De vraag was natuurlijk ook hoeveel van dit soort bedrijfswoningen er zijn. Doet de wethouder een toezegging of is het beter om dat technisch uit te vragen? Wethouder Ralph Geers ziet geen gigantisch onderzoek voor zich, maar vooral een inventarisatie.

Waar zitten nu knelpunten? Hij zegt toe dat de uitkomst van die inventarisatie naar de raad toe komt, zodat de raad daar eventueel een discussie over kan voeren. Mevrouw Klerks (Volt) begrijpt dat het geen diepgaand onderzoek is, dat lijkt haar ook niet nodig. Ze zou graag dat kleine onderzoekje ontvangen. Wethouder Ralph Geers is bezig met de visie op dataethiek, dat was een vraag van GroenLinks. Op dit moment wordt de samenwerking met de ethische commissie van de regio Eindhoven gezocht. Daarmee wordt ook gekeken naar welke stappen er moeten worden gezet en hoe de interne organisatie moet worden opgepakt. Hij hoopt voor het einde van het jaar de visie aan de raad voor te leggen. Hij complimenteert de fractie van GroenLinks met de wijze van het vestigen van aandacht op de Hambaken. Het is cruciaal als gekeken wordt naar het naar voren halen van de groenaanpak. In de prioritering is het niet handig om iedere maand een wijk naar voren te halen. Als de raad in gezamenlijkheid kijkt naar een integrale aanpak van Hambaken, dan kan vanuit de openbare ruimte worden gekeken wat de rol van de gemeente daarin is. Anders loopt de Hambaken net als andere wijken mee in de prioritering op de criteria die in het Beleidsplan Openbare Ruimte zijn vastgesteld. In 2025 zal dit beleidsplan worden herijkt. Eind 2024 volgt een discussienotitie waarmee de prioritering ook kan worden bijgestuurd.

PVV sprak over de Belgische buurt en daar is uitgebreid met inwoners gesproken. De interactie met de inwoners staat hem nog helder op het netvlies en als gekeken wordt naar de gebiedspaspoorten Groen en Klimaatbestendig, wat na die plannen is aangenomen, staat er nog een forse ambitie in over de hoeveelheid groen, bomen en wateropvang. Hij verwacht dat de bewoners van de Belgische buurt blij zijn 31

dat de wijk nu in dit proces zit. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) weet niet zeker of zijn vraag bestemd is voor deze portefeuillehouder. Wat als de motie uit 2020 over de woningbouw westelijk van de Grintweg en dus westelijk van de windturbines nieuw leven wordt ingeblazen, hoe kijkt de wethouder daar tegenaan? Wethouder Ralph Geers geeft aan dat deze vraag niet bij zijn portefeuille hoort maar bij die van wethouder Slikker, vanuit woningbouwontwikkeling. Hij is nog twee vragen uit de eerste termijn vergeten. De vraag over het soortenmanagementplan, of dat niet sneller kan dan in 2027. Er is een rijks-pre-SMP. Er moeten veel kaders gesteld worden om aan de gang te kunnen gaan met soortenmanagementplannen en het heeft wat uitgangspunten om een versnelling te kunnen maken. Wil je daar een goed plan van maken is er provinciale subsidie en de gemeente wacht nu op de kaders waarop die subsidie aangevraagd kan worden. Of er tempo kan worden gemaakt hangt dus ook af van hoe snel de gemeente die financiering vanuit de provincie kan krijgen en het vraagt veel werk van het aantal ecologen in Nederland. Iedereen wil nu sneller een SMP, dus hij kan niet garanderen dat het sneller kan gaan dan in 2017. Natuurlijk is dat wel de ambitie van de gemeente, want ook het college wil zo snel mogelijk dat mensen hun huis kunnen verduurzamen op een zo makkelijk mogelijke manier.

Er was ook nog een vraag van Bosch Belang over drinkwater. Drinkwater is voor een deel een probleem. Zoals overal wordt er heel veel water onttrokken, zowel in huishoudens als in de industrie. Op een enkele plek draait er een pilot met hoe water kan worden hergebruikt zodat er minder nieuw water nodig is voor bijvoorbeeld het doortrekken van het toilet. Brabant Water als drinkwaterleverancier kijkt naar andere manieren om andere waterbronnen aan te boren, bijvoorbeeld brak water. Dat vraagt een andere manier om daar weer schoon drinkwater van te maken. Ook met de industrie moet in gesprek worden gegaan over dat deze op een andere manier om moet gaan met water. Dat geldt zowel voor de productiebedrijven als de Heineken's in deze wereld, als voor de bedrijven die water gebruiken om te koelen. De vraag is of daar altijd drinkwater voor nodig is of dat in het afkoppelen van het hemelwater daarmee een waterbuffer gemaakt kan worden die dan gebruikt wordt voor koeling en daarmee ook de mate waarin drinkwater gebruikt wordt een heel stuk terugdringt. Dat is uiteindelijk ten behoeve van iedereen. Wethouder Vermin zou nog even terugkomen op de vraag van de heer Romijn waarom de klimaatimpactanalyse en de bespreking ervan vertraagd is. De heer Pennings noemde het al, de arbeidsmarktkrapte. Vooral daardoor heeft het langer geduurd om het goed te kunnen invullen.

September was de planning, dat liep wat naar achter. November wordt natuurlijk aan de begroting besteed, dus helaas wordt het dan december. Hij had het ook graag anders gezien. De heer Romijn (PvdD) vraagt of het dan gaat om ambtenarencapaciteit, van eigen ambtenaren? Wethouder Vermin bevestigt dat het om eigen mensen gaat, want de urgentie is enorm groot. De heer Van Oijen miste de urgentie wel, maar hij zou willen zeggen: kijk even naar de Duurzame Polder om te zien dat de urgentie er wel degelijk is. Hij heeft pas geleden een gesprek met de Bossche Klimaatcoalitie gehad en de Bossche Klimaatcoalitie wordt zeker betrokken bij de herijking van de nota Duurzaamheid. Wellicht krijgt het tienpuntenplan daar een plekje. De PvdA had nog een aantal mooie punten. De groep huurders in een particuliere huurwoning is een mooie en ingewikkelde groep. Deze groep is lastig te bereiken en is een diffuse groep. Met name de eigenaren kunnen ook nog wel eens krap in de financiële middelen zitten. Dus dat is best ingewikkeld, maar er wordt gewerkt aan een aanpak hiervoor. Daar wordt in het jaarplan van de Transitievisie Warmte op teruggekomen. De inwoners, eigenaren van een koopwoning met een beperkt inkomen, dat is een kleine scope. Er wordt gewerkt aan een maatwerkaanpak energiearmoede, waar met intensieve begeleiding geprobeerd wordt deze groep een stap verder te helpen.

De raad wordt daar nog nader over geïnformeerd. Met betrekking tot het Nationaal Warmtefonds, Den Bosch komt lichtjes boven het landelijk gemiddelde uit. Het belangrijkste is dat er een toename is van het aantal aanvragen vanuit de gemeente en de verwachting is dat dit voortzet. In de communicatie wordt deze aanpak keer op keer meegenomen. Dit wordt gemonitord en waar nodig aangepast, maar er worden mooie 32

stappen in gezet. De heer Peters (PvdA) vroeg zich af of er ook nog extra inzet op de communicatiecampagne wordt gedaan want, hij noemde het al eerder, op de website staat niet eens een link naar het Nationaal Warmtefonds. Hij mist daar nog wel wat koppeling. Wethouder Vermin denkt dat het al goed meegenomen wordt in de communicatie, maar de link op de website durft hij wel toe te zeggen, terwijl hij nog niet bekend is met alle communicatieregels van de website. Hij zegt het voorzichtig toe. Over het revolverend fonds vanuit de Essent-gelden waren technische vragen gesteld en daarover is aangegeven dat er een raadsvoorstel naar de raad komt. En voor mevrouw Klerks van Volt zegt hij dan nog even dat het rapport inderdaad straks wel een jaar oud is, maar niet alleen dat rapport wordt besproken, maar ook wat de gemeente wil gaan doen. Dus op die hoofdlijnen, of het een integrale routekaart genoemd moet worden, richting GroenLinks, is een tweede, maar wel een aantal hoofdlijnen waarmee het doel gehaald zou kunnen worden. Dat wordt dus ter bespreking in december en daarmee na de begrotingscyclus. Die winstwaarschuwing geeft hij mee. Hij denkt dat het lastig wordt om het op een zorgvuldige wijze anders te doen. Mevrouw Huijbrechts vroeg naar de kwartiermaker en het bij elkaar brengen van initiatieven.

Hij kan voor een groot deel volgen wat zij wil, want hij denkt dat het belangrijk is om een goede humuslaag te hebben waar kleine en grote initiatieven bij elkaar komen, een mooie kruisbestuiving, van elkaar leren, et cetera. Hij gaat heel graag in gesprek met de verschillende initiatieven, ook weer in de herijking van de nota Duurzaamheid en wil dan bekijken of een kwartiermaker en een centrale ontmoetingsplek het summum zijn of dat er tot iets anders wordt gekomen. Als hij het zo mag interpreteren, als ruimte geven aan die samenwerking en daar wat stimulans aan geven, dan kan hij er aardig mee uit de voeten. De heer Romijn vroeg tot slot nog hoe hij kijkt naar een burgerberaad en het opstellen van een klimaatverordening. Hij heeft er weinig collega's op horen reageren, dus misschien zou de heer Romijn er na de vergadering even over verder moeten spreken met hen. Een burgerberaad vindt hij wel ingewikkeld op klimaat. Hij is een groot voorstander van burgerberaden en een groot voorstander van klimaataanpakken, maar dit onderwerp is groot, complex en de knoppen van de gemeente zijn relatief beperkt. Het is heel lastig voor heel veel inwoners om zich daar goed toe te verhouden. Of er dan rechtgedaan wordt aan wat aan de bewoners aan inzet wordt gevraagd is de vraag. De heer Romijn (PvdD) zegt dat het een van voorstellen van de Bossche Klimaatcoalitie was.

Dat stond ook in het tienpuntenplan. Hij vraagt of de wethouder vooral moeilijkheden ziet in de praktische uitvoering. Wethouder Vermin bevestigt dat. Het gaat er vooral om wat de mensen voorgelegd wordt, wellicht wordt daarmee de eigen teleurstelling georganiseerd. Dat is altijd zijn eerste gedachte bij een burgerberaad over klimaat. Dus het is nog niet zo makkelijk. Over de klimaatverordening zijn al de nodige debatten gevoerd, in die zin is het een herhaling van zetten. Hij denkt dat de klimaatimpactanalyse een goede gelegenheid is om jaarlijks met de raad een vinger aan de pols te houden. Hoe gaat het, waar moet er bijgestuurd worden. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) hoorde de heer Vermin zeggen over de urgentie: kijk maar eens naar de Duurzame Polder, maar de Duurzame Polder is echt puur de RES-opgave en waar de urgentie gemist wordt is nu juist met bijvoorbeeld CO2-uitstoot. Dat staat helemaal los van de Duurzame Polder. Kan de wethouder er eens op reflecteren hoe hij ernaar kijkt als hij de Duurzame Polder even opzijschuift en dus kijkt naar de andere ambities die hier uitgesproken zijn? Wethouder Vermin vindt het mooi dat de heer Hoeben het zegt, maar de Duurzame Polder even opzijschuiven is wel een hele makkelijke weergave.

Het vraagt capaciteit en financiële middelen en dat is niet niks, dus die even opzijschuiven en dan zeggen 'voor de rest doet u niets', dat is een vrij eenvoudige uitspraak. Hij begrijpt wat de heer Hoeben zegt en wil in de nota Duurzaam, in de herijking ook gaan kijken hoe dat een plek gegeven kan worden, ook voor wat betreft het tienpuntenplan. Hij neemt ze niet allemaal lukraak over, want daar staat ook het burgerberaad in. Hij voelt de urgentie en tegelijkertijd is in Den Bosch gezegd dat vooral ingezet wordt op de energietransitie en dat wordt gedaan onder andere middels die Duurzame Polder. Daarmee is 33

er gewoon ook minder ruimte voor de rest. In december kan de raad erop bijsturen. Wethouder Van der Sloot benoemt het punt inzake de toeristenbelasting. De VVD heeft daar altijd warme gevoelens bij en dat heeft het college ook. Eerder is al besproken dat dit punt samen met de toeristische visie wordt behandeld. Die wordt in september 2024 in de raad behandeld. Op dat moment ontvangt de raad zowel de toeristische visie alsook een voorstel voor de toeristenbelasting. De heer Altenburg-Collin (VVD) dankt de wethouder voor het antwoord. Hij vraagt of het juist is dat er een voorstel komt voor een wijziging in de toeristenbelasting. Wethouder Van der Sloot denkt dat het bijzonder zou zijn als er een voorstel zou worden gedaan waarin alles met betrekking tot de toeristenbelasting hetzelfde blijft. Wat het precies wordt, gaat de raad in september 2024 zien. De heer Vossen, die inmiddels de zaal heeft verlaten, maar dit punt wellicht terugkijkt, kondigde een discussienotitie aan over een belangrijk onderwerp, namelijk verduurzaming van erfgoed, verduurzaming van monumenten. Dat is iets waar sterk op wordt ingezet vanuit erfgoed. Den Bosch is op dit vlak zo’n beetje koploper in Nederland.

Zij wil de heer Vossen graag uitnodigen om eens te komen kijken in het Groot Tuighuis waar de gemeente als een voorbeeld voor de rest van de stad, land en misschien wel Europa aan het verduurzamen is met hennep, spijkerbroeken en andere biobased materialen. Daardoor is zichtbaar dat hier echt stevig op wordt ingezet. Er is veel mogelijk met monumenten. Afgelopen week was zij in Museum Kruithuis, waar zodanig is geïsoleerd dat er geen hoger A-label was. Het kan dus wel. Het is een uitdaging om dat ook voor particulieren bereikbaar te maken. Daar wordt stevig op ingezet, pas geleden nog met allerlei informatiebijeenkomsten. Zij nodigt de heer Vossen nogmaals uit om, voordat hij zijn discussienota op papier zet, langs te komen om te bezien wat er nog aan kan worden toegevoegd en dat hij weet wat er allemaal al is. Dat geldt overigens ook voor een casus waarover zij heeft gehoord over houtbouw, het straatbeeld en de Welstandscommissie. Deze casus is haar niet bekend, maar zij wil daar graag over in gesprek. Dus een uitgestoken hand wat dat betreft. Mevrouw Klerks (Volt) hoort over hele interessante en mooie initiatieven op het gebied van erfgoed. Dat doet haar deugd. De wethouder maakt een koppeling met de bereikbaarheid voor particulieren.

Zijn daar ook overloopinspiratiesessies of initiatieven om juist die overloop te kunnen faciliteren? Wethouder Van der Sloot zegt dat dat zeker het geval is. Recentelijk is een bijeenkomst georganiseerd, waarin pandeigenaren actief zijn uitgenodigd in het Groot Tuighuis voor een tentoonstelling over wat er allemaal kan. Bij de Energietour ten tijde van de energiecrisis is dat ook gedaan. Toen is iets gedaan met monumenteneigenaren en hun stookkosten. Dus in die zin is dat iets waar zij actief op acteert. Mevrouw Klerks (Volt) vraagt, hoewel zij weet dat dit onderwerp niet tot de portefeuille van wethouder Van der Sloot behoort, of dit geldt voor de niet-bezitters of huurders van monumenten? Worden dit soort initiatieven ook bereikbaar voor mensen in jarendertigwoningen die niet onder monumenten vallen? Wethouder Van der Sloot zegt dat dit zeker het geval is. Daar is tijdens de energiecrisis veel in gedaan. Uiteraard zijn die mogelijkheden er ook. De mogelijkheden zijn vaak iets meer regulier maar daar neemt zij mensen ook graag in mee. Er zijn ook energieadviseurs in de stad die advies kunnen geven. Er kan echt maatwerk worden geleverd voor een particulier die in een niet-monumentaal pand woont. De heer Ploegmakers (CDA) heeft gesproken over de geluidswal en de multifunctionele inzet van die geluidswal bij de Meerendonk.

Hij dacht dat er vanuit het college op zou worden gereageerd. Gaat het college naar het multifunctioneel gebruik kijken? Wethouder Roy Geers is van mening dat deze vraag meer thuishoort bij de commissie Omgeving vanuit mobiliteit of vanuit gebiedsontwikkeling. Als de heer Ploegmakers de studie heeft gelezen en de presentatie heeft meegemaakt is in de studie van Goudappel zichtbaar dat 34

er een parkeersysteem is bedacht waarin in verschillende ringen wordt gekeken naar de mogelijkheden. Vanuit die opbouw, maar daar moet de raad uiteraard ook nog een besluit over nemen, kan in de toekomst worden gekeken naar de mogelijkheden. Dan zou Meerendonk daar onderdeel van uit kunnen maken, maar collega Slikker is op dit moment bezig met de voorbereiding daarvan. De raad heeft recent een raadsinformatiebrief erover gekregen. Op basis daarvan kan de raad weer input leveren. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) heeft uit de doeken gedaan hoe een uitvraag rondom het winterevenement wordt gedaan en hoe hij dat eerder als afschrikwekkend dan als uitnodigend kwalificeert. Hij zou graag willen dat de wethouder hierop reflecteert. Wethouder Roy Geers geeft aan dat hij hierover geen vraag had gehoord. Wel viel hem op dat de heer Kagie er nadrukkelijk een paar elementen uithaalt en die op een andere manier naar voren brengt, bijvoorbeeld dat er een eis zou zijn dat de heilige huisjes zouden moeten worden toegevoegd. Als de heer Kagie de uitvraag leest, zal hij zien dat er een mogelijkheid is dat er heilige huisjes beschikbaar worden gesteld. Dat is anders dan wat de heer Kagie aangeeft. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) wil ervan uitgaan dat de uitnodiging warm wordt ontvangen.

Wat als nu straks blijkt dat er onvoldoende enthousiasme voor is, komt het college dan nog met de raad te spreken over wat te doen met het winterevenement of wordt de raad dan weer geconfronteerd met wat heilige huisjes? Wethouder Roy Geers stelt dat als Den Bosch Partners hier een volgende stap in kan zetten, het aan hen is. Zoals al eerder gezegd wordt de raad op relevante momenten zeker meegenomen. Mocht het college vinden dat er een vervolgstap nodig is vanuit de kant van het college, wordt dat zeker niet nagelaten. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt of als de raad het het waard vindt om daar wel geld aan uit te geven hier nog mogelijkheden voor zijn. Kan dan het budgettair recht van de raad worden ingezet? Wethouder Roy Geers merkt op dat de raad altijd bevoegd is om met budgetten te schuiven. De raad heeft immers budgetrecht. Er liggen twee zaken, de Voorjaarsnota 2025 en natuurlijk ook de actualisatie. Daar zou de raad wellicht iets in kunnen betekenen. De voorzitter inventariseert wie met een of meer moties komt. De heer Ploegmakers (CDA) heeft een duidelijk antwoord ontvangen van de wethouder over 1629 en zal op dit gebied de ontwikkelingen afwachten. Mogelijk zoekt het CDA bij de begrotingsbehandeling 2025 de ruimte voor een motie als dat nodig is. De heer El Amraoui (D66) geeft aan dat D66 met een motie rondom asielzoekers en tewerkstelling komt.

De heer Peters (PvdA) vindt het antwoord voldoende duidelijk als het gaat om communicatie voor het Nationaal Warmtefonds en daarom komt de PvdA waarschijnlijk niet met een motie, maar de PvdA beraadt zich daar nog over. De heer Romijn (PvdD) stelt dat de PvdD de zaken eens rustig gaat bekijken. Het is nog niet duidelijk of er een motie komt. Mevrouw Klerks (Volt) gaat een en ander ook rustig bekijken. Er is een aantal moties waar Volt bij aansluit. Het is nog niet duidelijk of Volt zelf met een motie komt. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) vertelt dat GroenLinks met een motie komt, Klimaatneutraal 2045 en apart een raadsbrede motie over De Hambaken. De heer Altenburg-Collin (VVD) komt mogelijk met een tweetal moties, te weten koppeling food en data en digitale klantreis, maar daar wordt nog over nagedacht.

35

Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) overlegt hierover in de fractie. Mevrouw C.H.A. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) licht toe dat VOOR Den Bosch een technische vraag heeft gesteld over de verhoging van de marktgelden en naar aanleiding daarvan wordt bezien of een motie wordt opgesteld of niet. De heer Van Griensven (PVV) overlegt hierover met de fractie. De heer Van Hasselt (SP) komt met een motie over het ophalen van het grofvuil. Hij wil graag de discussienotitie uitstellen tot het moment dat de vragen beantwoord zijn, zodat een goede discussie kan worden gevoerd. Daarop vooruitlopend wordt de motie ingediend zodat mensen nu goedkoper hun afval kunnen storten. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) kan nog niet zeker zeggen of er een motie komt. De heer Van Oijen (De Bossche Groenen) geeft aan dat de Bossche Groenen met diverse moties komt en uitkijkt naar de motie van GroenLinks. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) gaat zich nog beraden. Er zijn verschillende onderwerpen de revue gepasseerd, maar waar dit tot moties gaat leiden moet nog worden bekeken. 10.

Rondvraag en sluiting De heer Altenburg-Collin (VVD) heeft een rondvraag ingediend met een korte toelichting. Die gaat hij niet herhalen. Hij beperkt zich tot een drietal vragen over het Halloweenfestival in Rosmalen. De VVD is daar zeer enthousiast over en wil graag dat het Halloweenfestival wederom plaatsvindt. De vraag is of het klopt dat het college en het centrummanagement Rosmalen hierover in gesprek zijn geweest. Kan de wethouder aangeven wat dit gesprek heeft opgeleverd en welke afspraken zijn gemaakt? Is het college bereid het festival te steunen? Op welke wijze wordt het centrummanagement hierbij betrokken? Wethouder Ralph Geers zegt dat de afgelopen week er meerdere commissierondes hebben plaatsgevonden waarin hij in ieder geval in twee daarvan met de heer Van Creij van gewoon ge-DREVEN gesprekken heeft gevoerd over het Halloweenfestival. Tijdens de beantwoording van vragen van de heer Van Creij heeft hij gezegd dat hij aan het einde van afgelopen week een gesprek heeft gehad met het centrummanagement Rosmalen. Er waren een mooi aantal punten te bespreken. Daarbij is vastgesteld dat het Halloweenfestival echt van toegevoegde waarde is voor de kern Rosmalen. Afgesproken is dat gewoon ge-DREVEN en spreker zich daar beiden sterk voor willen maken.

De begroting wordt verder uitgediept om te kijken wat er kan vanuit het actieplan voor het centrum Rosmalen en welke mogelijkheden er precies zijn. Het centrummanagement Rosmalen moet komen met een duidelijk en realistisch verhaal. Wat hebben zij echt nodig en welke tussenstappen kunnen zij zetten om verder te blijven groeien. Er wordt dus gekeken wat daar mogelijk is. Tegelijkertijd heeft spreker ook benoemd dat in vergelijking met de binnenstad het centrum Rosmalen wel meer last heeft om voldoende budget te vinden, rekening houdend met alle energie die erin zit en alle mooie dingen die daar gebeuren. Bezien moet dus ook worden op welke manier de portemonnee voor het centrummanagement blijvend kan worden versterkt zodat ze meer kunnen doen. Als voorbeeld wordt de krachtige uitvoering in de binnenstad genoemd. Er worden gesprekken gevoerd en die worden vervolgd. Op het moment dat spreker en het centrummanagement Rosmalen eruit zijn met elkaar wil hij de raad best informeren via het raadsinformatiebulletin. Als het echter het budgetrecht van de raad raakt, komt hij met een ander voorstel naar de raad. De heer Altenburg-Collin (VVD) vraagt wanneer de raad informatie tegemoet mag zien. Is dat nog voor de zomer of erna? Hij wil graag een indicatie van de wethouder.

Wethouder Ralph Geers licht toe dat op korte termijn verder zal worden gesproken om de begroting te preciseren, zowel vanuit het Halloweenfestival als vanuit de begroting van het Actieplan Centrum Rosmalen. Hij denkt dat het nodig is om voor de zomer al duidelijkheid te hebben over de marketing, de boekingen, enzovoort om het evenement eind oktober 2024 goed neer te kunnen zetten. Daarvoor wordt ook ambtelijk snel geschakeld met het 36

centrummanagement. De lijnen zijn kort en de inspanningen zijn positief. De voorzitter sluit onder dankzegging aan eenieder de vergadering om 22.48 uur. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de commissie Bedrijvigheid van 17 juni 2024. De secretaris, mr. drs. R. van der Meer

De voorzitter, A.P.R.G.M. van Rosmalen

37