2024-02-19 Commissie Bedrijvigheid concept

Commissie BEDRIJVIGHEID Conceptverslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

19 februari 2024 Raadzaal

A.P.R.G.M. van Rosmalen mr. drs. R. van der Meer drs. E.M.M.P. Altenburg-Collin, B. El Amraoui, H.B. Bos, L.A.J. van Griensven (vanaf 19.55 uur), mw. W. de Groot MSc, S.C. van Hasselt, W.B.G. Hoeben, mw. mr. drs. N.M.C. Huijbrechts RO CIA, M.P. Kagie, mw. M.J. Klerks, J. Kouwenberg, mw. W.M. van de Leemput, R.F.E. van Oijen, REV H.W. Pennings, mr. S.J.M. Peters, M.C.J.M. Ploegmakers, P.J. Romijn, drs. ing. G.M.M. Verbruggen, K.M. Vossen, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg, mw. J.J.M. van den Wildenberg ing. R.A.P. Geers, R.J.J. Geers

Afwezig:

E.R.F. Esser, mw. A. Hernández, ing. J.N. Kieft, H.J.M. Kitslaar, mw. W.A.M.H. Parijs, mw. E. Samshuijzen, mw. C.K.J. Visscher

Verslaglegging:

mw. J. Beaumont, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering en heet iedereen welkom. Er zijn afmeldingen ontvangen van de heer Kieft, mevrouw Hernández, mevrouw Samshuijzen en de heer Kitslaar. Vanavond wordt in deze commissie voor het eerst vergaderd volgens de nieuwe debatstructuur. Als bijlage is een korte samenvatting van die structuur gevoegd.

2.

Vaststellen van de agenda De agenda wordt conform vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Bedrijvigheid van 27 november en 4 december 2023 Beide verslagen worden ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties Het college stelt voor motie 24 als afgedaan te beschouwen. De heer Ploegmakers (CDA) heeft begrepen dat deze motie opgenomen gaat worden in de nieuwe gedragscampagne, dus stemt hij in met het voorstel van het college. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat in deze motie wordt gevraagd de voortgang van die gedragscampagne in de gaten te houden. Is het niet beter de motie iets langer op de lijst te laten staan totdat die campagne ook gaat lopen? De heer Ploegmakers (CDA) heeft de raadsinformatiebrief hierover gelezen en de commissie wordt zoals gebruikelijk de komende periode geïnformeerd over hoe het verder gaat met die ontwikkeling. De voorzitter concludeert dat motie 24 is afgedaan.

5.

Werkplanning De voorzitter meldt dat wethouder Van der Geld de commissie uitnodigt voor een werkbezoek aan de corporaties op vrijdag 15 maart a.s. van 14.00-15.00 uur. Het doel hiervan is de raad mee te nemen in de resultaten die de afgelopen jaren bereikt zijn in het kader van het duurzaamheidsakkoord.

1

De heer Verbruggen (D66) is enthousiast over dit werkbezoek, maar misschien is dit ook goed voor het enthousiasme bij zijn collega’s in de commissie Omgeving. De voorzitter zegt dat de uitnodiging geldt voor de gehele raad, en ook leden van de commissies Sociaal en Bestuur kunnen aansluiten. De heer Verbruggen (D66) verzoekt bij de volgende werkplanning om een verdere vooruitplanning. Deze werkplanning gaat namelijk alleen over het eerste kwartaal van dit jaar. De voorzitter zal dit doorgeven aan het college. De werkplanning is hiermee vastgesteld. Raadsvoorstellen 6.

Verordening Straattaxivervoer ’s-Hertogenbosch 2024 De voorzitter meldt dat er een nieuwe verordening Straattaxivervoer komt. De onduidelijkheden en rol- en taakverdeling tussen de gemeente en de Stichting Bossche Kwaliteitstaxi (SBK) moeten hiermee worden weggenomen. De heer Bos (GroenLinks) zegt dat GroenLinks staat voor een samenleving waarin schone lucht is voor iedereen en staat daarom positief tegenover dit voorstel. Wel ziet zijn fractie extra ambitie voor straattaxi’s in het kader van de zero-emissiezone. Naar aanleiding van de evaluatie van de vorige verordening zijn er stappen ter verbetering genomen, zoals meer duidelijkheid over de rolverdeling van SBK en gemeente, het keurmerk is aangescherpt en er wordt aan de slag gegaan met het klantbeoordelingssysteem. Hopelijk geeft dat systeem een positieve impuls aan het straattaxivervoer. In het raadsvoorstel is ook gerefereerd aan de motie van GroenLinks 'Samen naar schoon taxivervoer'. De raad is bijgepraat over de zero-emissiezone. Buiten vrachtwagens en bestelbusjes is er geen ander doelgroepenvervoer dat wordt uitgesloten ter bevordering van de leefbaarheid van de binnenstad. Andere gemeenten zijn Den Bosch voorgegaan door taxivervoer ook op te nemen in de zero-emissiezone.

Den Bosch heeft het Schone Lucht Akkoord ondertekend en ambieert een leefbare binnenstad, dus GroenLinks ziet graag welke stappen worden genomen om ook schoon emissieloos taxivervoer hier te kunnen bewerkstelligen. Het college heeft een eerste verkenning uitgevoerd naar aanleiding van de motie en GroenLinks is benieuwd naar de vervolgstappen. Kan de wethouder die aangeven? De heer Hoeben (De Bossche Groenen) kan zich grotendeels aansluiten bij de heer Bos. In 2015 heeft de fractie al geageerd tegen het feit dat je in Den Bosch kunt rondrijden met een hummer met een taxibord erop en dan toch een certificaat kunt halen. Dat is later hersteld met het aannemen van een motie, maar nu leest hij dat dat eigenlijk niet kan en dat het kwaliteitskeurmerk niet het beoogde resultaat heeft gehaald. Er wordt dus wel abonnementsgeld voor het lidmaatschap geïnd maar blijkbaar is die alleen bedoeld om de chauffeurs uit de anonimiteit te halen. Daar zijn ook andere middelen voor denkbaar. Misschien moet deze zaak op een andere manier geregeld gaan worden en bekeken worden of de taxi’s binnen de milieuzonering meegenomen kunnen worden. Er zou bijvoorbeeld een taxistandplaats met euronorm 6 of hoger gerealiseerd kunnen worden zodat het taxivervoer schoner wordt. Het kwaliteitskeurmerk vult zich dan vanzelf uit.

De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) zegt dat het taxivervoer voor sommige bezoekers aan de gemeente de eerste plek is waar zij met de gemeente in aanraking komen. Een visitekaartje dus. Als dan blijkt dat de verordening niet volstaat om die kwaliteit op niveau te krijgen dan moet daar iets aan gedaan worden. Hij volgt de lijn van het klantbeoordelingssysteem; het is een stap in de goede richting maar geen revolutionaire stap. Elke dienst weet dat de klanten kennen en kwaliteit verbeteren begint met reviews ophalen. Het verbaast hem dat hier wordt gesteld dat dit opnieuw ontwikkeld moet worden. Volgens hem is er geen dienst meer die geen reviews ophaalt. Deze dienst moet ergens opgehaald worden in plaats van deze te laten ontwikkelen. Ten aanzien van het eigenaarschap van het ontwikkelen van dit systeem begrijpt hij dat het vertrouwen van de chauffeurs teruggewonnen moet worden. Tegelijkertijd houdt het alleen een QR-code opplakken en hopen dat de verplichting volstaat, risico’s in. Zonder data van elke beoordeling zijn er geen representatieve data die omgezet kunnen worden in waardevolle informatie. Dat kan niet als alleen een beoordeling wordt 2

gegeven als de klant daar zin in heeft. De heer Altenburg-Collin (VVD) is verheugd over deze nieuwe verordening. Eindelijk wordt werk gemaakt van het bevorderen van structureel hoogwaardig en betrouwbaar taxivervoer. Goed dat de gemeente meegaat in de tijd: laat de klant een rol spelen in de beoordeling van de gemaakte taxirit. Dat was ook de achilleshiel van het voorstel van de gemeente: er is nog geen app beschikbaar die klantreviews van taxi’s kan opvangen en toegankelijk kan maken. Technisch is dat wel haalbaar maar er heeft zich nog geen ondernemer bij de gemeente gemeld, was het antwoord op een technische vraag. Hoe gaat de gemeente er toch voor zorgen dat die app er komt? Misschien is het goed de samenwerking met omringende gemeenten hierin op te zoeken. Wellicht willen zij op termijn aansluiten op de Bossche taxi-app, zodat deze voor regionaal taxivervoer gebruikt kan worden. Dat zou een mooi tegenwicht kunnen bieden aan Uber en Bolt, die het in deze regio een beetje laten liggen. Mevrouw C.H.A. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vindt het een goed idee om de uitvoering van regulering van de kwaliteit van het taxivervoer bij één partij neer te leggen. Is er bij de gemeente voldoende kennis in huis om dit op een zo goed mogelijke manier te doen? Hoe gaat de gemeente handhaven bij overtredingen? Niet duidelijk is wanneer het beoordelingssysteem in werking treedt.

Wordt al gekeken naar de representatie van de beoordelingen? De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) is tegen de voorgestelde verordening. Het bevreemdt hem dat contributie wordt gevraagd voor een systeem dat nog niet bestaat. Het klantbeoordelingssysteem hoort niet bij de gemeente, want de gemeente moet handhaven en dat kan niet tegen een eigen systeem van de gemeente. Dat gaat frictie geven. De app zou uit de markt moeten komen. Het kan niet zo zijn dat de gemeente gaat handhaven op reviews die beïnvloedbaar zijn. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) betreurt het dat de verordening Kwaliteitskeurmerk straattaxi’s onvoldoende heeft bijgedragen aan een geloofwaardig en betrouwbaar taxivervoer. Door het terughalen van de kwaliteitscontrole naar de gemeente zal dit zeker een verbetering kunnen opleveren. De verordening leunt in de kwaliteitsbeoordeling wel erg op het klantbeoordelingssysteem. Dat is er nog niet en het is ook niet zeker wanneer dat wel beschikbaar komt. Hij verzoekt het college om bij de keuze van het systeem ook de belangen van de chauffeurs mee te nemen. Een onlinebeoordeling kan eenzijdig zijn en het is ook de vraag of een chauffeur een review kan weerleggen. De heer Van Hasselt (SP) staat niet negatief tegenover het voorstel. Hier staat een aantal goede punten in, zoals het terughalen van het vergunningensysteem richting gemeente.

Hij ziet veel risico’s in het nieuwe klantbeoordelingssysteem. Hoe wordt dat geïmplementeerd en kan gegarandeerd worden dat dat systeem gaat werken? Er is in het verleden immers wel meer misgegaan bij ICT-systemen van de overheid. Hij heeft geen grote principiële bezwaren. Naast de beoordeling van de klant moet ook de openbare ruimte meetellen en er moet dus ook controle vanuit handhaving zijn op de taxichauffeurs. De heer Ploegmakers (CDA) vindt kwalitatief goed taxivervoer in deze stad belangrijk, als gastvrije ontmoetingsstad. Hij had dezelfde vragen over het klantbeoordelingssysteem als andere partijen reeds hebben gesteld. Hopelijk gaat dat systeem ook werken. Extra standplaatsen bij evenementen vindt hij uitstekend, maar de belangen van de bewoners mogen niet uit het oog worden verloren. In het verleden zijn er vaker problemen geweest rondom de Smalle Haven, dus als er plaatsen worden aangewezen dan moet hierover met de omgeving gesproken worden. Handhaving en toezicht is daar noodzakelijk. Reactie college Wethouder Roy Geers zegt dat in het raadsvoorstel een paragraaf is opgenomen over de duurzaamheid in de taxibranche. Er is echter geen mogelijkheid daarover iets in deze verordening te regelen. Wel is er een mogelijkheid – al is deze beperkt gelet op wetgeving in de Tweede Kamer die controversieel is verklaard – om de taxibranche aan de zero-emissiezone te koppelen.

Dat gesprek is het college nog niet met de taxibranche gestart maar het college heeft hier wel in een enquête naar gevraagd. Het college wilde de taxibedrijven na de coronaperiode 3

even tot rust laten komen om zaken op orde te krijgen. De gemeente doet er ook goed aan het eigen systeem met toezicht en handhaving evenals de verordening goed op orde te hebben. Dit wil niet zeggen dat er geen oog is voor verdere verduurzaming; die gesprekken worden gestart, in lijn met de aangenomen motie. Met de taxibranche zal ook over de termijnen gesproken worden. Het is niet zo dat de gemeente het klantbeoordelingssysteem beheert en gebruikt om de taxi’s zelf te beoordelen. Een klant kan bij aankomst de QR-code scannen, bekijken wat voor kwaliteit er wordt geleverd en beslissen of hij in die of misschien een volgende taxi stapt. Er is behoefte aan een goede app conform de kaders die in de verordening zijn opgenomen en die is er binnen deze branche nog niet. Richting VVD zegt hij dat er inderdaad nog een onzekerheid in zit betreffende het bouwen van de app maar hij heeft er vertrouwen in dat iemand binnen de contacten van het college deze app kan bouwen. De heer Altenburg-Collin (VVD) vraagt of de ontwikkelkosten bij de ondernemers blijven. Wethouder Roy Geers zegt dat op de aanbesteding verder ingegaan moet worden om te kijken wat de mogelijkheden zijn. Het college zal die mogelijkheden bekijken. De taxibranche een hogere kwaliteit geven en gastvrijer maken dan nu is uiteindelijk ook ten gunste van de taxibranche zelf.

Het systeem verdient zich uiteindelijk via leges terug, zoals ook in het voorstel staat. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt of de taxibranche het ook zo ervaart als de wethouder aangeeft. Een QR-code voelt nog wat fragiel zolang het niet verplicht is. Hoe kijkt de wethouder tegen het draagvlak aan? Wethouder Roy Geers zegt dat dat een belangrijk punt is waar de gemeente aan moet werken. Het vorige systeem heeft dat ook een beetje teweeggebracht. De gemeente regelt toezicht en handhaving maar de stichting moest eigenlijk alles uitvoeren. Dat zorgde ervoor dat er weinig vertrouwen is van de chauffeurs in de gemeente; dat moet verbeterd worden. Het systeem is overigens niet vrijblijvend; het is een onderdeel van de verplichtingen die bij de vergunning horen. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) vraagt of de chauffeurs straks ook de mogelijkheid krijgen om in het systeem iets te weerleggen of een reactie kunnen geven. Wethouder Roy Geers zegt dat dit een van de punten is waarnaar gekeken moet worden en de mogelijkheden zullen met de bouwer van het systeem overlegd worden. Het moet ook aantoonbaar zijn dat er een taxirit heeft plaatsgevonden met degene die een beoordeling geeft. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) vraagt of het klopt dat de reviews niet gebruikt worden voor het verlenen van vergunningen. Wethouder Roy Geers zegt dat dat klopt.

De beoordeling is alleen voor de klanten zelf. Een klant kan door het scannen van de QR-code van de taxichauffeur zien hoe die chauffeur staat aangeschreven. Op basis daarvan beslist een klant of hij instapt. Het systeem wordt dus niet gebruikt om een vergunning te verlenen of in te trekken. De heer Van Hasselt (SP) ziet nog veel risico’s. Wat is het alternatief om de kwaliteitscontrole op de taxi’s te behouden, mocht zo’n systeem toch stranden in de praktijk? Wethouder Roy Geers zegt dat de kwaliteit van de Bossche taxicentrales veel verder gaan dan alleen een app, een systeem van beoordeling. Het is meer een hulpmiddel voor een klant, waardoor getracht wordt de kwaliteit wat meer te reguleren. In de verordening staat een aantal voorwaarden waardoor het makkelijker is te beoordelen of een taxichauffeur een vergunning heeft. Het klantbeoordelingssysteem is dus een onderdeel van de verordening maar niet het enige onderdeel om de kwaliteit van de chauffeur te beoordelen. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) hoort de wethouder zeggen dat aangetoond moet worden dat iemand een rit heeft gemaakt. Dat kan zij zich slecht voorstellen, want reviews zijn ook te koop. 4

Wethouder Roy Geers zegt dat de beoordeling bijvoorbeeld via een QR-code op een kassabon kan lopen, die de taxichauffeur afgeeft. De voorzitter merkt op dat in deze commissie de verordening vanavond niet tot in detail vormgegeven zal worden. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) merkt op dat er niets meer funest is dan een klantbeoordelingssysteem implementeren dat niet de gewenste data ophaalt. Het voelt nog niet helemaal goed. Kan de wethouder hem meenemen om meer vertrouwen in het systeem te krijgen? Wethouder Roy Geers is het ermee eens dat het op dit moment geen compleet uitgedacht systeem is. Dat er een risico bestaat dat het systeem uiteindelijk niet optimaal werkt, beseft hij ook. Het gaat erom dat er een soortgelijk systeem zoals Uber heeft, ingevoerd gaat worden. Hoe dat precies gaat, moet ondervonden worden. Het is een onderdeel van de beoordeling van een taxirit en een onderdeel van de verordening, waar het college in ieder geval de kans in ziet om de klantbeoordeling mee te laten wegen in de keuze van de klant voor de taxichauffeur en zo de kwaliteit van de taxibranche te verhogen. De heer Ploegmakers (CDA) zegt dat de wetgeving rondom zero-emissiezones on hold zijn gezet in Den Haag. In april 2022 heeft de staatssecretaris een convenant gesloten met vijf gemeenten waaronder Tilburg en Eindhoven.

Wat doen Tilburg en Eindhoven dan op dit moment? Kan de gemeente niet zelf actief optreden en faciliteren? Er zijn steden genoeg waar alleen standplaatsen voor groene taxi’s zijn bijvoorbeeld. Wethouder Roy Geers zegt dat er een wet is om verkeersborden aan te passen en die is controversieel verklaard. Dat is een onderdeel dat bij de uitvoering van de zero-emissiezone van belang is. Daar zit ook de mogelijkheid om de taxibranche in de zero-emissiezone te zetten. Dat wil niet zeggen dat het college niets doet en ook niet dat het gesprek met de taxibranche niet aangegaan wordt. Bij de evaluatie in 2019 is niet gezegd: nu gaan wij de duimschroeven aandraaien, want toen het college dat wilde doen was het midden in de coronaperiode. Nu komt hier weer ruimte voor en samen wordt bekeken welke mogelijkheden er zijn om dit gezamenlijk op te pakken. Als de taxibranche met de hakken in het zand gaat staan, zal de gemeente zelf de beslissingen nemen. De heer El Amraoui (D66) vraagt in hoeverre is gekeken naar systemen die andere steden al gebruiken. Wethouder Roy Geers zegt dat een dergelijk systeem niet bij gemeenten aanwezig is die een keurmerk hebben, wel bij Uber en Bolt. De heer El Amraoui (D66) zegt dat Taxi Utrecht een app is die in de randstad wordt gebruikt voor allerlei zaken rondom taxi’s, ook voor het bestellen van een taxi en het reviewen van taxi’s.

Hij verzoekt de wethouder hier onderzoek naar te doen. Wethouder Roy Geers zal deze tip meenemen. Bij evenementen en bijvoorbeeld ook tijdens carnaval is er reden om extra standplaatsen toe te staan vanwege de grote vraag. Er kunnen dan ook taxi’s van buiten de regio hier terecht. De omgeving wordt hier zeker in meegenomen, al zal de omgeving dan ook andere activiteiten merken. Tweede termijn De heer Altenberg-Collin (VVD) heeft ook gezocht naar een goede app maar heeft die niet gevonden. Er zijn verschillende taxi-apps maar dan moet je in de app een taxi bestellen. Den Bosch wil een taxi kunnen bestellen op straat en dat kan niet met bestaande apps. Als Den Bosch een app gaat bouwen dan moet nagedacht worden over de klantreis die wordt gemaakt; dat is iets anders dan de taxirit. Als gebruik gemaakt wordt van die app, wat zijn dan de ervaringen van de klant. De taxibranche moet verleid worden om klantbeoordelingen te gaan geven zodat er goede data komen over de taxichauffeurs hier in Den Bosch. 5

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat het in 2015 de bedoeling was de kwaliteit van het taxi-aanbod te verbeteren. In 2019 kwam de vervelende conclusie dat niet het beoogde resultaat behaald was met die verordening. Was die verordening wel het juiste middel om de kwaliteit te verbeteren? Nu wordt gekeken naar een app en die moet vanuit de gemeente georganiseerd worden. Moet de gemeente dat zelf wel doen? Moet dat niet aan de branche zelf overgelaten worden? Aan die verordening kunnen kennelijk geen duurzaamheidseisen gesteld worden. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) heeft er ook over nagedacht of alles niet vrijgegeven moet worden in de hoop dat de markt het oppakt. Hij weet ook niet of dat het juiste is. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) denkt ook in die richting. De branche heeft zelf behoefte aan een systeem om zich te kunnen onderscheiden en profileren. Dat hoeft de gemeente niet op te dringen, zeker niet met abonnementsgelden zoals hier wordt voorgesteld. Iets proberen met een app op te lossen, is niet de taak van de gemeente. Hoort de heer Altenberg-Collin (VVD) De Bossche Groenen nu pleiten om dit volledig aan de markt over te laten? De heer Hoeben (De Bossche Groenen) bevestigt dat. Als dit soort abonnementsgelden gevraagd worden en het resultaat is dat de gemeente een appje gaat faciliteren, dat kan niet de bedoeling zijn.

De branche moet zelf op het idee komen om zich te gaan onderscheiden en profileren. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) zegt dat de gemeente er toch voorstander van zou moeten zijn om het beoordelingssysteem te laten bouwen en zelf de regie te houden. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) worstelt hiermee. In 2015 worstelde de commissie hier ook al mee. Als na negen jaar blijkt dat het nog steeds niet functioneert dan kunnen er nu wel apps bijgehaald worden, maar wordt het beoogde doel daarmee wel behaald? Hij vraagt zich af of het roer niet geheel om moet. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) heeft begrepen dat de stichting er in principe tussen zit. Door het aan de markt over te laten, zou het systeem in stand blijven in plaats van dat de gemeente zelf de regie neemt. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft de stichting nog niet benoemd, maar hij denkt dat de branche het zou moeten toejuichen om zich ergens in te verenigen. Die stichting zou de partij kunnen zijn om met een beoordelingssysteem aan de gang te gaan, zoals het raadsvoorstel eigenlijk suggereert. De vraag is of dat vanuit de gemeente opgelegd moet worden. De heer Van Hasselt (SP) zegt dat het raadsvoorstel ook ingaat op de vraag wat de verantwoordelijkheid van de stichting moet zijn en wat de verantwoordelijkheid van de gemeente.

Dat vindt hij een belangrijkere vraag dan het technische foefje waar de hele avond over gesproken worden. Als een stichting meer een belemmering is dan een hulpmiddel bij het handhaven van kwalitatief taxivervoer dan moet daar misschien meer over gesproken worden. Het technische foefje zou losgekoppeld moeten worden van voorliggend voorstel. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) denkt dat de heer Van Hasselt de spijker op zijn kop slaat. Hij keurt het raadsvoorstel niet af, maar de manier waarop hiermee wordt omgegaan is volgens hem de verkeerde weg. Hij gaat mee met de suggestie die de heer Van Hasselt doet. De heer El Amraoui (D66) vraagt waarom de heer Hoeben van mening is dat de gemeente de verkeerde weg inslaat. Is het de rolverdeling of de zelfregulering van de markt? De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat de pijn voornamelijk zit in een samenwerking die indertijd opgedrongen is. Er wordt nu een verordening gebouwd waarvan de app nog niet 6

eens bestaat. Is de gemeente zo revolutionair bezig of doet de gemeente iets wat de gemeente eigenlijk niet zou moeten doen? Hij denkt dat de gemeente op een stoel is gaan zitten waar de gemeente niet op hoort. De heer El Amraoui (D66) is het daar geheel mee eens, zeker voor wat de inhoud van de app of het ontwikkelen van het beoordelingssysteem betreft. Dit laat onverlet dat de grieven die De Bossche Groenen voelt niet per se betrekking hebben op het stuk zelf. Het gaat de heer Hoeben (De Bossche Groenen) om een gemeente die de regie pakt. Het belang van de gemeente is goed taxivervoer, maar die taak zou bij de branche zelf neergelegd kunnen worden. Hij betwijfelt of dat moet met een verordening waar je abonnementsgeld voor moet betalen. De heer Ploegmakers (CDA) meent dat de heer Hoeben vooral over de uitvoering denkt, terwijl in het stuk staat dat alles wat de raad voorgelegd wordt in overleg met de branche is gegaan. Dus als de branche ermee instemt, wie is de commissie dan om hier nog discussie over te voeren? De heer Hoeben (De Bossche Groenen) denkt dat de heer Ploegmakers hier een goed punt kan hebben, maar waarom wordt dit dan in de commissie voorgelegd? Inderdaad, het is een verordening en de gemeente heeft daarbij de regie. De heer Ploegmakers (CDA) zegt dat als dit in goed overleg met de branche tot stand is gekomen hij er alle vertrouwen in heeft.

De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) omarmt op zich de ideeën in deze verordening ook wel. Als gedacht wordt dat met een klantbeoordelingssysteem de kwaliteit van het taxivervoer op orde komt dan kan dat. Echter, het werd al eerder bedacht dit met een verordening te kunnen bereiken. Als dit voorstel wordt aangenomen dan zou nog steeds over twee jaar bekeken moet worden of de rolverdeling wel klopt, want die kan niet eeuwig blijven duren als de kwaliteit niet verbetert. De heer Bos (GroenLinks) juicht de aanpak om te komen tot een kwalitatief beter taxivervoer toe. Hij hoopt ook op schoon taxivervoer. Een taxi gaat gemiddeld drie tot vijf jaar mee. Uit de verkenning blijkt dat taxichauffeurs in ongeveer zeven jaar bereid zijn de overstap te maken naar emissieschoon vervoer. Dat betekent dat de gemeente gemiddeld op nog twee vervuilende taxi’s moet wachten tot de branche de overstap gaat maken. Voor een leefbare binnenstad waarbij stappen gezet moeten worden voor een schone lucht moet de gemeente hierop doorpakken. GroenLinks verwacht dat lering getrokken wordt uit de eerste verkenning en ziet graag een koppeling gemaakt worden tussen het taxivervoer en de zero-emissiezone. Gemeenten als Eindhoven, Den Haag, Utrecht en Amsterdam zijn ’s-Hertogenbosch al voorgegaan.

Hoe denkt het college de volgende stap te zetten? Kan er concreet een jaartal genoemd worden waar naartoe gewerkt wordt? Krijgen groene taxi’s voorrang of worden die gestimuleerd? Wordt de infrastructuur klaargemaakt voor transitie? Hij hoopt niet dat dit aan de taxibranche zelf overgelaten wordt. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) blijft erbij dat de taak van de gemeente is ordehandhaver en de gemeente geeft taxichauffeurs een vergunning. Een klantreview kan ter verbetering van het taxivervoer zijn maar voor de gemeente geen middel om te handhaven. De app moet dus uit de praktijk komen. Hij noemt als voorbeeld restaurants: er zijn talloze sites waarop een klant een review kan geven. Gaat een gemeente een restaurant sluiten naar aanleiding van slechte reviews? Nee. Wat er ook aan informatie uit de app voor taxivervoer komt: de gemeente kan er niets mee en het geeft geen draagvlak om te handhaven. Het enige wat de gemeente kan doen is aangeven aan welke regels een taxichauffeur moet voldoen. De heer Altenburg-Collin (VVD) vraagt of de heer Pennings nu voor of tegen een app met klantreviews is. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) is niet tegen een dergelijke app. Echter, de gemeente mag misschien een steunfonds zijn om de app te realiseren, maar verder mag de gemeente 7

geen betrokkenheid daarbij hebben. Dat moet een stichting doen, die er ook was, of de markt zelf, net als Uber. De heer Ploegmakers (CDA) sluit zich aan bij de woorden van de heer Bos. Vijf jaar geleden is genoemde motie aangenomen. Worden er nu piketpalen geslagen zodat het ook voor de branche duidelijk is binnen welke termijn zij een en ander gerealiseerd moeten hebben en de gemeente anders overgaat tot andere maatregelen? Soms moet je als overheid duidelijk zijn om de markt te bewegen. De heer Bos (GroenLinks) wijst op het inrichten van taxistandplaatsen op elektrisch vervoer. Ziet het CDA daar ook mogelijkheden toe? De heer Ploegmakers (CDA) ziet die mogelijkheden zeker. In San Francisco is te zien dat bij toeristische attracties en op aantrekkelijke plekken zero-emissievervoer klaar staat, vervuilende taxi’s staan op andere plaatsen. Daar kan hij zich in vinden. Er rijden zelfs al zelfrijdende taxi’s in San Francisco. De heer Romijn (PvdD) sluit zich aan bij De Bossche Groenen en GroenLinks en CDA voor wat betreft het emissievrije taxivervoer. Hij dacht dat er niet over duurzaamheid gesproken zou worden, lezende de stukken. Als je een taxi wil nemen, word je altijd geacht de eerste in de rij te pakken. Eerst een QR-code scannen en kijken of de taxi aan je wensen voldoet, lijkt hem een praktische complicatie.

De heer Altenburg-Collin (VVD) is het eens met die laatste opmerking. Heeft de heer Romijn misschien een idee hoe dat probleem opgelost kan worden? De heer Romijn (PvdD) ziet heel veel complicaties met de app. De heer El Amraoui (D66) vraagt zich af of dat probleem niet beter overgelaten moet worden aan de technici. De heer Romijn (PvdD) is het daarmee eens. Als een taxi met de app gereserveerd kan worden, wordt het een stuk makkelijker. Als je van het station af komt en je pakt de eerste taxi in de rij dan wordt het erg ingewikkeld. Reactie college Wethouder Roy Geers hoort dat het in deze vergadering alleen gaat over de app. In de verordening staat welke kaders aan de vergunning worden gesteld en hoe daarmee wordt omgegaan. De app is één van die onderdelen. Hij verzoekt de commissie over de gehele verordening te discussiëren. De gemeente stelt eisen aan de chauffeur voor de vergunningverlening en aan zichtbaarheid, juist om wel een soort keurmerk te hebben want die behoefte is nadrukkelijk in de branche aanwezig. Destijds is een convenant gesloten om de kwaliteit van het taxivervoer te verbeteren, waarna een verordening is vastgesteld en de stichting opgericht. Dat systeem blijkt niet goed te werken, vandaar dat er nu deze aanpassing op de verordening wordt voorgesteld.

Als de commissie van mening is dat er geen verordening meer zou moeten zijn en alles vrijgegeven moet worden dan zou dat een enorme stap terug zijn. Dat kan leiden tot een verdere verslechtering van de taxibranche, dus dat is niet wat het college adviseert. Het college heeft er vertrouwen in dat met voorliggende verordening een stap gezet kan worden in de kwaliteit, zoals de afgelopen jaren ook is gedaan alleen niet ver genoeg. De stichting heeft aangegeven dat de onduidelijkheid omtrent aanwezigheid van de stichting en de rol van de gemeente leidt tot te veel onduidelijkheid. Om die reden heeft de stichting besloten ermee te stoppen en de taak bij de gemeente te leggen voor wat betreft de vergunningverlening. De app is een hulpmiddel voor de klant bij het kiezen van een taxi. Ten aanzien van de duurzaamheid is geopperd een aantal piketpalen neer te zetten. In het raadsvoorstel is aangegeven welke stappen de komende tijd gemaakt worden. Het college gaat in gesprek met de branche. De branche sprak over een periode van zeven jaar; daar is het college het niet mee eens. De taxichauffeurs beseffen vaak ook niet dat elektrisch vervoer goedkoper kan worden dan de brandstofauto. Het college wil dit gesprek aan gaan. De heer Bos (GroenLinks) zoekt naar een stukje reflectie op basis van de eerste verkenning. 8

Wat is het standpunt van het college en welke stappen denkt het college te gaan zetten? En wat verwacht het college uit de gesprekken met de taxibranche te halen? Wethouder Roy Geers zegt dat een logistiek makelaar de branche kan helpen met de keuzes die er zijn en de voor- en nadelen in beeld kan brengen. Op basis daarvan kan sneller tot een betere, gezamenlijke lijn gekomen worden om die stappen te kunnen zetten. Het beeld dat er nu namelijk bij de taxichauffeurs bestaat, is dat het hen heel veel geld gaat kosten. De heer Bos (GroenLinks) begrijpt dat een stukje voorlichting een eerste stap is, horende de wethouder. Wethouder Roy Geers zegt dat voorlichting een van de zaken is in het gesprek met de chauffeurs. Zij hebben nu alleen een vragenlijst ingevuld met een eerste mening. Het college wil stappen maken om de taxibranche zo snel mogelijk schoon te maken. Daar horen ook taxistandplaatsen met de juiste voorzieningen bij. En wellicht krijgt elektrisch vervoer betere standplaatsen. Hier moet wel het gesprek over gevoerd worden in plaats van bij voorbaat de taxibranche zaken opleggen. Hij wil komen tot een gezamenlijke lijn want dat zal een meer gedragen verhaal zijn vanuit de taxibranche. De heer Ploegmakers (CDA) hoort de wethouder maar hoort ook wat een deel van deze commissie zegt.

Zou het helpen als er een raadsuitspraak op dit punt komt? Wethouder Roy Geers meent dat een raadsuitspraak zijn gesprek met de branche in ieder geval vergemakkelijkt, maar de weerstand zal veel groter worden. Hij stelt voor eerst het gezamenlijke gesprek aan te gaan en af te wachten hoe een gedragen stap in verduurzaming gezet kan worden. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat de wethouder voorbijgaat aan het feit dat in 2015 al de eerste gesprekken hierover zijn gevoerd. In 2019 is een richtinggevende motie aangenomen om dit te versnellen, maar toen werd weer gesteld dat het beter aan de branche overgelaten kon worden. Het is nu negen jaar verder en hij schrikt van de reacties van de chauffeurs over elektrisch rijden. Het lijkt hem dus goed dat de raad een uitspraak doet welke kant de raad op wil. Kan de wethouder zich voorstellen dat dat een hulpmiddel kan zijn? Wethouder Roy Geers denkt dat niet, maar het is aan de raad om daarover te beslissen. Hij voorziet een enorme weerstand en gaat liever het gesprek met de taxichauffeurs aan over de mogelijkheden. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) vraagt zich af of de kans bestaat dat de taxichauffeurs weggejaagd worden als hen wordt verplicht elektrisch te gaan rijden.

Wethouder Roy Geers antwoordt dat het standpunt van veel taxichauffeurs nu is dat het hen veel geld gaat kosten dus dan zouden zij inderdaad naar een ander werkgebied kunnen vertrekken. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt of de wethouder een impact in workload voorziet nu de stichting gestopt is. Wethouder Roy Geers zegt dat de verwachting was dat het instellen van de stichting een goede uitvoeringsorganisatie zou betekenen, maar in de loop der tijd is een aantal verantwoordelijkheden verschoven waardoor onduidelijkheid is ontstaan. De gemeente verleende een vergunning als de stichting vond dat die verleend moest worden. Dat was een rare situatie, waardoor toezicht en handhaving meer naar de gemeente toe kwam terwijl de gemeente niet de middelen had te controleren; dat deed de stichting. Dat was onwenselijk en daarom heeft de stichting besloten niet verder te gaan. De beoordeling ligt dus bij de gemeente. De chauffeur betaalt de vergunning conform de legesverordening en die leges is kostendekkend. De gemeente is aan zet voor wat betreft het toezicht en de handhaving op die vergunning. De voorzitter doet een adviesronde. 9

De heer Ploegmakers (CDA) blijft het een probleem vinden dat er geen piketpaal geslagen wordt. Hij kan instemmen met de verordening en leges, maar gaat ermee terug naar de fractie om met een motie te komen over een piketpaal inzake het groene taxivervoer. De heer Bos (GroenLinks) sluit zich bij het CDA aan. De heer Van Hasselt (SP) is het eens met het voorstel, maar hij stelt voor met andere fracties te overleggen om het klantbeoordelingssysteem los te koppelen van het voorstel. Hij neemt het voorstel mee terug naar de fractie. De heer Romijn (PvdD) neemt het mee terug naar de fractie. Mevrouw Klerks (Volt) neemt het voorstel mee terug naar de fractie. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) is voor het voorstel. De heer Altenburg-Collin (VVD) is voor het voorstel. De heer Peters (PvdA) is voor het voorstel. De heer Al Amraoui (D66) is voor het voorstel. Mevrouw C.H.A. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) is nog niet geheel overtuigd van het beoordelingssysteem en wil dit in de fractie bespreken. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) verwacht voor het voorstel te zijn maar neemt het mee terug naar de fractie. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) verwacht tegen het voorstel te zijn maar wil in de fractie bespreken of met een motie of amendement gekomen wordt. De heer Van Griensven (PVV) neemt het mee terug naar de fractie.

De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) denkt dat de intentie van het voorstel goed is maar hij neemt het mee terug in de fractie. Hij meent namelijk dat de gemeente veel verantwoordelijkheid op zich neemt. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) kan meegaan met het voorstel voor wat betreft de vergunning en handhaving, maar met het technische foefje heeft hij meer moeite. Ook hij zou net als het CDA graag een piketpaal willen slaan en neemt het voorstel mee terug. De voorzitter concludeert dat dit voorstel als bespreekstuk naar de raad wordt doorgeleid. 7.

Gebiedspaspoorten Groen en Klimaatbestendig De voorzitter zegt dat het college voorstelt de gebiedspaspoorten vast te stellen en de nog niet afgeronde projecten uit de Groene Delta onder te brengen in een uitvoeringsprogramma Groen en Klimaatbestendig. Het is onmogelijk op detailniveau alle gebiedspaspoorten vanavond te bespreken, dus het hij verzoekt de commissie zich vooral te richten op het systeem. De heer Ploegmakers (CDA) complimenteert het college met dit voorstel, een doordacht en kwalitatief goed plan, met uitstekende handvatten richting ’s-Hertogenbosch in de toekomst. Goed dat er een meetlat komt waarnaast projecten gelegd worden. Hij vindt het ook goed dat de uitvoeringsbevoegdheid bij het college ligt. Er wordt gesproken over monitoring van het plan; hoe gaat het college de raad in de toekomst meenemen bij alle plannen? Wordt het monitoringsplan aan de raad voorgelegd? Mevrouw Klerks (Volt) zegt dat dit een tijd is met grote uitdagingen met betrekking tot het klimaat en de leefomgeving, in een beperkte ruimte die ook nog eens gedeeld wordt. Volt is dan ook overwegend positief over voorliggend document dat als doel heeft een fijne leefomgeving in 10

de gemeente met voldoende ruimte voor groen en water. Het is een visie tot 2050 met volgens haar af en toe zelfs wat groen-blauwe ambitie: een balans tussen hittestress reduceren, wateroverlast en droogte voorkomen, en biodiversiteit stimuleren. Of zoals in de bijlage staat: een symbiotische gemeente waarin mensen, dieren en planten elkaar respecteren en samenleven in een gedeeld ecosysteem. Wordt de gedragscampagne voor het stimuleren van klimaatbewust gedrag gekoppeld aan duurzaam gedrag in bredere zin? Zij ziet hier een belangrijke kans. In het raadsvoorstel wordt een winstwaarschuwing gegeven vanwege beperkte juridische afdwingbaarheid van de gestelde ambities. Dat voelt gek. Zij hoopt dat ervan uitgegaan mag worden dat de gemeente iets te zeggen heeft over de gestelde kaders binnen de gemeente. Die kunnen tot het uiterste gaan om ambities te realiseren. Omwille van de spreektijd zal zij hier in tweede termijn op doorgaan. De heer Altenburg-Collin (VVD) is content met deze gebiedspaspoorten. Deze zijn tot 2050 kaderstellend voor het goed omgaan met de steeds schaarser wordende ruimte in stedelijke en landschappelijke zones. Hij kan zich vinden in de hierin opgenomen 3-30-300-regel; het is in Den Bosch echter een streven en geen halszaak dat iedereen drie bomen moet kunnen zien vanuit zijn woning.

Bedrijventerreinen komen er wat karig vanaf in de gebiedspaspoorten; daar mag meer aandacht voor zijn, gelet bijvoorbeeld op de hittestresskaart van de stad. Zijn er ideeën om bedrijventerreinen aan te passen op klimaatveranderingen en hittestress op bedrijventerreinen tegen te gaan? De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) zegt dat Rosmalens Belang altijd redeneert vanuit hetzelfde standpunt: ingezet moet worden op leefbaar nu en een duurzame, veilige toekomst voor komende generaties. De gebiedspaspoorten zijn een belangrijke onderlegger om tot een uitvoeringsstrategie te komen om de wijken en dorpen meer leefbaar te maken en te houden. Deze gebiedspaspoorten geven uitgangspunten mee voor groene en klimaatbestendige ontwikkelingen. Daarnaast geven zij duidelijkheid aan woningcorporaties, projectontwikkelaars en ook gemeentelijke projectleiders. Tegelijkertijd ziet hij ook risico’s als tot uitvoering wordt overgegaan. Er moeten duidelijke keuzes worden gemaakt als doelstellingen elkaar dreigen te belemmeren; dat risico is ook nu weer te zien, gelet op de revitaliseringsagenda van de wijken en dorpen. Een andere belemmering is veiligheid: door hittestress tegen te gaan en wateradaptatie te verbeteren, kan het ook minder veilig worden door meer ruimte te geven aan de natuur.

Daarnaast is er de kwalitatieve uitstraling van de openbare ruimte, die in de binnenstad een hogere eis heeft dan in de rest van de gemeente. Hij komt hier in tweede termijn op terug. Hij kijkt positief tegen dit voorstel aan maar wil de dilemma’s die hieruit voortvloeien, wel tackelen. De heer Romijn (PvdD) is positief over de 3-30-300-regel, de aandacht voor het vergroten van biodiversiteit en het wegnemen van ecologische knelpunten. Er wordt gesproken over een initiële groei-ambitie met 10% over de hele linie; dat is een aardig begin. De stedelijke gebieden zoals de historische vestingstad en de zandwijken hebben nu veel meer nodig. Er moet sprake zijn van een daadwerkelijke vergroening en dat is meer dan bijvoorbeeld het toepassen van waterdoorlatende bestrating. Het inzetten op meer groen en biodiversiteit zal een positief effect hebben op de dieren die nu in de gemeente leven en die door deze maatregel zullen worden aangetrokken. De otter en de marter komen eraan; de vos, de das, de bever en de gans zijn er al. Het is onvoldoende duidelijk of er voldoende maatregelen worden getroffen om deze dieren te beschermen.

De uiteindelijke uitwerking valt onder het uitvoeringsprogramma en daarom moet in dit voorstel geborgd worden dat de dieren die nu met open armen worden verwelkomd niet over een aantal jaren verjaagd of zelfs gedood moeten worden omdat zij in de parken het gazon bevuilen. De PvdD is positief over het voorstel, maar de lat moet flink hoger. Hij ziet graag een duidelijke prioritering tegemoet voordat de uitvoering ingaat. Ook ziet hij graag bevestiging dat de bescherming en veiligheid van de dieren wordt gewaarborgd, voor nu en de langere termijn. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vindt het goed dat deze zaak op een kwalitatief kundige manier onder de loep is genomen. Hij heeft een vraag over de duiding van een kanttekening/risico, punt 2: de drukke woningbouw versus zorgvuldige, integrale uitwerking. Dat leest niet als een kanttekening of risico en hij ziet dat ook niet zo. De gebiedspaspoorten Groen en Klimaatbestendig bieden kansen en zijn juist bevorderlijk bij de stedenbouwkundige ontwikkeling en bij bijvoorbeeld inbreidingslocaties. Met deze paspoorten in de hand is bekend 11

wat Den Bosch wil op het gebied van groen en klimaat. De heer Van Oijen (De Bossche Groenen) is blij met dit voorstel, maar deelt dezelfde zorgen als Volt: hoe hard zijn de richtlijnen en hoe flexibel wordt ermee omgegaan? De ambities en richtlijnen zijn niet juridisch afdwingbaar, zo leest hij, maar ook niet vrijblijvend. "Als uitgangspunten niet toepasbaar zijn dan dient het college een goede afweging te maken", dat klinkt alsof de groene paspoorten eenvoudig te negeren zijn waar het college maar wil. Dat is onwenselijk. De gebiedspaspoorten moeten geen speelbal van besluitvorming worden. Dus de vraag is: zijn de richtlijnen niet te vrijblijvend? De heer Peters (PvdA) zegt dat aan voortuinen veel afgelezen kan worden over de sociaaleconomische stand van de wijk. In armere wijken zijn vaker volledig betegelde tuinen te zien, in de rijkere wijken meer groen. Dit geldt zowel voor voor- en achtertuinen als voor buurtinitiatieven in openbare ruimten. Dit verschil zorgt ervoor dat de ongelijkheid in deze wijken alleen maar toeneemt. Groenere wijken zijn immers leefbare wijken. In versteende omgevingen zal er nog meer wateroverlast en hittestress komen. Hij hoopt dat bij het uitvoeringsprogramma ook gekeken wordt naar deze ongelijkheid en dat de gemeente bij wijken waarin inwoners minder met vergroening bezig zijn een proactieve rol pakt.

Hoe denkt de wethouder voor die wijken een stapje extra te kunnen doen? Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) vindt het behoud van een leefbare omgeving en een klimaatbestendige toekomst van cruciaal belang. Zij staat zeer positief tegenover de vertaling van de visie. Voor twee onderwerpen vraagt zij aandacht. De urgentie voor de uitvoering: hoe snel worden de verbeteringen doorgevoerd? Wateroverlast en hittestress zorgen nu al voor uitdagingen, dus de urgentie van het uitvoeren van de gebiedspaspoorten is hoog. Het uitvoeringsplan ligt binnen de bevoegdheid van het college maar de raad wil graag meer inzicht in welke gebieden wanneer ingericht gaan worden. Bewonersparticipatie: GroenLinks ziet veel mogelijkheden in de vergroening en klimaatbestendig maken van de dorpen en wijken. Zo wordt dit voor en door de inwoners gerealiseerd, en komen de gebiedspaspoorten in het DNA van de dorpen en wijken. Dat zorgt voor draagvlak. De heer Verbruggen (D66) zegt dat de gevolgen van de klimaatverandering nu al veerkracht vraagt van deze stad en de dorpen. De gebiedspaspoorten zijn een bouwsteen voor de omgevingsvisie maar zorgen ook voor een beter beeld per gebied van de kansen en kwetsbare punten. D66 is positief over deze integrale gebiedsgerichte benadering.

Dit beleidsdocument sluit daarnaast aan bij de ontwikkeling van beleid door de jaren heen, waarbij de oplossingen van een belangrijke opgave gekoppeld worden aan de waarde die de ondergrond en natuurlijke structuren te bieden hebben. Tot slot maakt de opzet en grafische weergave het stuk leesbaar voor een breed publiek. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vraagt zich af of de burgers nog inspraak hebben op de herinrichting van hun omgeving. Zij spreekt specifiek over de burger en niet over de buurt- of wijkraad, want niet alle burgers zijn op de hoogte van een buurt- of wijkraad en weten niet wat daarin besproken en besloten wordt. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) vindt het een keurig opgesteld document. Het ziet er gedetailleerd uit, complimenten aan de opsteller. Hij is het ermee eens dat dit geen juridische status heeft. Het streven is zoveel mogelijk volgens dit document te gaan werken, maar als het in de praktijk botst dan zal dat per geval in de raad moeten komen. De heer Van Griensven (PVV) vindt het een goed document. Er wordt gesproken over hoe om te gaan met een overschot aan water, maar hoe wordt omgegaan met een tekort aan water? Kan er voor een grootschalige opslag gezorgd worden in tijden van droogte? De boeren zouden uit die bassins water kunnen halen om hun land te besproeien.

Heeft de opsteller van dit rapport contact gezocht met de waterschappen en de waterleidingmaatschappij? Reactie college Wethouder Ralph Geers dankt partijen voor de complimenten. Ten aanzien van de monitoring zegt hij dat er een monitoringsplan komt dat onderdeel wordt van de planning-en-controlcyclus van de raad. Hij heeft nog geen antwoord op de vraag hoe de impact op een goede manier 12

meetbaar gemaakt kan worden. Richting Volt vraagt hij wat onder 'breder duurzaam gedrag' wordt verstaan. De gedragscampagne richt zich op bijvoorbeeld het ontstenen van tuinen, een groen dak aanleggen. Er wordt gekeken naar de verschillende typen buurten en welke interventie daar mogelijk is, wat de impact is als je minder te besteden hebt et cetera. Daar wordt de aansluiting op gezocht. Juridische status: eind vorig jaar kwam de Transitiestrategie Omgevingswet. Daarin is gesteld dat in het eerste jaar geen nieuwe regelgeving in het kader van die wet gedaan wordt. De groen/water/bomen-verordening is de eerste die aan bod komt, werd toen gezegd. Dit wordt op dit moment niet verankerd in wetgeving, maar het is wel de bedoeling dat dat uiteindelijk gaat gebeuren. Het is inderdaad niet voor elkaar te krijgen dat je op elke plek in de binnenstad drie bomen kan zien of dat 30% van het oppervlak bedekt is met bladeren. De verordening gaat naar de raad en er is een afwegingskader waarin het college afwegingen kan maken op basis van uitspraken van de raad. Het college gaat aan de slag met het verduurzamen van de bedrijventerreinen, waarbij deze gebiedspaspoorten ook als onderlegger worden gebruikt. Verzekeraars worden ook steeds strenger over veiligheidsrisico’s. Er komt een uitvoeringsprogramma voor de korte termijn met een doorkijk naar de lange termijn.

Ten aanzien van een prioritering zegt hij dat er ook op twee plaatsen tegelijk aan de uitvoering wordt gewerkt. Wel zal de raad meegenomen worden in de afwegingen die in het uitvoeringsprogramma zijn gemaakt. Wat de bescherming van dieren betreft creëert de gemeente omstandigheden waarin de dieren zich kunnen vestigen. Dat is iets anders dan het doel om een diersoort hierheen halen; dat is een andere focus. Hij kan niet garanderen dat er geen dier wordt doodgereden als er een stuk weg wordt aangelegd. Kanttekening 2: er is een druk in de stad om veel te bouwen en tegelijkertijd ligt er de vraag hoe dat zo groen mogelijk kan. Dat botst af en toe met elkaar, ook omdat financieel gezien groen voor projectontwikkelaars veel minder waarde heeft dan woningen. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) merkt op dat deze paspoorten toch juist een handvat zouden moeten bieden om een dergelijke discussie sneller te beslechten. Dat is geen risico maar een motivatie. Wethouder Ralph Geers is het daarmee eens. Hij hoopt ook juist aan de voorkant met corporaties en ontwikkelaars te bekijken hoe de structuur versterkt kan worden. Echter, omdat dat nog niet afdwingbaar is, is dat nog een kanttekening. In het stuk wordt ingegaan op het meer vergroenen, waarmee meer water opgevangen en vastgehouden kan worden voor tijden van droogte. Het waterschap is hier ook bij betrokken geweest.

Inspraak burgers: dit betreft vraagstukken in de openbare ruimten. De groene en blauwe structuren worden aangelegd als er concrete plannen met inwoners zijn gemaakt. In de vervolgstap richting uitvoeringsplannen worden bewoners en wijkraden betrokken, om zo de grotere projecten in beeld te krijgen. Uiteindelijk stelt de raad de ambities. Tweede termijn De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) denkt dat veel bewoners zich zullen afvragen wanneer hun wijk aan de beurt is, bijvoorbeeld in de Overlaat. Bij een hevige regenbui staan daar de straten onder water. De gebiedspaspoorten helpen hierbij. Hij ziet graag zo snel mogelijk een planning van wanneer de programmering van die vervangingsachterstanden integraal opgenomen zijn. De raad zou begin 2024 hierover bijgepraat worden omdat de systematiek nader toegelicht dient te worden. Hoe kan ervoor gezorgd worden dat vooraf duidelijkheid aan de inwoners wordt geboden door keuzes te maken? Hij noemt in dit verband de dilemma’s veiligheid versus groen en onderhoud, en het vergroten van biodiversiteit ten opzichte van kwaliteit en uitstraling van de openbare ruimten. Rosmalens Belang vindt veiligheid het belangrijkst, ook als dat minder groen inhoudt of meer onderhoud nodig is. De heer Romijn (PvdD) vraagt wat de zorgen van de heer Kouwenberg zijn op het gebied van veiligheid.

De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) zegt dat als meer groen een slechter zicht op verkeerssituaties geeft dan zal dat meer onderhoud vergen en dat brengt kosten met zich mee. Hij is daar niet op tegen, maar de consequenties moeten goed bekeken worden. Mevrouw Klerks (Volt) vraagt of Rosmalens Belang de bermen bedoelt. Volt wil gaan voor de 13

natuur. Hoe zou Rosmalens Belang dat onderhoud willen aanpakken? De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) heeft dit als voorbeeld genoemd. Groen in bermen kan het zicht op wegen en rotondes beperken en daar moet bij stilgestaan worden, zodat niet achteraf meldingen uit de omgeving komen dat zij dat niet willen. Er moet ook naar kwaliteit gekeken worden door een aantal extra plusplekken te creëren. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) had niet het idee bij dit stuk dat nu per wijk een prioritering wordt gemaakt. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) begrijpt die opmerking. Uiteindelijk wordt toegewerkt naar de uitvoering. Hij heeft niets tegen gebiedspaspoorten maar als die vertaald worden naar de uitvoering zullen er dilemma’s komen. Hij wil niet achteraf concluderen dat het misschien anders had gemoeten. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) is het daarmee eens, dat moet voorkomen worden. Mevrouw Klerks (Volt) meent dat bermen en rotondes in de gebiedspaspoorten postzegels zijn in een groter gebied. Zij verwacht dat dit een uitwerking kan zijn om dit soort dilemma’s te voorkomen. Zij maakt zich zorgen over de juridische kaders. Zij begrijpt van de wethouder dat er op dit moment nog niets aan die kaders wordt veranderd.

Zij vreest dat deze visie en de meetlat die eruit voortkomt een tandeloze tijger worden als niet nu al bepaald wordt dat voor de ambities een juridisch kader meegegeven wordt. De heer Ploegmakers (CDA) meent dat een heel groot deel van de gebieden die genoemd worden openbare ruimte is. Hoe groot is dat percentage in de gemeente? Mevrouw Klerks (Volt) weet dat percentage niet, maar het valt haar wel op dat aan alle voorstellen die hier voorgelegen hebben de kaders uit de verordening bouwen, water en groen zijn meegegeven. Iedere keer hebben partijen over een plus gesproken en over meer ruimte voor groen, maar dat haalde het iedere keer niet. Als er geen juridische kaders zijn dan sla je de plank mis als nu niet gestart wordt met opplussen. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) zegt dat dit voorstel versnellend zou moeten werken wat betreft het aanpakken van de bestrating in de stedenbouwkundige inbreiding. Daar was hij ook naar op zoek. Het wordt benoemd als een kanttekening en dan benoemt de wethouder het gebrek aan juridische slagkracht. Dat is de achilleshiel voor dit stuk. Al krijgt dit stuk het mandaat, als er geen juridische slagkracht achter zit dan kan het een papieren tijger blijven. Hij hoopt dat het juist processen gaat bespoedigen.

De heer Altenburg-Collin (VVD) vindt de winst van dit stuk dat het een kaderstellende notitie is waar de komende 25 jaar naar gehandeld zal worden. Een papieren tijger is het zeker niet. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) is het daarmee eens, maar iedereen weet ook dat bij elk vraagstuk vele belangen samenkomen. Projectontwikkelaars bijvoorbeeld hebben vele voorwaarden en moeten aan vele regels voldoen, waardoor het moeilijk is projectontwikkelaars te vinden. Zonder juridische onderlegger kan het bemoeilijkt worden om iets op te leggen. Dit doet niets af aan de inhoudelijke kwaliteit van dit stuk, waar hij ook achterstaat. De heer Romijn (PvdD) begrijpt de wethouder dat het aantrekken van dieren geen doel op zich is. Echter, als bepaalde ambassadeurssoorten zich hier gaan vestigen dan geeft dat toch een bepaalde verantwoordelijkheid. Hij vraagt zich af wat voor keuzes hier straks voor gemaakt worden. De heer Peters (PvdA) sprak eerder over vergoedingsongelijkheid tussen wijken. Hij is benieuwd naar de openbare ruimte. Er zijn veel bewonersinitiatieven om de openbare ruimte te vergroenen, maar die komen vaker uit welgestelde wijken die vaak al groener zijn. Daarmee kunnen bepaalde wijken achterblijven en die hebben juist een vergoeding nodig. De vraag is of er een goede balans blijft tussen wijken met en zonder initiatiefrijke inwoners op het gebied van vergroening. 14

De heer Altenburg-Collin (VVD) is het daarmee eens, maar hoe zou de PvdA die niet-actieve wijken willen gaan activeren? De heer Peters (PvdA) zegt dat bijvoorbeeld het onderhoud na aanleg van groen in die wijken een punt kan zijn. Daar zou ook aan de slag gegaan moeten worden met vergroeningsprojecten en laat het onderhoud door de gemeente doen totdat er mensen gevonden worden die dat onderhoud over kunnen nemen. En anders blijft de gemeente dat doen. De heer Romijn (PvdD) vraagt op welke termijn deze plannen worden uitgevoerd. De heer Peters (PvdA) zegt dat dat aan het college is. Hij wil alleen meegeven: heb ook oog voor die wijken die het hard nodig hebben. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) noemt de Kruiskamp, waar de openbare ruimte en wegen recent zijn vernieuwd. Zou het een kans zijn dit daarin mee te nemen? Hij denkt dat prioritering belangrijk is. De heer Peters (PvdA) denkt dat ook. Met alles wat nu ontwikkeld wordt, moet de koppelkans gepakt worden. Bekijk hoe een ontwikkeling vergroend kan worden en hoe bewoners meegenomen kunnen worden. Mocht dat laatste niet lukken dan zou de gemeente dat tijdelijk moeten beheren. De heer Verbruggen (D66) vraagt of vanuit het stadhuis bedacht gaat worden welke wijken dit nodig hebben of dat de bewoners zelf naar de gemeente komen voor meer vergroening in de wijk.

Hij ziet een spanningsveld tussen vrijwilligheid en vrijblijvendheid. Uiteindelijk belandt dit bij de gemeente en dat vraagt om een investering. Tijdens de begroting zal een afweging gemaakt moeten worden over een investering in de buitenruimte. De heer Peters (PvdA) zegt dat als inwoners van een wijk niet naar de gemeente komen dat niet betekent dat er geen behoefte is aan vergroening in die wijk. Het is vaak lastig voor bewoners om te weten of zij met een bepaald idee naar de gemeente kunnen stappen of dat er dan van hen verwacht wordt dat zij moeten instappen. Een pro-actievere houding in deze wijken lijkt hem goed. Mevrouw Klerks (Volt) is altijd voor bewonersinitiatieven. In de gedragscampagne las zij dat er onderzoek komt naar de gedragsmotieven van de mensen in de wijk. Daarmee komt er wellicht een ingang om te zien in hoeverre mensen gaan participeren en of de gemeente daar een voortrekkersrol in moet spelen. De heer Peters (PvdA) maakt onderscheid tussen de vergoedingsgedragscampagne van wonen en tuinen, en een koppeling naar de openbare ruimte. Als alleen gefocust wordt op initiatieven van bewoners dan blijven bepaalde wijken achter. De heer Van Oijen (De Bossche Groenen) merkt op dat iedereen enthousiast is over dit stuk maar steeds komt er maar één onderwerp naar boven: het juridische kader.

Binnenkort wordt beslist over woontorens op een belangrijke opslagplaats voor water en groene long van de stad. Als dit geen papieren tijger is dan zou dit rapport ook bij die beslissing serieus genomen moeten worden en meegenomen in de besluitvorming. Reactie college Wethouder Ralph Geers zegt dat deze gebiedspaspoorten gaan over meer ruimte voor groen en meer water voor de gehele gemeente bij gebiedsontwikkelingen, herinrichtingen openbare ruimten en voor een klein deel voor wat mensen op eigen terrein doen. De discussie in tweede termijn ging over dat kleine deel in deze opgave; daarvoor is al afgesproken dat er een gedragscampagne opgesteld wordt. Momenteel wordt al veel mogelijk gemaakt en gestimuleerd om vergroening of onderhoud van openbare ruimten door de inwoners te laten doen. Ten aanzien van de juridische kaders zegt hij dat vanwege de Transitiestrategie Omgevingswet dit nu niet goed verankerd kan worden in een nieuw omgevingsplan. Er wordt hard gewerkt aan een omgevingsplan waar straks ook veel in geborgd gaat worden, maar er is wel met elkaar 15

afgesproken dat niet in het eerste jaar te zullen doen. Ook is afgesproken dat de groene verordening de eerste is die aan bod komt. Hier wordt enorm mee aan de slag gegaan, dus dit is geen papieren tijger want iedereen voelt de motivatie om hier iets mee te doen. Het is aan de raad om te bepalen of er voldoende groen en blauw in bijvoorbeeld bestemmingsplannen zit. Dit plan is een stip aan de horizon, waarbij het uitvoeringsprogramma concrete acties op korte termijn laat zien en een langere doorkijk. Een deel zit ook in het uitvoeringsprogramma openbare ruimten; hij zal navragen wanneer de toelichting daarop komt en of die voor de zomer ingepland kan worden. Daarin komt een prioritering. Veel variabelen die de raad stelt, moeten aangescherpt worden. Er worden meerdere projecten tegelijkertijd opgepakt, in verschillende fasen van voorbereiding. De ambities in het uitvoeringsprogramma worden ook meegenomen en ondertussen wordt hard doorgewerkt. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) vraagt of en hoe deze gebiedspaspoorten helpen bij de vraag van inwoners wanneer hun wijk aan de beurt is. Wethouder Ralph Geers zegt dat als er een grotere gebiedsontwikkeling wordt gedaan de gebiedspaspoorten daarin meegenomen worden. Het regulier onderhoud en onderhoud openbare ruimten zijn al gaande, dus het is niet zo dat alles wacht totdat het uitvoeringsprogramma klaar is.

Bekeken wordt hoe de planning in het uitvoeringsprogramma inzichtelijker gemaakt kan worden, maar dat is van vele zaken afhankelijk zoals de beschikbaarheid en capaciteit van aannemers, en de duur van planprocedures. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) begrijpt dat de gebiedspaspoorten in de openbare ruimten dus niets doen in de prioritering. Wethouder Ralph Geers zegt dat dat voor een deel wel gebeurt. De noodzaak voor waterberging en vergroening in de ene buurt kan hoger zijn dan in de andere. Als iets onveilig is dan heeft dat prioriteit en moet een weging gemaakt worden wat eerst wordt gedaan, wat snel en wat schuift naar achteren. Richting PvdD zegt hij dat dit stuk over groene en blauwe structuren gaat waarbij omstandigheden gecreëerd worden voor dieren. Oversteekplaatsen voor dieren komen hier niet in terug. Als er een knelpunt is dan kan daar iets gedaan worden, maar dat betekent niet dat elke weg voor ieder dier veilig gemaakt wordt. De voorzitter doet een adviesronde. De heer Ploegmakers (CDA) stemt in met het voorstel. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) stemt in met het voorstel. Voor de heer Van Hasselt (SP) is dit een hamerstuk. De heer Romijn (PvdD) is overwegend positief over het stuk maar ziet graag nog wat aanscherpingen dus neemt het mee terug in de fractie.