2023-09-25 Commissie Bedrijvigheid concept

Is de partij niet bang wanneer telkens per jaar de concretiseringsslag wordt uitgevoerd en daar niet voldoende in kan worden meegenomen er mogelijk onvoorziene kosten of uitgaven komen die niet nodig zijn. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) is het daarmee eens. Maar het gaat de fractie erom dat jaarlijks teruggekeken kan worden maar ook een update van de stand van zaken zodat bijgestuurd kan worden. Het is niet de bedoeling om jaarlijks opnieuw beleid te maken. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) stelt dat als je alleen per jaar vooruitkijkt, de PvdD bang is dat er niet voldoende doorkijk is, ook voor de private woningbezitters. Moet er niet verder vooruitgekeken worden en de behoefte van de woningbezitters meegenomen worden? De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) beaamt dit. Ook financieel moet gekeken worden of het wel haalbaar blijft. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) geeft aan dat in de Transitievisie Warmte 2.0 staat aangegeven: we moeten er nu eenmaal gaan komen. De haalbaarheid, het moet toch gebeuren en dan ook zo goed mogelijk. De middelen moeten zo goed mogelijk worden ingezet. Ziet de heer Kouwenberg de haalbaarheid en dat het moet gebeuren en dan op de beste manier moet worden vormgegeven in een meerjarig doorkijkje? De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) kan daarin meegaan. Maar haalbaarheid kan ook zitten in welke bron wordt gebruikt.

Je kunt ziet dat een bron geschikt is, als een andere bron gekozen wordt kan dat ook weer consequenties hebben. Dat heeft ook met haalbaarheid te maken. Als de kosten niet toereikend zijn moet worden gekozen voor een andere bron.

14

De heer Verbruggen (D66) vindt dat deze visie de duidelijkheid bevat waar de politiek op hoopte en waar bewoners en eigenaren naar vragen. D66 kan zich goed vinden in de opzet van deze visie, met een besparings- en warmtenetaanpak. De visie geeft duidelijkheid over welke buurten voor 2035 en na 2035 aan de beurt zijn en welke bronnen potentie hebben. Ook geeft de visie aan dat de verkenning met het waterschap al loopt om een collectief warmtenet met als bron de rioolwaterzuivering op te starten. Op deze manier kunnen meters worden gemaakt richting klimaatneutraal in 2045. D66 vindt het fijn dat in deze enorme transitie de raad jaarlijks wordt geïnformeerd over de stand van zaken zodat er ook een evaluatiemoment gecreëerd wordt. Hiermee kan tijdig worden bijgestuurd. D66 vindt het fijn dat er veel aandacht is voor communicatie. Het is mooi dat er een plan is bedacht om mensen te betrekken en mee te nemen in de warmtetransitie. Een onderdeel daarvan is een uiteenzetting van algemene informatie die woningeigenaren voorafgaand aan advies op maat kunnen krijgen. Tijdens I&O heeft hij er een vraag over gesteld. Misschien kan de wethouder een toezegging doen dat ook huurders makkelijk toegang kunnen krijgen tot algemene informatie.

Een beetje in lijn met wat mevrouw Welten aangaf, zodat alle inwoners zelfstandig informatie kunnen opzoeken en daarmee antwoord krijgen op vragen voordat ze worden benaderd door de gemeente of de verhuurder. De heer Roovers (SP) beaamt dat informatie goed is, iedereen heeft recht op informatie, maar wat hebben huurders aan die informatie als ze zelf niet over de isolatie van de woning die ze huren gaan? Is er geen materiële oplossing nodig die het proces versnelt? De heer Verbruggen (D66) denkt dat ook huurders met vragen zitten en antwoorden zoeken. Vorig jaar was er een Bosch Bespaarteam dat huurders heeft geholpen met fysieke maatregelen en hulp bij het veranderen van een levensstijl om meer energie te besparen. De heer Roovers (SP) neemt aan dat het Bossche Bespaarteam goed werk doet. Maar tochtstrips en radiatorfolie lijken hem niet de schaal waarop de gemeente dit soort transities, namelijk het klimaatneutraal maken van een stad met 160.000 inwoners, kan halen. Vindt D66 dat er voldoende gebeurt op het gebied van corporatiewoningen? Zou er meer kunnen gebeuren in deze Transitievisie Warmte 2.0, ook gezien de motie die de partijen twee jaar geleden samen hebben ingediend? De heer Verbruggen (D66) vindt dat er meer kan gebeuren ter aanvulling op het Bossche Bespaarteam. Hij leest ook veel instrumenten in dit stuk die in ontwikkeling zijn.

Hij gaat ervan uit dat er meer beschikbaar komt, ook voor de huurder. De hele warmtetransitie is een complexe operatie. Hij is blij dat de raad jaarlijks wordt geïnformeerd met het jaarplan om ook op dit vlak bij te sturen. Mevrouw Klerks (Volt) stelt dat D66 een positief beeld geeft over de communicatie. Hoe denkt D66 over de communicatie over de buurtinitiatieven, de brieven en diverse I&O's? Is daar verbetering in? Moet er in de toekomst op een andere manier een betere communicatie en samenwerking voor de gemeente komen? De heer Verbruggen (D66) ziet er verbetering in. Hij hoort vanuit de buurtinitiatieven wisselende geluiden. Een inspreker was positief over de nieuwe plannen. Het is een ingewikkeld proces. Daarvan moet je leren. Participatie is ook ingewikkeld. Dat kan niet altijd goed gaan. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat de inspreker blij was over het perspectief dat er lag maar nog wel kanttekeningen en vragen had. Het voornemen is om beter te communiceren. Heeft D66 daar volledig vertrouwen in? De heer Verbruggen (D66) heeft er vertrouwen in. Er is geleerd van het verleden en er wordt met een frisse blik naar de toekomst gekeken. Bij communiceren en participatie is het belangrijk om vooraf de spelregels duidelijk te hebben. Hij denkt dat ze dit geleerd hebben. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of een gedetailleerde tijdlijn helpt.

De heer Verbruggen (D66) meldt dat dit ook al is aangehaald door PvdD, varen in de mist. Hij is daar niet bang voor. Met deze visie is er een kompas en jaarlijks wordt de stand geëvalueerd. Hij verwacht dat het goed komt.

15

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) noemt van één naar twee sowieso een stap vooruit. Dat is goed nieuws. Een warmtenet is ook goed nieuws. Met meer aangesloten buurten is ook goed nieuws, net als eigenaarschap. Er is veel goed nieuws. Was alles goed aan het stuk? De sessie in Eindhoven gaf daar al inzicht in. Experimenteel is daar al een paar keer de schop in de grond gezet. Daar was hij wel jaloers op. De presentatie van Den Bosch ging niet veel verder. 15% moet echt geholpen worden en 85% van de inwoners redt zich wel met een website, platform en ondersteuning vanuit de buurtinitiatieven. Om op de buurtinitiatieven te kunnen leunen moet je de betrouwbare buurman hebben, waar je op kunt gaan leunen. Daar zit zijn twijfel. Wordt daar wel genoeg aan gedaan? Er wordt een cruciale rol toegekend aan de buurtinitiatieven. Maar is men daar wel zuinig op? 't EcoZand staat op losse schroeven. 't EcoZand is de basis geweest van de eerste PAW-subsidie die is ontvangen. Hintham spreekt zorg uit op punten. De Buitenpepers spreekt in. Ze zijn blij want ze hangen aan het eerste deel van het warmtenet, maar spreken ook zorg uit over de andere buurten, want er zijn nog veel buurten. Dat hoort hij vaak terug, zelfs vanuit de VVD. Hij vraagt om zuinig te zijn op de initiatieven en ze aangehaakt te houden.

Hij is blij met de eerste aanzet voor een warmtenet, maar een warmtenet moet de aorta zijn die door stad heen loopt en niet stopt ter hoogte van de Buitenpepers. Kralen rijgen zoals Volt het noemt. Een aorta met grote en kleine bronnen en daarop de huizen aangesloten. All-electric is voor de rest van de stad de geijkte oplossing. Hij maakt zich er zorgen over, dat is niet de oplossing. Hij verwijst naar 't Zand, de PAW. Daar is een laagtemperatuurwarmtenet onhaalbaar. Het is jammer dat 't EcoZand zichzelf als een karikatuur beschrijft in de stukken. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) heeft het kralen rijgen een aantal keer gehoord. Wie wordt eigenaar van die kleine kraaltjes? De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft het over het eigenaarschap. Hij denkt dat daar de oplossing ligt. Als het lint door de stad loopt, met een laagtemperatuurnet, dan kunnen daar allerlei bronnen op worden aangesloten. Wie daar aan levert en daar vanaf haalt zijn de klanten en de leveranciers. Het eigenaarschap zit voor hem bij de gemeente. 't Zand denkt aan een 70⁰ warmtenet, dat is alweer hoger. Hoe kan dat aan elkaar gekoppeld worden? Het sneuvelt omdat het te duur is, er ruimtegebrek is in de woningen of niet lukt. Ruimtegebrek, ook als je all-electric gaat, dat blijft hetzelfde. Hoe kan de buurt dan verduurzaamd worden? Hij denkt dat er ambitieuzer gekeken moet worden naar het warmtenet.

Hij zegt niet dat het warmtenet te pas en te onpas bij alle woningen moet komen, maar het moet wel groter zijn. Om te stellen dat het warmtenet pas komt als alle woningen zijn geïsoleerd en gereed zijn, daarmee kun je het niet redden. De koplopers moet echt een duidelijke rol hierin gegeven worden, want daar zit veel kennis. Dat zijn niet de professoren die het beter denken te weten. De heer Verbruggen (D66) dankt voor het mooie pleidooi en het koesteren van de energie bij de buurtinitiatieven. Ook hij noemt het kralen rijgen. De sterkte van de ketting is zo sterk als de zwakste schakel. Het zou mooi zijn als alle initiatieven gekoppeld kunnen worden tot een aorta. Maar als het niet haalbaar is, hoeft het dan niet te worden uitgevoerd? De heer Hoeben (De Bossche Groenen) beaamt dat de ketting zo sterk is als de zwakste schakel. Daarom moet er een sterke ketting door de stad heen liggen. Daar zitten soms wat zwakke onderdeeltjes aan gekoppeld, maar die zijn niet cruciaal om de ketting te laten breken. Die leveren iets minder warmte, of iets minder vermogen dan van tevoren is bedacht. Dat is niet erg, want er worden meerdere bronnen aan gekoppeld worden. Als te kort is kan gezocht worden naar meer bronnen. Als er innovatieve oplossingen zijn kan er voeding aan gehangen worden. Het is geen ring die breekt en dan doet niets het meer.

Nee, het is die aorta die in leven gehouden moet worden en waar allemaal uit geput of gevoed wordt. De heer Verbruggen (D66) vraagt of het voorstel met een warmtenet, gekoppeld aan de rioolwaterzuivering een mooie eerste grote stap is om veel meters te maken. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) bevestigt dit. Dat is een hele goede aanzet. Maar niet stoppen en denken dat er een goed begin is, want 85% hangt nu op all-electric of op een separaat warmtenetje. Dat moet niet. Reactie college

16

Wethouder Van der Geld dankt de vorige raad en commissie als aanstichter van dit stuk. De hoofdlijn van deze Transitievisie Warmte 2.0 is gestoeld op 'Aan de slag', nu ook echt concreet dingen doen. Een visie gebaseerd op eerlijkheid en snelheid. Het CDA vraagt naar het perspectief voor wijken die niet kunnen worden aangesloten op een warmtenet. Als er echt geen perspectief is, is dat een all-electric, individuele oplossing. Met de huidige kennis van de techniek is dat een warmtepomp. Een vraag is ook of de organisatie daarop voldoende is uitgerust en of het college daarop terugkomt in de jaarrapportage. Het antwoord is ja. De PvdA vraagt aandacht voor rechten van huurders ten opzichte van particuliere verhuurders als het gaat om het initiatiefrecht. Die staat juist geborgd in de Transitievisie Warmte omdat het belangrijk is. Inwoners worden daarin bijgestaan zodat ze hun verhuurder kunnen gaan aanspreken op hun verantwoordelijkheid. De heer Peters (PvdA) voegt toe of het alleen bijstaan is als huurders naar de gemeente komen of ook actief informatiecampagnes opzetten om die mensen te bereiken en op de hoogte te brengen van het recht. Wethouder Van der Geld bedoelt beide. Daar waar problemen worden geconstateerd in wijken zal hij dat actief doen, maar ook meer passief waarbij de huurder de gemeente weet te vinden.

Dat zal onder andere via de buurten gaan zodat de gemeente hen kan ondersteunen als ze er om vragen. De wethouder is het eens met de PvdD om zo snel mogelijk het managementplan te hebben, maar de ecologisch adviesbedrijven hebben het druk. Er gebeurt nogal wat. Dit is een bottleneck en er wordt nog onderzocht hoe het opgelost kan worden. Hij neemt de innovatieve oplossing van de heer Ploegmakers zeker mee. De VVD vraagt of er aandacht is voor innovatie. Het is wellicht niet expliciet genoeg meegenomen in deze Transitievisie in de zin van dat er veel woorden aan zijn besteed. Het is wel degelijk onderdeel van de filosofie, dit is een Transitievisie en geen transitieblauwdruk. Hij verschilt met sommigen die zeggen jaar op jaar een roadmap te hebben richting 2045. Op deze wijze wordt innovatie platgeslagen, want dan wordt alleen geredeneerd vanuit technieken die nu voorhanden zijn. Dat is niet verstandig. Het kan zijn dat er in de toekomst innovaties plaatsvinden. Daar is ruimte voor, wel met de onzekerheid die daarmee gepaard gaat. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) wil de C02-monitor goed laten aansluiten. Natuurlijk zijn het dynamische documenten, maar het is wel prettig voor de tijdspanne van de monitor om dit te concretiseren. Wethouder Van der Geld komt terug naar de raad met de C02-monitor.

Het woord C02-monitor is in zekere zin misleidend want de C02-monitor dient ervoor om vooruit te kijken. Toekomstige maatregelen kunnen tegen elkaar worden afgewogen zodat de raad inzicht krijgt in toekomstige maatregelen en dan weet welke de meest effectieve zijn en er uitgangspunten op kan loslaten. Het is een nieuw instrument voor de raad om naar de toekomst te kijken. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) stelt voor de concretiseringsslag te koppelen aan de C02-monitor. Daarin komen de mogelijkheden waarop ingezet moet worden, dus het een en ander integreren met ruimte voor vooruitkijken. Wethouder Van der Geld vindt het aannemelijk maar wil eerst met de raad bediscussiëren wat de scope van de C02-monitor wordt. Waar liggen de prioriteiten? Want de C02-monitor gaat niet alleen over de bebouwde omgeving. De C02-monitor kan ook over mobiliteit gaan, over allerlei sectoren met overal weer een wisselende mate van invloed die de gemeente daarop heeft. Er zijn veel vraagstukken om eerst met elkaar over te spreken. Hij wil niet vooruitlopen op het in stelling brengen van de raad. De fractie van GroenLinks geeft aan dat wijken wellicht teleurgesteld zijn omdat ze niet de eerste zullen zijn. Dat is exemplarisch voor het gedachtegoed dat in de zaal rondging. Hij begrijpt dat sommige wel degelijk aangeven het jammer te vinden of te hopen op een andere volgorde.

De inspreker van de Buitenpepers vertelde geen vertegenwoordiger van de buurt te zijn. Spreken over 'de wijken zijn teleurgesteld' is een andere dynamiek. Er is grote diversiteit in wijken waarin sommigen totaal nog niet zijn meegenomen of zich nog niet meegenomen voelen. Bij een bijeenkomst in 't Zand werd gesproken met een kopgroep, die groep is verbreed waardoor inwoners ook bij de bijeenkomst konden aanschuiven die zeiden helemaal geen aardgasvrij te willen. Een wijk is net een samenleving in het klein. Spreken over wijken en buurten en de diversiteit aan inwoners komt daar ook in terug. Het punt van cocreatie als het gaat om aanleggen van warmtenet. Het leveren van

17

warmte is een nutsvoorziening. Vandaar het voorstel dat straks voorligt. Wat doen andere nutsinstellingen met participatie? Wat verwacht de raad van de gemeente als het gaat om de participatie aan de voorkant, als het gaat om aanleggen van nutsvoorzieningen. Gaan we ook om met co-creatie als het gaat om aanleggen van rioleringen, waterleidingen, stroomkabels. Zelfs glasvezel dat een particuliere aangelegenheid is vindt niet plaats in cocreatie. Als de snelheid betracht moet worden die voor ogen staat, moet er anders mee worden omgegaan. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) hoort hoe andere nutsvoorzieningen omgaan met deze participatie, in dit geval niet. Is dit aan de voorkant aan de initiatieven in de verschillende buurten ook als zodanig duidelijk gemaakt? Kan daar niet een stukje verwachtingsmanagement hebben gezeten? Wethouder Van der Geld vindt dit een terecht punt. Een verandering van een warmtesysteem in een wijk heeft een grote impact. Er moet wel degelijk met inwoners worden gesproken over de implementatie, alleen moet ook de techniek uitgedacht worden. Dat lijkt hem niet verstandig maar er is wel iets te doen bij de participatie daarna. De vraag of dit aan de voorkant bekend is. Nee, er is gestart met onderzoeksbuurten vanuit een andere filosofie. Er is aan de slag gegaan met onderzoeken naar wat kan er precies? De hele aanvliegroute was anders.

Dat betekent niet dat buurten losgelaten worden. De onderzoeksbuurten waarmee is gestart kennen een breed scala aan ondersteuning. Breder dan sommige nieuwe buurten die zich nu aandienen. Deze Transitievisie moet ook gestoeld zijn op eerlijkheid. Hij moet dit kunnen uitleggen aan de 98 andere buurten van de 105 buurten. De mate van ondersteuning wordt op enig moment gelijk getrokken. Er is een scala aan maatregelen voor veel buurten, of je nu een buurt bent met een grote mate van energiearmoede of niet. Er is een scala aan maatregelen, een isolatieprogramma, Bossche Bespaarteam, Energieloket, maatwerkadvies, stratenblokaanpak, VvE-aanpak, platform, de intensieve energiearmoedeaanpak en wat corporaties nog doen. Het is niet zo dat de gemeente buurten aan hun lot overlaat. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) snapt dat de gemeente de nutsrol pakt, maar er is wel vaker onvrede geweest over de wijze van participatie, het gaat niet alleen over één persoon. Hoe kijkt de wethouder richting de toekomst? Hoe kunnen de voorwaarden zo geschapen worden en hoe kan de gemeente er zo duidelijk over zijn dat de verwachting niet per definitie al wordt geschonden? Wethouder Van der Geld kent het beeld dat buurten in het algemeen ontevreden zouden over participatie en communicatie niet. Hij heeft wel kennisgenomen van de brief van Duurzaam Hintham. Die brief is kritisch en herkenbaar.

Ze zijn het ook al heel lang op inhoud met elkaar oneens. Er is, ook door hem, veel gesproken met Duurzaam Hintham. Duurzaam Hintham wil het liefst dat de wethouder of de gemeente aangeeft in jaartal x, eerder dan 2045, de gaskraan dicht te doen. Dat helpt in de communicatie naar de inwoners zegt Duurzaam Hintham. De wethouder wil dit niet, want hij kan dit nog niet. En als het kan is hij het nog steeds niet van plan op deze manier, want hij kan de inwoners op dit moment geen perspectief bieden. Als je dan de vlam in de pan wilt in een wijk of een buurt, moet je vooral dit doen. Daar is hij het over oneens. Dat is wat anders dan dat participatie en communicatie niet goed is verlopen. Hij is het oneens op inhoud. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt dat de wethouder zijn antwoord generaliseert en vervolgens zijn eigen antwoord verengt. Het gaat niet alleen over Hintham. Hij heeft eerdere sessies van I&O meegemaakt waarbij alle zeven wijken aan tafel zaten en waar zeker de helft ontevreden was over de participatie met de gemeente. Wat zou de wethouder anders doen in de toekomstige participatie rondom dit onderwerp? Wethouder Van der Geld gaf zojuist aan dat ook in buurten waarin hij in de toekomst aan de slag gaat met het warmtenet hij dit meer zou aanvliegen als in beginsel een nutsvoorziening en aan de slag gaan met de technische oplossing over een warmtenet.

Vervolgens te kijken hoe dit op een goede manier geïmplementeerd gaat worden in een wijk. Dan wat er aan de hand is in 't Zand. De Bossche Groenen stelt dat PAW 't Zand onhaalbaar is. Het is niet de PAW, wel het oude warmtenet. Dat laat ook de weerbarstigheid zien van een klein warmtenet aanleggen. De techniek lijkt niet haalbaar te zijn om een betaalbare oplossing te leveren voor de buurt. Dan schuurt het tussen de bedenkers van de technische oplossing en de gemeente. Hij wil wel een betaalbare oplossing voor de inwoners, dus is op zoek naar een andere oplossing. Hij kijkt nu welke technische haalbare oplossing nu gevonden kan worden voor 't Zand. Dat kost tijd. Het moet sneller wordt gezegd, dat is

18

zo, maar hij kan de onderzoeken niet versnellen. Warmtenet moet rendabel zijn. Inwoners die warmte afnemen van het warmtenet gaan betalen voor de warmte en die de aanleg ook weer kunnen financieren. Op een betaalbare manier, het liefst met een oplossing die hetzelfde aan energie kost of minder. Dan waterstof. In de visie staat dat waterstof vooral gericht wordt op de grootschalige industrie. Hij is niet tegen, maar waterstof is in energiebron zeer verstandig om in te zetten voor de industrie vanwege de grote mate van warmte. Het is zonde om dat in een huis te stoppen voor maximaal 70⁰. Dan de vraag van de PVV 'wie betaalt gratis?'. Gratis bestaat niet. De belastingbetaler betaalt. Hoe tevreden is men over het Bossche Bespaarteam? Enorm tevreden. Hij verwijst naar de raadsinformatiebrief die vorige week is verstuurd. Hij is enthousiast over het Bossche Bespaarteam omdat het de overheid, de gemeente, een gezicht geeft aan huis, bij mensen die het hard nodig hebben. Soms zijn het alleen tochtstrips en ledlampen. Het gaat soms zelfs voorbij aan de energietransitie. Maar ook het sociale element bij het Bossche Bespaarteam is niet te onderschatten en daarmee is de bijvangst enorm. Ook de doorverwijzing naar de energietoeslagen, de impact is groot op microniveau, maar de impact is niet groot voor de energietransitie in het algemeen.

Dat wist hij al op het moment dat de maatregel is genomen, maar hij is ervan overtuigd dat je soms op microniveau een grote slag moet maken en je moet grote slagen maken op macroniveau, zoals in de opwek in de duurzame polder, maar ook in grote warmtenetten. De corporaties doen echt enorm veel. Het gaat om ruim 6000 woningen extra bovenop de 1400 die ze eigenlijk opgelegd krijgen vanuit het rijk, dat is een grote opgave die ze intrinsiek zelf ook oppakken. In het beeld van de Transitievisie wordt snel aan de corporatiewoningen voorbijgegaan. Dat doet niet af aan hoe hij intrinsiek vindt dat de corporatiewoningen en de verduurzaming ervan ook voor de inwoners moet worden beetgepakt. Hij stelt voor in de opmaat naar het nieuwe duurzaamheidsakkoord dat wordt gemaakt met de corporaties de raad en commissie een brief sturen om te kijken waar het nu staat. Welke maatregelen nemen de corporaties? Hij heeft met de corporaties gewisseld dat de stakeholders, ook zijnde de raad, slecht worden meegenomen als het gaat om het duurzaamheidsakkoord en de gezamenlijke inspanningen. De heer Roovers (SP) vraagt op welke termijn hij het duurzaamheidsakkoord kan verwachten. En hoe verhoudt het duurzaamheidsakkoord zich tot de aanvullende prestatieafspraken waarover in de Transitievisie wordt gesproken? Dan nog het isolatiefonds.

Wethouder Van der Geld streeft volgend jaar naar het duurzaamheidsakkoord. Aanvullende inspanningen is onderwerp van gesprek op dit moment, wnt het duurzaamheidsakkoord is breder dan alleen energie. Het gaat ook over klimaatadaptatie en circulariteit. De heer Roovers (SP) vraagt naar het isolatiefonds dat met de motie van december 2021 is aangenomen. Vorig jaar november is de laatste info geweest dat het in het besparingsprogramma zou worden opgenomen. Daarna is er geen informatie over geweest. Wethouder Van der Geld vraagt of de SP het amendement dat bij het bestuursakkoord is ingediend bedoelt. De heer Roovers (SP) vertelt dat het over de € 100.000 extra naar energiearmoede gaat. Daarvan heeft de wethouder vorige week een raadsinformatiebulletin naar de raad gestuurd, maar dit gaat over het isolatiefonds. Er is een motie over aangenomen bij de behandeling van de Transitievisie Warmte 1.0. Wethouder Van der Geld heeft geen idee. Hij stelt voor in de pauze even te overleggen. Jaarplan, ook de financiële haalbaarheid vanuit Rosmalens Belang. Vanzelfsprekend, maar je kunt ook leunen op de P&C-cyclus. Als het financieel niet haalbaar is zal het college zelf voorstellen doen voor extra geld, ombuigen enzovoort. Anders moet het binnen de financiële kaders zoals de raad heeft vastgesteld en moet daarin geprioriteerd worden. Tot slot huurders makkelijker toegang geven tot informatie.

Dat doet hij natuurlijk graag. Mevrouw Klerks (Volt) heeft haar vragen nog niet beantwoord gehad. Hoe kijkt de wethouder aan tegen het kralen rijgen? Met een tweede onderzoekspoor voor kleinere initiatieven die op zichzelf staand misschien niet economisch haalbaar zijn , maar dat wel zijn als ze aansluiten op het grotere netwerk. Verder heeft ze de vergelijking gelegd met de warmtenetplannen van Utrecht en de verschillen daarmee. Dit is ook aangehaald tijdens I&O. Hoe kijkt de wethouder tegen de verschillen en de mogelijke risico's aan? De toekomstige samenwerking met de overige buurtinitiatieven, hoe

19

ziet de wethouder dat voor zich? Is de wethouder het ermee eens dat de samenwerking met buurtinitiatieven belangrijk is en blijft? Worden de door de buurtinitiatieven meegegeven aanbevelingen meegenomen in aanloop naar de vertaling, en de eventuele concretisering van de Transitievisie Warmte 2.0. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) stelt dat van de inwoners wordt verwacht dat ze meedoen en maatregelen nemen om op hun nutsvoorziening te kunnen aansluiten. De inwoners moeten kunnen meepraten en -beslissen in keuzes die worden gemaakt. Over 't Zand en Hintham, techniek is altijd leuker. Het kan zijn dat een oplossing of een volgorde sneuvelt, maar de energie moet behouden blijven binnen de initiatieven. Je hebt elkaar nodig in de toekomst. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of over het warmtenet aan de voorkant kan worden nagedacht en hoe dat wordt gecombineerd met groen in de stad. Of kan aan de voorkant worden afgesproken dat bij het plannen van het warmtenet het ontzien wordt zodat er niet op groen hoeft te worden ingegrepen? De vraag van de zelfredzaamheid. Hoe ziet de wethouder het? Alle antwoorden zijn er nog niet en het is moeilijk om de volledige tijdlijn te maken, maar hoe kan ervoor gezorgd worden dat met betrekking tot die zelfredzaamheid van de individuele woningbezitter ze voldoende houvast hebben en gemotiveerd zijn en blijven om de steunpilaarrol ook te pakken.

De heer Peters (PvdA) heeft een openstaande vraag over particuliere verhuurders. Hoe is het contact tussen de gemeente en de grotere particuliere verhuurders? Is het een idee om te proberen daarmee afspraken te maken omtrent verduurzaming? De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) noemt de brief van de heer Eemers. Hij denkt nog steeds dat het weerleggen van de twijfels en de aanhalingstekens en vragen nog steeds zou helpen. Kan hiernaar gekeken worden richting de raadsvergadering? Dan de vraag rondom de rioolwaterzuiveringsinstallatie en de mogelijkheid om dit als warmtebron te gebruiken. Dat is niet gebeurd. In gesprek met het waterschap wordt verkend hoe dat bereikt wordt. Hoe verhoudt zich dat tot een belofte als 2035? Dan komt hij terug op burgerparticipatie. Hoe wordt gemanaged dat het niet een volgende verwachting is die eventueel wordt geschonden. Wethouder Van der Geld noemt de vraag van Volt over het kralen rijgen. Hij kiest ervoor gegeven de schaarste op dit moment dat niet alles tegelijkertijd wordt aangepakt. Hij kiest voor het robuuste netwerk in het noorden van de gemeente om daarmee een grote slag te kunnen maken en niet allerlei 'kleinere' onderzoeken beet te gaan pakken in allerlei buurten. Hij moet faseren en niet door allerlei kleintjes beet te pakken.

Mevrouw Klerks (Volt) heeft aangegeven dat ook Volt het belang ziet van een robuuste en eerste fase om de twee grote bronnen te pakken. Ze heeft angst dat door alleen daar op te focussen de kleinere nu misschien een economisch haalbare optie is, maar dat het helemaal niet levensvatbaar is. Kunnen in een tweede aanleg, in een extra spoor, in een latere fase, de kleinere energiebronnen, ook met het oog op innovatie, wellicht wel worden toegevoegd aan het netwerk? Wethouder Van der Geld stelt dat ze kunnen worden toegevoegd. Hij sluit dat zeker niet uit. Hij zou de kralen van het isoleren aan elkaar willen rijgen. Die vindt hij hier weinig aangeraakt vanavond. Er wordt continu over de techniek en de eindoplossing gesproken. Waar alle buurten, inwoners, corporaties en verhuurders mee aan slag kunnen is isoleren. Het terugbrengen van die energierekening. Dat is ook de kern van de Transitievisie Warmte. Hij wil naar inwoners uitstralen: begin met isoleren. Begin met het terugdringen van die energierekening. Beter voor de portemonnee, beter voor de energieonafhankelijkheid en beter voor het klimaat. Dan wordt er minder gas verbruikt. Er zijn veel stappen in de tijd te maken. Dan komt de eindoplossing vanzelf in zicht. Aardgasready maken is echt nog een hele opgave.

Daar zal de gemeente de komende jaren haar tanden op stuk bijten en daarbij niet te veel gaan focussen op de eindoplossing. Dan de verschillen met Utrecht. Hij heeft in het betreffende artikel Utrecht zelf niet genoemd. Hij kent de casus Utrecht onvoldoende. Waar van uitgegaan wordt als het gaat om het aanleggen van een warmtenet, in dit geval via RWZI, is een eigenstandige businesscase te maken met onderzoek naar hoe de pijpleiding wordt gelegd. In bijna alles zal het afwijken van Utrecht, de enige parallel is dat het allebei gaat om een RWZI. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) meldt dat er een harde deadline staat dat in 2035 de betreffende wijken van het gas afgaan .Hoe verhoudt zich dit tot elkaar?

20

Wethouder Van der Geld vertelt dat dit de doelstelling is. Dat is ook hetgeen hier wordt gewisseld. Er wordt gevraagd om concrete doelstellingen. Dit is de doelstelling. 2035, daar gaat hij voor. Er moet nog veel water door de Maas. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt zich af of de wethouder 2035 opschrijft omdat hij vaak het woord doelstelling zegt? Wethouder Van der Geld ontkent dat. Er ligt een eerste onderzoek met feiten onder. Wat is haalbaar, ook gegeven de best practices in het land. Wat is nu haalbaar op termijn? Samenwerkingen en buurtinitiatieven. Hij koestert de samenwerking met de buurtinitiatieven. Hij wil blijven samenwerken. Er is een aantal maatregelen waaruit buurtinitiatieven uit kunnen putten. De Buitenpepers bijvoorbeeld, een van de bedenkers van de stratenblokaanpak, staat in de Transitievisie Warmte die ook ter beschikking komt voor allerlei buurten. Participatie alles meenemen of niet. Hij is het ermee oneens als in de toekomst wordt gezegd te participeren om te kijken welke techniek er moet komen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) wil het juist niet over de techniek hebben. De participatie gaat niet over alle techniek, het gaat over hoofdlijnen, wat ga je doen, maar hij wil niet discussiëren over een R-waarde van een geveltje.

Wethouder Van der Geld is het daar 100% mee eens, maar niet alle inwoners zullen het met hen eens zijn, want zij discussiëren wel het liefst over de R-waarde. Hier ligt de participatie voor open en voor andere zaken niet. De PvdD vraagt naar de groene wiggen. Hij kan niet vooraf uitsluiten er wel of niet iets in te doen. Hij gaat goede ruimtelijke ordening toepassen, met de regelgeving die er voor dient, maar hij gaat er niet een element uittrekken en dat vooraf uitsluiten. De stratenblokaanpak, platforms, Energieloket en het advies dat geldt voor de zelfredzame buurten. De Maatwerkaanpak Energiearmoede komt in Nederland nog nergens voor. Hij is er trots op dat ze mensen echt intensief gaan bijstaan in de aanpak van energiearmoede en degenen helpen met verduurzamen die dat echt niet kunnen. Dat is ook het verdelen van de schaarste in plaats van het overal een beetje verdelen. Mevrouw Klerks (Volt) heeft gevraagd om juist de buurtinitiatieven te gebruiken voor zelfredzaamheid in het creëren van draagvlak in de uitvoering van aardgasvrij en -gereedmaken van buurten, ongeacht of er warmtenet in beeld is of niet. Is de wethouder het daarmee eens? Wethouder Van der Geld blijft gesprekspartner, ook voor de buurtinitiatieven. Samenwerken is vanzelfsprekend, maar de gemeente verwacht ook iets als iemand subsidie vraagt. Wil het buurtinitiatief dat, of juist niet.

Vaak is het zo dat buurtinitiatieven ervoor kiezen om zelf aan de slag te gaan. Het platform is verbreed door ook te voorzien in een netwerk waar fysieke bijeenkomsten zijn om kennis uit te wisselen. Grote particuliere verhuurders van de PvdA neemt hij ter harte. Hij vindt het een goed idee en zal kijken wat ermee kan worden gedaan. Over de brief van Duurzaam Hintham heeft hij met de raad de standpunten gewisseld. Hij kan weer een brief opstellen, maar dat wordt een herhaling van zetten. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) begrijpt dat ze er vanavond niet uitkomen voor de mensen in de categorie zelfredzaamheid. Het stuk gaat ervan uit dat het goed komt met de groep die zelfredzaam is. Wordt dit wel gemonitord om te kijken of het daadwerkelijk gebeurt en als het niet gebeurt worden er dan wel aanvullende maatregelen genomen? Wethouder Van der Geld beaamt dat hij in de gaten houdt hoe het met die groep gaat. De voorzitter informeert of er fracties zijn die moties en amendementen willen indienen. De heer Peters (PvdA) neemt het mee terug naar de fractie en overweegt een motie omtrent de particuliere verhuurders. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) neemt het ook mee terug naar de fractie en denkt na over een voorstel op het gebied van duidelijke spelregels vooraf voor de buurtinitiatieven.

21

Mevrouw Welten (VVD) denkt aan drie moties. Een over de doelgroep van de middeninkomens, de tweede over informatie naar alle inwoners en de kwaliteit van de huidige informatie en een derde motie vraagt aandacht voor begeleiding in de subsidieaanvraag. De heer Roovers (SP) overweegt moties die gaan over de manier waarop corporatiewoningen meegenomen worden in de visie. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) overweegt een aantal moties. Ze neemt hierover contact op met de collega's van de VVD en GroenLinks, want ze hoort overlap. Het ontzien van de groene wiggen neemt ze ook mee. Ze neemt het stuk mee terug naar de fractie. Mevrouw Klerks (Volt) overweegt een aantal moties en zoekt de samenwerking op. Een motie over de communicatie en de haalbaarheidsstudies, het kralen rijgen en de zelfredzaamheid van de buurtinitiatieven. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat een voorstel over de spelregels rondom het buurtinitiatief hem aanspreekt. Ook de VVD heeft zaken genoemd waar hij zich in kan vinden. Hij neemt het mee terug naar de fractie. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zal ongetwijfeld aansluiten bij een aantal moties. De voorzitter concludeert dat het raadsvoorstel als een C-stuk naar de raadsvergadering zal worden doorgeleid. 8.

Rolneming gemeente in de warmteketen De heer Hoeben (De Bossche Groenen) noemt het ontzettend goed nieuws. Er wordt door zijn fractie al lange tijd gevraagd om dit soort middelen om de toekomstige problemen aan te pakken. Er vindt een verkenning plaats naar het juiste model. Er is een voorkeur voor model 1, maar hoe dan ook wordt met het onderwerp ingestemd. Model 3 is het best scorende model en dat vindt hij ook prima. Mevrouw Klerks (Volt) zegt dank voor het agenderen van dit onderwerp naast de Transitievisie Warmte 2.0. Het is een logisch gevolg van het oplossen van de puzzel. Warmtevoorziening is een basisbehoefte. Volt is van mening dat de rolneming van de gemeente in de warmteketen grotendeels in publieke handen dient te liggen. De criteria worden onderschreven. Er wordt door de fractie echter een andere prioritering aangegeven: eerst de inwoner, dan de techniek en als laatste het financiële plaatje voor de gemeente. Het voorstel alsmede een vooronderzoek worden gesteund. Mevrouw Welten (VVD) kan instemmen met de verkenning naar een publiek warmtebedrijf. Het is een traject van de lange adem en men kan niet stil blijven staan in afwachting van de invoering van de wet. De fractie kan zich iets voorstellen bij de waarden van model 3 alhoewel model 4 de voorkeur geniet. Niet alleen de uitvoering maar ook het eigendom is daarbij deels privaat.

Voor wat betreft model 3 worden stevige kanttekeningen geplaatst. Er wordt gepleit voor een extra afwegingsmoment om de voortgang in de landelijke wet in voorbereiding zorgvuldig te borgen en als raad ruimte te nemen om mogelijk alsnog een andere organisatievariant mee te wegen. De centrale vraag is wie investeert en wie exploiteert. De VVD meent dat privaat waar mogelijk de leidraad is en publiek waar het moet. De Wet collectieve warmtevoorziening is nog in voorbereiding en het is nog lang niet zeker dat deze wet wordt aangenomen. Er kunnen ook nog andere organisatievormen worden onderzocht. Er is niet alleen onzekerheid over de wet, maar er komen ook Tweede Kamerverkiezingen aan in november. Daarom moet voorzichtigheid worden betracht. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) stelt dat de VVD altijd voorstander is van een lage lastendruk voor de inwoners. Ze vraagt of het publiek bezit van het warmtenet niet het beste is om de lasten laag te houden. Mevrouw Welten (VVD) antwoordt dat dit nog moet blijken. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt waar de hartverwarmendheid van de VVD ligt. Mevrouw Welten (VVD) antwoordt dat de hartverwarmendheid van de VVD bij model 4 ligt. Er heerst echter onzekerheid over de wet en ook de verkiezingen kunnen invloed hebben op de wet.

22

De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) stelt dat er genoeg voorbeelden zijn van initieel publieke zaken die zijn opgepakt door private partijen en die hebben niet altijd de juiste uitwerking gehad. Mevrouw Welten (VVD) antwoordt dat er ook voldoende voorbeelden zijn die een uitstekende uitwerking blijken te hebben. Vanwege het feit dat de wet nog in voorbereiding is, is een aantal zaken nog onduidelijk. Wat wordt de gemeentelijke rol? Het is niet uit te sluiten dat een rol is weggelegd voor de provincie of het rijk zelf. De wet is nog niet getoetst en nog onvoldoende in de context geplaatst van de huidige marktomstandigheden. De voor- en nadelen van publiek-privaat kunnen immers bij andere collectieve voorzieningen, zoals stroom, worden geplaatst, maar daarin valt de voorkeur niet op publiek eigendom. Er is onvoldoende aandacht voor de financiële gevolgen voor de organisatievormen die worden onderzocht. De heer Ploegmakers (CDA) snapt het liberale denken van de VVD, maar aan de andere kant zijn er voldoende goede voorbeelden van publieke zaken. Brabant Water en de distributie van gas en stroom door Enexis zijn daarvan een voorbeeld. Waarom kan dat niet bij een warmtenet? Mevrouw Welten (VVD) antwoordt dat de VVD de voorkeur geeft aan privaat waar het kan en publiek waar het moet. Dat is de visie van de VVD. De markt moet hierin een rol hebben.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt wat de risico’s zijn. Mevrouw Welten (VVD) is deze aan het opsommen. Er is onvoldoende aandacht voor de financiële gevolgen voor de organisatievorm die worden onderzocht. Mogelijk wordt dit gezien als een vervolgstap maar het geeft niet de schijn van een rooskleurige voorstelling. Bij niet-renderende netten of netten met onvoldoende aansluitingen loopt de gemeente met deze organisatievorm een enorm financieel risico. De wet die in voorbereiding is, heeft direct invloed op de bereidheid van marktpartijen om deel te nemen. Financieringsconstructies in de toekomstige wet kunnen nog wijzigen. Daar wordt in het voorstel volledig aan voorbijgegaan. Hierin wordt gesteld dat marktpartijen terughoudend kunnen zijn. Kennis en kunde zit vooral bij de private partijen. Het vergroten van de arbeidscapaciteit is geen kwestie van geld, maar vooral het gebrek aan mensen met expertise op dit gebied. De VVD stelt voor om geen onomkeerbare besluiten te nemen. Mevrouw Klerks (Volt) kan de VVD volgen tot op zekere hoogte voor wat betreft kennis uit de markt. De voorgestelde route via model 3 gaat juist uit van het feit dat de uitvoering bij de markt wordt belegd. Mevrouw Welten (VVD) antwoordt dat die marktpartijen worden weggehaald. Dat is het probleem. De expertise zit bij de private partijen.

Wegens gebrek aan voldoende capaciteit moet dit uit de markt worden gehaald. Mevrouw Klerks (Volt) herhaalt dat model 3 ervan uitgaat dat de uitvoering wordt gedaan door een private partij. De markt wordt juist gebruikt voor de uitvoering. Mevrouw Welten (VVD) antwoordt dat er een gebrek aan capaciteit is, zo staat ook in de stukken. Dan wordt het uitgezet in de markt en dan worden de mensen die de uitvoering doen, daar weggehaald. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) merkt op dat model 3 de voorkeur heeft. Dat heeft te maken met de uitvoering die bij de markt wordt neergelegd en dat je initieel under control blijft over een basisvoorziening. De heer Ploegmakers (CDA) realiseert zich dat er stappen moeten worden gezet in het ontwikkelen van een warmtenet. Het CDA is er absoluut geen voorstander van om het geheel in commerciele handen te geven. Hij kan zich vinden in de uitgangspunten van wat wethouder Jetten heeft gezegd over de 51% die in handen zou moeten zijn van publieke partijen. Er is een grote stap te zetten omdat er nog geen ervaring is op dit gebied. Daarom wordt een beroep gedaan op het college om niet opnieuw het wiel uit te vinden maar expertise met andere gemeenten te delen en te proberen samen te werken. Voor wat betreft de financiële risico's wordt aangeraden een tweede partij te laten instappen.

Het is evenwel de vraag of dit een commerciële partij dient te zijn. Het kan ook

23

Enpuls Warmte Infra zijn, waarvan de gemeente indirect aandeelhouder is via Enexis. Gevraagd wordt of het warmtenet daarnaast deels kan worden ondergebracht in een coöperatie. Er moet een kwartiermaker worden aangesteld en de nadere voorstellen worden afgewacht. Mevrouw Welten (VVD) gaat ervan uit dat als samenwerking wordt gezocht met andere partijen, dat ook het risico wordt gedeeld. De heer Ploegmakers (CDA) antwoordt bevestigend, daarbij wijzend op de 51% voor publieke partijen. Mogelijk kan het coöperatief worden uitgevoerd. Het is aan de kwartiermaker om dat uit te zoeken. Mevrouw Welten (VVD) hoort een pleidooi voor de combinatie publiek-privaat. De heer Ploegmakers (CDA) antwoordt ontkennend. Hij heeft het vooral gehad over niet-commerciële marktpartijen. De heer Roovers (SP) vindt deze ideologische discussie prettig. De heer Kagie slaat wat hem betreft de spijker op zijn kop. Het moet worden vergeleken met de aanleg van het rioleringssysteem: het is een voorziening die enorm essentieel is en zoveel voordelen met zich meebrengt, dat is een collectieve aangelegenheid. Waarom zou dit nu anders moeten worden aangepakt? De vanzelfsprekendheid van het marktdenken wordt niet meer door iedereen gedeeld. Het is een goede ontwikkeling. Een voorziening met een monopoliepositie moet niet aan de markt worden overgelaten.

De eerste optie heeft de voorkeur, de gemeente als hoofdaandeelhouder. De heer Peters (PvdA) kan zich aansluiten bij de heer Roovers. Na decennia van privatiseringen ziet men nu in dat bepaalde sectoren beter af zijn in publieke handen. Dat geldt zeker voor de nutsvoorzieningen. Dat is een goede ontwikkeling. Hiermee krijgt eenieder meer invloed op de energietarieven en worden situaties als afgelopen winter voorkomen, waarbij inwoners in de financiële problemen kwamen door de hoge energierekeningen. De winsten vloeien niet in de handen van rijke aandeelhouders maar naar de samenleving. Het is juiste moment om deze stappen te zetten, zeker nu vanuit de landelijke politiek wordt aangestuurd op warmtenetwerken die voor een meerderheid in publieke handen zijn. Den Bosch is geen einzelgänger maar meerdere gemeenten gaan hiermee aan de slag. Hier kan onderling van worden geleerd. Verder wordt gewerkt aan een loskoppeling van de prijs van het warmtenet en de aardgasprijs. Dat zorgt ervoor dat er nog meer invloed komt op de tarieven. Hij is zeer benieuwd naar de eerste verkenning. Mevrouw Welten (VVD) hoort de PvdA zeggen dat winsten kunnen terugvloeien naar de samenleving, maar dit geldt dan ook voor eventuele risico’s. Het voordeel kan ook een nadeel zijn. De heer Peters (PvdA) herkent dit. Er zijn voor- en nadelen, maar de voordelen wegen op tegen de nadelen.

De andere voordelen van een publiek warmtenet geven de doorslag om er hartgrondig voorstander van te zijn. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) staat positief tegenover de conclusie dat de gemeente een belangrijke rol heeft in het investeren in warmtenetten. Dat moet zijn gericht op een eerlijke prijs die haalbaar is voor iedereen binnen de gemeente. Daar zal een kostenpost tegenover staan als het minder goed gaat. Omdat ze geen voorstander is van het opschroeven van de prijzen, is het van belang dat het warmtenet in gemeentelijk beheer blijft. Daarnaast wordt de continuïteit van warmtenetten gewaarborgd door gemeentelijk eigenaarschap. Alle opties die onder deze vorm vallen moeten nader worden onderzocht, inclusief de betrouwbaarheid van deze dienst en de kosten per inwoner. GroenLinks begrijpt dat dit een lastige opgave is en eraan wordt gewerkt. De wethouder wordt gevraagd te kijken naar regionale en landelijke scenario’s, zoals samenwerkingsvormen die tot efficiency leiden. GroenLinks pleit voor meer inzicht in de uitwerking van de voorstellen voordat de rolneming wordt opgepakt en hoe dit aansluit bij de Transitievisie Warmte 2.0. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) kan zich met de huidige kaders vinden in de oprichting van een publiek warmtebedrijf in handen van de gemeente.

De gemeente ontkomt er niet aan dat gebruik zal worden gemaakt van expertise en ervaring vanuit de markt. De fractie wil inzoomen op casussen in de Groote Wielen-Noord en de actieve rol van de gemeente. Ten aanzien van de Groote Wielen-Noord is nog geen besluit genomen over de toepassing van een warmtenet. Dat systeem blijkt voor een deel van de woningen aldaar handig, maar dit wil niet zeggen dat er geen

24

andere opties mogelijk zijn. Er wordt onderzocht of een collectief warmtenet voor deze locatie en andere locaties voordelen oplevert ten aanzien van andere opties. De investeringen zijn hoog, namelijk € 34 miljoen in de Groote Wielen-Noord terwijl er risico’s kleven aan de exploitatie. Het wordt geprezen dat deze wijk kansrijk is voor het warmtenet, maar dit moet wel waterdicht zijn. De toekomstige bewoners mogen niet voor verrassingen komen te staan. In Rosmalen heeft een klein warmtebedrijf laten weten dat het stopt met de levering van warmte. Het lukt de bewoners niet om een alternatief warmtesysteem van de grond te krijgen en ze vragen om hulp. Hoe kan dit in de toekomst worden voorkomen? De heer Verbruggen (D66) kan het doel van het voorstel onderstrepen. De bewoners kunnen namelijk bij een collectief warmtenet niet kiezen wie aan hen de warmte levert. De betaalbaarheid en leveringszekerheid van duurzame warmte vindt D66 van groot belang. Dat moet worden gewaarborgd. In een situatie van een collectief warmtenet zal de gemeente een belangrijke rol vervullen. Ook is een belangrijke rol weggelegd voor partijen zoals Enexis en het Waterschap. Waar mogelijk moet worden opgetrokken met andere vergelijkbare gemeenten en regio’s. De verkenning naar de oprichting van een publiek warmtebedrijf wordt gesteund.

Mevrouw Parijs (Bosch Belang) stemt in met de verkenning naar een oprichting van een publiek warmtebedrijf, waarbij het aandeelhouderschap ligt bij de gemeente. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) leest dat het nog onbekend is of andere publieke partijen willen instappen in een publiek warmtebedrijf. Partijen als netbeheerder Enexis en de provincie zijn een eigen rol in een warmteketen aan het verkennen. Iedereen doet er voorzichtig over. De vraag die zich aandient is waarom de gemeente nu al een keuze wil maken. Beter is het om regionale en landelijke ontwikkelingen af te wachten. De fractie is het eens met de verkenning maar tegelijk moet men zich terughoudend opstellen ten aanzien van de intenties. Mevrouw Welten (VVD) denkt dat er veel meer mogelijkheden zijn. Daarom houdt de VVD het pleidooi om er nog eens naar te kijken en de wet af te wachten. Dan is er meer zekerheid en meer bekend of dit de juiste keuze is. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) sluit zich aan bij de woorden van de SP. Het is een prima raadsvoorstel. De heer Esser (PVV) steunt het voorstel niet. Reactie college Portefeuillehouder Van der Geld antwoordt enreageert op de stellingname van de VVD: privaat waar het kan en publiek waar het moet. Dat snapt hij goed. Waar het gaat om nutsvoorzieningen ziet het college het anders. Warmtenetten zijn nutsvoorzieningen en die moeten in publieke handen worden gehouden.

Daarmee is niet gezegd dat private partijen niet kunnen instappen, maar het meerderheidsbelang is publiek. Er zijn inderdaad voorbeelden van initiatieven die misgaan, zoals in het voorbeeld van Rosmalens Belang. Het liefst wil de gemeente derhalve goede afgewogen keuzes maken, waarmee zij grip heeft op de situatie. Uiteraard zijn er risico’s. Die moeten worden afgewogen. Daarmee is niet gezegd dat warmtenetten geen kinderziektes kunnen bevatten, maar het plan moet waterdicht zijn met een sluitende businesscase. Er worden gesprekken gevoerd met Enexis en de provincie. Zij zijn zich aan het oriënteren op hun rol. De signalen zijn hoopvol dat deze partijen iets kunnen betekenen voor het Bossche initiatief. Het huidige tempo is nodig, omdat er geen andere partijen zijn die het willen oppakken. De gemeente gaat haar publieke rol oppakken en niet op de wet wachten totdat het is uitgekristalliseerd, zeker niet als de formatie erg lang gaat duren, zoals de vorige keer. Een regionale of provinciale dekking wordt gezien als het toekomstbeeld. Het zal van een grotere schaal zijn dan alleen de gemeente. Een aantal gemeenten moeten dit verder verkennen en organiseren, om andere wellicht op sleeptouw te nemen. De link met de Transitievisie Warmte 2.0 is evident. Wel moet goed worden gekeken naar het risicoprofiel. Dat doen andere partijen ook.

De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) heeft het zien misgaan met een warmtenetinitiatief in Rosmalen. Gevraagd wordt of de gemeente gaat helpen.

25

Portefeuillehouder Van der Geld antwoordt dat is gekeken op welke manier de helpende hand kan worden geboden. Er is gekeken naar ondersteuning, maar daar houdt het op want de gemeente is er geen partij in. De gemeente heeft er geen juridische rol in. Hij voelde wel een spanningsveld. Mevrouw Welten (VVD) meent dat de financiële gevolgen nog erg onduidelijk zijn. Gevraagd wordt wat er gebeurt als de wet niet wordt doorgezet. Ze wil graag een risicoanalyse. Portefeuillehouder Van der Geld antwoordt dat uiteraard wordt stilgestaan bij de risico’s. Hij komt hierop terug. Op voorhand worden geen partijen uitgesloten als het gaat om in te stappen en risico’s te delen. Onder meer is al ervaring met samenwerking met Enexis. Verder zal ten aanzien van het aanleggen van het netwerk een beroep moeten worden gedaan op marktpartijen. Als de gemeente eigenaar wordt van zo’n net, dan zal moeten worden bekeken hoe grip kan worden verkregen ten aanzien van de exploitatie en beheer van deze nutsvoorziening. Als de landelijke wet er niet komt, dan heeft dat geen directe gevolgen. De wet zegt dat zo’n netwerk in publieke handen moet zijn en dat is conform het voorliggende voorstel. Als de wet er wel komt, dan kan niet meer de private afslag worden genomen. Maar als de wet er niet komt, kan nog altijd worden gekozen voor de publieke afslag.

De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) hoort de wethouder zeggen dat de aanleg geen gemeentelijke taak kan zijn. Dan kom je uit op model 3. Gevraagd wordt hoe het dan zit met het risico als dit wordt vergeleken met het in eigen beheer houden van de aanleg. Portefeuillehouder Van der Geld antwoordt dat dit vergelijkbaar is met de wijze waarop wordt omgegaan met de riolering. Dat loopt goed. Er zijn geen klachten. De gemeente heeft er zelf grip op, om te bepalen wanneer onderhoud nodig is voor deze nutsvoorziening. Ondertussen wordt een private partij erbij gezocht om de werkzaamheden uit te voeren. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) sluit aan bij Rosmalens Belang. Het is iets te gemakkelijk om te zeggen dat de handen ervan af worden getrokken op het moment dat een warmtenetwerk mislukt, zoals in Rosmalen. De uitvoering is aldaar niet goed gegaan en er was gebrek aan toezicht. Kan de wethouder er mogelijk toch nog een keer naar kijken? Portefeuillehouder Van der Geld antwoordt dat mevrouw Samshuijzen hem woorden in de mond legt die hij niet heeft gebruikt. Hij heeft niet gezegd dat de gemeente haar handen ervan aftrekt. Er is uitgelegd dat men verder is gegaan dan wettelijk is verplicht, maar een verdere rol was er niet omdat het een private aangelegenheid betrof. Hij heeft nul grip hierop en kan niets. De inwoners zijn alleen juridisch wegwijs gemaakt.

Dan kiest hij voor het toekomstige beleid liever voor een verantwoordelijke rol van de gemeente bij een lokaal warmtenetwerk. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) steunt het standpunt ten aanzien van het publieke handelen. Maar in het Rosmalense geval is in de uitvoering veel misgegaan en er was onvoldoende toezicht. Wellicht kunnen die mensen meer worden meegenomen in de Transitievisie Warmte 2.0 als er voor hen geen oplossing kan worden gevonden. Portefeuillehouder Van der Geld antwoordt dat de gemeente geen toezichthouder is op warmtenetten. Die rol heeft ze niet. Als het gaat om prioritering, dan moet hij een hard standpunt innemen. Dit betekent echter niet dat de inwoners niet kunnen worden geholpen. Mevrouw Parijs (Bosch Belang) verwijst naar de landelijke wet die eraan zit te komen. Die kan de gemeente verplichten om er een publieke zaak van te maken. Ze vraagt of de gemeente niet te veel vooruitloopt op de ontwikkelingen. Portefeuillehouder Van der Geld antwoordt dat afwachten onverstandig is. De gemeente is niet afhankelijk van de wet. Als de wet van tafel is, dan kan men nog steeds door op de publieke weg. Het is wel degelijk van belang dat iemand de warmtenetten gaat exploiteren. Eigenlijk is het ook een discussie of de gemeente ’s-Hertogenbosch zich afhankelijk moet/wil maken van de discussie in Den Haag of dat de gemeente er een eigen mening op nahoudt.

Het college is daar duidelijk in en kiest voor een eigen weg. Als er straks geen uitsluitsel over is, dan moeten bijvoorbeeld warmtenetten worden aangelegd zonder dat duidelijk is wie dat moet uitvoeren.

26

Mevrouw Welten (VVD) neemt het voorstel mee terug naar de fractie. Zij overweegt een motie inzake een afwegingsmoment. De voorzitter concludeert dat het raadsvoorstel als licht bespreekstuk wordt doorgeleid naar de raadsvergadering. 9.

Discussienotitie Economische Visie Dit agendapunt wordt behandeld in de vergadering van 2 oktober 2023.

10.

Discussienotitie Molenaarswoningen Duurzame Polder Dit agendapunt wordt behandeld in de vergadering van 2 oktober 2023.

11.

Discussienotitie chemische vervuiling windmolens Dit agendapunt wordt behandeld in de vergadering van 2 oktober 2023.

12.

Rondvraag en sluiting De voorzitter sluit de vergadering om 22.25 uur. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de commissie Bedrijvigheid van 2 november 2023

De secretaris, mr. drs. R. van der Meer

De voorzitter, A.P.R.G.M. van Rosmalen

27