2023-05-22 Commissie Bedrijvigheid concept

Commissie BEDRIJVIGHEID Concept

Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

22 mei 2023 Raadzaal

A.P.R.G.M. van Rosmalen mr. drs. R. van der Meer drs. E.M.M.P. Altenburg-Collin, B. El Amraoui, H.B. Bos, E.R.F. Esser, mw. W. de Groot MSc, S.C. van Hasselt, mw. A. Hernández, W.B.G. Hoeben, mw. mr. drs. N.M.C. Huijbrechts RO CIA, mw. M.J. Klerks, J. Kouwenberg, mw. W.M. van de Leemput, H.J.M. Mees, R.F.E. van Oijen, S.J.M. Peters, M.C.J.M. Ploegmakers, mw. E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, drs. ing. G.M.M. Verbruggen, ing. J.P. Verhoef, K.M. Vossen, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg, mw. |J.J.M. van den Wildenberg ing. R.A.P. Geers, R.J.J. Geers, M.J.J. van der Geld MSc, mw. mr. M.A.B. van der Sloot

Afwezig:

ing. J.N. Kieft, REV H.W. Pennings

Verslaglegging:

mw. T. van der Aart, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de commissievergadering om 19.00 uur en heet de aanwezigen en kijkers thuis welkom. De vergadering staat in het teken van de jaarstukken en de voorjaarsnota. De heer Kieft is vanavond afwezig en de heer Verhoef vervangt de heer Pennings.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter constateert dat agendapunt 8 als hamerstuk kan worden doorgeleid naar de raadsvergadering. De agenda wordt gewijzigd vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Bedrijvigheid van 17 april 2023 Het verslag wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties De voorzitter meldt dat het college voorstelt om motie 3, Directe aanpak uitstoot schadelijke stoffen asfaltcentrale als afgedaan te beschouwen. De fractie van gewoon-GEDREVEN heeft hierop gereageerd. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) stelt dat in de motie sprake is van een verplaatsing van de asfaltcentrale. Als je de slotzin leest in de beantwoording van die motie wordt duidelijk dat er wel overleg is geweest, maar dat er geen besluit is genomen of wordt genomen. De gemeente staat eigenlijk aan de zijlijn en laat het initiatief over aan AsfaltNu. Dat komt raar over als je de strekking van de motie leest. Vandaar zijn vraag of het klopt. Als het niet klopt zou de motie niet moeten worden afgevoerd tot duidelijk is wanneer de asfaltcentrale wordt verplaatst. Wethouder Ralph Geers antwoordt dat de motie in een periode kwam dat het voor de omgeving van de asfaltcentrale een turbulente tijd was. Alles is geprobeerd om ervoor te zorgen dat de asfaltcentrale ook aan de normen voldoet. Dat doet de asfaltcentrale. Voor de zomer wordt nogmaals gemeten. Het deel dat dan openstaat betreft het in overleg gaan met de asfaltcentrale over verplaatsing. Dat overleg is gevoerd. Bekeken is wat de alternatieven en overwegingen zijn.

Uiteindelijk is het een bedrijfseconomische keuze van het bedrijf waarin ze zelf een knoop moeten doorhakken: verhuizen of op de huidige locatie blijven in de wetenschap dat daar strenge controles en vergunninghandhaving op blijft zitten.

1

De heer Ploegmakers (CDA) geeft aan dat de wethouder zegt dat er zal worden gehandhaafd. Op welke wijze wordt de raad hierover geïnformeerd? In het verleden werd hierover gecommuniceerd middels een raadsinformatiebrief als er weer zo een controle was. Kan dit toegezegd worden? Wethouder Ralph Geers vindt dit een fundamentele vraag voor de eigen raad. Er is met de buurt afgesproken dat als er een controle plaatsvindt dit wordt gepubliceerd op de website. Maar om de resultaten van iedere controle met de raad te delen? Dan krijgt de raad heel veel informatie. Het is aan de raad. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vraagt de wethouder de raad te informeren als het afwijkt van de geldende normen, want dan is het een verontrustende nieuwe situatie. Het lijkt hem goed de raad daarin mee te nemen. Wethouder Ralph Geers kan zich voorstellen dat op het moment dat de asfaltcentrale niet aan de normen voldoen het een maatschappelijke impact heeft. Op dat moment zal op de geëigende manieren hierover worden gecommuniceerd en indien nodig ook met de raad. De voorzitter vat samen dat het college aangeeft dat de motie is uitgevoerd. Er is overleg geweest. Als de motie blijft staan is er geen moment meer dat deze kan worden afgevoerd, want de motie is in principe uitgevoerd. Of de centrale wordt verplaatst is onduidelijk.

De fracties van D66, PvdA, CDA, Rosmalens Belang, VVD, GroenLinks willen de motie afvoeren. Hiermee wordt de motie afgevoerd. Het college stelt voor de toezegging Stimuleren duurzaam gedrag ook als afgedaan te beschouwen. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) vindt het fijn dat naar aanleiding van de toezegging een aantal extra mogelijkheden op het gebied van vergroening zijn ingezet en dat er budget voor beschikbaar is gemaakt. GroenLinks beschouwt duurzaam gedrag als iets breder dan de vergroeningsinvulling die er nu is aangegeven. Ze gaat de komende tijd inzetten op initiatieven die daarop aansluiten om er meer invulling aan te geven. De fractie gaat akkoord met het afvoeren van de toezegging, maar met de kanttekening dat er aanvullende initiatieven op dit onderwerp zullen komen. De voorzitter concludeert dat ook deze toezegging als afgedaan kan worden beschouwd. Raadsvoorstellen 5. 6. 7.

Jaarstukken 2022 Voorjaarsnota 2024 Actualisatie Begroting 2023 De voorzitter geeft nogmaals de spelregels aan: geen interrupties op interrupties, geen technische vragen, beperking tot de onderwerpen economische ontwikkeling, arbeidsmarktbeleid, erfgoed cultuurhistorie, citymarketing en toerisme, klimaat en duurzaamheid en leefomgeving. Daar valt openbare ruimte, groen en water onder. Andere onderwerpen vallen onder andere commissies. De heer Verbruggen (D66) zegt dat er een nieuwe crisis is ontstaan als gevolg van de oorlog in Oekraïne. Gelukkig bestaat er in de samenleving en de gemeente een veerkracht die ervoor zorgt dat er vooruit gekeken wordt. D66 is positief met de gezette stappen om de doelstelling van klimaat neutrale gemeente in 2045 te bereiken. Niet alleen de procedurele stappen zoals richting de Duurzame Polder, maar ook concrete stappen zoals de Bossche Bespaar Karavaan en het Bossche Bespaarteam waarbij mensen concreet werden geholpen met het treffen van bespaarmogelijkheden voor hun eigen thuissituatie. Hij kijkt uit naar de stappen van de Transitievisie Warmte en naar de impact van het digitale loket voor bedrijven dat onlangs is gelanceerd. D66 hoopt dat de vernieuwing van de gemeentelijke website ervoor zorgt dat de duurzaamheidsloketten nog beter toegankelijk worden zodat ze nog beter bijdragen aan verduurzaming van huishoudens en bedrijven.

D66 kijkt uit daar de ontwikkeling van het project Grote Oogst, bij de Rietvelden, De Vutter en Echteld en hoopt op een oogst die gemeentebreed voor een schwung zorgt. Waarbij bedrijven en gemeente samen optrekken in het verduurzamen van bedrijventerreinen. Zijn fractie ziet bij de bedrijventerreinen veel kansen om op verschillende vlakken te verduurzamen. Verduurzamen is ook

2

vergroenen, de fractie is positief met de samenwerking die de gemeente opzoekt of mogelijk maakt met bewoners en andere organisaties zoals de waterschappen, zodat het veilig wonen en werken is bij te veel water en er voldoende water is om de biodiversiteit en het grondwaterpeil op het juiste niveau te houden. 2045 lijkt soms nog ver weg, maar het is nog 22 jaar. Toen de voorgangers met de energietransitie begonnen bestond het beeld dat een klimaatneutrale gemeente bereikt kon worden met een derde besparen, een derde duurzaam opwekken en een derde innovatie. Gelukkig is er sindsdien veel gebeurd. Maar er moet ook nog veel gebeuren. Hij kijkt uit naar het duurzaamheidsjaarverslag en de CO2-monitor, maar ook naar een route richting 2045, want die een derde innovatie was lang een grijs gebied en hopelijk kunnen die verhoudingen tot dat onbekende worden bijgesteld en met meer kleur worden voorzien. Want hoe duidelijker de route is, hoe duidelijker te bepalen valt welke stappen nodig zijn om de benodigde versnelling mogelijk te maken. De heer El Amraoui (D66) constateert uit de realisatie van 2022 dat het goed gaat met het vestigingsklimaat. De gestelde doelstellingen met betrekking tot het aantal banen in Agrifood, logistiek, bouw en ICT zijn overtroffen. Ook het aantal startende ondernemingen groeide significant.

D66 is hier zeer over te spreken en is zeer goed gestemd over de positieve economische ontwikkelingen op lokaal niveau. Met de oplevering van het Grasso-pand en de ontwikkeling van het Innovatiekwartier wordt nog meer gebouwd aan een moderne en toekomstbestendige economie van de stad. Het levert de stad een bronzen medaille op binnen de categorie Economisch best presterende gemeente in Nederland. De ambitie en inzet op de economische kansen van duurzaamheid noemt de fractie goed. De economie van de toekomst is duurzaam. Hij ziet dat de coronaperiode grote impact heeft gehad op het aantal projecten uitgevoerd door MKB Datalab. In 2019 werden 79 projecten uitgevoerd, dat liep in 2020 terug naar 51 en in 2021 naar 30. Hij begrijpt dat MKB Datalab goed werk doet waarbij ondernemers veel profijt hebben van de inzichten die ze kunnen halen uit hun eigen data. Het MKB Datalab vormt voor het MKB in Den Bosch en ver daarbuiten een zeer laagdrempelig entree in de wereld van data science en alle voordelen daarvan. Hij vraagt de portefeuillehouder hoe het MKB Datalab nog meer onder de aandacht van het Bossche MKB kan worden gebracht. Wellicht kunnen de succesverhalen beter worden uitgedragen via een publiekscampagne dan wel onder de aandacht brengen in overleggen met het MKB. Structureel beleid inzake de permanente geluidsmeters op zes locaties juicht D66 toe.

Het past de Datastad om datagedreven problemen te monitoren en datagedreven oplossingen te creeren. Tot slot ziet D66 dat de notering op een andere ranking terugloopt. Het gaat hierbij om de toeristische bezoekers vanuit Nederland. Ondanks dat de doelstelling in haar totaliteit is behaald vraagt hij de portefeuillehouder hoe de terugloop in het aantal bezoekers komt. Is er een specifieke oorzaak? De heer Altenburg-Collin (VVD) dacht ook te constateren dat het aantal toeristen in de stad was teruggelopen. Hij heeft hier een technische vraag over gesteld en kreeg als antwoord dat dit niet juist is, het aantal toeristen is gelijk gebleven. Hij is benieuwd waar D66 deze informatie vandaan haalt. De heer El Amraoui (D66) stelt dat het niet zozeer informatie was, maar een vraag aan de portefeuillehouder. Wellicht heeft een andere stad Den Bosch ingehaald door veel meer toeristen te trekken. Het is een vraag, geen constatering, geen informatie die hij deelt. De heer Esser (PVV) is geen voorstander van de aardgasvrije wijken en vindt dat iedereen zelf mag bepalen hoe het huis wordt verwarmd. De heer El Amraoui (D66) hoort vaker van de PVV dat je vrijheid moet hebben in de keuze die je maakt en hoe je je huis verwarmt.

In hoeverre had de heer Esser de vrijheid om wel of geen aardgas te nemen in zijn woning? De heer Esser (PVV) huurt de woning, hij heeft op dit moment gas, dat heeft de verhuurder geregeld. De heer El Amraoui (D66) is verbaasd. De weerstand van de PVV ten opzichte van de aardgasvrije wijk heeft dat betrekking op de koopwoningen? Of ook huurwoningen? De heer Esser (PVV) stelt dat een huurder en verhuurder er ook samen kunnen uitkomen. Het is gewoon de keuze van de mensen zelf.

3

De heer El Amraoui (D66) vraagt in hoeverre je deze keuze hebt als je een pand huurt of koopt om wel of geen aardgas te kiezen. De heer Esser (PVV) geeft aan dat dit ligt aan hoe je spart met degene waar je het van huurt. Gewoon een eigen keus. De PVV is voorstander van de maakindustrie. De maakindustrie is een hele belangrijke industrie. De PVV ziet juist meer problemen in de XXL-distributiecentra, want de werkgelegenheid is daar minder door. De werkgelegenheid in de maakindustrie is veel beter. Hij vraag of het college dit ook zo ziet. De PVV heeft het klimaatakkoord nooit gesteund en noemt het een 'de rijken rijker en de armen armer'-akkoord. Subsidie en btw-korting voor de rijken en de armen hebben het nakijken. Hij vindt het verschrikkelijk. Hij heeft mensen gesproken die bij de Voedselbank komen en ieder dubbeltje vijf keer moeten omdraaien. Dan geeft de gemeente wel subsidie voor groene daken aan diegene die geld zat heeft. Dat vindt hij onacceptabel. De heer Peters (PvdA) vraagt zich af hoe de PVV kijkt naar alle verduurzamingsmaatregelen die het afgelopen jaar zijn genomen, juist om te besparen zodat inwoners minder geld aan energie kwijt zijn. De heer Esser (PVV) herhaalt dat dit het 'de rijken rijker en armen armer'-akkoord is. De mensen die bij de Voedselbank in de rij staan horen dagelijks een reclamespotje: koop een elektrische auto, krijg subsidie.

Men wordt doodgegooid met subsidie en die mensen kunnen dat helemaal niet betalen. Die staan niet voor niets bij de Voedselbank. Het is wel belastinggeld van iedereen dat daarvoor wordt gebruikt. De heer Peters (PvdA) gaat het niet zozeer om de elektrische auto's maar specifiek over die maatregelen die afgelopen jaar ook onderdeel zijn van een beter klimaat om te besparen en zo de kosten te drukken. De heer Esser (PVV) zegt daarom dat het eraf gehaald moet worden. Het is uiteindelijk alleen maar voor de rijken en de armen hebben er niets aan. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of de PVV het er mee eens kan zijn als hij kan bewijzen dat subsidies er voor de armen zijn, dat het werkt op het gebied van duurzaamheid. Steunt de PVV dan wel duurzaamheidssubsidies als het niet is voor de rijken maar als de armen er echt beter van worden? Of beter gezegd de mensen die het nodig hebben. De heer Esser (PVV) ziet daar helemaal niets in. Hij ziet geen verbetering voor de arme bevolking op dit moment. De heer Van Silfhout (Volt) is benieuwd waarom de PVV dat denkt. Dat is juist iets dat voor de achterban van de PVV kan helpen. Waarom zo tegen iets dat de eigen achterban zo kan waarderen? De heer Esser (PVV) vindt het goed voor mensen als ze zelf gaan verdienen en niet het geld ophalen bij de overheid. Het blijft gewoon voor de rijke mensen.

Die aandeelhouders die de protesten zien zullen de hele dag lachen. Die zien die protesten van de klimaatactivisten en denken: ha, nog meer subsidie voor ons. Ze hebben al geld zat, ze rijden in een elektrische auto rond, ze hebben een warmtepompje, zonnepaneeltje. Allemaal geld van iedereen. De heer Van Silfhout (Volt) constateert dat het niet gaat om armen of rijken er beter van worden maar dat PVV gewoon pertinent tegen klimaatregelen is en dat verder de rijkdom er niet toe doet. Waarvan akte. De heer Esser (PVV) vindt het uiteindelijk toch een rijkenbeleid. De heer Van Hasselt (SP) stelt voor te stoppen met al die subsidies en de marktpartijen ervan te laten profiteren. Als gezorgd wordt dat door de gemeente zelf wordt geïsoleerd bij de armste woningen is de PVV dan wel voor klimaatbeleid daarop? De heer Esser (PVV) geeft aan dat er vroeger een videorecorder en dvd-speler bestond. De videorecorder is uiteindelijk vervangen door de dvd-speler. Dat is zonder subsidie gegaan op de kapitaalmarkt. Zo zou het ook moeten zijn met al die subsidies. Die moeten stopgezet worden en alles

4

wat beter is voor een mens zelf, zou de mens zelf moeten doen. De mens moet het zelf kunnen verdienen. Hij vervolgt zijn betoog met de energie. In Finland is er op de energiemarkt 75% daling. Dat komt omdat ze verder zijn gegaan met kernenergie. Daardoor is er 75% daling van de energielasten voor de mensen. Kernenergie werkt beter dan een windturbine. Dat is bewezen. In Finland is een goed systeem opgezet, ze hebben geen windturbines maar een realistisch beleid. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) heeft in de algemene beschouwingen vorige week al aangegeven dat de PvdD een loskoppeling ziet tussen duurzaamheid enerzijds en al het andere beleid waarin niet expliciet wordt aangegeven dat het toeziet op duurzaamheid anderzijds. Dat bevreemdt haar omdat al het beleid invloed heeft op het behalen of het niet behalen van het klimaatdoel. Ook de accountant vindt dat de gemeente een verantwoordelijkheid heeft in haar bijdrage aan het landelijke klimaatdoel en het Klimaatakkoord van Parijs. De accountant raadt dan ook aan die klimaaten duurzaamheidsdoelstellingen in de P&C-cyclus te verweven. Dat ziet ze nu nog niet terug in Den Bosch. Zeker niet wanneer in het raadsvoorstel Voorjaarsnota wordt gesteld: duurzaamheid is niet van toepassing.

Echter, wanneer ze om zich heen kijkt naar andere gemeenten ziet ze voorbeelden van dat het anders kan, dat er oplossingen voor zijn en dat het prima verweven kan worden met elkaar. Want in Eindhoven is al meerdere jaren een klimaatverordening van kracht. Hiermee wordt gestuurd om als gemeente vast te houden aan de gestelde klimaatdoelen en klimaatplannen te maken. Een roadmap naar het behalen van de doelen waar ze D66 heel enthousiast over hoorde. Hierbij worden vijfjarige klimaatplannen opgesteld, een beetje parallel met de Klimaatwet. Dat vloeit voort uit de Klimaatwet en de lokale ambities. Daarmee zou de visie Duurzaam 'sHertogenbosch niet alleen meer ambitie krijgen maar ook meer urgentie krijgen omdat er een concreet uitvoeringsplan komt om de doelstellingen te bereiken. Ook wordt er een jaarlijkse klimaatbegroting opgesteld, synchroon aan de reguliere begroting. De wethouders hebben dan eigen CO2doelstellingen en de plicht om jaarlijks te rapporteren over de besparingen op de eigen portefeuilles. Zo wordt dan in kaart gebracht waar de kansen liggen. De verordening in Eindhoven ligt er al enkele jaren en zou eigenlijk zo overgenomen kunnen worden. Dit is niet een heel wild idee van de Partij voor de Dieren, want die eer moet ze geven aan GroenLinks en de Partij van de Arbeid Eindhoven. Zij zijn in 2016 met dit plan gekomen. Sindsdien is het daar van kracht.

Zij doet aan de fracties hier in Den Bosch de oproep om het goede idee van de collega's in Eindhoven hier ook over te nemen. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) valt het op dat de PvdD lovend is over Eindhoven. Binnenkort wordt gekeken naar wat er in Maastricht gebeurt, wellicht is het raadzaam om ook een keer in Eindhoven te kijken op dit gebied? Mevrouw Samshuijzen (PvdD) lijkt dat een goed idee. Zeker omdat het in Den Bosch nog niet gebeurt. Ze wil zeker een kijkje nemen en de goede voorbeelden ontdekken. De heer Verbruggen (D66) vindt het fijn om over goede voorbeelden uit andere gemeenten te horen en daarvan te leren. Een verordening betekent een extra set aan regels die worden opgelegd. Is in Eindhoven ook het succes van die regels te zien? Is dat direct te relateren als het gaat om betere prestaties voor het klimaat? Mevrouw Samshuijzen (PvdD) meldt dat er een controleerbaarheid in zit. Je stelt jezelf doelen en zo een verordening ziet erop toe dat het niet vrijblijvend is. Eigenlijk gelijk met de Klimaatwet in Nederland, dit wordt behandeld vanuit eenzelfde perspectief. Ze heeft niet het inzicht om te zeggen dat het perfect werkt in Eindhoven. Dit is het uitgelezen moment om met de Klimaatverordening aan de slag te gaan. Collega Verbruggen zei het ook al, het Rekenkamercommissierapport en de CO2-monitor komen er beide binnenkort aan.

Dit is een hele mooie opvolging op het huidige beleid dat er al ligt en het uitvoeren daarvan. Straks wordt gekeken naar welke opgaven er nog liggen, dan kan de roadmap met elkaar worden gemaakt. Aansluitend op het Klimaatbeleid en het bestuursakkoord is afgesproken om tot een gemeentelijk revolverend energiefonds voor particulieren te komen. Daar heeft de PvdD al eerder vragen over gesteld. Er zijn genoeg particulieren die het huis graag energiezuiniger zouden willen maken, maar niet iedereen heeft altijd gelijk het geld ervoor. Voor hen is juist een gemeentelijke revolverend heel belangrijk. Op die manier kan de gemeente ook nog sturen op een stukje voorwaarden. Bijvoorbeeld om een fonds beschikbaar te stellen voor middelen die zoveel mogelijk circulair zijn. Hoe sneller er een revolverend energiefonds is, des te beter. Echter, ze ziet nog geen enkele actie hierop. Wanneer wordt hier actie op ondernomen?

5

Ze leest in de voorjaarsnota dat de invloed op omwonenden bij evenementen beter gemonitord gaat worden met investering in de geluidsbelasting. Ze vindt het jammer dat de natuur en de nietmenselijke dieren die in de omgeving van een evenement wonen hierin vergeten worden. Kan de impact van evenementen op de natuur in beeld worden gebracht, bijvoorbeeld voor de hersteltijd van bijvoorbeeld het Engelermeer en de Pettelaarse Schans. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) vraagt zich af of de opmerking dat alle kleine beetjes helpen ook voor deze maatregelen gelden? Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of de heer Kouwenberg de vraag iets meer wil specificeren. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) hoort in haar betoog dat de dieren en de omgeving worden vergeten met deze maatregel, maar er wordt wel iets gedaan om die geluidsmetingen te verbeteren. Dan zou je kunnen zeggen: alle kleine beetjes helpen, net als bij de plannen uit Eindhoven. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) heeft dat niet op die manier bedoeld. Het gaat er juist om dat er een overkoepelend beeld van de opgaven komt. Die kun je integraal oppakken. Het is goed dat er iets wordt gedaan. Maar als je er mee bezig gaat, waarom wordt dan dit stukje eruit gepakt en andere dingen waar ook zorgen over zijn worden opzijgelegd.

Dat vindt ze jammer en ook het feit dat niet de opgave in beeld wordt gebracht en er alleen naar geluidsbelasting wordt gekeken vindt ze jammer. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) vraagt of mevrouw Samshuijzen blij is dat er iets gebeurt op dat punt. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) is niet tegen het meten van geluidsbelasting. De heer Van Silfhout (Volt) stelt dat Volt het als een mooie kans ziet om juist de geluidsmeting voor dieren en natuur beter te bekijken, dus ook als een mooie ingang voor toekomstig beleid. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of gemeten kan worden op de hersteltijd. Geluidsbelasting meten is één, maar als het over natuur en dieren gaat, is het belangrijk om de impact erop te bekijken. Hoe snel is iets weer op orde? Hoe kijkt de wethouder er tegenaan om dat in een moeite mee te nemen? Is de wethouder bereid om op die manier de impact op alle omwonenden van evenementen te monitoren? In plaats van schade aan de natuur door evenementen in natuurgebieden vindt ze dat de natuur verder moet worden hersteld en ontwikkeld om tot robuuste ecosystemen te komen. Ze leest in het jaarverslag dat de gemeente goed op weg is met de uitvoering van de Groene Delta II. Maar de uitvoering van de Groene Delta II zou, zo staat het in het plan, tussen 2018 en 2021 plaatsgevonden moet hebben.

Het lijkt alsof er nog pluimen voor worden gegeven dat de gemeente daar goed mee op weg is. Hoe kan dat? Ze vindt dit verwarrend. De natuur staat onder druk, daarom ook de investering in de natuur. Den Bosch doet hier inspanningen op. In het visiedocument 's-Hertogenbosch Groen en Klimaatbestendig staat benoemd hoe de resultaten van de inspanningen die er worden gedaan gemonitord gaan worden middels specifieke criteria, benoemd in die visie. Wanneer de PvdD dan vraagt naar de resultaten van die metingen krijgt ze geen antwoord. Dat bevreemdt haar want het zijn afspraken die het college zelf heeft neergelegd om erop te monitoren. Hetzelfde geldt voor de Groene Delta II. Er zijn afspraken gemaakt en ze mist een stukje uitvoering daarvan. De heer Ploegmakers (CDA) verwijst naar een interview met hem in De Bossche Omroep met als kop: investeer in de ontmoetingsstad. Keer op keer blijkt weer hoe belangrijk het is om elkaar te ontmoeten, met elkaar te spreken en er voor elkaar te zijn, oog en oor te hebben voor elkaar en de versterking van de sociale structuur. Met de behandeling van de Detailhandelsvisie gaf hij al aan te investeren in de omgeving van de winkelcentra. Zorg dat de winkelcentra in de directe omgeving ontmoetingsplekken worden. Dat geldt ook voor de Bossche binnenstad. Er zijn te weinig plekken waar op een bankje gezeten kan worden.

Hij stelt voor het komend jaar hier echt actief werk van te maken. Er kan bijvoorbeeld een multifunctioneel hufterproof bankje ontworpen worden, combineer de plaats van ontmoeting met groen en afvalbakken. Kortom, denk eens creatief na en laat eens een Bosch bankje ontwerpen.

6

De heer Van Silfhout (Volt) ziet op stations dat bankjes van die tussenschotten krijgen om hufterproof te zijn en te zorgen dat mensen er niet gaan slapen. Wat mag er met dat bankje allemaal? Is het een probleem als er daklozen slapen? De heer Ploegmakers (CDA) vindt dat op dit moment heel detaillistisch. Een hufterproof bankje moet voor iedereen toegankelijk zijn. En ja, slaapt er eens een keer iemand op zo een bankje, moet je hem dan wegjagen? Mevrouw J.J.M. van de Wildenberg (VOOR Den Bosch) geeft aan dat er al van dit soort bankjes zijn, dat zijn de betonnen bankjes die ook al in menig park staan. Bedoelt de heer Ploegmakers zo een bankje? De heer Ploegmakers (CDA) heeft het niet over de betonnen mozaïekbankjes. 's-Hertogenbosch heeft een aantrekkelijke binnenstad maar moet alles op alles zetten om dit te blijven. Het CDA maakt zich zorgen over de ontwikkelingen in de detailhandel. Uit cijfers blijkt dat er op dit moment een leegstand van 6,7% van de winkels is. Niet verontrustend las hij in het Brabants Dagblad, in een reactie van wethouder Geers. Maar blijft het hierbij? Dat is de grote vraag. Hij ziet een enorme schuldenberg bij het MKB en de vraag is of er een faillissementsgolf aankomt, met name in het MKB, zeker nu de Belastingdienst actief achterstallige coronasteun of uitgestelde belastingen int. Dit vraagt om een actieve aanpak.

Een andere bron van zorg is de ontwikkeling van de warenmarkt. Hij ziet al jaren een structureel tekort van € 100.000,00 ondanks de verhoging van de marktgelden van 16,3%. Dit tekort mag gerust structureel genoemd worden. Al jaren ziet hij dezelfde argumenten, vergrijzing onder de marktkooplieden, afname van de non-foodsector, toename van het online kopen et cetera. Maar moet hier dan niet op geanticipeerd worden? Moet er dan geen plan van aanpak komen om de markt nieuw leven in te blazen? Het CDA erkent het belang van de warenmarkten. De markt als een belangrijke ontmoetingsplek. Wat gaat de wethouder doen om de markten aantrekkelijker en kostendekkend te maken? De vergroening van de binnenstad en het daarmee voorkomen van hittestress vraagt om een actieve aanpak. Wat kan hij verwachten aan voorstellen hieromtrent dit jaar of komend jaar? Het CDA kijkt uit naar de planontwikkeling van het Innovatiekwartier. Den Bosch Partners. Hier is de afgelopen tijd al meermaals naar gevraagd en over gesproken. Het CDA heeft zich hard gemaakt voor de komst van de binnenstadsmanager. Jammer dat er na een jaar weer een vacature is ontstaan voor deze functie. Hopelijk wordt deze snel ingevuld. Het CDA kijkt verwachtingsvol uit naar de plannen die in juni a.s. zullen worden gepresenteerd. Hij ziet het afgelopen jaar een afname in de uitgifte van bedrijfsterreinen.

Zet deze trend zich dit en komend jaar voort? Wat is dan de verwachting en wat wordt hier aan gedaan? Heesch West loopt in ontwikkeling vertraging op door de procedure bij de Raad van State. Onlangs gaf de wethouder in Oss aan dat er ook problemen zijn met TenneT en Enexis. Worden deze problemen opgelost zodat er na de uitspraak van de Raad van State gewerkt kan worden aan de verdere ontwikkeling of leiden deze problemen met de elektriciteitsvoorziening tot verdere vertraging? Wat zijn dan de financiële consequenties voor de gemeente? Naast Heesch West is hij benieuwd naar de ontwikkelingen van De Brand II. Ook een project dat aanzienlijke vertraging heeft opgelopen. Hoe kijkt het college naar deze ontwikkeling? Duurzaamheid. Het CDA is blij met de toezegging dat het college actief werk gaat maken van het plan van deelname door alle inwoners in de Duurzame Polder. Over deze ontwikkeling zal dit jaar en komend jaar meermaals worden gesproken. Over verduurzaming is de afgelopen jaren meermaals gesproken. Ook dit zal zeker dit jaar en de komende jaren een vervolg krijgen. Het CDA is blij met de € 300.000,00 die het college heeft uitgetrokken voor een revolverend fonds ten behoeve van energiebesparende maatregelen bij sportverenigingen. Mocht dit bedrag onvoldoende zijn dan hoort hij het graag van het college. Het CDA is bereid hiervoor dan extra middelen beschikbaar te stellen.

Tot slot het erfgoed. Er zijn veel projecten in gang gezet, of in de afrondingsfase. Denk hierbij aan het Groot Tuighuis, het Kruithuis, de voorgevel van het stadhuis, Huis73 en de Sint-Jan. Hij noemt 2029. Kan de wethouder een doorkijkje geven naar de planning rondom de afronding van de Vestingwerken? Dat hoeft niet direct, maar misschien kan ze daar een toezegging op doen. Denk hierbij aan een gedeeltelijke reconstructie van de Pieckepoort, het weer zichtbaar maken of markeren van de Orthenpoort voor de deur van het Kruithuis, bij de uitvoering van de Bossche Stadsdelta, de ingang naar de binnenhaven en het ontbrekende deel van de Citadel reconstrueren. Is dit mogelijk nu de scheepvaart grotendeels op de Zuid-Willemsvaart is verdwenen?

7

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) ziet een voorjaarsnota met veel ruimte, echt serieuze ruimte. Het is ook altijd goed om even terug te kijken wat ook alweer is afgesproken en of alles is gedaan wat gedaan zou worden. Zo kwam de fractie op de brede ambitie van het Economisch Perspectief Brede Binnenstad. Die is ook alweer twee en een kwart jaar oud. Die is voortgebouwd op een eerdere afspraak. In feite is de gemeente al drie jaar onderweg. Kijkend naar de actiepunten gericht op de gehele brede binnenstad, in de onderbouwing van het raadsvoorstel waren mooie sprongetjes worden gemaakt om rondom, hoe kan het ook anders, dat de stad in 2030 uitgeroepen zou worden tot de meest dynamische binnenstad 2025/2030. Zo schreef een fictieve jury in dit fictieve rapport dat met de vastgoedpartijen het binnenstadsmanagement de handen ineengeslagen heeft en een Bossche manier bedacht heeft om leegstaande panden nieuwe invulling te geven. De Cultuurstad van het Zuiden omschreef de jury. Sterke culturele infrastructuur, versterkt met opdrachten aan kunstenaars, geboden ruimte voor tijdelijke exposities of toonaangevende Datastad. Dat kwam net ook al een paar keer voorbij. Den Bosch als Datastad zichtbaar gemaakt voor consumenten met filmpjes en animaties op lege winkelpanden en dan wordt getoond wat je allemaal met data kunt doen.

Onze Bossche gastvrijheid benutten, beschikbare panden voor het verder versterken van 's-Hertogenbosch als gastvrije stad en dat gebeurt door enkele panden in te vullen met collectieve voorzieningen. Die fictieve jury schrijft dit, maar concrete actiepunten daartoe zouden daar toch toe moeten leiden. Kijkend naar dat men al even onderweg is en kijkend naar die actiepunten, het gaat over het geld dat nu wordt uitgegeven aan nieuwe projecten, maar daar staat tijdelijke invulling. Dat zou in 2023 toch wel echt op de planning moeten staan. 2021, 2023 of flexibele huurvormen. Of wonen boven winkels, of aantrekkingskracht voor jongeren. Een jongerenhotel, een camping vanaf 2021. Het zijn allemaal zaken waar hij nog weinig van ziet. Misschien dat de wethouder daar een update op kan geven? Misschien is het wel verstandig om ook eens een update te geven hoe het er nu mee staat, een raadsinformatiebrief of iets dergelijks. Dan het Schone Lucht Akkoord. Dat loopt ook al een tijdje. De gemeente heeft dat medeondertekend en de afspraak is om 50% gezondheidswinst te boeken in 2030 ten opzichte van 2016. Een onderdeel van het Schone Lucht Akkoord is monitoring voor de gehele gemeente. Kijkend naar een zojuist verschenen artikel in De Groene Amsterdammer, daar staat dat zeker 100.000 kinderen op school in vervuilde lucht zitten.

Scholen, kinderdagverblijven, BSO's, verpleeghuizen, sportvelden, die liggen allemaal te dicht bij drukke wegen. Als gekeken wordt naar de Bossche situatie op het kaartje dat erbij zit, dan is er nog veel winst te behalen. Hij noemt de sportvelden van de hockeyclub of voetbalclub BLC. Die liggen pal naast de snelweg. Er staan geen geluidswal, geen schermen. Daar zit echt wel degelijk winst. Volgens de GGD is er binnen die afstand sprake van een verhoogd risico voor de volksgezondheid. De lucht voldoet aan de wettelijk Europese normen, maar dat is toch een beetje een politiek compromis. De normen voor de WHO liggen fors hoger. De heer Verbruggen (D66) geeft aan dat D66 het Schone Lucht Akkoord ook belangrijk vindt. De Bossche Groenen zoekt naar oplossingen om gevoelige objecten te verplaatsen, zoals sportclubs en scholen. Aan welke oplossingen denkt de fractie van De Bossche Groenen? De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft het woord verplaatsen nog niet genoemd. Hij weet niet wat de oplossing is, maar weet dat er ruimte op de begroting is en dat er al gekeken wordt naar welke nieuwe dingen opgepakt kunnen worden. Dat is leuk en interessant, maar er liggen nog oude afspraken die maar niet vooruit komen. Hij pleit ervoor om te kijken wat daaraan gedaan kan worden.

Kom met voorstellen van uit het college richting de raad, wat kan daaraan worden gedaan? Het stoort hem dat zo een hockeyclub open en bloot langs de snelweg ligt en dat de reclameborden heel veel geld opleveren voor de club. Maar het gaat wel om het belang van de jeugd die daar sport. De heer Verbruggen (D66) vertelt dat zijn reactie met de bijdrage van de fractievoorzitter van De Bossche Groenen in gedachten kwam, die betrof een nieuw dorp tussen Nuland van Vinkel. Is de fractie van De Bossche Groenen het ermee eens dat een snelweg als de A2 moeilijk door de gemeente op te pakken is en te verplaatsen omdat men ook afhankelijk is van wat het rijk doet? De heer Hoeben (De Bossche Groenen) stelt dat het heel moeilijk is, en dit onderwerp betreft een andere commissie. De gemeente beslist zelf of ze de richtlijnen vertaalt naar beleid en groene bestemming. Dat is ook waar volgens het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat op dit moment een handvol gemeenten mee bezig is. Zijn concrete vraag aan de wethouder is: is Den Bosch een van die handvol gemeenten die daarmee bezig is? Kan de gemeenteraad iets verwachten over het beleid? Geldt dat beleid alleen voor nieuwe locaties of wordt ook naar het verleden gekeken?

8

Als er dan meevallers zijn moet werk worden gemaakt van hetgeen al is afgesproken. Als het niet nodig is, dan zou serieus gekeken moeten worden naar wat de Bossche Klimaatcoalitie vraagt. Adopteer nu eens dat tienpuntenplan. Ga daarmee aan de slag. Daarmee worden Den Bosch en haar inwoners geholpen. De tijd dringt. De heer Van Hasselt (SP) vindt dat de gemeente een voorbeeld zou moeten stellen als het gaat om de energietransitie. De toekomst van de aarde moet niet in handen worden gelegd van particuliere individuen. Zo ziet hij dat er nog veel gebouwen zijn in beheer van de gemeente, waar nog geen zonnepanelen op liggen. Dit moet en kan anders. In veel gevallen kunnen zonnepanelen ook uit het zicht worden weggewerkt als het gaat om monumentale panden. Ook zou de gemeente zonnepanelen collectief kunnen inkopen voor sociale, niet winstgevende organisaties zodat zij kosten kunnen besparen. Het college lijkt zich wel alleen maar druk te maken over de bezoekers van buiten de stad. De binnenstad staat er keurig netjes bij. Er wordt volop gepronkt met citymarketing. Maar in de buurten waar de toeristen niet komen kijken is het een ander verhaal. Dan is het opeens vooral de verantwoordelijkheid van de mensen zelf om de publieke ruimte bij te houden. Hij ziet dat het onderhoud van de openbare ruimte buiten de binnenstad geen prioriteit heeft voor de gemeente. Dit moet anders.

De heer Altenburg-Collin (VVD) vraagt wat de SP ervan vindt als de bewoners meer betrokken worden bij dat groenonderhoud in de eigen wijk. Is dat een idee als bewoners verantwoordelijkheid krijgen over een stukje groen in de straat om dat samen bij te houden? De heer Van Hasselt (SP) ziet dat het al wordt geprobeerd. Hij ziet dat het tekortschiet. Er zijn heel veel brandgangetjes waar inderdaad de verantwoordelijkheid bij de bewoners wordt gelegd, waar het gras torenhoog staat. Daar is echt hulp nodig vanuit de gemeente, omdat zichtbaar is dat het hen niet lukt. Er zijn veel fulltime werkenden die van alles doen in hun dagelijks leven en die geen tijd hebben om ook nog voor de gemeente de publieke ruimte op orde te houden. Hij is er voorstander van dat de gemeente daar beter bij helpt en dat het niet wordt overgelaten aan jan en alleman. De heer Altenburg-Collin (VVD) hoort dat bewoners met behulp van de gemeente een stukje groen kunnen onderhouden, dat is misschien een idee. De heer Van Hasselt (SP) ziet het alleen als ze dat zelf willen. Alleen het probleem is dat het nu het uitgangspunt is maar dat veel wijken hierdoor verloederen. Er zijn veel brandgangen waar het gras torenhoog staat, heel veel onkruid tussen de tegels, dat moet anders. De heer Ploegmakers (CDA) hoort dat brandgangen als openbare ruimten worden getypeerd.

Die mening deelt hij niet met de SP, want veel brandgangen zijn of eigendom van de Woningbouwcorporatie of eigendom van de aanwonenden. Is de gemeente verantwoordelijk voor het onderhoud van deze brandgangen? De heer Van Hasselt (SP) stelt dat de brandgangen een collectieve voorziening zijn in de zin dat meerdere mensen daardoor veiligheid krijgen. Hij vindt het belangrijk dat de gemeenschap ervoor zorgt dat die veiligheid gegarandeerd blijft. De heer Ploegmakers (CDA) vraagt of dit ook geldt als ze geen eigendom zijn van de gemeente? De heer Van Hasselt (SP) stelt dat als het in het belang is van een grote gemeenschap, het belangrijk is dat het ook onderhouden wordt. Het college zet zich in tegen eenzaamheid. Daar is de SP het helemaal mee eens. Maar in deze stad is nog niet in iedere wijk een buurthuis of -centrum. Dit moet veranderen. Een buurthuis is onmisbaar voor de buurt en versterkt de aantrekkingskracht van wijkwinkelcentra. Hier kunnen mensen op een laagdrempelige manier met elkaar in contact komen om een spelletje te spelen, een praatje te maken of een koffietje te drinken. Ook is een hechte buurtgemeenschap belangrijk voor de stad. De vele straatjes en hofjes waar mensen nog naar elkaar omkijken moeten worden gekoesterd in plaats van gesloopt. Alleen zo kan de vervreemding en eenzaamheid worden bestreden.

Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) heeft al in de algemene politieke beschouwingen voorjaarsnota aangegeven dat het van groot belang is om samen met de mensen in de gemeente aan de slag te gaan met de klimaatcrisis. Het is goed om te zien dat binnen het bestuursakkoord en het staand

9

beleid al ingezet wordt op de energietransitie, groen en duurzame mobiliteit. Duurzaamheid is zoveel meer. Het vergt gedragsverandering van inwoners en bedrijven om echt tot vermindering van grondstoffenverbruik te komen. De gemeente heeft zich gecommitteerd aan de National Step Approach in de Duurzaamheidsvisie van 2019. Juist in deze aanpak wordt ingezet op de bewustwording. Het is van groot belang om samen met de inwoners en bedrijven in gesprek te gaan en samen na te denken over de oplossingen voor het verminderen van het grondstoffenverbruik. Minder inzet op het kopen van spullen, meer inzetten op kwaliteit van leven. Oplossingen die tot een duurzame samenleving leiden. Oplossing die voor iedereen bereikbaar zijn. En oplossingen die de bewustwording van inwoners en bedrijven aanwakkeren waardoor ze niet alleen zelf duurzame keuzes maken, maar deze ook voor anderen faciliteren. GroenLinks gaat binnen de komende begroting inzetten op bewustwording van de duurzame keuzes, zowel aan de vraagkant als de aanbodkant. Er zijn veel organisaties in de stad die hier al enthousiast mee aan de slag gaan. Ze gelooft in een samenwerking tussen deze organisaties, de gemeente en de buurtinitiatieven om tot een integrale aanpak te komen. Wat betreft de voorjaarsnota begint ze bij de bewustwording van verpakkingsmateriaal.

Omdat het in kaart brengen van afval door middel van recycling een van de mogelijkheden is om jezelf bewust te maken van je koopgedrag is GroenLinks voornemens hier een motie op in te dienen. Deze motie wordt ingezet op de informatievoorziening en het stimuleren van afvalscheiding voor iedereen, zowel nieuwe als bestaande inwoners en bedrijven zodat ze een beter inzicht krijgen in hoeveel plastic ze produceren en daardoor gaan nadenken over de mogelijkheden om hun afvalstromen ook te verminderen. Later dit jaar wil GroenLinks inzetten... De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) herkent het plastic. Het is ongekend. Zou het vooral goed zijn om met supermarkten in gesprek te gaan? Het plastic dat je daar 'gratis' meekrijgt is ongekend. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) is blij met de vraag. Op de lange termijn wil ze graag inzetten op een breder pakket aan maatregelen om ook het kiezen van duurzame producten en de mogelijkheden te verbreden. Een van de mogelijkheden is inderdaad om met supermarkten in gesprek te gaan of met aanbieders van producten in gesprek te gaan over verpakkingen en daar de verpakkingen te minimaliseren. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt hoe deze motie aansluit bij de pilot om in hoogbouw meer afval te gaan scheiden.

Betekent het dat voor hoogbouw dat een gegeven wordt dat daar ook plastic gescheiden ingezameld kan worden? Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) stelt dat het voorstel aanvullend op de hoogbouw kan zijn. De afvalscheiding vindt op dit moment al plaats, maar het gaat er voornamelijk om dat mensen goed begrijpen hoe ze moeten scheiden en aangemoedigd worden om te scheiden en daardoor ook inzicht krijgen in hoeveel afval ze produceren en meer nadenken waar dat afval vandaan komt en hoe ze andere keuzes kunnen maken. Later dit jaar gaat ze inzetten op een breder pakket aan maatregelen om duurzame keuzes binnen de gemeente aan te moedigen en ervoor te zorgen dat deze keuzes ook mogelijk zijn. De heer Ploegmakers (CDA) vindt het een heel sympathiek verhaal. De gemeente Den Bosch moet in gesprek met de supermarkten... Maar kijkend naar hoe groot Albert Heijn en Jumbo zijn met een beperkt aantal filialen in de stad, is dat dan niet meer rijksbeleid dan lokaal? Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) vindt het van belang dat de opties in de gemeente beschikbaar zijn. Dat hoeft niet per se via de supermarkt, het kan ook via de markt. Daar kan groenten en fruit aangeboden worden in papieren zakken in plaats van in plastic. Het gaat erom dat mensen nadenken over hun koopgedrag en andere keuzes maken. Op dit moment is het voorstel op recycling.

Op de lange termijn wil de fractie inzetten op het aanbieden van duurzame keuzes, via de supermarkt of andere kanalen. Daar is de fractie nog niet uit. De heer Verbruggen (D66) vraagt of GroenLinks nog met een discussienotitie of voorstel komt. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) is voornemens met een motie te komen over het stukje afvalrecycling. De komende periode zet ze in op een voorstel op het gebied van duurzaam gedrag en de volgende stappen in dat proces.

10

De heer Bos (GroenLinks) vertelt dat er veel initiatieven leven onder de inwoners. Klimaatverandering maakt voor iedereen zichtbaar dat ingezet moet worden op klimaatmaatregelen, waterberging en energietransitie van de gemeente. Initiatieven als Duurzaam Hintham, 't Ecozand en De Buitenpepers tonen dit aan. Dit vraagt om het stimuleren van duurzaam gedrag. Tegelijkertijd vraagt het ook om een stukje zelfreflectie. Is de gemeentelijke organisatie gereed om haar inwoners te dienen, indien zij willen bijdragen aan deze immense opgaven? Helaas zijn de extra uitvoeringsmiddelen van het rijk voor het klimaat- en energiebeleid nog niet meegenomen in de voorjaarsnota. Toch ziet de fractie positieve punten die de organisatie gereedmaakt op de toenemende vraag. Wellicht kan er worden geëxperimenteerd met een burgerberaad. Een instrument dat in het buitenland al succesvol is en in Nederland meer voet aan de grond krijgt. De duurzame opgaven zijn zeer geschikt om in zo een beraad te behandelen maar het experiment valt of staat bij de kaders die met het beraad worden meegegeven, maar ook aan de raad. GroenLinks hoopt dat het niet bij een experiment blijft en dat verder onderzocht wordt hoe de organisatie kan worden aangepast. Waarbij bewoners meer kunnen ondersteunen bij initiatieven.

Door het land zijn succesvolle initiatieven afgerond waarbij bewoners en overheden het initiatief namen om samen aan de verduurzamingsuitdagingen te werken. Voorbeeld is het initiatief de Dijkdenkers, waarbij omwonenden van een dijk meeschrijven aan het plan voor de herinrichting en dijkversteviging in de Drents Overijsselse Delta. De onderdoorgang van de N247 bij Broek in Waterland waarbij burgers het initiatief namen tot een tunnel onder het dorp door om de uitstoot van fijnstof en overlast te verminderen in samenwerking met de provincie. Maar ook dichter bij huis. De waterkrachtcentrale in de Dommel, bij Sint-Michielsgestel, waarbij vader en zoon hun expertise hebben ingezet om voor een flink aantal huishoudens duurzame stroom te leveren. In al deze initiatieven was er een rode draad. Het ging niet om de vraag wat de overheid kon leveren, maar wat de burgers nodig hadden om een initiatief te doen slagen. Denk aan het overdragen van kennis, vaardigheden, materiële ondersteuning en support. Dit sluit aan bij de leus die GroenLinks eerder aanhaalde, 'niet zonder ons, maar met ons'. Er zijn keuzes te maken om de inwoners bij te staan, ook als de gemeente niet de volle inzet kan leveren. Een kleine gemeentelijke rol kan nog steeds even waardevol zijn indien deze rol goed wordt ingevuld.

Daarom een vraag aan het college: wat zouden de inwoners nog meer nodig hebben van de gemeente in de grote opgaven op het gebied van klimaat en verduurzaming? Mevrouw Samshuijzen (PvdD) kan GroenLinks de hand schudden met betrekking tot het ondersteunen van lokale initiatieven. Zeker ook als het over verduurzamen gaat. Bij de begroting was er een vraag over de energie- en warmtetransitie en de bewoners die het voortouw nemen om een extra stuk budget daarop beschikbaar te stellen. Is GroenLinks bereid om daar ook wat meer middelen voor beschikbaar te stellen? De heer Bos (GroenLinks) noemde al dat het niet alleen om geld gaat. Het gaat ook om een stukje houding van de gemeente of kennisoverdracht en vaardigheden aanleren. Het gaat verder dan alleen geld. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of GroenLinks zich bewust is van het feit dat een jaar geleden Volt, samen met de Partij voor de Dieren, hierover een motie heeft ingediend, toen specifiek voor de warmtetransitie. Op basis van de berichtgeving uit het college is de motie aangehouden, maar niet uitgevoerd. De heer Bos (GroenLinks) herinnert zich dat het om extra financiële middelen ging. Er zijn meer dingen dan alleen geld geven. De heer Van Silfhout (Volt) stelt dat het om ondersteuning van dit soort initiatieven ging. Dat ging niet alleen over geld, maar in de vorm van geld zou een optie kunnen zijn.

De heer Altenburg-Collin (VVD) vraagt of GroenLinks een burgerberaad of ondersteuning van lokale initiatieven beoogt, of allebei? De heer Bos (GroenLinks) beoogt een stukje zelfreflectie. Is de gemeentelijke organisatie klaar om alle initiatieven die in de stad leven te kunnen dienen om die grote opgave te kunnen bewerkstelligen, samen met de inwoners. De heer Van Silfhout (Volt) gaat terug in de tijd. Er stond een prachtige zin in de voorbode van het bestuursakkoord: "wij zien uit naar een constructieve samenwerking met de gemeenteraad en staan open voor ideeën die onze ambities verder kunnen brengen. Hiervoor is geld gereserveerd."

11

Mooi dat er weer € 30 miljoen beschikbaar is. Hij hoopt dat het eerste stuk van die zin nog klopt: openstaan voor mooie ideeën. Dat stukje geld moet door de raad zelf vrijgespeeld worden. Hij gaat daar hard mee aan de slag in deze commissie. Wat voor stad is Den Bosch? Citymarketing of stadspromotie is genoemd. En Den Bosch als Cultuurstad van het Zuiden en Den Bosch Datastad, zoals door De Bossche Groenen ook al aangehaald. Het maken verbindt. De PVV noemde de maakindustrie en zorgen dat iedereen die met handen en voeten aan de slag gaat kan verkopen in de detailhandel. Maak van Den Bosch die maakstad en ga de commerciële kant op. Maar moet er niet gekeken worden of de stad herijkt moet worden? Een reflectie van de wethouder op de vraag hoe kijken we nu, met deze tijdgeest, naar Den Bosch Datastad en Den Bosch Cultuurstad van het Zuiden. Zou er niet gekeken moeten worden of daar vernieuwing nodig is. Dan de toeristen en de hotelovernachtingen. Deze trekken na corona weer aan, maar zijn nog steeds lager dan hiervoor. Toch een zorgwekkend stukje. De fractie is benieuwd hoe het college aankijkt tegen de stijging van de hotelovernachtingen, maar toch ook het achterblijven van het aantal ten opzichte van vroeger, ook al is het aantal toeristen wel hetzelfde. Dan de groei van het aantal IT-vestigingen. Gesproken wordt over Datastad en ergens is dat goed.

Is die groei van het aantal IT-vestigingen nu dé indicator dat Den Bosch Datastad slaagt of moet er ook naar andere zaken worden gekeken. Hoe duidt de wethouder de groei van het aantal IT-vestigingen? De heer El Amraoui (D66) vraagt of Volt denkt dat er andere indicatoren zijn waarop gemeten kan worden of Den Bosch een Datastad is. De heer Van Silfhout (Volt) is vooral benieuwd naar de reflectie van de wethouder. Als dat de indicator is gaat het vooral om het maken van dingen met IT. Dan zou je die draai moeten maken en kijken wat er al wordt gemaakt en dat beter te faciliteren. Dat is niet alleen IT, dat is ook cultuur, de Makers in de Bossche Stadsdelta. Die rode lijn zou er doorheen moeten lopen. Volt wacht met smart op de nieuwe website en wat er op staat om ervoor te zorgen dat mensen meer toegankelijk en beter op de website kunnen, bij de gemeentelijke zaken. Volt heeft enige tijd geleden aangekondigd met een subsidiemaatregel te komen om groen deelvervoer te gaan stimuleren in de zin van coöperatief deelvervoer. Hij weet dat hij de PVV niet aan zijn zijde zal vinden. Volt wil daar geld voor vrijmaken en maakt een voorstel en een motie om daar een stukje subsidie voor vrij te spelen. Mevrouw Klerks (Volt) noemt de twee parapluthema's die Volt ook in de komende commissies zal aanhalen en waaraan ze de voorliggende stukken heeft getoetst: toegankelijkheid en duurzaamheid.

Twee voor Volt belangrijke pilaren in besluitvorming. Duurzaamheid. Dit staat in spoorboekjes, bestuursakkoord, stadsmonitoring en diverse uitingen van het college en de raad voor een grote opgave, energiebesparing, vergroening en duurzaamheid. Het is niet altijd even urgent en doortastend terug te zien in beleid, zoals de Partij voor de Dieren helder uiteengezet heeft. De fractie heeft zich laten horen op dit thema. Specifiek voor de buurtinitiatieven in de gemeente in brede zin. Dus ook voor hen die nog niet ondersteund zijn of waren als start- of proefbuurt. De visie is kenbaar gemaakt ten aanzien van haalbaarheid en budgettering als voorschot op de eind dit jaar te bespreken Transitievisie Warmte. In het raadsvoorstel onder het kopje Volle kracht vooruit met het bestuursakkoord is naar de goedkeuring van Volt ook te vinden dat er onverminderd wordt gewerkt aan energiebesparing op korte termijn en duurzame opwek en aardgasvrije buurten op de iets langere termijn. Hoewel helaas de Stadsmonitor 2023 nog steeds spreekt van gasloos 2050, daar zou volgens Volt 2045 moeten staan. Ze hoort graag of de wethouder dat kan bevestigen. Het is voor de inwoners en menige instelling goed nieuws en fijn te zien dat diverse duurzaamheidsmaatregelen zijn opgenomen in deze nota. Hoewel duurzaamheid, zoals GroenLinks terecht aanstipt, volgens Volt breder ingestoken had moeten worden.

Maar die iets langere termijn, vooral daar valt Volt over. Volt meent dat voor bewoners die zich gegroepeerd hebben voor hun woonomgeving wederom sprake is van uitstel. Begin dit jaar heeft de heer Van Silfhout in het vragenhalfuurtje een kort debat gehad over wat wel of niet toegezegd zou zijn ten aanzien van de zogenoemde lichte ondersteuning voor buurtinitiatieven ongeacht of deze als proefbuurt aangemerkt waren. Dit was wel per januari 2023 in afwachting van inwerkingtreding van de Transitievisie Warmte 2.0 die naar verwachting pas begin 2024 zou zijn. Het bleek geen toezegging, dus wederom uitstel van een grote opgave. Want hoe toegankelijk is ondersteuning van de gemeente voor nieuwe buurtinitiatieven die nota bene bijdragen aan de visie uit het bestuursakkoord. Samen is immers duurzamer dan alleen. In de huidige voorliggende voorjaarsnota ziet ze helaas niets hierover opgenomen in het incidenteel nieuw beleid voor 2023, in afwachting van de ingang van Transitievisie Warmte 2.0, hoewel er zeker financiële ruimte voor is. In december heeft

12

ze om een klaarblijkelijk niet duidelijke toezegging van de wethouder deze motie ingetrokken. Volt beraadt zich erop om dit alsnog in te brengen. Juist omdat de noodzaak en de financiële ruimte voor het incidenteel nieuw beleid er volgens Volt is. Juist voor een duurzame en toegankelijke gemeente, voor en door betrokken inwoners. De heer Bos (GroenLinks) vraagt of de heer Van Silfhout de genoemde motie Duurzame mobiliteit kan toelichten. Waarvoor zou er budget moeten komen? De heer Van Silfhout (Volt) legt uit dat het over het coöperatief deelvervoer gaat. Toen heeft hij al aangekondigd gecharmeerd te zijn van het Haags model. In het Haags model zit een stuk dat zegt dat als het aantal benodigde parkeerplaatsen in een wijk gereduceerd kan worden wil de gemeente Den Haag daar iets aan bijdragen. Daar is dan subsidie voor beschikbaar. Als er twintig auto's uit het straatbeeld verdwijnen en er komen zes deelauto's voor terug, verdwijnen veertien parkeerplaatsen die omgezet worden tot groen. Dan heeft iedereen winst, naast dat er minder auto's nodig zijn wordt ook nog het groen in de wijk gestimuleerd.

De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) werkt fulltime en heeft ook een brandgang, hoe kan hij aanspraak maken op zo een gemeentelijke tuinman? Hij heeft in de algemene beschouwingen al aangegeven blij te zijn met de keuzes die het college in de voorjaarsnota maakt om alle ambities op korte en lange termijn waar te kunnen maken, door gedegen met financiën om te gaan en rekening te houden met de onzekerheid van de toekomst. Rosmalens Belang is zeer tevreden met het voorstel om de rondweg Groote Wielen op te nemen in de verkenningsfase van het Structuurfonds. Dat hoort niet bij deze commissie, maar de fractie mist het voorstel over het klimaatbos in hetzelfde Structuurfonds. Het is niet de eerste keer dat Rosmalens Belang hier vragen over stelt. In de commissievergadering van 20 oktober 2022 vroeg hij de wethouder al naar plannen voor de uitwerking zodat het klimaatbos op tijd gereed zal zijn om het zicht ook daadwerkelijk aan de geplande windmolen te kunnen ontnemen. De wethouder zei destijds dat hij er dit jaar op terug zou komen waarbij er op gebied van groen afstemming qua ruimte benodigd is en dat het integraal zal worden opgepakt. Er zou een vertaling naar de begroting volgen, dit mist Rosmalens Belang. Na technisch uitvragen blijkt dat er pas een uitwerking volgt in 2024. Daarna zal pas duidelijk worden wat dit zal betekenen voor de gemeentelijke inzet en dekking.

Rosmalens Belang ziet het klimaatbos onlosmakelijk verbonden met de opgave die er is in wind opwekken in de Duurzame polder. Vandaar de oproep aan het college om de uitwerking van het klimaatbos al in 2023 te starten zodat het met een passende prioriteit, net als de rest van de opgave in de polder, wordt opgepakt. Hij hoort graag de visie van het college daarop. De Omgevingsdienst Brabant Noord. In de commissie is recent gesproken over de gestegen kosten hiervan. Mede daarom is hij blij dat nu de keuze wordt gemaakt dat de gemeente zelf de geluidsmeting gaat doen bij de evenementen. Die metingen worden moderner en zijn makkelijker zelf in te zetten. Hij gaat ervan uit dat door deze taak in eigen hand te nemen dit iets zal betekenen voor de inzet van de Omgevingsdienst in opdracht van de gemeente. Graag een reflectie hierop. Van de extra € 1,3 miljoen die te investeren was in het beheer van de openbare ruimte is door onder andere krapte op de arbeidsmarkt € 250.000,00 hiervan naar de algemene middelen gegaan. Deze onderbesteding op beheer openbare ruimte zou hij graag willen benutten als investeringsgeld voor projecten in de openbare ruimte, die in 2023 zichtbaar zijn en uiterlijk in 2024 worden uitgevoerd. Hiermee kan het geld, dat is bedoeld voor de openbare ruimte, alsnog wijkgericht benut worden. De heer Altenburg-Collin (VVD) vraagt naar een concreet voorbeeld.

De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) geeft als voorbeeld de ruimte die nu vrijkomt op de locatie van de tijdelijke winkels in De Groote Wielen. Hoe mooi zou het zijn als van dit geld bijvoorbeeld de eerste Bossche pumptrack gerealiseerd kan worden waar jongeren van alle leeftijden elkaar kunnen ontmoeten. Is het college bereid hier naar te kijken? De heer Van Hasselt (SP) vraagt of met het extra vrijgekomen geld de beloning voor de mensen die het groenonderhoud doen omhoog kan zodat het aantrekkelijker wordt voor mensen om juist daar te komen werken, waardoor de bezetting wel gehaald kan worden? De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) legt uit dat de loonkostenontwikkeling gewoon algemeen is afgesproken. Dat is daar al in meegenomen en is geen optie.

13

De heer Peters (PvdA) heeft al geconstateerd dat de huidige tijd, met een grote crisis en onzekerheden, zo langzaamaan geen bijzonderheid meer is maar de nieuwe realiteit. Een crisis vereist acute oplossingen om de problemen te verzachten en niet uit de hand te laten lopen. Ook structurele maatregelen om te voorkomen dat de crisis later in volle omvang weer terugkeert. Alleen zo kun je toewerken naar een goed leven voor alle Bosschenaren. Bij de energiecrisis en de koopkrachtcrisis werd het ergste leed verzacht met een energietoeslag om mensen te helpen die door de verhoogde energielasten dreigden kopje onder te gaan. Een incidenteel doekje voor het bloeden, maar ook broodnodig voor veel inwoners. Hij is blij dat naar verwachting 90% van de gerechtigde bewoners deze toeslag heeft aangevraagd. Maar, hij vraagt zich af wat er in het vervolg meer kan om ook die laatste 10% bereiken. Het is moeilijk te verkroppen dat er wellicht gezinnen in deze stad zijn die vaker het ontbijt hebben moeten overslaan of waar de kinderen, vanwege geldnood, geen kinderfeestje hebben kunnen houden... De voorzitter stelt dat het erop lijkt dat deze bijdrage bij de commissie Sociaal aan de orde moet zijn. De heer Peters (PvdA) stelt dat er een koppeling was met de Energietoeslag. De voorzitter geeft aan dat dat onderwerp ook bij de commissie Sociaal wordt behandeld.

De heer Peters (PvdA) zegt dat de energiecrisis de ogen heeft geopend. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) heeft gesproken over het revolverend energiefonds en de heer Peters spreekt over structurele oplossingen voor problemen die spelen. Zou de PvdA deze winter meer actie willen ondernemen zodat niet opnieuw teruggegrepen hoeft te worden op het toekennen van vergoedingen? De heer Peters (PvdA) lijkt het goed in te zetten op een revolverend duurzaamheidsfonds. Het is wel goed om er daarbij voor te zorgen dat je met zo een fonds zorgt echt iedereen daarvan kan laten meeprofiteren, want soms wordt het gebruikt voor gunstige leningen van de gemeente. Dat zal niet iedereen bereiken. Dus hij denkt dat er goed moet worden gekeken naar hoe echt alle inwoners daarmee worden bereikt. De energiecrisis heeft de ogen geopend om nog voortvarender aan de slag te gaan met structurele oplossingen voor de hoge energieprijzen en onnodig energiegebruik. Zo moet er een groot compliment gemaakt worden aan de woningcorporaties. Ze hebben in 2022 circa 1300 woningen gerenoveerd en er zijn meer dan 2000 zonnepaneelinstallaties op daken geplaatst. Ongeveer 700 meer dan in het uitvoeringsprogramma voor 2022 is opgenomen. Mooi ook dat de slechtste woningen hierin voorrang krijgen.