2022-11-28 Commissie Bedrijvigheid concept

Commissie BEDRIJVIGHEID Concept

Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

28 november 2022 Raadzaal

A.P.R.G.M. van Rosmalen mr. drs. R. van der Meer drs. E.M.M.P. Altenburg-Collin, B. El Amraoui, H.B. Bos, M.C. Dupuis, J.J.M. Gersjes, L.A.J. van Griensven, mw. N.I. Hamerslag, drs. J.M.C. van der Heijden, W.B.G. Hoeben, mw. N.M.C. Huijbrechts, mr. F. Kabbouti, ing. J.N. Kieft, mw. M.J. Klerks, J. Kouwenberg, mw. A. den Otter, mw. W.A.M.H. Parijs, REV H.W. Pennings, S.J.M. Peters, M.C.J.M. Ploegmakers, ing. H.G. van de Pol, A.C. van Silfhout, drs. ing. G.M.M. Verbruggen, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg R.J.J. Geers, mw. mr. M.A.B. van der Sloot

Afwezig:

E.R.F. Esser, mw. W. de Groot MSc, mw. A. Hernández, P.M. van der Krabben, H.J.M. Mees, mw. C.K.J. Visscher, mw. J.J.M. van den Wildenberg

Verslaglegging:

DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.00 uur en heet de aanwezigen en kijkers thuis welkom. De voorzitter meldt de ontvangen berichten van verhindering en vervanging. Mevrouw De Groot, de heer Mees en mevrouw Hernández hebben zich afgemeld. De heer Gersjes vervangt mevrouw J.J.M. van den Wildenberg. De heer Dupuis vervangt mevrouw Visscher. De heer Peters en mevrouw Den Otter zijn vandaag voor het eerst aanwezig in de commissievergadering. Tevens is de heer Kabbouti aanwezig.

2.

Vaststellen van de agenda De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Bedrijvigheid van 20 oktober 2022 Het verslag wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties De voorzitter stelt namens het college voor om de volgende moties als afgedaan te beschouwen: 3 – Directe aanpak uitstoot schadelijk stoffen asfaltcentrale 4 – Optimaal inpassen 100 hectare zonnevelden 5 – Aanscherping Transitievisie Warmte 1.0 6 – Uitvoeringsplan Transitievisie Warmte De heer Hoeben (De Bossche Groenen) merkt ten aanzien van motie 3 op dat het college nog niet heeft aangegeven wat er is gebeurd met deel 2 van de motie, betreffende het gesprek met de afvalcentrale over mogelijke verplaatsing van de centrale in de toekomst. Derhalve stelt De Bossche Groenen voor om de motie aan te houden. De voorzitter constateert dat de commissie instemt met dit voorstel. Motie 3 wordt nog niet als afgedaan beschouwd. De overige genoemde moties, zijnde motie 4, 5 en 6, worden wél als afgedaan beschouwd. De heer Kieft (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat in de lijst van toezeggingen staat dat in november 2022 een raadsinformatiebrief wordt verzonden met betrekking tot de Herdenking 1629. Hij vraagt wanneer hij deze raadsinformatiebrief kan verwachten.

1

De voorzitter geeft aan dat hiernaar is geïnformeerd in de vorige commissie Bedrijvigheid. Destijds heeft de portefeuillehouder toegezegd dat de raadsinformatiebrief er komt, maar niet reeds in november. 5.

Beleidsverruiming van het huidige zonnepanelenbeleid De voorzitter stelt namens het college voor om de nota Welstand aan te passen om meer mogelijkheden te creëren voor eigenaren van monumenten en andere panden in het rijksbeschermd stadsgezicht voor het plaatsen van zonnepanelen. Mevrouw Klerks (Volt) constateert naar aanleiding van eerdere discussies over zonnepanelen dat bij sommige partijen een afwijzende houding bestaat ten aanzien van zonnepanelen op monumentale panden. 's-Hertogenbosch kent mooie monumentale panden die de stad een fantastische ambiance geven. Volt wenst deze te koesteren. Het afbreuk doen hieraan door zonnepanelen te leggen op daken ligt derhalve gevoelig. Echter is Volt van mening dat zorg voor monumenten verdergaat dan instandhouding van de buitenkant van de panden. Spreekster wijst op de problemen, inzichten en innovaties van heden en toekomst. Ze wenst balans te vinden tussen historie en toekomst. Volt is van mening dat de cultuurhistorische waarde van het aangezicht van monumentale panden en het beschermd stadsgezicht een belangrijk waardevol criterium is voor eventuele verruiming van het zonnepanelenbeleid. Daarnaast juicht Volt initiatieven, instellingen en burgers toe die actief bezig zijn met de verduurzaming van een pand of woning, al dan niet monumentaal.

Volt meent dat zowel isolatiemaatregelen als energieopwekking nodig zijn in de warmtetransitie. De heer Van Griensven (PVV) vraagt of mevrouw Klerks vreest dat plaatsing van warmtepompen in historische panden afbreuk doet aan de panden. Mevrouw Klerks (Volt) benadrukt dat balans van belang is. Volt meent dat het voorliggende voorstel een goed afgewogen beleid betreft. De eis is dat de zonnepanelen op de daken vanaf de straat niet zichtbaar zijn. Ze meent dat warmtepompen geen afbreuk doen aan de panden zolang deze niet zichtbaar zijn vanaf de openbare weg. Spreekster vervolgt dat het raadsvoorstel niet afdoet aan het zichtbare monumentale van de omgeving. Ze roept op om te beschermen wat nog bestaat uit het verleden maar te gebruiken wat mogelijk is voor de energie-uitdagingen van heden en toekomst. Volt stemt in met het voorliggende raadsvoorstel. De heer Kieft (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat Leefbaar 's-Hertogenbosch eerder in 2022 vragen heeft gesteld met betrekking tot zonnepanelen in de binnenstad. Destijds is het bevredigende antwoord ontvangen dat het college op korte termijn met gewijzigd beleid zou komen. Dit gewijzigd beleid ligt nu voor. Leefbaar 's-Hertogenbosch kan hiermee volledig instemmen.

Wel wijst spreker op de doelstelling van publicatie op overheid.nl en een digitale publieksversie van de beleidsregels in het kader van participatie en communicatie. Leefbaar 's-Hertogenbosch meent dat dit een magere doelstelling is en vraagt op welke wijze het college het beleid verder onder de aandacht van betrokken bewoners brengt. De heer Van Griensven (PVV) constateert dat in het raadsvoorstel wordt gevraagd om een beleidsverruiming van het huidige zonnepanelenbeleid door meer zonnepanelen op historische panden in de binnenstad toe te laten. Spreker geeft aan dat de binnenstad van 's-Hertogenbosch uniek is. Vanaf de markt is de stad te zien, zoals deze qua bouwstijl en indeling reeds ruim 500 jaar bestaat. Dit zorgt voor veel inkomsten uit toerisme. Spreker wijst erop dat duizenden toeristen de trappen van de Sint-Jan beklimmen om de daken van de stad – 'de vijfde gevel' – te bezichtigen. Ook vanuit het provinciehuis en het JBAC is het dakenlandschap zichtbaar. Derhalve maakt het dakenlandschap van de historische binnenstad expliciet onderdeel uit van de cultuurhistorische en monumentale waarde van dit stadsdeel. Het huidige bestuur wil hieraan echter meer veranderingen aanbrengen door meer zonnepanelen toe te staan in de historische binnenstad en bij nieuwbouw en herontwikkeling als integraal onderdeel van het dak of in een indak systeem en goed ingepast in het ontwerp.

Bij deze laatste eis wordt niet het zicht benoemd merkt spreker op. Voorts vraagt hij of onder de term 'buiten het zicht' alle zichtpunten worden verstaan, inclusief het zicht vanuit de SintJan. Daarnaast vraagt hij hoe wordt omgegaan met panelen die eerst buiten het zicht zijn, maar door afbraak of nieuwbouw in het zicht komen te liggen. In het raadsvoorstel wordt tevens gesproken over risico's. Spreker vraagt welke risico's reeds bekend zijn en hoe deze uitgesloten kunnen worden.

2

De voorzitter merkt op dat dit technische vragen betreft, die de heer Van Griensven vooraf had kunnen stellen. De heer Van Griensven (PVV) vreest dat de eeuwenoude daken niet bestand zijn tegen het gewicht van de zonnepanelen, in het bijzonder bij hevige sneeuwval. Voorts informeert hij naar de brandveiligheid. Hij wijst erop dat de daken en vloeren van monumentale panden van hout zijn en vaak niet goed te bereiken zijn. Spreker quote: "De grootste uitdaging bij de verduurzaming van woningen is het terugbrengen van de warmtevraag. Hiermee worden woningen stap voor stap voorbereid op aardgasvrij en uiteindelijk energieneutraal." De PVV sluit zich aan bij de doelstelling om de warmtevraag terug te dringen. Minder verbruik betekent immers minder kosten. PVV wenst dit te bereiken door renovatie, innovatie en isolatie. De heer Ploegmakers (CDA) merkt op dat veel (horeca)bedrijven in de binnenstad veel energie gebruiken. Hij vraagt of de heer Van Griensven slechts spreekt over woningen of ook over deze bedrijven. De heer Van Griensven (PVV) antwoordt dat hij zowel doelt op de woningen als de bedrijven. Betere isolatie van woningen en winkels leidt tot minder verbruik. Spreker noemt vacuümglas: zeer dun dubbelglas met een zeer hoge isolatiewaarde, vergelijkbaar met triple glas.

Voorts bestaan er mogelijkheden voor het beter isoleren van muren en daken wat zorgt voor minder kosten en meer leefgenot. De PVV is niet te spreken over het gedwongen aardgasvrij maken van woningen omdat dit leidt tot hoge kosten voor inwoners. Spreker geeft aan dat aardgas een van de schoonste vormen van energie is en hiervan voldoende op voorraad is. Tot slot merkt spreker op dat er niet staat in de stukken hoe met de huidige problematiek op de energiemarkt wordt omgegaan. Hij vraagt of is nagedacht over de beperkte capaciteit van het net, de schaarste aan grondstoffen voor zonnepanelen en het gebrek aan installateurs. De PVV zal tegen het voorstel stemmen omdat de partij de veiligheid van de inwoners en het historisch stadsbeeld boven de 'klimaatwaanzin' plaatst. Mevrouw Den Otter (De Bossche Groenen) geeft aan dat haar partij blij is met de voorgestelde beleidsverruiming. De Bossche Groenen wenst deze verruiming zelfs nog breder te trekken. De mogelijke schade aan daken is een aandachtspunt bij het plaatsen van zonnepanelen. Echter vindt De Bossche Groenen de visuele schade hierin van minder belang.

Spreekster vraagt de commissieleden het volgende te overwegen: als de gemeente ruimte kan bieden aan kostenbesparing voor pandeigenaren en daarnaast kan bijdragen aan de leefbaarheid op de lange termijn door de klimaatcrisis actief te bestrijden zodat men kan blijven genieten van de schoonheid van panden op de lange termijn, is dat belangrijker dan het aanzicht van de panden gelijk houden? De heer Dupuis (SP) constateert dat in beschermd stadsgebied andere regels gelden dan in andere buurten. Onderhoud, renovatie en verduurzaming in beschermd stadsgebied verloopt moeilijker door de strengere regels. Derhalve is de SP vóór verruiming van de regelgeving. De SP vindt verruiming met betrekking tot de zonnepanelen een stap voorwaarts, maar is tevens benieuwd naar de mogelijkheden op het gebied van isolatie. In de energietransitie is dit urgenter. Bij minder verbruik is immers minder opwekking nodig. De heer Van der Heijden (Rosmalens Belang) constateert dat de voornaamste wijziging de plaatsing van zonnepanelen op achterdakvlakken in de historische binnenstad betreft. Rosmalens Belang acht het wenselijk dat pandeigenaren in de binnenstad hun energieopwekking kunnen verduurzamen. Per aanvraag dient een weloverwogen oordeel te worden geveld door de Monumenten- en Welstandscommissie om de 'vijfde gevel' niet aan waarde te laten verliezen.

Het voorstel betreft tevens een verruiming in beleid voor monumenten en rijksbeschermde panden in Rosmalen en andere kernen in de gemeente. Rosmalens Belang vraagt zich af hoeveel ruimer dit nieuwe beleid te interpreteren is in de praktijk. Spreker vraagt of daadwerkelijk veel meer mogelijk wordt. Tot slot sluit Rosmalens Belang zich aan bij voorgaande sprekers dat besparing belangrijker is dan opwekking. Spreker wijst erop dat veel monumenten momenteel nog enkel glas hebben omdat plaatsing van dubbel glas om cultuurhistorische redenen onwenselijk is. Rosmalens Belang meent dat plaatsing van dubbel glas aan de zij- en achterkant van panden niet tot aantasting van het aangezicht leidt. Spreker vraagt hoe het college hier tegen aankijkt. De heer Verbruggen (D66) geeft aan dat D66 het belangrijk vindt dat in alle wijken stappen kunnen worden gezet in de verduurzaming van gebouwen. Voor monumentale panden bestaan grote uitdagingen om de cultuurhistorische waarde te beschermen en toch te verduurzamen. D66 erkent de

3

passie van eigenaren van monumentale panden om deze panden te beheren, te onderhouden en te verbeteren. In de huidige tijd, waarin veel mensen zich zorgen maken over het klimaat en hun energierekening, meent D66 dat het belang van verduurzaming zwaar moet meewegen. Zonnepanelen kunnen steeds beter worden ingepast. Bovendien is de installatie reversibel. Derhalve is D66 vóór de voorgestelde verruiming van het beleid. Naast de opwekking van energie is besparing van energie ook van groot belang. Uit gesprekken met ondernemers en bewoners van de binnenstad constateert D66 dat deze mensen door regels worden geremd in hun pogingen tot verduurzaming ondanks de medewerking van de gemeente. Bijvoorbeeld wordt geen onderscheid gemaakt in de leeftijd van panden. Hierdoor worden de kosten van verduurzaming zodanig hoog dat de benodigde aanpassingen worden vertraagd of geheel niet worden doorgevoerd. Spreker vreest dat wonen en ondernemen in de binnenstad zeer kostbaar wordt waardoor mensen uit de binnenstad vertrekken. Een actualisering van andere beleidsregels is dus gewenst. In het voorstel wordt aangegeven dat een algehele beleidsvoorziening pas aan bod komt na de inwerkingtreding van de Omgevingswet. D66 verwacht dat een algehele beleidsvoorziening kan helpen om remmende regels weg te nemen ten behoeve van de verduurzaming en de leefbaarheid van de binnenstad.

D66 ziet het voorliggende voorstel als een quickwin maar verwacht een breder beleid om de verduurzaming van erfgoed verder te stimuleren. D66 hoopt dat gemeente 's-Hertogenbosch innovatief koploper kan worden wat betreft verduurzaming van erfgoed. Spreker vraagt om een toezegging over de verwachte datum van de algehele beleidsherziening. Hij wijst erop dat de Omgevingswet reeds vijf keer is uitgesteld en benadrukt dat de energietransitie niet kan wachten op de Omgevingswet. Mevrouw Hamerslag (Partij voor de Dieren) verbaast zich erover dat het tot op heden nog niet mogelijk was om zonnepanelen te plaatsen op daken van monumentale panden die niet zichtbaar zijn. Spreekster geeft aan dat zij persoonlijk niet kijkt naar daken van gebouwen. Ze meent dat de cultuurhistorische waarde van panden intact kan worden gelaten bij het plaatsen van zonnepanelen. Mevrouw C.H.A. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vraagt hoe mevrouw Hamerslag aankijkt tegen de leistenen daken van de Sint-Jan. Mevrouw Hamerslag (Partij voor de Dieren) antwoordt dat er enkele uitzonderingen bestaan. Ze wijst erop dat de daken van de Sint-Jan geen onzichtbare daken zijn. Spreekster geeft aan dat verduurzaming ervoor zorgt dat de aarde leefbaar blijft waardoor ook toekomstige generaties kunnen genieten van de historische binnenstad en alle monumenten en beschermde stadsgezichten daarbuiten.

Derhalve acht de PvdD de beleidsverruiming van belang. Voorts is de PvdD enthousiast over de inzet van collectieve zonne-energie waarbij gebruik wordt gemaakt van een postcoderoos. De partij hoopt dat op deze wijze grootschalig wordt ingezet op zon op dak zodat grote stappen worden gemaakt in de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Tot slot sluit spreekster zich aan bij voorgaande sprekers dat besparen zeer belangrijk is. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) geeft aan dat zonnepanelen de energietransitie kunnen versnellen. Derhalve is GroenLinks vóór de verruiming van het zonnepanelenbeleid. Voor monumenteigenaren is het momenteel lastig om in de huidige energiecrisis een oplossing te vinden voor isolatie van woningen. Dit is kostbaar en niet altijd haalbaar gezien de monumentale waarde van het pand. De heer Dupuis (SP) merkt op dat onder de beschermde stadszichten tevens Het Zand en De Muntel vallen. In deze wijken staan sociale huurwoningen uit begin twintigste eeuw. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) geeft aan dat deze panden worden aangemerkt als rijksmonument. Wel zijn dit jongere panden met een ander eigenaarschap dan veel monumenten in de binnenstad. Spreekster vervolgt dat het – gezien de grote zorgen met betrekking tot het klimaat – noodzakelijk is om alle mogelijke middelen in te zetten om verduurzaming te versnellen.

Met de verruiming van het zonnepanelenbeleid komen er meer mogelijkheden voor monumenteigenaren. GroenLinks verwacht dat hierdoor het aantal zonnepanelen binnen de gemeente sneller zal toenemen. Wat betreft het behoud van monumenten acht GroenLinks het van groot belang dat de beoordeling van de vergunningen verloopt op basis van maatwerk waarbij kritisch moet worden gekeken naar voldoende behoud van het historische stadsgezicht. Daarbij hoort tevens de draagkracht van de daken. Spreekster vraagt hoe wordt gewaarborgd dat de beoordelingen van de vergunningaanvragen van voldoende kwaliteit zijn en consistent worden uitgevoerd.

4

Mevrouw Den Otter (De Bossche Groenen) vraagt zich af waarom zichtbare zonnepanelen als probleem worden gezien. Ze wijst erop dat zichtbare zonnepanelen een statement zijn dat de gemeente wil verduurzamen. Voorts vraagt ze of GroenLinks mogelijkheden ziet voor een verruiming van de regels over glasisolatie. Mevrouw Huijbrechts (GroenLinks) wijst op alternatieve manieren voor het opwekken van duurzame energie zoals de plaatsing van windmolens. De vraag is of men afhankelijk is van de monumentale daken om voldoende zonne-energie op te wekken. Middels de verruiming worden de mogelijkheden voor deze opwekking vergroot. Vervolgens moet worden bekeken of meer dakruimte nodig is. Hierbij gaat de voorkeur van GroenLinks niet uit naar monumentale panden omdat deze een belangrijke toeristische waarde hebben. Met betrekking tot glasisolatie acht GroenLinks de verruiming van beleid belangrijk om monumentale panden te kunnen behouden en voldoende energie te besparen. De heer Peters (PvdA) merkt op dat concrete acties nodig zijn om doelen te behalen. Gezien de verscherpte ambitie van gemeente 's-Hertogenbosch om in 2045 klimaatneutraal te zijn acht de PvdA het logisch om meer ruimte te bieden voor zonnepanelen op monumenten en overige panden in het rijksbeschermde stadsgezicht. Naast de grote verduurzamingsslag is dit een goed middel om de energiekosten van inwoners te drukken.

Recente technologische ontwikkelingen zorgen ervoor dat zonnepanelen steeds efficiënter worden en minder opvallen. De PvdA verwacht dat de beleidsverruiming een beperkte impact heeft op het stadsgezicht. De partij acht het belangrijk om het stadsgezicht te behouden maar behoud van de aarde is minstens zo belangrijk. Mevrouw C.H.A. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) wijst op de beperkingen in de beleidsverruiming zoals het niet plaatsen van zonnepanelen in het zicht. Ze vraagt of deze beperkingen invloed hebben op de energieopgave en of dit valt te rijmen met de opgave om in 2045 klimaatneutraal te zijn. De heer Ploegmakers (CDA) geeft aan dat het CDA blij is met de verruiming van het beleid zoals vastgesteld in 2019. Het CDA acht het van belang om de monumentale panden zo veel mogelijk te koesteren. Het plaatsen van dubbel glas heeft in het verleden tot discussie geleid met de afdeling Erfgoed in verband met de verandering van het aanzicht van de panden door vervanging van de kozijnen. Spreker stelt voor om deze discussie in de toekomst te vermijden door alternatieve typen glas in te zetten. Het CDA is blij dat Welstand toezicht blijft houden op de plaatsing van de panelen wat garandeert dat het huidige stadsgezicht zo veel mogelijk behouden blijft. Spreker uit zijn zorgen over energieopwekking in de binnenstad omdat veel panden ongunstig liggen voor zonneenergie.

Voorts zijn er ondernemers die zonnepanelen willen plaatsen maar geen toestemming krijgen van de pandeigenaar. Je zou dus ook naar alternatieven moeten kijken voor besparing van energie. Mogelijk kan de Duurzame Polder hier deels een antwoord op zijn. Het CDA stemt in met het voorliggende voorstel. Mevrouw Parijs (Bosch Belang) acht het logisch dat het zonnepanelenbeleid wordt aangepast. Bosch Belang heeft er vertrouwen in dat ondernemers en bewoners het beste voorhebben met hun pand en de cultuurhistorische waarde daarvan. Wel acht Bosch Belang het belangrijk dat goed wordt gecommuniceerd naar bewoners en ondernemers over de mogelijkheden. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) geeft aan dat zijn partij vóór verruiming van mogelijkheden maar tegen aantasting van het aangezicht is. Wethouder Van der Sloot is blij te horen dat er veel steun is voor het doorzetten van de verruiming. Ze beantwoordt de gestelde vragen. Met betrekking tot de communicatie over de mogelijkheden geeft spreekster aan dat hierover met de afdeling Erfgoed is gesproken. Bij de beoordeling van aanvragen wordt maatwerk geleverd, met de pandeigenaren wordt gesproken over de mogelijkheden. Het is de bedoeling om deze communicatie uit te breiden. Men is voornemens om een 'karavaan' in te zetten gericht op energiebesparing en armoede waarbij alle wijken worden aangedaan.

Voor wijken met monumenten wordt kennis en ervaring vanuit de afdeling Erfgoed hieraan toegevoegd. Met 'in het zicht' wordt zicht vanaf de straat en het openbaar gebied bedoeld. Spreekster acht de vragen over maatwerk terecht. Ze benadrukt dat bij iedere aanvraag maatwerk wordt geleverd, waarbij wordt gekeken naar dakconstructie en dergelijke. De afdeling Erfgoed is kwalitatief zeer goed. Bovendien geeft de Monumenten- en Welstandscommissie een beoordeling.

5

Spreekster bevestigt dat schaarste aan installatiepersoneel en materiaal momenteel voor iedereen een uitdaging vormt. Het college is voorstander van collectief zon op dak. De gesprekken over zonnepanelen op de Brabanthallen lopen reeds, mogelijk willen eigenaren dit zelf doen. Het college wil hiervoor de mogelijkheid bieden, wel beseft het college dat de vierkante meters die eigenaren in de binnenstad leggen niet een groot deel van de totale opgave vormen. In Rosmalen en andere kernen bestaat tevens de mogelijkheid om zonnepanelen in het zicht te plaatsen, mits in overleg. Ook hier is maatwerk noodzakelijk. Naar aanleiding van de opmerkingen over glasisolatie, geeft spreekster aan dat het college sterk vóór dubbel glas is. Enkele opties zijn mogelijk, zoals monumentenglas en vacuümglas. De gemeente adviseert verschillende innovaties en past deze reeds toe in haar eigen panden. Gemeente 's-Hertogenbosch probeert in dezen innovatief koploper te zijn. Spreekster verwijst naar het Groot Tuighuis. De heer Dupuis (SP) wijst erop dat de panden in het Het Zand en De Muntel wit gelakte kozijnen hebben met een raam erin. Hij acht het goed mogelijk om deze ramen te vervangen door dubbelglas met kunststof witte kozijnen. Spreker meent dat het zonde is om voor deze panden een duurdere oplossing toe te passen. Bovendien is de draagkracht van de woningcorporaties hiervoor lager.

Wethouder Van der Sloot geeft aan dat monumentenglas en vacuümglas ook in bestaande sponningen passen. Er lopen reeds gesprekken met corporaties over verduurzaming. De heer Dupuis (SP) merkt op dat kunststof kozijnen met dubbelglas veel goedkoper zijn dan deze dure oplossingen. Wethouder Van der Sloot geeft aan dat bij niet-monumenten iedere soort glas kan worden toegepast. Bij monumenten wordt maatwerk toegepast en wordt met corporaties gekeken naar de mogelijkheden. Spreekster stelt voor om een werkbezoek te organiseren om te bezien hoe vanuit Erfgoed wordt omgegaan met monumenten en hoe advies wordt gegeven. Spreekster begrijpt de behoefte van sommige partijen aan verdere mogelijkheden. De Omgevingswet staat momenteel gepland voor juli 2023. Te zijner tijd wordt al het bestaand beleid onder de loep genomen. De nieuwste technieken worden dan meegenomen in de voorstellen. Tevens onderzoekt het rijk momenteel of meer mogelijk is op het gebied van zonnepanelen. Spreekster zegt toe dat gemeente 's-Hertogenbosch gelijk oploopt met het rijk in dezen. Naar verwachting komt het rijk in 2023 met een aanpassing die verder gaat dan het huidige voorstel. Te zijner tijd zal het college de raad hierover informeren. De heer Verbruggen (D66) vraagt of de eerste stappen voor deze beleidsherzieningen in 2023 worden gezet.

Wethouder Van der Sloot antwoordt dat gemeente 's-Hertogenbosch erin meegaat als uit onderzoek van het rijk blijkt dat meer mogelijk is. De heer Van Griensven (PVV) constateert dat geen rekening wordt gehouden met het zicht vanuit de toren van de Sint-Jan. Hij wijst op de toeristen die naar 's-Hertogenbosch komen en de stad willen bekijken vanuit de toren. Hij benadrukt dat 'de vijfde gevel' een uniek cultuurhistorisch aspect is van 's-Hertogenbosch. Wethouder Van der Sloot erkent het belang van het historische dakenlandschap. Echter zijn er momenteel veel vragen vanuit monumenteigenaren over de plaatsing van zonnepanelen. Derhalve is de afweging gemaakt die tot het voorliggende voorstel heeft geleid. Zonnepanelen zijn hierbij niet zichtbaar vanuit het openbaar gebied maar wel vanuit de Sint-Jan. De heer Van der Heijden (Rosmalens Belang) vraagt in hoeverre het voorliggende beleid in de praktijk ruim te interpreteren is. Hij vreest dat de bestaande normering ervoor zorgt dat de verruiming nauwelijks iets toevoegt. Wethouder Van der Sloot geeft aan dat er reeds aanvragen liggen van inwoners die zonnepanelen willen plaatsen op hun dakvlakken. Derhalve zal de beleidsverruiming iets toevoegen. Ook in Rosmalen zal meer mogelijk zijn.

6

De voorzitter constateert dat behoefte bestaat aan een tweede termijn. De heer Verbruggen (D66) gaat in op de uitnodiging van de wethouder om op werkbezoek te gaan bij de afdeling Erfgoed. De voorzitter informeert of fracties voornemens zijn een motie in te dienen op het voorliggende voorstel. Mevrouw Den Otter (De Bossche Groenen) geeft aan dat haar fractie een motie wil indienen met betrekking tot zonnepanelen in het zicht. De voorzitter concludeert dat het voorstel als hamerstuk naar de raadsvergadering wordt doorgeleid. De fractie van De Bossche Groenen heeft een motie aangekondigd. 6.

Bespreeknotitie De Bossche Groenen en SP over de BIM De heer Hoeben (De Bossche Groenen) geeft een korte toelichting op de bespreeknotitie. Sinds het sluiten van de Gruyterfabriek vijftig jaar geleden is deze getransformeerd naar een creatieve hotspot. Een aantal groepen kunstenaars heeft 'placemaking' hier tot in de perfectie uitgevoerd. Dertig jaar geleden betrokken deze kunstenaars het pand dat te duur was om te slopen en legden daar de basis voor de huidige hotspot. Nu de hotspot tot bloei is gekomen worden de grondleggers echter geconfronteerd met de keerzijde van deze geslaagde transformatie. Spreker geeft aan te begrijpen dat verbouwingen betaald moeten worden door exploitatie van verhuurbare meters. Echter zijn de nieuwe huurprijzen en servicekosten voor de kunstenaars te hoog. Inmiddels hebben deze kunstenaars een beëindiging van de bestaande huurovereenkomsten ontvangen vanuit de BIM. Spreker memoreert dat de ambachten in het thema 'ICT/data' zijn ondergebracht. Echter blijkt dit financieel toch niet te passen. Daarnaast voert de BIM haar opdrachten keurig uit. De twee personen die vanuit de gemeenteraad in de Raad van Commissarissen zijn geplaatst zien niet toe op gemeentelijke belangen maar op een gezonde bedrijfsvoering van de BIM. Derhalve meent spreker dat een mogelijke oplossing bij de raad ligt.

Hij wijst op de ambitie van 's-Hertogenbosch om Cultuurstad van het Zuiden te worden met betaalbare ruimten voor cultuurmakers. Om hierin de juiste richting te zoeken heeft De Bossche Groenen samen met de SP een aantal vragen gesteld in de bespreeknotitie. 1. Wat zou volgens uw fractie leidend moeten zijn in het verhuurbeleid van de BIM met betrekking tot vestiging van huurders? 2. Waar zou volgens uw fractie de taak van huisvesting van ondernemers, die bijdragen aan het versterken van de sociale cohesie en participatie in onze stad, moeten liggen? 3. Vindt uw fractie het van belang dat er specifiek beleid voor de betaalbaarheid van ateliers moet worden gemaakt door het college? 4. Bent u van menig dat (tenminste tot er beleid gemaakt is voor de betaalbaarheid van atelierruimtes/ambachtswerkplaatsen) de BIM gecompenseerd moet worden voor de huisvesting van ambachtslieden en creatieve ondernemers die in het gebouw waren gehuisvest vóór de transformatie? De heer Dupuis (SP) vult aan dat de BIM een commercieel bedrijf is. Echter behartigt de commissie belangen van inwoners, ondernemers en andere werkenden. Spreker meent dat economie een middel is om welvaart en welzijn te bereiken, maar geen doel op zichzelf. De gemeente treedt op als eigenaar van de BIM en stelt kaders. Spreker meent dat de belangen van inwoners en ondernemers hierin moeten worden meegenomen.

Hij roept op om solidariteit met minderdraagkrachtige en maatschappelijk betrokken partijen te borgen in het beleid met betrekking tot de BIM. De heer Ploegmakers (CDA) spreekt zijn dank uit voor het opstellen van de bespreeknotitie. Hij geeft aan dat de BIM een nv is van gemeente 's-Hertogenbosch. Echter de BIM is een onderneming die verantwoordelijk is voor haar eigen exploitatie. Jaren geleden is circa € 1 miljoen geïnvesteerd om de BIM draaiend te houden. Spreker geeft aan dat op enig moment de kunstenaars wellicht niet meer in het plaatje van de BIM passen omdat zij slechts een beperkt bedrag per vierkante meter kunnen betalen aan huur en servicekosten. Spreker is van mening dat dit onderwerp niet thuishoort in de commissie Bedrijvigheid. Het CDA wenst een bredere discussie te voeren over culturele hotspots en atelierruimtes in de commissie Sociaal, bijvoorbeeld middels een 'Ateliernota'.

7

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) merkt op dat de huurcontracten inmiddels zijn opgezegd. Op het moment dat een bredere discussie wordt gevoerd, zijn de betreffende ondernemers reeds vertrokken. Spreker stelt voor om de BIM in de tussentijd te vergoeden voor het verlies aan meterprijzen, opdat de ondernemers hun plek kunnen behouden. De heer Ploegmakers (CDA) constateert dat wordt gevraagd of de raad akkoord gaat met het vergoeden van deze kosten. Hij geeft aan dat de contracten zijn opgezegd in maart/april 2022. Het is de vraag of momenteel binnen het vastgoedbedrijf van de gemeente alternatieven kunnen worden geboden. Omdat de betreffende wethouders vandaag niet aanwezig zijn, vindt spreker het lastig om de gestelde vragen te beantwoorden. Mevrouw Klerks (Volt) merkt op dat de BIM een wezenlijk onderdeel is van de discussie. Derhalve moet bij een bredere discussie zowel de commissie Sociaal als de commissie Bedrijvigheid zijn aangesloten. De heer Ploegmakers (CDA) benadrukt dat hij begrip heeft voor de situatie van de BIM. Het tekort aan huur vanuit de kunstenaars moet op dit moment worden verhaald op andere huurders. Derhalve subsidiëren de overige ondernemers de kunstenaars. Spreker acht dit oneerlijk en onwenselijk. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) wenst de bespreeknotitie te bespreken zoals deze op de agenda staat.

Hij benadrukt dat de andere ondernemers een plek hebben in het pand, omdat het pand in het verleden is gered door de kunstenaars. Hij acht het een vals sentiment dat deze ondernemers nu de dupe zouden zijn van de lage huur voor de kunstenaars. De heer Ploegmakers (CDA) meent dat het argument van de heer Hoeben een vals sentiment is. Hij stelt voor om tot een bredere discussie omtrent atelierruimten te komen. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt zich af of de bespreeknotitie moet leiden tot een aanpassing van beleid of het opstellen van nieuw beleid. Spreker vindt het opmerkelijk dat de servicekosten als een verrassing zijn gekomen en plotseling ook als verrassing zijn verdwenen. Tevens vindt hij het niet netjes dat een huurverhoging is doorgevoerd en de contracten zijn opgezegd. Hij meent dat de huurders tijdig geïnformeerd hadden moeten worden en dat de BIM rekening had moeten houden met de wensen van de huurders, zeker gezien hun geschiedenis. Hij meent dat het beleid vanuit de BIM eenduidig en helder moet zijn. Spreker acht de voorliggende vragen moeilijk te beantwoorden, daar deze te maken hebben met de beleidsvoering van de BIM. Mevrouw Hamerslag (Partij voor de Dieren) merkt op dat de gemeente voor 99% aandeelhouder is van de BIM. Ze meent dat het een keuze is van de gemeente om al dan niet van doen te hebben met het beleid van de BIM.

De raad kan besluiten om meer een vinger in de pap te hebben. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt wat de bespreeknotitie bijdraagt. Indien nieuw beleid gewenst is, is spreker bereid hierover mee te denken. Hij wenst echter eerst te bezien wat mogelijk is vanuit het vastgoedbeleid. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) vraagt wat in de notitie wordt bedoeld met 'betaalbaarheid'. Hij meent dat de BIM niet goedkoper moet zijn dan andere commerciële partijen en vindt dat de huur in de basis marktconform moet zijn. Spreker is van mening dat de BIM starters moet helpen. In de markt wordt vaak gebruik gemaakt van lagere inloophuren voor starters. In het eerste jaar wordt bijvoorbeeld slechts 25% van de huur gevraagd. Na enkele jaren moet een bedrijf zelfstandig kunnen draaien en de commerciële huur te betalen. Als dit niet lukt, dient het bedrijf ruimte te maken voor andere ondernemers. Spreker vindt het niet netjes dat de huurcontracten van de kunstenaars zijn opgezegd. Hij wenst hiervoor een oplossing te vinden, maar niet door de huur te verlagen. Tot slot merkt spreker op dat de servicekosten vaak te hoog zijn voor de huurders. Hij meent dat de BIM haar administratie goed op orde moet hebben en moet kunnen aangeven, wat de servicekosten zijn. Mevrouw Klerks (Volt) merkt op dat cultuur en kunst wel degelijk economische waarde hebben voor de stad.

's-Hertogenbosch propageert Cultuurstad van het Zuiden te zijn. Spreekster vraagt of voor dit economisch plaatje een kostenpost moet worden opgenomen binnen de commissie Bedrijvigheid.

8

De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) sluit zich hierbij aan, maar meent dat de financiering niet vanuit de BIM moet komen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) geeft aan dat de BIM een commercieel bedrijf is waarvan de gemeente voor 99% eigenaar is. Als de BIM rendement maakt en dividend uitkeert, kan dit worden gebruikt om belangrijke partijen gesubsidieerd een plek te geven. Spreker vraagt of de commissie iets ziet in deze oplossingsrichting. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) meent dat rendement moet worden gebruikt voor starters. Wel wenst hij bedrijven binnen hetzelfde thema bij elkaar te plaatsen. Mevrouw Klerks (Volt) dankt de indieners voor het opstellen van de notitie. Ze wijst erop dat 's-Hertogenbosch een cultuurhistorische stad is. Cultuur wordt nu beleefd, nu gemaakt en nu genoten. Culturele ondernemers zijn het fundament van de Bossche identiteit en spreekster betreurt het dat contracten van ateliers worden opgezegd. Ze constateert dat de opdracht van de BIM tegenstrijdig is: het aanbieden van laagdrempelig, thematisch passende contracten versus marktconforme huurprijzen. Volt meent dat de BIM de opdracht meegekregen zou moeten hebben om kunstenaars en cultuurmakers tegen gunstige, kostendekkende tarieven te huisvesten, daar waar het thematische broedplaatsen betreft. Dit past immers bij de ambitie om Cultuurstad van het Zuiden te zijn.

Volt beantwoordt de gestelde vragen als volgt. 1. Laagdrempelig, waar thematisch passend, dient het leidende uitgangspunt te zijn in het verhuurbeleid van de BIM. Een maximale kostprijs dient gehanteerd te worden, inclusief de servicekosten. 2. Waar de scheidslijn met de maatschappelijke functie diffuus wordt, ligt de laagdrempelige huisvesting bij de BIM, meent Volt. In andere situaties moet een passende afweging worden gemaakt. De heer Altenburg-Collin (VVD) constateert dat Volt laagdrempelige huisvesting een taak van de BIM acht. Hij vraagt wat Volt ziet als taak van maatschappelijk vastgoed. Mevrouw Klerks (Volt) antwoordt dat de BIM een pand beheert dat een hotspot vormt voor culturele ondernemers, die minder draagkrachtig zijn dan ondernemers uit andere sectoren. In dat geval kan de gemeente – als grootaandeelhouder van de BIM – ervoor kiezen om tegen kostprijs te verhuren aan de culturele ondernemers. De heer Ploegmakers (CDA) vraagt wat mevrouw Klerks bedoelt met 'kostprijs'. Hij wijst erop dat de BIM leningen is aangegaan en verplichtingen heeft. Mevrouw Klerks (Volt) antwoordt dat de huur van reguliere panden niet sterk stijgt voor de personen die het pand reeds lange tijd huren. Hierdoor kunnen scheve verhoudingen ontstaan tussen de huurprijzen voor mensen die al lange tijd hetzelfde pand huren en de huurprijzen voor nieuwe huurders. Blijkbaar is dit kostendekkend.

Spreekster verwacht dat huurprijzen onder de marktconforme prijzen ook kostendekkend kunnen zijn. Mevrouw Klerks vervolgt de beantwoording van de vragen. 1. Als de gemeente de BIM de opdracht heeft meegegeven om marktconforme huurprijzen te hanteren dient de gemeente hierover in gesprek te gaan. 2. Volt vindt het van belang dat specifiek beleid wordt gemaakt door het college voor de betaalbaarheid van ateliers. 3. Volt meent dat de BIM in de tussentijd moet worden gecompenseerd. De heer Bos (GroenLinks) geeft aan dat GroenLinks staat voor de makers omdat zij middels kunst en cultuur leven brengen in de samenleving. Hij constateert dat het contact tussen huurders en de BIM beter moet om de service van de BIM beter af te stemmen op de wensen van de huurders. Tegelijkertijd is de BIM een zelfstandige organisatie. De gemeente heeft geen directe invloed op de bedrijfsvoering van de BIM. In deze constructie is de dialoog tussen de huurders en de BIM het belangrijkste uitgangspunt. GroenLinks beantwoordt de gestelde vragen als volgt. 1. GroenLinks meent dat thematiek leidend zou moeten zijn in het verhuurbeleid van de BIM, opdat de ruimtes geschikt zijn voor de huurders en er communities ontstaan waarin kruisbestuiving kan plaatsvinden. Dit neemt niet weg dat toegankelijk en prijs er tevens toe doen. Echter, in de huidige situatie zou thematiek de basis moeten vormen voor de indeling.

9

2. Volgens GroenLinks ligt de verantwoordelijkheid bij beide partijen. In het bestuursakkoord is afgesproken dat de gemeente ruimte wil creëren voor jonge makers en uiteindelijk doorstroom wil faciliteren. De gemeente subsidieert een beheerstichting om te zoeken naar passende ruimte voor makers. GroenLinks meent dat de discussie over atelierbeleid tevens moet worden gevoerd in de commissie Sociaal. 3. Het college en de raad stellen kaders vast op hoofdlijnen maar de BIM blijft verantwoordelijk voor de eigen bedrijfsvoering. Spreker meent dat het handelen van de BIM niet chique is geweest. GroenLinks mist een formele positie van inspraak van de makers in de huidige situatie. Derhalve wenst GroenLinks te bezien of het college samen met de BIM en de makers kunnen onderzoeken of huurders van de BIM een formele positie kunnen krijgen, bijvoorbeeld middels een huurdersplatform. Het initiatief voor dit gesprek ligt bij de huurders zelf. GroenLinks wenst contact structureel te laten plaatsvinden. Gesprekken over de stijgende energie- en servicekosten kunnen dan gezamenlijk worden gevoerd waardoor de service beter kan worden afgestemd. 4. GroenLinks meent dat het handelen van de BIM te wensen over laat. Voor een financiële oplossing moet in eerste instantie worden gekeken naar de bestaande bedrijfsvoering van de BIM.

Vervolgens kan dit thema, inclusief een eventuele compensatie, breder worden besproken in de commissie Sociaal. Mevrouw Hamerslag (Partij voor de Dieren) constateert dat de gemeente betrokken is geraakt bij een conflict waardoor zij in een lastige spagaat is terechtgekomen. De BIM heeft van de gemeente de opdracht gekregen om zelf haar broek op te houden maar maakt nu verlies op de huurcontracten met de culturele stichtingen. Aan de andere kant staan de creatieve ondernemers die zeer welkom zijn in de gemeente 's-Hertogenbosch, die zich profileert als Cultuurstad van het Zuiden. De creatieve ondernemers kunnen momenteel niet de verhoogde huurprijzen betalen. Spreekster bedankt de initiatiefnemers voor het agenderen van dit discussiepunt. Ze benadrukt dat de gemeente, als grootaandeelhouder van de BIM, in staat is de huidige patstelling te doorbreken. De gemeente kan immers iets doen voor de ondernemers die dreigen hun werkplek te verliezen. Dit is een kwestie van politieke wil. De PvdD vindt het belangrijk dat creatieve ondernemers een werkplek hebben met grote sociale cohesie. Van de BIM mag worden verwacht dat zij een gemeenschappelijke positie inneemt. Derhalve meent de PvdD dat de BIM een rol heeft in het faciliteren van laagdrempelig vastgoed. Als de BIM dit niet zelf kan betalen moet de gemeente bijspringen.

De heer Altenburg-Collin (VVD) vraagt wat de taak is van maatschappelijk vastgoed, volgens de PvdD. Mevrouw Hamerslag (Partij voor de Dieren) vindt het verhuren van atelierruimte middels maatschappelijk vastgoed ook een optie. Echter acht zij dit minder makkelijk. Derhalve wenst ze de huidige constructie met de BIM te behouden en meer financiële ondersteuning te bieden. De heer Ploegmakers (CDA) vraagt of de PvdD meent dat de gemeente de tekorten van huurders met een culturele doelstelling moet bijbetalen. Mevrouw Hamerslag (Partij voor de Dieren) geeft aan dat de PvdD meent dat de gemeente moet bijspringen zolang er geen betere afspraken zijn gemaakt. De heer Ploegmakers (CDA) vraagt of de PvdD dit ook wil doen bij andere huurders. Mevrouw Hamerslag (Partij voor de Dieren) benadrukt dat de gemeente de creatieve ondernemers vast wenst te houden. Echter hebben deze ondernemers moeite met de marktconforme huurprijzen. Derhalve staat de PvdD ervoor open om meer creatieve ondernemers te helpen. De heer Ploegmakers (CDA) vreest dat op deze wijze staatssteun gaat worden verleend. Hij meent dat dit niet de bedoeling is. Mevrouw Hamerslag (Partij voor de Dieren) meent dat culturele instellingen thuishoren in de gemeente 's-Hertogenbosch gezien de doelstelling om Cultuurstad van het Zuiden te zijn. Derhalve moeten creatieve ondernemers worden ondersteund.

De heer El Amraoui (D66) geeft aan dat D66 geen specifiek leidend verhuurbeleid ziet bij de BIM. D66 ziet gebieden waar een thematisch karakter leidend is, maar ook gebouwen waarin is gekozen voor een andere toepassing. Bovendien betekent het bestaan van een thematisch karakter niet dat

10

bestaande gewaardeerde huurders weggestuurd moeten worden. D66 draagt de makers in de gemeente een warm hart toe. Uit de beantwoording van de voorliggende vragen door de SP en de PvdA constateert spreker dat het college deze houding deelt. Spreker vraagt welke maatwerkoplossingen reeds zijn geboden, met name naar aanleiding van meldingen bij het meldpunt atelierbeleid. Voorts vraagt hij in hoeverre maatwerk nog uitvoerbaar is gezien de grote aantallen makers die in voorjaar 2023 op straat dreigen te komen staan. Hij wijst op het grote belang om kunstenaars te helpen in de huidige crisissen. Hij verwacht dat een goed overzicht van de meldingen kan helpen bij het beoordelen in hoeverre specifiek beleid noodzakelijk is. De heer Van Griensven (PVV) constateert dat D66 kunstenaars wil helpen. Hij benadrukt dat hiervoor geld nodig is dat uit belastingen moet komen. Hij vraagt of de inwoners van 's-Hertogenbosch moeten worden opgezadeld met de kosten die de creatieve ondernemers niet kunnen betalen. De heer El Amraoui (D66) meent dat het een valse aanname is dat het helpen van kunstenaars per definitie geld uit de portemonnee van inwoners kost. Hij wenst meerdere oplossingen te onderzoeken. Mogelijk kunnen alternatieve gebieden worden aangewezen, met een lagere huur.

Spreker meent dat dit een discussiepunt vormt voor de commissie Sociaal om tot langdurig beleid met structurele oplossingen te komen. Spreker ziet de benodigde financiering overigens niet als bezwaar bij het helpen van kunstenaars. Hij constateert dat de schrijvers van de notitie grote waarde hechten aan sociale cohesie en participatie. Om deze reden zijn kunstondernemers niet te vergelijken met ondernemers die een commercieel doel nastreven. Bovendien dient de discussie over langdurig beleid voor kunstondernemers om deze reden gevoerd te worden in de commissie Sociaal, meent spreker. De heer Dupuis (SP) merkt op dat dit wel degelijk ondernemers betreft. De kunstondernemers verkopen immers producten en verlenen diensten. Derhalve meent spreker dat de discussie tevens thuishoort in de commissie Bedrijvigheid. De heer El Amraoui (D66) meent dat in dat geval een meer zakelijke blik moet worden gehanteerd en de ondernemers een marktconform bedrag aan huur en servicekosten moeten afdragen. D66 constateert echter dat deze specifieke groep ondernemers een andere rol vervult dan de gangbare commerciële ondernemer. Sociale cohesie en participatie vormt de kern van hun werk. Derhalve betreft dit geen louter economische discussie maar een bredere sociale discussie.

De heer Van Silfhout (Volt) merkt op dat een ordevoorstel kan worden ingediend om deze discussie te verplaatsen naar de commissie Sociaal. De voorzitter benadrukt dat een bespreeknotitie is ingediend in de commissie Bedrijvigheid, die specifiek ingaat op de problemen van de BIM. Hij meent dat alle fracties de kans moet krijgen om hun opvattingen te delen. De heer El Amraoui (D66) wijst op de problemen op korte termijn voor de kunstenaars wiens huurcontract is opgezegd. Hij verzoekt de portefeuillehouder dringend om de constructieve gesprekken tussen de BIM en de kunstenaars opnieuw op te starten, de kunstenaars in de gelegenheid te stellen om vanuit één gemeenschap te spreken en toe te zien op een ordentelijk verloop van deze gesprekken. D66 meent dat de vraag rondom financiële compensatie vooruitloopt op de oplossingsrichtingen. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) merkt op dat gesprekken over huurverhogingen en het opzeggen van contracten vooraf gevoerd hadden moeten worden. De heer El Amraoui (D66) meent dat de handelswijze van de BIM niet chique is geweest. Wel is tijdens I&O aangegeven dat opnieuw een uitnodiging is verzonden om deze gesprekken te voeren. Spreker verzoekt de portefeuillehouder erop toe te zien dat de kunstenaars als één gemeenschap het gesprek mogen voeren in plaats van als drie losse stichtingen.

De kunstenaars achten het van belang om als één groep vertegenwoordigd te zijn. Spreker wijst op situaties in het verleden waarin escalatie heeft plaatsgevonden en vervolgens middels gesprekken een goede oplossing is gevonden. Hij hoopt dat een soortgelijke oplossing ook in deze situatie kan worden gerealiseerd. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt op welke uitkomst van de gesprekken de heer El Amraoui hoopt.

11

De heer El Amraoui (D66) antwoordt dat hij hoopt dat de opzegging van de contracten wordt teruggedraaid of uitgesteld om ruimte te bieden om tot een structurele oplossing te komen. De heer Altenburg-Collin (VVD) geeft aan dat de VVD op verschillende locaties in de stad communities wil laten ontstaan waarin ondernemers elkaar weten te vinden en kruisbestuiving kan plaatsvinden. Leidend hierin is thematische passendheid. De VVD ziet in de Grencohallen het liefst zoveel mogelijk start-ups op het gebied van ICT en data. Om dit goed te kunnen faciliteren is de BIM in het leven geroepen. De BIM is een van de grootste spelers op de Bossche markt voor bedrijfsonroerendgoed waarin zij concurreren met andere marktpartijen. De BIM dient derhalve marktconforme huurtarieven te rekenen en mag daarvan niet afwijken. De taak van de BIM is om de Bossche bedrijvigheid te stimuleren en daarmee werkgelegenheid te creëren voor inwoners. In de huidige situatie heeft de BIM de huur opgezegd van tientallen kunstenaars, die tientallen jaren tegen een voordelig huurtarief hebben mogen huren. Spreker vindt dit jammer maar wel logisch. Maatschappelijk vastgoed kan talentvolle kunstenaars wellicht helpen bij het vinden van vervangende huurruimte. Deze discussie dient plaats te vinden in de commissie Sociaal, meent de VVD.

De heer Kabbouti (PvdA) wenst ervoor te zorgen dat de betreffende kunstenaars niet in voorjaar 2023 op straat komen te staan. Hij geeft aan dat in de loop der jaren een broedplaats is ontstaan, dankzij de kunstenaars. Hij meent dat de gemeente een verantwoordelijkheid dient te pakken in de huidige situatie die is ontstaan door de BIM. Spreker verzoekt het college om de gesprekken tussen de BIM, de kunstenaars en eventueel de gemeente worden opgevoerd om te komen tot een oplossing. Geprobeerd moet worden om de ontstane cohesie vast te houden. Spreker acht het verstandig om in de zoektocht naar oplossingen ook te kijken naar maatschappelijk vastgoed. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt of de huurprijs van een nieuwe ruimte tevens marktconform moet zijn of juist moet passen bij de wensen van de kunstenaars, volgens de PvdA. De heer Kabbouti (PvdA) meent dat de discussie over het beleid voor ateliers breder gevoerd moet worden. Het verkennen van de mogelijkheden en bijbehorende financiële implicaties kost echter enkele maanden. Derhalve moet nu worden gefocust op een zachte landing. Tevens wenst spreker het principiële gesprek voeren over het achterliggende beleid om naar de toekomst toe zaken te bestendigen. In reactie op de vierde vraag in de discussienota geeft spreker aan dat eerst het gesprek moet worden gevoerd over oplossingsrichtingen en financiële implicaties.

De heer Kieft (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat de BIM moet zorgen voor een bedrijfsmatige aanpak met een sluitende begroting. Er dient plek te zijn voor starters, maar een bedrijf is slechts voor een bepaalde periode 'starter'. Wat deze periode precies is, moet worden vastgesteld. Indien de gemeente van mening is dat bepaalde groepen moeten worden ondersteund op basis van het beleid, dient dit via het college te lopen. De BIM moet dit niet beoordelen meent Leefbaar 's-Hertogenbosch. Voorts sluit spreker zich aan bij het voorstel van de PvdA, om op korte termijn een oplossing te vinden voor het opzeggen van de huurcontracten. Hij roept het college op om hierover gesprekken te voeren met de BIM en de kunstenaars. Tevens meent hij dat op korte termijn een atelierbeleid moet worden opgesteld. Mevrouw Parijs (Bosch Belang) vraagt zich af hoe het kan dat de huur de afgelopen jaren wél betaalbaar is geweest voor de kunstenaars. Ze adviseert de wethouder om contact op te nemen met de BIM om mogelijkheden te bespreken. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) verwijst naar het bestuursakkoord waarin staat dat een gebouw beschikbaar komt voor de tijdelijke huisvesting van startende makers, zodat die vervolgens kunnen doorgroeien naar een ruimte van de AtelierBeheerStichting of een commerciële ruimte die zij op eigen kracht kunnen betalen.

Rosmalens Belang vindt het belangrijk dat verhuur kostendekkend is. Spreker benadrukt dat de betreffende kunstenaars altijd meer gaan betalen dan ze nu doen, ook als ze worden ondergebracht bij het maatschappelijk vastgoed. Hij acht het onwenselijk dat andere huurders eventuele tekorten moeten compenseren en hij meent dat de BIM niet moet worden gecompenseerd door de gemeente. Spreker geeft aan dat andere ondernemers soms het tienvoudige betalen van de prijs die kunstenaars betalen per vierkante meter. Hij verwijst naar stichting KuBra die inwoners van Rosmalen betrekt bij kunst. Deze stichting huurt

12

commercieel en laat zien te kunnen verbinden met kunst. Rosmalens Belang heeft momenteel geen duidelijke oplossing voor de situatie, maar wenst te streven naar kostendekkendheid. De heer Van Griensven (PVV) meent dat een oplossing moet worden gezocht in de commissie Sociaal. Hij merkt op dat de BIM zelf verantwoordelijk is voor de exploitatie van haar vastgoed. Tijdens I&O heeft men vernomen dat de huurcontracten zijn beëindigd. Echter zijn de verhalen van de BIM in dezen niet gehoord. Spreker vindt het netjes dat de BIM bedragen heeft kwijtgescholden. Hij wijst erop dat de huur die gebruikers van de BAC betalen al veel lager is dan gangbaar. De PVV meent dat de gemeente deze niet verder moet verlagen middels subsidies. Als een kunstberoep na dertig jaar onvoldoende oplevert om servicekosten en energiekosten te betalen, is het niet levensvatbaar, wat de PVV betreft. In dat geval moet worden gekeken naar een andere, betaalbare locatie. De PVV wenst andere inwoners niet meer te belasten om een verdienmodel te creëren voor kunstenaars. Wel benadrukt spreker dat de huidige hoge kosten het gevolg zijn van landelijk en gemeentelijk beleid. Wethouder Ralph Geers dankt de indieners van de notitie. Hij merkt op dat de SP tijdens de discussie heeft aangegeven dat economie niet het doel van de BIM is.

Hij benadrukt dat de BIM juist is opgericht om de economische belangen van de gemeente te dienen. Middels een bedrijfsmatige manier kan de BIM beter inspelen op de markt. De heer Dupuis (SP) interrumpeert voor een correctie. Hij is van mening dat de gemeente – en niet de BIM – economie niet als doel moet hebben. Wethouder Ralph Geers geeft aan dat de gemeente meerdere doelen kent, waarvan economie er één is. De gemeente kent maatschappelijk vastgoed ten behoeve van de huisvesting van maatschappelijke initiatieven. De BIM bestaat om de economische belangen van de gemeente te dienen door de thematische ontwikkeling van vastgoed en het beheer van een aantal leegstaande panden. De BIM moet marktconform zijn. Het college constateert dat marktpartijen de laatste jaren steeds kritischer kijken naar de prijzen die de BIM hanteert. Bovendien wordt de BIM geconfronteerd met stijgende service- en energiekosten. De BIM herontwikkelt historisch erfgoed wat uitdagingen oplevert op het gebied van verduurzaming en gebruiksvriendelijkheid. De bijbehorende kostenstijgingen moeten eerlijk worden verdeeld over de huurders. Het verschil in tarieven wordt echter steeds groter, wat vragen van andere huurders oplevert. Het is aan de BIM als verhuurder om hierover onderhandelingen te voeren. Het college hoopte dat de BIM en de huurders eruit komen en betreurt dat dit niet het geval is.

Het college is van mening dat culturele makers van belang zijn voor 's-Hertogenbosch. Spreker wijst op de grote aantallen makers in 's-Hertogenbosch en de ateliers in beheer van de AtelierBeheerStichting. Hij constateert dat 's-Hertogenbosch op veel verschillende vlakken makers kent. Derhalve hangt de ambitie van Cultuurstad van het Zuiden niet volledig af van de huurders van de BIM. Vanuit het bestuursakkoord komen er meer startende makers bij. Spreker benadrukt dat deze losstaan van de BIM, daar de BIM de economische kant ontwikkelt. Spreker geeft aan dat wordt gewerkt aan atelierbeleid waarbij de gehele keten wordt bekeken. Naar verwachting wordt dit beleid in de tweede helft van 2023 aangeboden aan de raad. Via het meldpunt atelierbeleid zijn tot op heden circa twintig signalen ontvangen. Het merendeel van de signalen komt vanuit de huidige huurders van de Gruyterfabriek. De overige meldingen komen van de Tramkade. Vooralsnog heeft naar aanleiding van deze meldingen nog geen maatwerk plaatsgevonden. De wethouder adviseert om de opdracht van de BIM niet aan te passen, zodat de BIM zuiver in de markt kan opereren als commerciële partij. De BIM is goed in het bouwen van communities en het verder helpen van starters en bedrijven. De BIM gaat tevens een belangrijke rol spelen bij de ontwikkeling van het Innovatiekwartier.

Spreker wenst hier geen maatschappelijke opdracht aan toe te voegen. Spreker constateert dat reeds sinds voorjaar 2022 gesprekken lopen over de huurprijzen. Deze hebben echter niet geleid tot een resultaat dat voor beide partijen acceptabel is. Het college betreurt dit. De wethouder van Cultuur gaat in gesprek met de huidige huurders van de Gruyterfabriek maar schept hierbij wel de juiste verwachtingen. Het college wil in gesprek gaan met huurders en wil hen in verbinding brengen met partijen die maatschappelijk vastgoed verhuren maar wil niet als makelaar optreden en alternatieve ruimte zoeken. In reactie op D66 geeft de wethouder aan dat sprake is van drie stichtingen met verschillende contracten. Derhalve wenst het college er niet op aan te sturen dat de huurders als één partij moeten worden gezien in de gesprekken.

13

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) is blij met de zaken die zijn besproken. Hij geeft aan dat de BIM niets kwalijk valt te nemen, daar het een commerciële partij betreft. Wel merkt hij op dat de BIM dit jaar geen dividend heeft uitgekeerd aan de grootaandeelhouder zodat ze vermogen kunnen opbouwen en opdrachten kunnen uitvoeren. Spreker meent dat de opdracht kan worden meegegeven om de culturele stichtingen een gereduceerde huur te geven totdat een atelierbeleid is vastgesteld. Het is nu nog de vraag of verhuur van ateliers bij de BIM moet liggen of louter bij maatschappelijk vastgoed. Spreker betreurt dat snel wordt gesproken over de vorm van een discussie, zodra de inhoud moeilijk wordt. Wat het vervolg betreft, wenst hij individueel met personen in gesprek te gaan. Spreker is ervan overtuigd dat een goede oplossing gevonden kan worden. Hij constateert dat hiervoor voldoende draagvlak bestaat binnen de commissie. De voorzitter constateert dat behoefte bestaat aan een tweede termijn. De heer Ploegmakers (CDA) vraagt of het zinvol is om voorafgaand aan de definitieve notitie over het atelierbeleid een discussie te voeren in de commissie Sociaal. Op die manier heeft de raad immers aan de voorkant invloed op de notitie. Wethouder Ralph Geers geeft aan dat het atelierbeleid wordt opgesteld met veel verschillende partijen inclusief gebruikers in de stad.

Derhalve kost het veel tijd om een dergelijk beleid op te stellen. Spreker neemt de suggestie mee naar de betreffende portefeuillehouder. In reactie op de heer Hoeben geeft spreker aan dat de BIM bestaat om ontwikkelingen mogelijk te maken. Afgesproken is dat de BIM geen winstoogmerk heeft. Indien geld overblijft, wordt hiermee gezorgd dat de financiële positie van de BIM op orde blijft. 7.

Werkplanning De voorzitter geeft aan dat de fractie van de PvdD voorstelt om een hearing over de eiwittransitie te houden. De commissie wordt gevraagd of ze hier mee kan instemmen. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) merkt op dat hierover reeds is gesproken in 2017 toen Protix zich wilde vestigen in de gemeente. Rosmalens Belang meent dat de eiwittransitie als onderwerp destijds voldoende is belicht. De voorzitter constateert dat de overige partijen instemmen met een hearing over de eiwittransitie. Indien partijen willen meedenken over de invulling van de hearing kunnen zij zich melden bij de secretaris. De voorzitter constateert tevens dat iedereen akkoord gaat met het voorstel van de wethouder rondom een werkbezoek aan de afdeling Erfgoed.

8.

Rondvraag en sluiting Er zijn geen rondvragen ingediend. De voorzitter sluit de vergadering om 21.04 uur. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de commissie Bedrijvigheid van 16 januari 2023.

De secretaris, mr. drs. R. van der Meer

De voorzitter, A.P.R.G.M. van Rosmalen

14