2022-06-30 Commissie Bestuur aangepast vastgesteld

Commissie BESTUUR Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

30 juni 2022 Leuvenzaal

Collegeleden:

F.J. van Haren mr. drs. R. van der Meer J.J.E.L. van Creij, F.G.F. van Genugten, J.J.M. Gersjes, A.W.J.A. van Hattem LLB, mw. drs. J. Hendrickx, mw. A. Hernández, J.A.B. Huibers, mr. F. Kabbouti, drs. P.E. Kagie, drs. R.M.J. van den Kerkhof, P.M. van der Krabben, B.F.C. Roovers, A.P.R.G.M. van Rosmalen, E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, J.P.M. Welten-van Doremalen drs. J.M.L.N. Mikkers, mw. mr. M.A.B. van der Sloot

Verslaglegging:

DemiSec

Afwezig

-

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.00 uur en heet de aanwezigen en kijkers thuis welkom. Er zijn geen berichten van verhindering.

2.

Vaststelling van de agenda De voorzitter concludeert dat het raadsvoorstel 'Aanwijzing leden AB Gemeenschappelijke Regeling Heesch West' als hamerstuk kan worden doorgeleid naar de raadsvergadering. De agenda wordt conform vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Bestuur van 30 mei 2022 Het verslag wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst openstaande moties De voorzitter meldt dat het college geen verzoek doet tot afvoering van gedane toezeggingen of openstaande moties op de respectieve overzichtslijsten. De lijst van toezeggingen en de lijst van moties wordt ongewijzigd vastgesteld.

Raadsvoorstellen 5.

Zienswijze conceptjaarplan en ontwerpbegroting 2023 Regio Noordoost Brabant (RNOB) De heer Van Hattem (PVV) omschrijft de RNOB als "een beleidsmatige olievlek die steeds verder uitdijt en waar men alert op moet zijn." De RNOB gaat zich bemoeien met veel politiek gevoelige dossiers, terwijl de verkozen volksvertegenwoordiging bij de organisatie op afstand staat. Als voorbeeld noemt spreker de uitvoering van het landbouw-, natuur- en stikstofdossier. Spreker citeert uit voorliggende stukken: "De RNOB gaat de provincie Noord-Brabant ondersteunen met de gebiedsgerichte aanpak." Deze aanpak is gericht op natuur en stikstof. De PVV vraagt of de RNOB een rol gaat vervullen bij het uitkopen van de boeren vanwege natuur en stikstofdoelstellingen, zoals te lezen op pagina 30. Op pagina 31 wordt gesproken over het saneren van de landbouw, onder andere middels uitvoering op basis van het beleidskader Landbouw en voedsel van de provincie Noord-Brabant. Op pagina 32 wordt gesproken over uitvoering geven aan de emissie-eisen voor de veehouderij per 1 januari 2024. Ook wordt gesproken over de stallenaanpak. De fractie vraagt of de RNOB op deze manier het verlengstuk wordt van de provincie voor het provinciaal beleid met betrekking tot veehouderij. De RNOB wil zich verder bezighouden met arbeidsmigranten. Op pagina 44 wordt gesproken over een Regionaal Programma Arbeidsmigranten.

Spreker vraagt of de portefeuillehouder aanspreekbaar is op de misstanden in dit kader. Er komt een monitor 'Staat van de regio' op basis van brede welvaart. 1

De PVV vraagt zich af wat hier precies onder wordt verstaan en of hierbij kan worden uitgesloten dat men wordt belast met de SDG-doelen. Een ander politiek gevoelig onderwerp betreft de Regionale Energiestrategie, waarbij de RNOB een overlegtafel wordt genoemd voor regionale afstemming. De PVV vraagt of dit 'een bestuurlijk achterkamertje' wordt en wil graag weten hoe de raad hierop kan controleren. Een vervolgvraag is of de verslaglegging van deze overlegtafels worden vrijgegeven en wat het kader is van deze besprekingen. Spreker citeert uit de zienswijzebrief: "De klimaatopgave nog meer gezamenlijk op te pakken dan op dit moment gebeurt. De RES moet meer zijn dan alleen de invulling van ieders eigen opgave." De PVV vraagt of via de RNOB allerlei nieuwe RES-afspraken worden geregeld. Met de Regio Deals en het IBP wordt de agenda van het rijk steeds meer naar binnen geschoven, zonder dat de raad hier gericht sturing op kan uitoefenen of controle op heeft. Voorts staat op pagina 38 dat sprake is van lokale zero-emissiezones als uitwerking van het Klimaatakkoord. De PVV-fractie zit hier bepaald niet op te wachten. De PVV heeft kortom de nodige zorgen en kritiekpunten bij voorliggende zienswijze. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) verwijst naar hoofdstuk 1, waarin wordt gesproken over vier verschillende opgaven.

Onder opgave 3, de energietransitie, wordt het klimaatdoel van het rijk onderschreven, zijnde: klimaatneutraal in 2050. In de paragraaf wordt gesteld dat het tussendoel is om in 2030 49% minder CO2 uit te stoten. Met het coalitieakkoord van de Tweede Kamer is minimaal 55% minder CO2-uitstoot afgesproken, met een ambitie van 60%. De fractie vraagt hoe het college er tegenaan kijkt dat in het jaarplan van de RNOB de nieuwe ambitie van het rijk niet is meegenomen en wil graag weten waarom dit niet terugkomt in de zienswijze. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat zijn bijdrage naadloos aansluit op de bijdrage van de PVV. In de stukken wordt veel gesproken over bereikbaarheid. De minister heeft onlangs aangegeven dat er uitstel zal plaatsvinden van veel projecten die hier betrekking op hebben. In het jaarplan wordt desondanks nog steeds over deze projecten gesproken. Spreker wijst illustratief op de verbreding van de A2, iets dat direct in verband staat met de bereikbaarheid van de gemeente 's-Hertogenbosch. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt dat stapeling bij de RNBO voorkomen moet worden. Spreker verwijst naar het onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen en van Berenschot over de doeltreffendheid van de samenwerking. Hierin wordt gesproken over een goede samenwerking binnen de RNOB. Er wordt ook gesproken over een licht regiobureau met een kleine kern.

Wat Leefbaar 's-Hertogenbosch betreft, moet dit zo blijven. Ook wordt stilgestaan bij de belemmerende factoren van de samenwerking. Er wordt gewezen op de bestaande bestuurscultuur, met een nadruk op het toewerken naar consensus. Terzijde wordt gesteld dat het in een consensuscultuur lastig is om tot een doeltreffende afbakening van de agenda te komen. Dit raakt het risico dat alle elf gemeenten niet evenredig recht wordt gedaan. In de zienswijze wordt een aantal punten genoemd uit het bestuursakkoord. De fractie vindt dit in principe geen slechte punten, maar de vraag is of deze bovenop de regionale plannen gestapeld zouden moeten worden. Spreker citeert: "Met onze ambitie van toonaangevende datastad zetten we in op kruisbestuiving tussen data en andere economische sectoren. De focus ligt op voeding, gezondheid, bouw, logistiek en het datawijs maken van het MKB." Veertig van de vijftig pagina's zien op de uitvoering. Over een aantal jaren kunnen dit wel tachtig pagina's worden. De fractie is voorstander van scherpere keuzes omdat regionale samenwerking alleen dán het verschil kan maken in Den Haag en in de regio zelf. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of de RNOB of de gemeente leidend is, wat Leefbaar 's-Hertogenbosch betreft. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) meent dat het college zijn input probeert te leveren vanuit de lokale agenda.

Het is belangrijk dat het geen optelsom wordt. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) is het eens met Leefbaar 's-Hertogenbosch ten aanzien van de organisatie en de groei van activiteiten. Alle zienswijzen van de gemeenten komen op tafel en het dagelijks bestuur doet daar zijn voordeel mee. De samenwerking op regionaal niveau is in heel Nederland het grootste probleem. Een vraag 2

is: hoe kan er goed met elkaar worden samengewerkt, terwijl men nooit bij elkaar komt? Bosch Belang vindt de ontwikkeling die op tafel ligt, prima. Wel is de fractie van mening dat men zou moeten nadenken over hoe de verschillende gemeenteraden met elkaar kunnen samenwerken. Spreker vraagt hoe Leefbaar 's-Hertogenbosch hier tegenaan kijkt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat uit de eerdere evaluatiestukken blijkt dat de raden willen weten waartoe de RNOB precies is opgericht. De onderwerpen op de agenda moeten onderwerpen zijn die alle deelnemers in de RNOB ook inderdaad willen aanpakken. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) stelt vast dat het een omvangrijk document betreft. Waar de raad echter behoefte aan heeft, is een stem bij cruciale besluiten of besluiten die er écht toe doen. Er zijn talloze Rekenkameronderzoeken gedaan naar samenwerkingsverbanden en ze komen telkens tot dezelfde conclusie, namelijk: dat de gemeenteraad in stelling gebracht moet worden op het moment dat keuzes gemaakt moeten worden. Het zou daarom goed zijn dat meer inzichtelijk wordt gemaakt wat wordt bereikt met de samenwerking en wat de keuzemogelijkheden zijn voor de gemeenteraad. Hoofd- en bijzaken zouden beter gescheiden kunnen worden. De regionale samenwerking loopt tot 2030.

Tegelijkertijd is er een tweede samenwerking in Brabant rondom de verstedelijkingsstrategie in Brabant. In een conceptdocument geven meerdere Brabantse steden aan hoe zij de verstedelijkingsopgave willen invullen. De gemeente wordt hier vanuit het waterschap actief bij betrokken. Ook dit document wil de fractie graag op tafel hebben. Dit zijn de momenten waarop de raad in stelling gebracht zou moeten worden. De fractie vraagt of het college bereid is om dit conceptdocument aan de raad voor te leggen. Mevrouw Welten (VVD) geeft aan dat de VVD groot voorstander is van het samenwerken met andere partijen. Spreker verwijst naar het coalitieakkoord – van de VVD en vijf andere partijen – waarin dit wordt bevestigd. Overleg met elkaar is één, maar resultaat is twee. In de zienswijze wordt voornamelijk teruggegrepen op de resultaten van 2021. De bestendiging in de samenwerking met de regio en het rijk moet zijn gekoppeld aan financiële middelen. Over dit laatste bestaat nog geen enkele zekerheid. Doordat men zich zo breed oriënteert, lijkt er tegelijkertijd weinig focus te zijn. De fractie acht dit zorgelijk. In het jaarplan is een drietal punten niet meegenomen. Er is geen rekening gehouden met de gemeenteraadsverkiezingen, noch met de consequenties van het regeerakkoord. De adviezen uit het onderzoek van Berenschot en de Rijksuniversiteit Groningen zijn niet betrokken.

Dit betreft de uitvoeringskracht van het samenwerkingsverband. In het uitvoeringsplan 2021-2022 'Werk in Uitvoering' wordt niets genoemd over resultaten. Een actualisatie vindt wel plaats, maar hierop wordt voortgeborduurd zonder dat duidelijk is wat de resultaten zijn. De VVD vraagt zich af of de zienswijze leidt tot de verbeterslag die de men de komende jaren met elkaar nastreeft. Mevrouw Hernández (50PLUS) sluit zich aan bij de vorige sprekers met betrekking tot het kritisch kijken naar het samenwerkingsverband. Zij heeft namens de gemeente 's-Hertogenbosch vier jaar in de klankbordgroep van de RNOB gezeten. De raden komen niet bij elkaar. Er vindt geen verdieping plaats op thema's die de afgevaardigden naar de eigen raad kunnen terugkoppelen. Hierdoor ontbreekt de diepgang. 50PLUS vindt het belangrijk om te voorkomen dat er wordt gestapeld. De raad kan niet toelaten dat de RNOB de rechterarm van de provincie wordt. In de stukken wordt aangegeven dat de gemeente en het waterschap x of y gaan uitvoeren. De zeggenschap van de gemeenteraden moet goed zijn geborgd. Iedereen wil samenwerken, maar scherpe keuzes en resultaten worden niet benoemd. Mevrouw Welten (VVD) vraagt wat 50PLUS zou adviseren om een betere focus te realiseren. Mevrouw Hernández (50PLUS) geeft aan dat de afgevaardigden van de raad via de klankbordgroep de input van de gemeenteraad kunnen meenemen.

De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) heeft sinds 2015 nog geen enkele keer een wijziging gezien in de zienswijze richting de RNOB. De punten zoals ingebracht door de andere gemeenten, komen terug in voorliggende zienswijze. VOOR Den Bosch staat positief tegenover de stukken die voorliggen. 3

Portefeuillehouder Mikkers geeft aan te worstelen met de beantwoording. Het is namelijk niet voor het eerst dat hij moet uitleggen wat de RNOB is en doet. In 2020 hebben de raden gezamenlijk besloten tot een regionale samenwerking op lichte schaal. Dat betekent dat geen sprake is van een vierde bestuurslaag en geen besluitvorming met een eigen mandaat vanuit de regio, maar dat de gemeenten zelf bepalen wat er moet gebeuren. Men achtte het verstandig dat op een aantal thema's de lobbykracht en de ontwikkelkracht van de regio benut zouden worden en dat men geen zaken dubbel zou doen die voor alle gemeenten in de regio's gelden. Zo is anderhalf jaar geleden een beleidsnotitie over MOE-landers vastgesteld in de raad. Aangaande de MOE-landers is destijds door één persoon in de regio een analyse gemaakt; die is vervolgens doorvertaald naar lokaal beleid. De voorbereiding is gedaan door de regio, maar de besluitvorming gebeurt door de raad. Het regiobureau bestaat uit drie personen. Dat betekent dat zij voornamelijk coördineren en de lobby richting landelijk beleid uitvoeren, gestuurd door de regionale opgaven. Spreker begrijpt de zorgen over een stapeling, maar het gaat erom dat binnen de regiotafels gesproken kan worden over de thema's en hoe wordt geklankbord richting de provincie. De besluitvorming ligt altijd bij de gemeente of de provincie.

De provincie praat niet met 58 Brabantse gemeenten, maar praat per regio met de diverse partners, waaronder de gemeenten, maar ook met bijvoorbeeld het waterschap, het bedrijfsleven, de ZLTO en natuurorganisaties. De inbreng van iedere gemeente wordt door de wethouders ingebracht in de RNOB. Er zijn verschillende portefeuillehoudersoverleggen. Aangaande de RES, heeft de minister aangegeven met regio's te willen werken. De provincie vervult hierin een rol en spreekt een regio aan. De RES is aan bod gekomen in de gemeenteraad. De raad heeft aangegeven dat het belangrijk is te kijken naar de individuele belangen van iedere gemeente, maar de kracht van de regio moet ook zijn om er meer uit te halen. In Volkel mogen vanwege de aanvliegroute geen windmolens staan. In de regio wordt gesproken over de compensatie hiervan. Een ander thema is het uitwisselen van 'het zoet en het zuur' en wat precies zoet of zuur is. De ene gemeente heeft bijvoorbeeld een hogere klimaatdoelstelling terwijl de andere gemeente meer statushouders huisvest. Het rapport van Berenschot concludeert dat de samenwerking in Noord-Brabant er goed uitziet, maar dat het op een aantal gebieden zoals zorg nog verder versterkt mag worden. Hierbij stelt het college zich de vraag of het verstandig is om op deze gebieden op regionaal samen te werken.

Wellicht is het beter om op subregionaal niveau samen te werken op deze gebieden. Het college komt hier nog op terug bij de raad. Hetzelfde geldt voor de coalitieakkoorden, twee gemeenten zijn samengesteld op 1 januari 2021 en twee gemeenten zijn samengesteld op 1 januari 2020: Boxtel, Vught, Land van Cuijk en Maashorst. Er zijn nu zeven coalitieakkoorden, maar er waren al vier coalitieakkoorden. Daarom is in 2020 besloten tot een langetermijnplan voor vier jaar waarbij op basis van jaarschijven wordt gekeken of het goed gaat. De gemeenten maken uiteindelijk het resultaat. De regio kan dit niet, want er zijn maar drie personen. De rekenkamers van de gemeenten Boxtel, Sint-Michielsgestel, Bernheze en Meierijstad hebben gezamenlijk onderzoek gedaan naar de regionale samenwerking en kwamen tot de conclusie dat het dichter betrekken van de gemeenteraden een aandachtspunt is. Om die reden is een raadsbijeenkomst georganiseerd waarin raden op de agenda van de regio konden agenderen. Dit wil men doorzetten richting de toekomst. Dat betekent dat raden op deze manier worden betrokken. De uiteindelijke besluitvorming gebeurt altijd in individuele raden. Het rijk heeft een aantal MIRT-afspraken voor twee jaar in de koelkast gezet omdat het een herberekening wil maken voor stikstof. Dit heeft gevolgen voor de regio.

Men bekijkt of nu met het directoraat-generaal Mobiliteit van het ministerie afspraken gemaakt kunnen worden om de mobiliteitsopgave van de regio goed te benoemen. Het is dan wel prettig dat spreker namens elf gemeenten kan spreken en niet alleen namens de gemeente 's-Hertogenbosch. Als de samenwerking scherper wordt, betekent dat automatisch dat iemand verliest. Spreker vraagt of de raad het zou accepteren wanneer bijvoorbeeld Bernheze meer voordeel heeft van een bepaald dossier dan 's-Hertogenbosch. De financiële middelen zijn in 2020 vastgezet voor een periode van vier jaar. De resultaten moeten de resultaten voor de gemeente zijn; verbetering van de mobiliteit, de lobbyagenda met Den Haag, de BO MIRT, de ontwikkeling van het stationssysteem, een verbetering van het buitengebied, et cetera. Het zijn nooit resultaten van de samenwerking, maar altijd door de samenwerking. De verstedelijkingsopgave is geen opgave van de RNOB. 's-Hertogenbosch is de leidende partij voor het verstedelijkingsgebied 's-Hertogenbosch en heeft een routekaart opgesteld. Er is een presentatie geweest voor alle nieuwe raadsleden op de open dag van de raden. De toenmalig projectleider heeft aangegeven dat de raad kort na vaststelling van het nieuwe college wordt geïnformeerd. Het document waar een commissielid aan refereerde, betreft een 4

conceptdocument. Het stuk zal na de zomer behandeld worden in de raad. De heer Van Silfhout (Volt) is geschrokken van de uitspraak van de portefeuillehouder dat hij de RNOB opnieuw moest uitleggen omdat twee vertegenwoordigers vanuit de raad in de klankbordgroep van de RNOB zitten, met de taak om de raad te informeren. Spreker vraagt welke plannen deze vertegenwoordigers hebben om de raad beter te informeren over wat zich bij de RNOB afspeelt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat wanneer Bernheze door een bepaald besluit beter gepositioneerd is dan een andere gemeente, maar het vraagstuk zelf wordt regionaal beter gediend, hij dit zou ondersteunen. Een vraagstuk vraagt om positiebepaling. Dit is ook wat Berenschot bedoelt met de aanbeveling op pagina 96: "Een nieuwe bestuurscultuur. Voer niet alleen gesprekken, maar juist ook discussies ten gunste van een maatschappelijk vraagstuk en de beantwoording daarvan." Als de gemeenteraden draagvlak willen creëren vanuit de keuzes van de raden, dan moeten de raden het gesprek met elkaar willen aangaan. Spreker merkt tot slot op dat hij als lid van de klankbordgroep niet op de stoel zit van de portefeuillehouder van het dagelijks bestuur. Wel wil hij graag bevorderen dat er scherpe discussies worden aangegaan op regionaal verband.

De heer Van Silfhout (Volt) geeft aan dat de heer Kagie bij aanstelling als lid van de klankbordgroep de toezegging heeft gedaan om de raad te informeren. Spreker hoopt dat hier concreet iets mee gaat gebeuren. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat het de taak is van de afgevaardigden in het klankbord om te bevorderen dat raden worden meegenomen in de dilemma's die spelen. In de stukken wordt gesproken over een herijking van de regionale samenwerking met de lessen van Berenschot en de Rijksuniversiteit Groningen. Het is belangrijk dat de gemeenteraden naast de inhoud, ook die lessen verinnerlijken. Mevrouw Welten (VVD) begrijpt uit de opmerking van de portefeuillehouder dat er een consensus gezocht moet worden die alle elf gemeenten prettig vinden. Zij betreurt het dat de portefeuillehouder het lastig vindt om het samenwerkingsverband nogmaals te moeten uitleggen, want er zijn kennelijk nog veel vragen. Als het geen concrete resultaten zijn, dan kunnen het discussiepunten zijn waarbij wel keuzes gemaakt moeten worden. Dat is niet makkelijk, maar het terugkoppelen is een goede zaak opdat de gemeenteraden in stelling worden gebracht. Een van de taken is een lobbytaak. Het zou prettig zijn wanneer de raad wordt geïnformeerd met welk doel er wordt gelobbyd en wat het resultaat is van die lobby.

Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) geeft aan dat de behoefte is dat de gemeenteraad wat meer meegeeft aan de voorkant. Het gaat niet alleen om ophalen, maar ook om brengen. Dit is ook wat alle Rekenkamerrapporten aanbevelen; dat de gemeenteraden bepalen wat zij willen meegeven. Zij zou graag wat compactere beleidsnotities ontvangen, waarbij de raad aan de hand van een aantal indicatoren gemakkelijk de voortgang kan bewaken. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) geeft aan dat de twee vertegenwoordigers in de klankbordgroep de uitdaging zouden moeten oppakken om ervoor te zorgen dat de elf gemeenteraden met elkaar communiceren op zware vraagstukken. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vindt het prima dat er twee raadsleden in het klankbord zitten, maar het gaat erom dat de raad opdrachten meegeeft aan de portefeuillehouder, die het vervolgens inbrengt bij het RNOB. In april jl. is een concept van de verstedelijkingsopgave vastgesteld, met een aantal duidelijke uitgangspunten voor de gemeente 's-Hertogenbosch. Zij pleit ervoor dat de raad aan de voorkant uitgangspunten vaststelt gebaseerd op wat de raad belangrijk acht voor de gemeente 's-Hertogenbosch in de regionale samenwerking. De heer Kabbouti (PvdA) merkt op dat de commissie inmiddels drie kwartier aan het debatteren is, terwijl de zienswijze voor de PvdA een hamerstuk is.

Spreker meent dat het debat op alle regio's en regionale samenwerking van toepassing is. Dit legt het vraagstuk op tafel of de raad voldoende geëquipeerd is om het debat op deze manier te voeren. Het debat is volgens spreker zo abstract geworden dat het niet meer gaat over de zienswijze, maar over het construct 5

regionale samenwerking. De voorzitter erkent dat het een debat is geworden dat meer gaat over regionale samenwerking als geheel. Wel heeft hij een aantal concrete vragen gehoord voor de portefeuillehouder. De heer Van Hattem (PVV) vindt dat de heer Kabbouti zojuist een inhoudelijk betoog heeft gegeven. Spreker stelt voor dat de heer Kabbouti voor zijn bijdrage een termijn gebruikt. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) sluit zich aan bij de opmerking van de heer Van Hattem. De heer Van Hattem (PVV) vindt de schets van de RNOB duidelijk: een lichtschalige samenwerking van gemeenten. Het uitwisselen van 'zoet en zuur' is echter een sterk politiek-bestuurlijke afweging. Er wordt in de stukken ook nadrukkelijk gesproken over uitvoering. De PVV heeft zorgen over hoe de RNOB zich gaat opstellen met betrekking tot onder andere het beleid voor boeren en het stikstofdossier. Spreker herhaalt zijn vraag of de raad de verslaglegging kan ontvangen van de overlegtafels. Voorts vraagt hij of de raad vooraf inspraak krijgt over de monitor 'Staat van de regio', voordat dit als instrument wordt ingezet. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat in het jaarplan een aantal zaken staan waar gewoon ge-DREVEN geen voorstander van is. Spreker geeft aan dat er voor alle partijen iets in zal staan waar zij het niet mee eens zullen zijn.

Hij stelt voor dat de raad het stuk ter kennisgeving kan aannemen. De voorzitter merkt op dat de zienswijze wordt vastgesteld, niet het jaarplan. Het is aan iedere fractie om daarover een oordeel te vellen. Het is niet mogelijk om het als kennisgeving aan te nemen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) geeft aan dat hij dan vele punten zal moeten amendenderen. De voorzitter geeft aan dat elke fractie een amendement kan indienen tijdens de raadsvergadering op 12 juli a.s. Uiteindelijk dient een partij voor of tegen te stemmen. De heer Van Hattem (PVV) begrijpt uit de reactie van het college dat veel zaken nog als voorstel bij de raad zullen terugkomen. Wellicht kan de portefeuillehouder aangeven hoe met het jaarplan wordt omgegaan ten aanzien van het terugleggen van bepaalde voorstellen bij de raad. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat het niet zijn bedoeling was om geïrriteerd over te komen. Wel is het zo dat de regionale agenda in 2020 een grote exercitie was, waarbij destijds dezelfde argumenten als heden werden aangedragen. Men was naar aanleiding van het regionaal overleg destijds heel tevreden met de agenda die is vastgesteld. Spreker is er voorstander van dat raden aan de voorkant betrokken worden bij de inhoud. De RNOB faciliteert de tafels en de vorm waarin met elkaar wordt samengewerkt.

De portefeuillehouder mobiliteit gaat over mobiliteit, de portefeuillehouder cultuur gaat over cultuur, et cetera. De raad kan deze portefeuillehouders aanspreken, waarna zij de zaken meenemen naar de regio. Andersom zullen zij zaken terugbrengen bij de raad. De uitvoering kan niet met drie personen. Deze ligt altijd bij de gemeenten zelf. De heer Van Hattem (PVV) begrijpt dat drie personen de uitvoering niet zelf ter hand nemen. Het gaat om wat er aan de overlegtafels gebeurt en of daar uitvoeringsafspraken worden gemaakt. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat wanneer er uitvoeringsafspraken worden gemaakt, de betreffende portefeuillehouder bij de raad moet aangeven wat er is afgesproken. Dit is bijvoorbeeld zo gebeurd bij de motie MOE-landers en de Regio Deal. Het enige wat hij doet, is ervoor zorgen dat men kan werken binnen het samenspel van samenwerkingsafspraken. Spreker geeft aan dat hij om die reden de vraag van de Partij voor de Dieren niet had kunnen beantwoorden, echter, de Partij voor de Dieren heeft de vraag schriftelijk gesteld. Elke regio heeft vanuit de RES een taakstelling om de CO2-uitstoot te reduceren. De generieke afspraak voor Nederland 6

is een reductie van 60%, maar Rotterdam zal een hogere doelstelling hebben dan de regio Noordoost-Brabant. Mocht de opdracht wijzigen, dan is dit aan de wethouders milieu en niet aan het regionaal bestuur. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) begrijpt op basis van de technische beantwoording dat de energietransitie nodig is voor de CO2-reductie, maar dat de RES-opgave een vertaling is van de landelijke opgave en dat de CO2-uitstoot niet afhankelijk is van de RES-opgave omdat dit een keuze is van de regio zelf. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat het aan de wethouders milieu is om afspraken met elkaar te maken. Het regionale bestuur gaat over de vorm van samenwerking, niet over de inhoud. De heer Van Hattem (PVV) heeft gevraagd of de raad de verslaglegging van de overlegtafels kan ontvangen. Portefeuillehouder Mikkers meent dat de verslagen van de portefeuillehoudersoverleggen openbaar zijn. De heer Van Hattem (PVV) zou de verslagen graag actief willen ontvangen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat de communicatie en monitoring bespreekpunten kunnen zijn voor de klankbordgroep. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) is voornemens een amendement in te dienen. De voorzitter concludeert dat het voorstel als bespreekstuk naar de raadsvergadering wordt doorgeleid. 6.

Initiatiefvoorstel Een blijvend eerbetoon aan Jacob Moleschott (1822-1893) De voorzitter geeft een korte toelichting op het initiatiefvoorstel. De SP stelt voor € 15.000 beschikbaar te stellen voor het oprichten van een gedenkteken voor Jacob Moleschott. Hij geeft het woord aan de SP. De heer Roovers (SP) geeft aan dat een aantal Brabantse filosofen, waaronder Daan Roovers en Ronald van Raak, in februari jl. een oproep hebben geplaatst in het Brabants Dagblad dat de in 's-Hertogenbosch geboren Jacob Moleschott een zichtbaar en blijvend gedenkteken verdient. In de raadsvergadering daarop heeft spreker aan wethouder Van der Geld gevraagd naar de reactie van het college op dit initiatiefvoorstel. Deze gaf aan dat het college er in principe positief in staat, maar dat de bal bij de initiatiefnemer ligt om de oproep concreet te maken. Dit is de reden van de indiening van het initiatiefvoorstel. Specifiek een initiatiefvoorstel omdat dit iets meer eist van de initiatiefnemer. Jacob Moleschott was volgens de SP een van de belangrijkste filosofen van Nederland en geboren in 's-Hertogenbosch. Hij zette zich onder meer in voor vrouwenemancipatie en de sociale beweging. Hij pleitte voor breed toegankelijke gezondheidszorg en gezonde voeding voor iedereen.

Daar komt zijn bekende uitspraak vandaan: "Ohne Phosphor kein Gedanke!" Hij zette zich ook, ver voor zijn tijd, in voor algemeen vrouwenkiesrecht. Daarnaast was hij arts en wetenschapper. Hij beschreef in zijn proefschrift als eerste de longblaasjes. Zijn ideeën landden in het negentiende-eeuwse Nederland niet. Om die reden verliet hij Nederland. Na enkele omzwervingen is hij in Italië terechtgekomen, waar hij hoogleraar werd aan de Universiteit Sapienza Rome en senator in de Italiaanse senaat. In Rome staat een borstbeeld van Jacob Moleschott. In heel Europa geniet hij bekendheid. Waar Moleschott in de negentiende eeuw niet goed aardde en landde in Nederland en 's-Hertogenbosch, vinden de initiatiefnemers dat de stad 's-Hertogenbosch deze man naar ere moet waarderen en eren op een manier die iemand van zijn formaat verdient. Het initiatief wordt gesteund door een groot aantal mensen die betrokken zijn bij de stad 's-Hertogenbosch of de Nederlandse sociale beweging. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) noemt het een mooi initiatiefvoorstel. Hij heeft wel moeite met de uiting op de fietsenstalling van het stadskantoor. Hij ziet liever dat hiervoor een andere plek wordt gekozen.

7

De heer Van der Krabben (Bosch Belang) zegt het initiatiefvoorstel te steunen. Het college gaat over de uitvoering wat Bosch Belang betreft. Bosch Belang pleit ervoor dat het college in gesprek gaat met Frans van Gaal omdat er meer van oorsprong Bosschenaren zijn die een belangrijke bijdrage hebben geleverd in de geschiedenis. De heer Van den Kerkhof (D66) dankt de SP voor het initiatiefvoorstel. Ruim tachtig steunverklaringen pleiten voor een gedenkteken voor de heer Moleschott. D66 is voorstander van het voorstel, juist ook omdat het precies tweehonderd jaar na zijn geboorte is. Het is een behoorlijke lijst aan steunverklaringen. De oproep is gedaan in februari jl. en er wordt direct naar de gemeente gekeken voor financiering. Zoals Bosch Belang ook aangeeft, zijn er wellicht meer Bosschenaren die een eerbetoon verdienen. D66 vraagt wat door de grote groep van steunverklaringen is ondernomen in de afgelopen zeven maanden. De fractie ziet voor de gemeente een faciliterende rol in het zoeken van een passende locatie op het moment dat de financiering rond is. Tot slot is D66 niet direct enthousiast over de locatie van de uiting, op de fietsenstalling van het stadskantoor. De heer Van Silfhout (Volt) steunt het initiatief van harte. Volt is erg benieuwd naar de uiteindelijke invulling.

De heer Van Rosmalen (GroenLinks) merkt op dat de SP verklaart het hartgrondig eens te zijn met de brief van de zes Brabantse filosofen. Spreker citeert uit het initiatiefvoorstel: "Jacob Moleschott was de eerste filosoof die aandacht vroeg voor de materiële behoefte van de gewone bevolking." Spreker geeft aan uit een politieke traditie te komen waar soms veel aandacht was voor een andere, veel invloedrijkere, filosoof, die zich zijn leven lang inzette voor het gewone volk; de Duitse filosoof Karl Marx. Het verbaast spreker dat de indiener hiervan niet op de hoogte is. In een steeds katholieker wordend 's-Hertogenbosch in de tweede helft van de negentiende eeuw, was geen plaats voor de vooruitstrevende ideeën van Moleschott. GroenLinks vindt het terecht dat via een gedenksteen de herinnering aan hem blijft. Wel vraagt de fractie af, wat de meerwaarde is van nóg een gedenkteken. Veel interessanter zou GroenLinks het vinden om de tweehonderdjarige herdenking van zijn geboortedag te markeren door het te hebben over zijn ideeën. Het Brabants Historisch Informatie Centrum of Huis73 zouden hierin een rol kunnen spelen. Kiest de gemeenteraad toch voor een gedenkteken, dan zou het wat GroenLinks betreft niet te hoeven worden betaald door de gemeente. Als alternatief stelt de fractie voor om een crowdfundingsactie op te starten.

De heer Van Hattem (PVV) complimenteert de initiatiefnemer met de aandacht voor Jacob Moleschott. De PVV heeft eerder het punt naar voren gebracht wat het kader moet zijn om iemand te eren. Het feit dat de heer Moleschott in 's-Hertogenbosch is geboren en dat dit precies tweehonderd jaar is geleden, maakt het een goed moment om hem te eren met een gedenkteken. Los van de ideeën die de heer Moleschott had, is het volgens de PVV van belang om de geschiedenis van 's-Hertogenbosch de aandacht te geven die het verdient. Het is creatief bedacht om een glazen paneel bij de fietsenstalling van het stadskantoor te plaatsen. De PVV vraagt wat gaat gebeuren wanneer schade optreedt en hoe permanent het is. De PVV staat in principe positief tegenover het initiatief. Mevrouw Welten (VVD) geeft aan dat de VVD hecht aan historie. De VVD heeft een positieve grondhouding tegenover het initiatief. Een andere vraag is de uitvoering. Zij geeft aan dat er wellicht al een lijst bestaat van personen die wellicht ook een eerbetoon verdienen. De fractie stelt voor om een dergelijke lijst op te vragen alvorens een besluit te nemen over voorliggend initiatiefvoorstel. Wat betreft de financiering pleit de VVD ervoor dat men eerst kijkt naar sponsors in de stad.

Als de financiering moet worden aangevuld, pleit de VVD ervoor om dit niet uit de pot onvoorzien, maar uit de pot 'Kunst in de openbare ruimte' te financieren. De heer Kabbouti (PvdA) begrijpt uit het voorstel dat de SP het college verzoekt een gedenkteken te laten ontwerpen. De PvdA sluit aan bij voorgaande sprekers dat er wellicht meer personen zijn die op een bijzondere manier hebben bijgedragen aan de historie van 's-Hertogenbosch. Er zijn verschillende manieren waarop iemand herdacht kan worden. De PvdA staat niet negatief tegenover een fysiek gedenkteken, maar een andere vorm van gedenking zou wellicht ook kunnen passen. De fractie stelt zich terughoudend op met betrekking tot de financiering; wellicht kan 8

crowdfunding iets opleveren. Spreker merkt tot slot op dat op de lijst van steunverklaringen een voormalig wethouder van de PvdA staat die als VVD'er staat benoemd. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) merkt op dat er ruim tachtig steunverklaringen zijn voor het initiatief. Wat dat betreft, vindt de fractie dat er niet al te veel hoeft te worden gesproken over de financiering, maar is het een kwestie van gewoon doen. De Bossche Groenen is voorstander van het initiatief. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) staat positief tegenover het voorstel. De fractie stelt voor om langs heemkundige kringen te gaan om te kijken welke andere personen in aanmerking komen voor een gedenkteken. Voorts is de fractie van mening dat het vinden van een passende plek aan het college is. De fractie gaat akkoord met een financiering door de gemeente. Mevrouw Hernández (50PLUS) is voorstander van het koesteren van de geschiedenis. Het is belangrijk om waarden en normen terug te brengen in de maatschappij. 50PLUS staat positief tegenover het initiatief, maar is wel terughoudend aangaande de uitvoering. Wellicht kan een stukje park zodanig worden ingericht dat bepaalde personen daar gepresenteerd kunnen worden, mits dit wordt omarmd door de maatschappij. 50PLUS is voorstander van crowdfunding en wanneer er meer financiering nodig is, kan wat de fractie betreft aanspraak worden gedaan op de gemeente.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) laat de vorm over aan het college en de initiatiefnemers. Jacob Moleschott was zijn tijd ver vooruit. Leefbaar 's-Hertogenbosch ondersteunt het initiatief en financiering vanuit de gemeente. De heer Van Genugten (CDA) vindt het goed om belangrijke personen uit de Bossche geschiedenis te eren. In het bestuursakkoord is gesproken over Bossche vensters. Het CDA vindt het goed de betreffende persoon zowel fysiek te eren als ook stil te staan bij de ideeën van de betreffende persoon. Het CDA is voorstander van crowdfunding en eventuele aanvullende financiering door de gemeente. De heer Huibers (Rosmalens Belang) ondersteunt het initiatiefvoorstel. Crowdfunding is een mooi middel om het gedenkteken te financieren. De gemeente kan een faciliterende rol innemen om het uiteindelijke voorwerp te plaatsen. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) pleit ervoor de vorm en locatie te laten aan de lokale maker die ook affiniteit met het onderwerp heeft en 's-Hertogenbosch goed kent. De fractie merkt op dat de geboorte van de heer Moleschott in 2022 tweehonderd jaar geleden is. Dat maakt de vraag relevant of de raad wil wachten met het plaatsen van een gedenkteken totdat er een lijst beschikbaar is met andere personen die mogelijk geëerd kunnen worden.

De Partij voor de Dieren is naast het materieel eren ook voor het vieren en breed uitdragen van het gedachtegoed. Als hier een materieel gedenkteken bij hoort, dan kan de fractie dit ook ondersteunen. Wethouder Van der Sloot zegt dat het college zich kan vinden in de gestelde kaders. Wanneer iemand publiekelijk wordt geëerd, moet sprake zijn van een herinneringswaarde. Dit is het geval met de heer Moleschott. Als de raad het voorstel aanneemt, ziet het college voldoende mogelijkheden om daar daadwerkelijk iets mee te doen. Het college is, samen met initiatiefnemers, in gesprek met Huis73 om een lezingenreeks te creëren zodat ook met het gedachtegoed aan de slag wordt gegaan. De SP stelt voor een gedenkteken te maken. Het college zou dit graag willen doen in gezamenlijk met initiatiefnemers en stelt voor om lokale makers te vragen hiertoe een voorstel te doen. Het geboortehuis van de heer Moleschott zou een mooie plek zijn voor zijn gedenkteken, maar hierover kan gesproken worden. De commissie heeft allerlei suggesties gedaan met betrekking tot de financiering. Als de financiering uit de samenleving komt, staat het college hier positief tegenover. Ook kunnen coronamiddelen worden ingezet, die specifiek voor makers zijn ingestoken. De heer Roovers (SP) dankt voor de inbreng van de commissieleden. Er zijn inderdaad meer grote Bosschenaren naast Jacob Molleschot zoals J.H.

Leopold, Marinus van der Lubbe en Jan de Quay. In de manier waarop 's-Hertogenbosch zijn geschiedenis herdenkt, is er ongelooflijk 9

veel aandacht voor Jeroen Bosch, waardoor wellicht soms wordt vergeten welke andere grote Bosschenaren er zijn. Spreker is er fervent voorstander van om ook andere grote Bosschenaren te eren. De SP doet in het initiatiefvoorstel een aantal suggesties met betrekking tot de vorm, maar het is uitdrukkelijk de bedoeling dat het initiatief voor de vorm wordt overgelaten aan de lokale makers. Zij kunnen het beste invoelen wat een eigentijdse manier is om de heer Moleschott te herdenken. Vanuit de gedachte dat een verering van Jacob Moleschott eigendom is van de stad als geheel vindt de SP het verdedigbaar om te kijken of een crowdfunding kan worden opgestart. In overleg met de initiatiefnemers zal het dictum hierop worden aangepast. Voorts neemt de SP de suggestie van het college mee. Frans van Gaal heeft ongelooflijk veel werk verzet en heeft een belangrijke rol gespeeld in het leggen van een netwerk van personen die het initiatief ondersteunen. De oproep van de filosofen is van februari jl. en staat los van de lijst van steunverklaringen. De personen die een steunverklaring hebben gedaan, hebben het initiatiefvoorstel voorgelegd gekregen met de vraag of zij dit konden steunen. Spreker gaat na de raadsvergadering graag in gesprek met de heer Van Rosmalen over Karl Marx. De heer Van Hattem (PVV) merkt op dat Karl Marx in Zaltbommel een eerbetoon heeft gekregen als gootspook.

Spreker verbaast zich erover dat de wethouder een dekking vanuit de coronamiddelen voorstelt. Het lijkt of deze te pas en te onpas worden ingezet. De heer Moleschott was een negentiende-eeuwse schrijver. Schrijvers uit historische perioden worden tegenwoordig vaak in een hedendaagse context geplaatst, qua opvatting en taalgebruik. Spreker pleit ervoor dat de raad achter het initiatief blijft staan, ook wanneer woke-activisten zouden oproepen om het gedenkteken weg te halen omdat een bepaald woord volgens hen in deze tijd niet gebruikt mag worden. De heer Van Silfhout (Volt) vindt de gevolgtrekking dat de gemeente het gedenkteken moet financieren omdat er veel steunverklaringen voor zijn, onjuist. Volt wil voorkomen dat het precedent ontstaat dat de gemeente voor crowdfunding kiest bij tachtig steunverklaringen, maar dat zij een voorstel met minder steunverklaringen automatisch zelf zou financieren. Wethouder Van der Sloot geeft aan dat de coronamiddelen beschikbaar zijn gesteld om lokale makers te steunen. Het college doet de suggestie om de coronamiddelen in te zetten om enerzijds het gedenkteken te kunnen financieren en anderzijds om bij te dragen aan de Cultuurstad van het Zuiden. De heer Roovers (SP) vindt crowdfunding vanuit het oogpunt van een gemeenschappelijk bezit van de samenleving een interessante optie.

De SP dankt de commissieleden voor de manier waarop zij het initiatiefvoorstel hebben behandeld. Het voorstel zal in waarschijnlijk iets aangepaste vorm terugkomen in de raad. 7.

Aanpassen Reglement van Orde en Rechtspositieverordening De voorzitter geeft het woord aan GroenLinks. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) zegt dat een deel van de GroenLinksfractie bezwaar heeft tegen het extra betalen van raadsleden voor bepaalde activiteiten. Omdat andere fracties niet willen spreken over dit agendapunt, blijkt dat dit een hamerstuk zal worden. Spreker zal daarom een stemverklaring geven. De heer Roovers (SP) geeft aan dat dit bezwaar ook voor de SP geldt. Om die reden zal de SP tegen het voorstel stemmen. De heer Van den Kerkhof (D66) heeft als voorzitter van het presidium geen vragen gehoord aan het presidium. Het voorstel kwam voort uit het presidium toen het nog bestond uit zestien fractievoorzitters. De voorzitter concludeert dat het raadsvoorstel als hamerstuk wordt doorgeleid naar de raadsvergadering van 12 juli 2022.

8.

Aanwijzing leden AB Gemeenschappelijke Regeling Heesch West Dit raadsvoorstel wordt als hamerstuk doorgeleid naar de raadsvergadering.

10

Overige onderwerpen ter bespreking 9.

Discussienotitie Nachtboa's – VOOR Den Bosch De voorzitter geeft het woord aan de indiener van de discussienotitie, VOOR Den Bosch. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) heeft op 31 mei jl. samen met Bosch Belang en 50PLUS een motie ingediend omdat er mogelijkheden waren voor de oppositie om een bedrag van € 500.000 te verdelen. Deze motie is later aangevuld met een bespreeknotitie. Toentertijd heeft de fractie de motie ingetrokken, mede met een duwtje van de VVD, om de notitie in de commissie te behandelen. Dat is nu aan de orde. De burger kan in de nachtelijke uren geconfronteerd worden met situaties waarin hij niet zeker is of hij daarvoor de politie moet bellen. De burger kan ervoor kiezen om het niet te melden, waardoor de criminaliteit kan toenemen. Het is praktisch om even snel met een nacht-BOA te kunnen schakelen, om te vragen wat een bewoner met een situatie aan moet. De BOA's hebben een goede samenwerking met de politie en kunnen eventueel snel inspringen om de melder gerust te stellen of eventueel over te schakelen naar de politie. De politie is niet altijd in de gelegenheid om in de nachtelijke uren direct op meldingen af te gaan. Spreker heeft dit zelf meerdere malen meegemaakt. Het voorstel vraagt om een extra inzet van twee BOA's tijdens de nachtelijke uren. Hiermee is een kostenpost van € 190.000 gemoeid.

Op meerdere plaatsen in Nederland worden nacht-BOA's reeds ingezet. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) begrijpt dat VOOR Den Bosch bij de begroting een motie wil indienen. Spreekster stelt voor dat de motie bij de begrotingsbehandeling wordt ingediend en vervolgens wordt toegelicht en besproken. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) wenst de motie snel te behandelen. Het is nu de actualiteit en het zou jammer zijn om de bespreking met een aantal maanden uit te stellen. De heer Van Genugten (CDA) vindt veiligheid voor alle bewoners belangrijk. Er worden al BOA's ingezet in de nachtelijke uren. Flexibele inzet zou het credo moeten zijn. De vraag is of de gemeente structureel nacht-BOA's nodig heeft. Vanuit wijkveiligheidsscans blijkt voornamelijk behoefte te bestaan aan het aanpakken van het dumpen van afval, hardrijders en de overlast van hangjongeren. Bij de inzet van nacht-BOA's zal wellicht ook nog een nachttoeslag horen. Het CDA is vóór BOA's, maar vooral voor flexibele inzet. Mevrouw Hernández (50PLUS) vraagt of volgens het CDA op dit moment voldoende BOA's zijn om de veiligheid in de nachtelijke uren voldoende te borgen. De heer Van Genugten (CDA) merkt op dat in het bestuursakkoord het aantal BOA's reeds is opgeplust. Het CDA denkt dat de BOA's flexibel kunnen worden ingezet, daar waar ze het hardst nodig zijn.

De heer Roovers (SP) staat met grote reservering positief tegenover de notitie over het inzetten van extra BOA's gedurende de nacht. Tijdens de vorige raadsvergadering is de bevoegdheid van de BOA's uitgebreid. Landelijk wordt discussie gevoerd over bodycams en pepperspray voor BOA's. Er wordt een beweging gemaakt naar een gemeentelijke politie. De SP acht dit een zorgelijke ontwikkeling. Alleen de politie heeft een geweldsmonopolie. De SP zou graag eens apart willen spreken over hoe de gemeente kijkt naar BOA's en handhaving in algemene zin en welk signaal de gemeente wil afgeven richting het rijk. Het rijk heeft de afgelopen jaren niet voldoende willen investeren in de politie. Mevrouw Hernández (50PLUS) vraagt of de SP er voorstander van is dat twee BOA's gespecialiseerd getraind gaan worden in plaats van het trainen van álle BOA's om de problematiek die zich voordoet in de nachtelijke uren te kunnen aanpakken. De heer Roovers (SP) probeert het punt te maken dat de gemeente – uit noodzaak – de bevoegdheid van de BOA's in kleine stapjes steeds verder uitbreidt. Het verschil tussen de politie en de BOA's op het gebied van het toepassen van geweld vervaagt steeds meer. De SP vindt deze ontwikkeling zorgelijk. De SP is in principe voorstander van voorliggend voorstel, echter, de fractie zou graag een aparte discussie voeren over het takenpakket van de BOA's en de 11

handhaving in het algemeen. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) zegt uit de notitie niet te kunnen opmaken of de extra inzet daadwerkelijk nodig is. Spreker vraagt of de portefeuillehouder eerst een toelichting kan geven. De voorzitter vraagt of deze behoefte breed bestaat. De heer Van Hattem (PVV) vindt het zuiverder wanneer alle fracties eerst een oordeel kunnen geven. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) merkt op dat het een technische toelichting van de portefeuillehouder betreft. De voorzitter merkt dat er verdeeldheid is over het punt van orde van mevrouw Hendrickx. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) pleit er nog steeds voor om de portefeuillehouder eerst een toelichting te laten geven. De heer Van Hattem (PVV) heeft hier nog bezwaar tegen. De voorzitter vraagt welke fracties vóór het punt van orde van mevrouw Hendrickx zijn. Dat betreft een grote meerderheid. Hij vraagt de portefeuillehouder te reflecteren op voorliggend voorstel. Portefeuillehouder Mikkers geeft aan dat er jaarlijks 5000 meldingen binnenkomen bij de BOA's. In de nachtsituatie krijgt men geen meldingen omdat er geen meldpunt is tijdens de nacht. Spreker heeft van de politie niet het signaal ontvangen dat zij BOA's missen tijdens de nacht. Dit is wel het geval tijdens de horeca-avonden op vrijdag- en zaterdagavond. De BOA's worden dan ook ingezet op die momenten.

De BOA's worden ook nu al flexibel ingezet. Of een bewoner inderdaad de keuze maakt om een situatie niet te melden omdat er geen nacht-BOA's zijn, is een lastige vraag. Het is niet zo dat BOA's gespecialiseerd opgeleid kunnen worden om net als de politie een geweldsmonopolie te hebben. De politie wordt aangestuurd door het OM in combinatie met de burgemeester. De BOA's daarentegen staan onder bestuurlijke aansturing van de gemeente en niet vanuit de gezagsrol van de burgemeester. Een BOA mag met toestemming van de driehoek worden uitgerust met onder andere een wapenstok als verdedigingsmiddel. Het geweldsmonopolie ligt bij de politie. De financiën die benoemd staat in de discussienotitie, betreffen de dekking van twee BOA's. Echter, ook de bereikbaarheid van deze BOA's zal georganiseerd moeten worden, wat betekent dat een meldpunt voor de nachturen moet worden opengesteld. Er zullen dus nog extra kosten bij komen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) sluit zich aan bij de inbreng van de SP en de VVD. Gewoon ge-DREVEN vindt 'één of twee BOA's is géén BOA's.' De BOA's zouden voornamelijk worden ingezet in het buitengebied. Twee extra BOA's voor de grootte van de stad 's-Hertogenbosch is dan erg weinig. Spreker geeft aan dat hij bij een situatie altijd de politie zou bellen. Wat er vervolgens achter de schermen wordt gedaan, maakt hem weinig uit, zolang er maar wordt gehandeld.

Gewoon ge-DREVEN ondersteunt het voorstel niet. Mevrouw Welten (VVD) is voor intensieve handhaving. Het aantal BOA's is, zoals benoemd in het coalitieakkoord, reeds uitgebreid omdat iedere Bosschenaar recht heeft op een veilige stad en dorp. Op basis van de reactie van de portefeuillehouder, heeft zij het idee dat de nachtBOA's weinig toevoegen, zeker omdat zij al flexibel ingezet kunnen worden. Zij stelt voor om eerst te kijken wat het effect is van de twee extra aangestelde BOA's. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) is niet principieel tegen het voorstel. De Partij voor de Dieren vindt het belangrijk dat de nacht-BOA's zijn gericht op de buitengebieden en natuur. Wellicht kan dit ook worden vormgegeven middels een bredere samenwerking met de ODBN. De ODBN geeft aan dat er veelvuldig stroperij en drugsdumping plaatsvindt. Inwoners constateren ook zaken, zoals illegaal hengelen in de nacht. 12

Mevrouw Welten (VVD) vraagt of mevrouw Samshuijzen zich kan beperken tot de BOA's. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) vraagt aan de portefeuillehouder of de BOA's in samenwerking met de ODBN ingezet kunnen worden. Als er nacht-BOA's komen, is het voor Partij voor de Dieren belangrijk dat zij niet enkel in de periferie worden ingezet en dat wordt gesurveilleerd op plekken waarover wordt gesignaleerd. De heer Van Hattem (PVV) vindt het belangrijk dat er zowel overdag als 's nachts voldoende toezicht is, ook in de groene gebieden. Dit is voor een BOA of een nacht-BOA een logische taak. Historisch gezien is er altijd een politietaak geweest binnen het ambtelijk apparaat. Vroeger was dit de veldwachter, later is deze functie geëvolueerd tot BOA. De PVV vindt het daarom niet vreemd om de taken van de BOA op die manier in te vullen. De wijken hebben meer behoefte aan een gevoel van veiligheid en een nacht-BOA zou hieraan kunnen bijdragen. De PVV heeft sympathie voor voorliggend voorstel. De fractie had de motie eerder mede willen indienen, ware het niet dat de PVV de dekking ongepast vond. Wat de PVV betreft, zouden twee nacht-BOA's slechts het begin moeten zijn, gezien de grootte van de gemeente. De PVV zou voorts graag zien dat de nacht-BOA's worden gekoppeld aan de buurtpreventieteams die in veel wijken actief zijn en soms ook zelf 's nachts de straat op gaan.

De heer Van den Kerkhof (D66) zegt dat de term nacht-BOA in aanmerking zou komen voor 'Bossche woord van het jaar'. De nacht-BOA roept bij spreker nog veel vragen op. De toegevoegde waarde is hem niet duidelijk. D66 deelt de zorgen van de SP met betrekking tot de vraag of er een beweging kan ontstaan richting het opbouwen van een gemeentepolitie. De motie die is bijgevoegd gaat over de dekking die is voorzien op geld dat inmiddels al is besteed. Het zou goed zijn wanneer richting de begroting wellicht een uitgebreider voorstel komt waarin de vragen die in de commissie leven, worden toegelicht. D66 is niet per definitie tegen de nacht-BOA's, maar de fractie heeft nog erg veel vragen. Daarbij zijn in het bestuursakkoord afspraken vastgelegd over zes BOA's. De fractie ziet wellicht ook een link met de verlenging van de openingstijden van de horeca. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of het de intentie is dat de twee nacht-BOA's altijd 's nachts werken, of dat alle BOA's flexibeler worden ingezet waardoor zij nachtelijk belast kunnen worden. De vraag is of dit behapbaar is voor de BOA's. Volt vraagt zich af of een BOA de juiste persoon is voor inzet tijdens de nachtelijke uren als zij een wapenstok nodig hebben om zich te verdedigen. Volt is geen voorstander van het inzetten van BOA's bij georganiseerde misdaad.

Wellicht kunnen de BOA's wel ingezet worden met betrekking tot drugsdumping. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vraagt zich af of de nacht-BOA's ingezet zouden kunnen worden op het moment dat bewoners een melding maken, maar de politie niet kan langskomen. De heer Van Hattem (PVV) hoort de portefeuillehouder aangeven dat er geen meldpunt bestaat voor de nacht. Wellicht zou dit eerst moeten worden opgetuigd. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) denkt dat het niet slim is om met allerlei telefoonnummers te werken. Burgers bellen in eerste instantie naar de politie. De heer Van Hattem (PVV) zegt dat er wel een schakelstation moet zijn tussen de politie en de BOA's. De heer Huibers (Rosmalens Belang) geeft aan dat het voorstel veel vragen oproept. Rosmalens Belang ziet graag een nadere onderbouwing over de nut en noodzaak van twee nachtBOA's, met name gekoppeld aan de zes BOA's die vanuit het bestuursakkoord zijn vastgesteld. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat in april 2021 uitgebreid is gesproken over de capaciteit en uitbouw van de BOA's. Het bleek te gaan om circa twintig formatieplaatsen. In de discussienotitie destijds werd voorgesteld om het aantal BOA's in 2021 uit te breiden met vier. Voorts heeft het college destijds toegezegd om de raad jaarlijks te informeren over de capaciteit en inzet van BOA's.

In het bestuursakkoord wordt nu gesproken over een uitbreiding 13

van het aantal BOA's. Leefbaar 's-Hertogenbosch bekijkt de relevantie van de inzet van nachtBOA's graag in het licht van de discussie rondom het aantal BOA's die in april 2021 is gevoerd en die nu opnieuw aan de orde is. Voorts is de fractie benieuwd naar de evaluatie van het college over de huidige stand van zaken met betrekking tot de capaciteit en inzet van BOA's. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat de notitie in april 2021 aangaf wat de behoefte was op dat moment. Een analyse kwam uit op een uitbreiding van vier BOA's. Deze zijn in de eerste jaren incidenteel gedekt. Op basis van het huidige bestuursakkoord is er nu een structurele dekking. In het bestuursakkoord staat voorts dat de BOA's ondersteuning van de politie bij ondermijningscasussen kunnen bieden. Via het handhavingsverslag dat ieder jaar aan de raad wordt gestuurd, wordt uitleg gegeven over ander andere de personele capaciteit, waar eventuele knelpunten zit en wat dit betekent voor de prioriteitsstelling. De enige informatiebron over het aantal meldingen is de politie. De politie geeft niet het signaal af dat er behoefte is aan extra BOA's. De gemeente werkt samen met de provincie, de ODBN, het waterschap en andere gemeenten in 'Samen Sterk in Brabant' dat 24/7 toezicht verzorgt in het buitengebied. Daarbij gaat het vooral om stroperij, afvaldumping en wildcrossen.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of er een apart telefoonnummer is voor BOA's. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat men tot 23.00 uur de meldkamer van de gemeente kan bellen. De vraag is of van BOA's een directe handeling wordt verwacht. Een vrachtwagen die een weg blokkeert, komt vaker voor in een dagsituatie, maar is wel een echte BOA-taak. Jeugdoverlast en stropen zijn politietaken. Hij vraagt welke activiteiten plaatsvinden in de nacht, maar nu niet worden opgepakt en door BOA's afgehandeld zouden moeten worden. De heer Van Hattem (PVV) vindt dat de afweging of de inzet van een BOA nodig is, kan worden gemaakt wanneer een inwoner belt. Na 23.00 uur zou een piketdienst rechtstreeks naar de BOA's bereikbaar kunnen zijn. Zij kunnen vervolgens aangeven of moet worden geschakeld naar de politie of dat de BOA's zelf actie kunnen ondernemen. Portefeuillehouder Mikkers denkt dat men bij urgente situaties de politie belt. De politie maakt vervolgens de afweging of er direct actie nodig is of niet. Als er niet direct actie nodig is, dan geeft de politie ofwel de melding door aan het meldpunt van de gemeente en wordt het de dag erop opgepakt óf het betreft een politietaak. Het is niet zo dat bij jeugdoverlast altijd de politie komt. 100% veiligheid kan niet worden gegarandeerd.

Met betrekking tot de verruiming van sluitingstijd van de horeca, geeft spreker aan dat hier geweld bij komt kijken. Om die reden is het geen BOA-taak. De heer Van Hattem (PVV) vraagt of het mogelijk is om een koppeling te maken met de buurtpreventieteams. Portefeuillehouder Mikkers wil burgers niet in een repressierol drukken. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) pleit ervoor om de vraag van de toegevoegde waarde van de inzet van nacht-BOA's te bewaren tot september 2022. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) onderkent dat de notitie niet stevig is onderbouwd. Spreker wil er graag werk van maken om een en ander nader te motiveren. Voorts zal hij een aantal voorbeelden uitwerken en een enquête uitvoeren onder inwoners naar de behoefte aan nachtBOA's. VOOR Den Bosch zal het voorstel opnieuw inbrengen bij de begrotingsbespreking inclusief een betere onderbouwing. Portefeuillehouder Mikkers merkt op dat op vragen als 'wilt u meer politie?', iedereen 'ja' zal antwoorden. Met een enquête kan veel teweeg worden gebracht. Hij vraagt hier aandacht voor. 10.

Discussienotitie: Vuurwerk, overlast & een vuurwerkverbod – PvdD – DBG – Volt De voorzitter geeft het woord aan de Partij voor de Dieren, een van de indieners van de discussienotitie, voor een toelichting op de discussienotitie. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) geeft aan dat het onderwerp vuurwerk al vaker is 14

besproken in de raad en ook landelijk. Juist omdat het nu weer een landelijk onderwerp is, nemen de indieners dit momentum om nog een keer op te halen hoe de fracties tegenover het onderwerp staan. De heer Roovers (SP) dankt de indieners voor de discussienotitie. Veel partijen pleiten voor een vuurwerkverbod waaronder de hulpdiensten, de post en mensen met huisdieren. De SP is ervoor om gemeentebreed dezelfde maatregel te nemen. De SP is van mening dat vuurwerkvrije zones niet zijn te handhaven. Het enige argument om geen vuurwerkverbod in te stellen, is dat men er veel waarde aan hecht. Dit is echter wel een belangrijk argument om rekening mee te houden. De heer Van Genugten (CDA) vraagt bij interruptie of de SP meent dat een algeheel vuurwerkverbod, in tegenstelling tot vuurwerkvrije zones, wel is te handhaven. De heer Roovers (SP) antwoordt dat een algeheel vuurwerkverbod beter is te handhaven. Het is bij een knal lastig vast te stellen of het net binnen of net buiten de vuurwerkvrije zones plaatsvond. Bij een algeheel verbod is iedere knal een overtreding. De heer Van Genugten (CDA) merkt op dat er te weinig handhavingscapaciteit zal zijn om de vele overtredingen te bekeuren. Spreker vraagt hoe de SP dit ziet. De heer Roovers (SP) zegt dat er altijd overtredingen zijn, maar dat dit niet een reden moet zijn om geen verbod in te stellen.

In dat geval zou er ook gekeken moeten worden naar bijvoorbeeld te hard rijden op de snelweg. Deze overtredingen vinden ook plaats, maar dat is geen reden om de regels rondom te hard rijden af te schaffen. De SP constateert dat er een groot maatschappelijk probleem is rondom vuurwerk en dat de beste oplossing daarvoor bij het rijk ligt door een verkoopverbod in te voeren. Ook dit zou geen dekkende oplossing zijn aangezien men redelijk makkelijk vuurwerk in het buitenland kan kopen. De gemeente kan wel handhaven op het afsteken van vuurwerk. Binnen de varianten die daarin denkbaar zijn, zou een algeheel vuurwerkverbod voor de SP te verkiezen zijn omdat dit beter is te handhaven dan vuurwerkvrije zones. Aangezien mensen veel waarde hechten aan het afsteken van vuurwerk, moet hen een alternatief worden geboden. De SP is daarom voorstander van het organiseren van professionele vuurwerkshows. De heer Van der Krabben (Bosch Belang) merkt op dat het rijk de afgelopen twee jaar heeft besloten tot een verbod op de verkoop van vuurwerk. De laatste jaarwisseling is desondanks veel vuurwerk afgestoken. Uiteindelijk is het redelijk afgelopen. De gemeente heeft circa anderhalf jaar geleden besloten vuurwerkvrije zones in de verordening op te nemen. Door de coronaperiode is dit niet aan de orde geweest, maar Bosch Belang zou deze weg graag verder willen bewandelen.