2021-09-07 Commissie Omgeving vastgesteld

Commissie OMGEVING Verslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: Commissieleden:

7 september 2021 Raadzaal

O.R. Thelissen mr. G.L. Pijnenburg J.J.E.L. van Creij, E.R.F. Esser, mw. ing. E.E.M. Eigenhuijsen, J.J.M. Gersjes, L.A.J. van Griensven, W.B.G. Hoeben, S. Hommersom, mr. F. Kabbouti, P.E. Kagie, G.A.J. van Rooij, B.F.C. Roovers, drs. S.R.M. van Slageren, G.J.I.J. Smeets, G.M.M. Verbruggen, W.A.M. Vugs, mw. J.P.M. Welten-van Doremalen, M. Wisse, mw. ir. I.J.J. van Zwambagt

Collegeleden:

ing. R.A.P. Geers, U. Kâhya

Verslaglegging:

mw. P.J. van Hoorn

Afwezig:

mw. A. Hernández, J.T.M. van Hoek, ing. W.P. van Koert, mw. E. Kummeling, P.W.M. Schellings, B. van Herpen

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.30 uur en heet iedereen welkom. Een speciaal welkom aan mevrouw Wisse die opnieuw GroenLinks in deze commissie vertegenwoordigt. Er is een afmelding ontvangen van mevrouw Kummeling van De Bossche Groenen en mevrouw Hernández van 50PLUS. De heer Schellings komt mogelijk later.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter meldt dat er een ordevoorstel is om de punten 8 en 9 om te draaien. De commissie stemt hiermee in. De agenda wordt vastgesteld.

3.

Verslag van de commissie Omgeving d.d. 29 en 30 juni 2021 De verslagen van 29 en 30 juni 2021 worden ongewijzigd vastgesteld.

4.

Openstaande moties en bestuurlijke toezeggingen a. Lijst bestuurlijke toezeggingen b. Overzicht openstaande moties De voorzitter meldt dat het college voorstelt motie 10, Woonwensenonderzoek inwoners met een handicap, als afgedaan te beschouwen. De commissieleden stemmen hiermee in. Er zijn geen opmerkingen over de lijst met bestuurlijke toezeggingen.

Raadsvoorstellen 5.

Bestuurlijke reactie ontwerpstructuurvisie A2 Deil-'s-Hertogenbosch -Vught Mevrouw Van Zwambagt (CDA) staat achter de zienswijze waarin ook wordt gekeken naar de koppelkansen, bijvoorbeeld een beroep doen op werkgevers om flexibele werktijden mogelijk te maken, het stimuleren van fietsverkeer en OV en het delen van mobiliteit. Verder wordt nadrukkelijk een oproep gedaan om de snelheid op de A59 tussen de A2 en 's-Hertogenbosch-West op 100 kilometer per uur te stellen. Deze oproep doen de dorpen Empel, Maaspoort en Engelen al jaren. In de zienswijze wordt ook gevraagd om werk met werk te maken en om het geluidsgat van 200 meter te dichten. Verder wordt gepleit voor een extra fietsbrug over de Maas, maar de minister is hier minder enthousiast over en het CDA ziet dit als een gemiste kans gezien het stimuleren van het fietsverkeer, duurzaamheid, gezondheid en veiligheid. Het CDA steunt het oprichten van een duurzaamheidstafel van harte om zo veel mogelijk duurzaamheidselementen 1

te koppelen en te integreren in de verbreding van de A2. Tijdens deze duurzaamheidstafel zal creativiteit naar boven moeten komen zoals het opdoen van ervaring uit zonneprojecten en het duurzaam opvullen van incourante gronden, schermen en hellingen. Ze is benieuwd hoe de duurzaamheidstafel uiteindelijk wordt ingericht, dat wordt ook uitdrukkelijk in de zienswijze gevraagd. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vindt het jammer dat het ministerie van I&W voor de gemakkelijkste oplossing kiest. Filevorming wordt veroorzaakt door groeiende welvaart, hogere inkomens en omdat de auto gemakkelijker is dan het openbaar vervoer. Het valt hem tegen dat het college pleit voor 100 kilometer per uur, hij wil liever 80 kilometer per uur op de hele ring en op de A59 in het stedelijke gebied omdat hierdoor de doorstroming verbetert, er minder fijnstof is, minder brandstof wordt verbruikt, de geluidsbelasting minder en het veiliger is. Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) is blij dat wordt geïnvesteerd in de autobereikbaarheid van Den Bosch door de aanleg van twee nieuwe bruggen en de verbreding van de A2. Ze was in juni 2021 samen met een collega van de SP als enige raadsleden bij een informatiebijeenkomst over dit onderwerp waar onder andere werd toegelicht dat de fietsbruggen kosteneffectief geen erg positieve maatregel vormen omdat er op 3,6 kilometer afstand bij Hedel al zo'n brug is.

De heer Van Rooij (PvdA) vindt zo'n brug wel effectief; als hij vanuit zijn woning ter hoogte van de Lachende Vis in Oud-Empel naar familie in Hoenzadriel fietst, duurt dat via de nieuwe brug tien minuten en via de Hedelse brug een uur omdat hij dan twaalf kilometer om moet fietsen. Hij zet vraagtekens bij de opmerking dat een extra brug niet effectief zou zijn, met name voor mensen uit Maaspoort en De Groote Wielen. Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) zei niet 'effectief' maar 'kosteneffectief'. Ze is benieuwd waarom de brug alsnog op de agenda staat omdat ze het idee heeft dat die er heel gefundeerd vanaf is gehaald. Ze vraagt ook aandacht voor de solar highway, ze wil weten in hoeverre het mogelijk is om zonnepanelen tegen de snelweg te plaatsen, zodat die niet op andere plekken op de grond komen. Ze wil in de bestuurlijke reactie specifiek het initiatief langs de A59 benoemen waar 2,5 hectare zonnepanelen op alle geluidsschermen worden geïnstalleerd. Alle geluidsschermen langs de A2 moeten worden verhoogd en verplaatst en dat is een ultieme kans om werk met werk te maken. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt deze bestuurlijke reactie te lief en hij vraagt of de geluidsaanpassing ook in de inleiding in plaats van alleen bij de aandachtspunten kan worden opgenomen. Het is goed dat er een gedegen onderzoek wordt gedaan, maar hij heeft nog liever gedegen maatregelen.

Op pagina 65 van bijlage 2 staat dat € 10 miljoen wordt geïnvesteerd als deze brief wordt goedgekeurd en het zou goed zijn geweest als dat duidelijk was gecommuniceerd. De heer Van Slageren (GroenLinks) betreurt het dat de kern van de oplossing meer asfalt is ook al wordt dit gecombineerd met veel duurzaamheid en duurzame mobiliteitsmaatregelen. Het is jammer dat de fietsverbinding op de brug wordt geschrapt omdat deze infrastructuur voor langere tijd is en een goede fietsverbinding ook een stimulans is voor het gebruik van e-bikes e.d. GroenLinks overweegt een motie in te dienen om het college te vragen zich daar sterk voor te maken. Hij wil weten of het mogelijk is om de maximumsnelheid op de snelweg bij Den Bosch in ieder geval tijdens de spits tot 80 kilometer per uur terug te brengen omdat daarmee in ieder geval een deel van de overlast kan worden verminderd. De heer Van Rooij (PvdA) vindt het belangrijk dat er een goede fietsverbinding op de brug komt en dat het gat in de geluidswal zo snel mogelijk wordt gedicht. Verder sluit hij zich aan bij de woorden van mevrouw Van Zwambagt. De heer Smeets (Rosmalens Belang) steunt de zienswijze en met name de derde strook asfalt omdat daarmee de ontsluiting van Rosmalen goed kan worden geregeld, een aansluiting op de A2 is absoluut nodig.

Hij wil de kansen voor duurzaamheid benutten, niet alleen wat betreft de motie Route du Soleil, maar ook wat bij de A59. Hij gaat akkoord met de verlaging van de maximumsnelheid naar 100 kilometer per uur, maar naar 80 kilometer per uur gaat hem te ver.

2

De heer Verbruggen (D66) vindt het goed dat bij het verbeteren van de doorstroming op de A2 niet alleen is gekeken naar oplossingen met meer asfalt, maar dat met een visie is gekeken en de mens centraal staat. Deze visie is vertaald in een breed mobiliteitspakket met daarin aandacht voor fietsers en innovatieve vormen van anders reizen, waarin de mobiliteitshub een belangrijke rol kan spelen. D66 is ook positief over de koppelkansen op het gebied van waterberging en dat er gedurende het planproces afwegingen worden gemaakt om nog meer maatregelen te treffen om duurzaamheidswinst te boeken. En duurzaamheidstafel kan helpen om de ogen geopend te houden en daarmee de motie Route du Soleil verder invulling te geven, niet alleen op energiegebied maar in de volle breedte van duurzaamheid. D66 kan zich daarom vinden in de punten die in de zienswijze staan. De heer Vugs (SP) maakt zich zorgen over de verbreding van de A2 vanwege de impact op de mensen die ernaast wonen, met name in Empel en Hambaken. Hij vindt 100 kilometer per uur een redelijke snelheid op de A2. De SP is blij met het oppakken van de langzaamverkeerroutes, maar het schrappen van de fietsbrug is een gemiste kans. De heer Van Griensven (PVV) is tevreden over het verbreden van de snelweg, maar niet over de verlaging van de maximumsnelheid naar 100 kilometer per uur, hij wil 120 kilometer per uur handhaven.

De PVV vindt de fietsbrug overbodig omdat er al een brug bij Hedel is. In de stukken staat dat het geluidsscherm wordt gedicht vanwege geluidsoverlast en hij vraagt waarom dan het verkeer bij Nuland met de komst van Heesch West langs de buitenkant van de geluidswal wordt geleid. De voorzitter vindt de laatste vraag buiten de orde. De heer Gersjes (Bosch Belang) gaat akkoord met de zienswijze, maar de wens voor een fietsverbinding kan wat steviger aangezet worden. Hij denkt dat de bereikbaarheid van Den Bosch niet beter wordt omdat het sinds de brug bij Zaltbommel is verbreed bij Den Bosch alleen maar drukker is geworden. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) is het ermee eens dat het probleem door meer asfalt wordt verschoven en dat er daardoor alleen maar meer verkeer komt. Echte oplossingen hebben te maken met het verbeteren van het openbaar vervoer en langzamer rijden, zodat de doorstroming gelijk blijft. Hij vraagt of de heer Gersjes het ermee eens is dat er andere maatregelen moeten worden genomen dan verbreding van de A2 en het schrappen van een fietsbrug. De heer Gersjes (Bosch Belang) blijft bij zijn woorden. Reactie college Wethouder Kâhya geeft aan de bereikbaarheid van Den Bosch en de regio per spoor en via de weg geborgd moet zijn omdat dit effect heeft op het onderliggende wegennet en de bereikbaarheid van de oostelijke gemeentedelen.

De minister gaat een besluit nemen, maar alle regiopartners zijn bij de MIRT-verkenning betrokken waardoor het college aandacht kon vragen voor energieopwekking, de fietsbrug en met name de leefbaarheid en gezondheid voor de inwoners. De maximumsnelheid van 100 kilometer per uur geldt alleen overdag en als de stikstofmaatregelen vervallen, wordt dat weer 120 kilometer per uur. Hij denkt dat het, zeker voor de gezondheid van de inwoners, goed is om het op 100 kilometer per uur te houden omdat de snelheid dan overal hetzelfde is en er niet steeds sprake is van remmen en weer optrekken. Hij is blij met permanent 100 kilometer per uur en dat er een breed mobiliteitspakket van € 45 miljoen is, dat laatste is erg ongebruikelijk bij dit soort trajecten. Dit landt niet alleen in het onderliggende wegennet, maar ook in investeringen in station Rosmalen en station 's-Hertogenbosch, bijvoorbeeld de 800 fietsparkeerplekken. Er wordt steeds bij het rijk gemeld dat Den Bosch graag een fietsbrug wil. Die kost ongeveer € 25 miljoen en misschien kan hij met hulp van partners en misschien het bedrijfsleven worden gefinancierd. Tweede termijn Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) vraagt hoe het gesprek met de Bossche ondernemers wordt aangegaan over flexibele werktijden.

Het vervoerscoördinatiecentrum heeft in het verleden al aan de verschillende modaliteiten gewerkt en de VVD volgt met interesse in hoeverre dit na twintig jaar weer gebeurt. 3

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt toch voor 80 kilometer per uur te pleiten en het Schone Lucht Akkoord bij de minister onder de aandacht te brengen. De heer Van Rooij (PvdA) vraagt of de wethouder wat meer druk op de minister kan zetten om toch een fietsbrug te realiseren. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) herhaalt zijn vraag over gedegen maatregelen in plaats van alleen gedegen onderzoek. Hij vindt dat de raad eerst moet spreken over een maximumsnelheid van 80 kilometer per uur voordat de heer Hoeben de wethouder hiertoe oproept. Ten slotte wil hij weten of de genoemde € 10 miljoen in het raadsvoorstel kan worden opgenomen. De heer Van Slageren (GroenLinks) vraagt of de fietsbrug in de zienswijze wordt opgenomen en of daarvoor een motie van de raad nodig is. Wethouder Kâhya geeft aan dat de werkgeversaanpak in het brede mobiliteitspakket zit. Nu ligt het voorstel van de minister over de ontwerpstructuurvisie voor de A2 voor en de gemeenteraden hebben nu de gelegenheid om hun positie kenbaar te maken. In de verkenning staat een maximumsnelheid van 120 kilometer per uur, de gemeenten hebben zich ingezet voor 100 kilometer per uur en dat is gelukt. Er kan voor 80 kilometer per uur worden gepleit, maar daar is weinig onderbouwing voor en ook 100 kilometer per uur is belangrijk voor de gezondheid van de inwoners.

Hij gaat zich wel voor de fietsbrug inzetten en het college heeft geen bezwaar tegen een motie die oproept hier wat steviger bij de minister op aan te dringen omdat hij goede ervaringen heeft met de unaniem aangenomen motie over de platanen, daardoor kwam er een doorbraak in het gesprek daarover. De door de heer Van Creij genoemde € 10 miljoen is geen onderdeel van het voorliggende besluit, er wordt nu alleen een zienswijze naar de minister vastgesteld. Deze € 10 miljoen zit in het brede mobiliteitspakket waarmee niet de A2, maar het onderliggende wegennet en bijvoorbeeld de investeringen in het station worden gefinancierd. De heer Gersjes (Bosch Belang) is positief. De heer Vugs (SP) vindt het een hamerstuk. De heer Van Slageren (GroenLinks) komt met een motie over de fietsbrug. De heer Van Griensven (PVV) is positief, maar hij neemt het wel terug in de fractie. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) wordt graag betrokken bij de motie over de fietsbrug. De heer Van Rooij (PvdA) heeft een positieve grondhouding en hij overweegt de motie van GroenLinks mee in te dienen. De voorzitter meldt dat de heer Kagie van Leefbaar 's-Hertogenbosch instemmend knikt. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) kijkt met GroenLinks mee naar de motie over de fietsbrug en wellicht komt hij samen met GroenLinks met een voorstel over een maximumsnelheid van 80 kilometer per uur in de spits.

De heer Smeets (Rosmalens Belang) is positief. De heer Verbruggen (D66) is positief. Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) is positief. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) is positief, maar ze kijkt wel mee met de motie. Het voorstel gaat als bespreekstuk naar de raadsvergadering. 6.

Kredietverstrekking vervolgonderzoeken bereikbaarheid oostelijke gemeentedelen 4

De heer Smeets (Rosmalens Belang) vindt het positief dat er geld voor een onderzoek beschikbaar komt en dat er nadrukkelijk wordt gekeken naar de motie Optimalisatie van de Oostelijke ontsluiting, waarbij grondig wordt gekeken naar hoe dit het beste in zijn integraliteit met de verschillen verkeersmodaliteiten kan gebeuren. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) heeft geen vertrouwen in het komende onderzoek, maar stemt wel met het voorstel in. De heer Van Griensven (PVV) is positief over de ontsluiting van de oostelijke gemeentedelen. Hij las in het Brabants Dagblad dat Oss een noordelijke randweg gaat aanleggen en hij vraagt of met die gemeente is gesproken over een aansluiting op de Oostelijke ontsluitingsweg. De heer Van Slageren (GroenLinks) vindt het een goed voorstel. Het is niet eenvoudig om een goede oplossing te vinden en het is daarom verstandig om de verschillende opties goed te onderzoeken. GroenLinks vertrouwt erop dat ook de wijkcomités die ermee te maken hebben in het onderzoek worden betrokken. De heer Vugs (SP) stemt in met het voorstel. De SP hoopt dat hiermee de verkeersveiligheid in de kom van Rosmalen toeneemt en dat dit gebied uiteindelijk een 30km-zone wordt. De heer Van Rooij (PvdA) is positief en hij sluit zich aan bij de woorden van GroenLinks. De heer Gersjes (Bosch Belang) stemt in met het beschikbaar stellen van € 215.000 voor vervolgonderzoeken.

Hij vraagt of er op korte termijn een onderzoeksrapport komt en of het zinvol is om hiermee door te gaan omdat het al bijna € 500.000 heeft gekost. Hij wil wel dat het ergens toe leidt en dat de indeling van het gebied wordt verbeterd. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) leest in het voorstel dat onderzoek naar de bestaande infrastructuur wordt gedaan, terwijl Heesch West wordt ontwikkeld, bewoners zich zorgen maken over de ontsluiting daarvan en er veel op- en afritten langs de A59 zijn waardoor die snel volloopt en sluipverkeer ontstaat. Hij wil het breder aanpakken en echt serieus onderzoeken wat er nodig is om de oostelijke gemeentedelen bereikbaar en veilig te houden. Hij vraagt zich af of alle afslagen op de A59 nodig zijn en welke het hardste nodig zijn. Dat is misschien wel bij Heesch West, maar daar komt geen afslag en hij wil met open vizier kijken of daar wel een open afrit moet komen. Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) zegt dat hier een hele studie aan ten grondslag ligt en dat Rijkswaterstaat al twintig jaar zegt dat het onmogelijk is om daar een afslag te realiseren. Ze vraagt waarom de heer Hoeben denkt dat dit wel mogelijk is. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) antwoordt dat er altijd van uit is gegaan dat alle op- en afritten openblijven waardoor er tussen Oss en Den Bosch een aaneenschakeling van op- en afritten is.

Rijkswaterstaat weet nog een afrit die ook nog meer files veroorzaakt. Hij wil best een onderzoek, maar dat moet wel een serieus onderzoek zijn waarbij ook wordt gekeken naar de achterliggende polder. Hij wil kijken naar oplossingen en hij komt met een voorstel om de woorden 'bestaande infrastructuur' eruit te halen. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) staat achter dit financieringsvoorstel. Op 3 september jl. is een verhelderende toelichting gegeven waar helaas slechts vijf mensen aanwezig waren. Uit het vorige onderzoek bleek dat alle problemen niet met één maatregel kunnen worden opgelost en door de onderzoeken nu integraal te koppelen aan de MIRT-verkenning A2, zijn er mogelijk wel andere varianten mogelijk om de leefbaarheid en de bereikbaarheid van de oostelijke gemeentedelen te verbeteren. Per deelgebied zal een werkgroep worden meegenomen in het proces. Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) zegt dat maar beperkt is gecommuniceerd dat er op 3 september jl. een bijeenkomst was en dat zij hem om die reden helaas heeft gemist. De VVD vindt het belangrijk het oorspronkelijke doel, namelijk de autobereikbaarheid en de autoontsluiting van de oostelijke gemeentedelen in het oog te houden. Mensen in Vinkel, Nuland en alles ten oosten van de A2 zijn op de auto aangewezen, maar het woord 'auto' staat slechts 5

eenmaal in het voorstel, namelijk bij de verwijzing naar een raadsinformatiebrief. Iedereen juicht toe dat de verblijfskwaliteit erbij wordt betrokken en dat naar duurzame en actieve modaliteiten wordt gekeken, maar ze wil focussen op de autobereikbaarheid en de auto-ontsluiting. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vindt dat de leefbaarheid van de wijken in de oostelijke gemeentedelen de kern van het onderzoek moet zijn. Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) zegt dat in 1999 over de ontsluiting van De Groote Wielen op de A59 is gesproken en dat de provincie dat destijds onvoldoende onderbouwd vond. Dat zou nu niet meer het geval zijn, dat is voor de VVD het vertrekpunt en ze focust zich op de oorspronkelijke doelstelling. De heer Verbruggen (D66) kan zich erin vinden om met nog enkele onderzoeken tot een integraal pakket aan maatregelen te komen om de leefbaarheid en de bereikbaarheid van de oostelijke gemeentedelen te verbeteren. Reactie college Wethouder Kâhya geeft aan dat de bereikbaarheid, de leefbaarheid en de veiligheid van de oostelijke gemeentedelen een integrale opgave is en dat er een grote samenhang met de problemen op de A2 is die invloed hebben op het onderliggende wegennet en de bereikbaarheid van de oostelijke gemeentedelen. De klankbordgroep en de wijkraden worden bij het onderzoek betrokken.

Tijdens de behandeling van de voorjaarsnota heeft de gemeenteraad een motie ingediend om ook no-regret- en quickwinmaatregelen erbij te betrekken en dat gaat ook gebeuren om te komen tot een set aan maatregelen. Er wordt niet alleen naar een kruispunt of een rotonde gekeken, maar er wordt gekeken hoe met verschillende maatregelen met allerlei positieve en negatieve effecten de bereikbaarheid beter wordt en dat ook wordt geborgd. Er is een onderzoek naar drie tracés gedaan en geen van die drie had oplossend vermogen en nu wordt in het hele gebied gekeken welke maatregelen, verbeteringen en aanpassingen kunnen worden gedaan om wel tot verbeteringen te komen. Dit gaat niet over voetgangers, fietspaden, lightrail of het spoor, maar over wegen. De informatiebijeenkomst op 3 september jl. is gehouden naar aanleiding van de discussie in de commissie waar naar voren kwam dat er veel ruis ontstond. Als dit onderzoek is afgerond, wil hij weer een informatiebijeenkomst organiseren om de politieke discussie daarna goed te kunnen te voeren. De verbinding met Oss wordt niet in dit onderzoek meegenomen en het is de vraag of een verbinding met Oss gewenst is omdat die misschien juist voor extra verkeer in het buitengebied zorgt. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) vindt het een hamerstuk. Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) is positief, maar ze neemt het wel terug in de fractie.

De heer Verbruggen (D66) vindt het een hamerstuk. De heer Smeets (Rosmalens Belang) vindt het een hamerstuk. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) komt met een motie. De heer Van Rooij (PvdA) vindt het een hamerstuk. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt het een hamerstuk. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zal instemmen en hij legt een stemverklaring af. De heer Van Griensven (PVV) vindt het een hamerstuk. De heer Van Slageren (GroenLinks) vindt het een hamerstuk. De heer Vugs (SP) vindt het een hamerstuk. De heer Gersjes (Bosch Belang) vindt het een hamerstuk.

6

Dit voorstel gaat als bespreekstuk naar de raadsvergadering. 7.

Bestemmingsplan Markt 1 Rosmalen Dit agendapunt gaat als hamerstuk naar de raadsvergadering.

9.

Bespreeknotitie Gemengd wonen Gasthuiskwartier De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt het beeld van de herontwikkeling van de GZG-locatie van wethouder Snijders in 2009 en in 2014 glashelder. Het vertrek van het ziekenhuis betekende dat een achtste van de binnenstad werd vrijgespeeld voor een andere functie en het beeld was dat het een woon- en leefkwartier in verscheidenheid zou worden, zoals in de Hinthamerdriehoek en de Vughter driehoek, met woningen voor de smalle tot en met de brede beurs, huur- en koopwoningen in het sociale, midden en dure segment. Dat was geen eenvoudige opgave in de context van de bankencrisis tussen 2008 en 2010. Nu volgt de finale van de herontwikkeling, is het tijd voor reflectie en hebben de PvdA, de SP, gewoon ge-DREVEN, De Bossche Groenen en Leefbaar 's-Hertogenbosch de volgende vragen: 1. Bent u het met ons eens dat de uitgangspunten van het masterplan in 2009 wat betreft het woningbouwprogramma nog steeds leidend zijn bij de herontwikkeling van het Gasthuiskwartier? Zo nee, wanneer zijn deze uitgangspunten volgens u losgelaten? 2. Hoe beoordeelt u het woningbouwprogramma zoals dat tot op heden in het Gasthuiskwartier is gerealiseerd, inclusief de beoogde invulling van Vlek F in relatie tot de uitgangspunten van het masterplan uit 2009? 3.

Bent u het met ons eens dat zowel uit het masterplan 2009 als uit de discussie door de gemeenteraad over het woningbouwprogramma in het Gasthuiskwartier blijkt dat zich een monocultuur van wonen in het Gasthuiskwartier aftekent? 4. Bent u het met ons eens dat het realiseren van 'goedkope koopwoningen' in Vlek F niet zal leiden tot het op langere termijn beschikbaar houden van betaalbare woningen in het Gasthuiskwartier en hiermee op de GZG-locatie een onbetaalbare enclave van 207 woningen ontstaat? Mevrouw Welten (VVD) vindt dat ze in deze bespreeknotitie met vragen en interpretaties ergens naartoe wordt gedreven, een voorbeeld daarvan is de vraag of de goedkope woningen in Vlek F op termijn onbetaalbaar worden. Onbetaalbaarheid wordt vooral bepaald door de markt en door een zelfbewoningsplicht op te leggen, wordt speculatie tegengegaan, maar er zijn meer mogelijkheden. De heer Hommersom (D66) zegt dat zelfbewoningsplicht speculatie slechts voor korte tijd tegengaat en hij vraagt hoe dit voor de langere termijn kan worden geregeld. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat in dit stuk niet staat hoelang die zelfbewoningsplicht moet bestaan en daarover moet worden gesproken als er inzicht is in allerlei mogelijkheden om speculatie te voorkomen.

In het verslag verwijst de monocultuur naar de eenzijdigheid van de functies in dat gebied en niet naar de woningsegmenten in dat gebied en ze denkt dat dit iets anders is dan de bespreeknotitie doet voorkomen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) leest in het verslag dat de vof zegt dat het een lastige opgave wordt als monocultuur van wonen niet gewenst is. Mevrouw Welten (VVD) interpreteert dit zo dat sprake is van monocultuur ten aanzien van de functies, daarin ontbreekt diversiteit. Er werd destijds bijvoorbeeld gesproken over het Agora en dat is eruit gehaald. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt hoe de VVD het geheel aan woningen en de categorieën waarin wordt gebouwd kwalificeert wat betreft het type woningen en de betaalbaarheid daarvan. Mevrouw Welten (VVD) vindt de term 'onbetaalbare enclave' op zijn minst wat minachtend, het gaat hier ook om Bossche mensen die toevallig wat meer geld hebben waardoor ze die woningen kunnen betalen. Als er geen dure woningen worden gebouwd, worden er ook geen goedkope woning gebouwd.

7

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat in het masterplan uit 2009 staat wat er zou worden gebouwd en dat het er nu om gaat of ook wordt gerealiseerd wat is afgesproken. Hij wil weten wat het antwoord van mevrouw Welten daarop is. Mevrouw Welten (VVD) antwoordt bevestigend op die vraag. In de vorige termijn heeft het college, waarvan de heer Kagie deel uitmaakte, afgesproken dat er 20% sociaal wordt gebouwd en dat wordt hier ruim gehaald. Bovendien zijn er afspraken met vof Gasthuiskwartier gemaakt, die moeten worden nagekomen en dat betekent in dit geval dat er in het dure en in het goedkope segment wordt gebouwd. Er wordt, inclusief de Bloemenkamp, bijna 40% in het goedkope segment gebouwd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat het vorige college in de samenwerkingsovereenkomst de bodempositie wat betreft de goedkope woningen heeft bepaald op 20% en dat daarin ook de differentiatie met goedkope, middeldure en dure huur en koop en de vertaling naar het functioneel kader is verankerd. Als mevrouw Welten zaken wil doen op grond van de 20% goedkope woningen, gaat ze voorbij aan het masterplan en het functioneel kader dat de raad heeft vastgesteld. Daarop spreekt de raad het college aan. Mevrouw Welten (VVD) constateert dat het sociale segment ruim aan zijn trekken, maar betreurt het dat dit niet geldt voor de middensector.

Het plan is in twaalf jaar tijd door allerlei maatschappelijke ontwikkelingen aangepast. Mevrouw Welten vindt de motie van de SP wat ontijdig. De VVD is verbaasd over het pleidooi om het sociale segment eigenlijk te verkleinen met 50% en 50% ten behoeve van het middensegment, het streven een meerderheid voor de motie binnen te halen, lijkt zwaarder te wegen dan het doel. De voorzitter wil deze laatste vraag niet in de discussie meenemen omdat die opmerking in het raadsvoorstel en niet in de discussienotitie staat. De heer Hommersom (D66) ziet het Gasthuiskwartier breder dan alleen het terrein van het ziekenhuis, fase 2 hoort daar wat D66 betreft bij. Voor dit gebied moet de programmering en segmentering als minimum leidend zijn en indien mogelijk moeten de normen uit de Woonvisie 2020 worden nagestreefd. Het woningbouwprogramma voor Vlek F past binnen de afgesproken kaders en daarmee wordt wel een claim op fase 2 gelegd, maar dat is niet erg omdat daar uitsluitend goedkope woningen worden gerealiseerd, al pleit D66 voor een andere verdeling dan alleen maar sociale woningbouw in die vlek, D66 vraagt ook aandacht voor middenhuur. De heer Kabbouti (PvdA) geeft aan dat de raad in 2019 heeft gezegd dat in Vlek C tot en met E de betaalbare woningen in de middencategorie helemaal wegvallen en heeft gevraagd wanneer die worden gerealiseerd.

Hij constateert dat de beweging om dit in de volgende fase te doen nu wordt herhaald en dat daarmee afbreuk aan de sociale categorie wordt gedaan. Hij wil dit repareren met de middencategorie, maar Vlek A tot en met F met rust laten. Hij vraagt of dit dan het moment is waarop de raad moet zeggen dat daarop moet worden bijgestuurd, zodat het hele Gasthuiskwartier wordt teruggebracht tot de uitgangspunten van het masterplan. De heer Hommersom (D66) geeft aan dat in het raadsvoorstel wordt gesproken over de koppeling tussen Vlek F en fase 2. Daarmee is voldoende verankerd dat in het totale Gasthuiskwartier een voldoende verdeling mogelijk is en daar is D66 tevreden mee onder de voorwaarde dat het werkelijk gebeurt. Hij vindt het daarom niet zo belangrijk dat dit nu een klein beetje vooruitgeschoven wordt, al ziet hij wel een trend. De heer Kabbouti (PvdA) denkt dat de kern van dit plan was om dit gebied organisch te ontwikkelen en de ontwikkeling gefaseerd te doen om in te spelen op de veranderende behoefte. Hij stelt vast dat er nu al meerdere jaren een wooncrisis is en dat er nu niet wordt bijgestuurd om ervoor te zorgen dat wat wordt gerealiseerd bijdraagt aan wat de stad nodig heeft, namelijk betaalbare woningen. Hij hoort graag van D66 hoe dat organische en gefaseerde zich verhoudt tot telkens het balletje vooruitschoppen.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) citeert uit de schriftelijke vragen van D66 over werk maken van de middenhuur: "vraag 1: bent u het met ons eens dat de voorgenomen woning8

bouwprogrammering met ten minste 20% middenhuur over de afgelopen periode niet is gehaald en dat dit een zorgelijke ontwikkeling is?" Hij vraagt wanneer voor D66 het moment is aangebroken waarop interventies moeten worden gepleegd. De heer Hommersom (D66) vindt het belangrijk dat in deze gebiedsontwikkeling recht wordt gedaan aan de uitgangspunten die de raad heeft vastgelegd en niet alleen aan wat aan het begin van de planontwikkeling gold, maar ook zo veel mogelijk aan de uitgangspunten van de woonvisie. Dat geldt wat D66 betreft voor een heel projectgebied. Bij andere plannen werd niet gezegd dat er een koppeling zou zijn en dat is hier wel het geval. In die zin ziet D66 mogelijkheden om haar wensen te realiseren, maar wel onder het voorbehoud dat er de duidelijke afspraak wordt gemaakt dat er middenhuur komt. Als dat niet het geval is, is D66 niet tevreden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) noemt gemêleerd bouwen met sociaal, middelduur en duur in fase 1 op de ziekenhuislocatie. Bij het volgende raadsvoorstel kunnen kansen worden gepakt waar anderhalf jaar geleden al een uitspraak over is gedaan en hij vraagt hoe D66 die garantie voor zich ziet en waar die betrekking op moet hebben.

De heer Hommersom (D66) ziet een vastgesteld raadsvoorstel als een garantie en als daarin afspraken worden gemaakt, gaat hij ervan uit dat die worden nageleefd en dat de raad daarop toeziet. Hij vindt monocultuur een ingewikkelde term en hij denkt dat de uitleg van mevrouw Welten meer in de richting komt van wat wordt beoogd dan die van de heer Kagie. Het is goed dat in de totale plannen sprake is van brede differentiatie in vorm, maat, architectuur, doelgroepen en prijs. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) citeert uit het masterplan, 'woningtypologie, prijsklasse, eigendomsvorm qua huisvesting, specifieke doelgroepen, er moet sprake zijn van een goede mix, ouderen met het belang om woningen te realiseren, specifiek zorg- en welzijnsaanbod, gedacht kan worden aan welnessgerichte concepten. Tevens moet gebouwd worden voor mensen met een beperking' en hij vraagt waar de heer Hommersom differentiatie ziet. De heer Hommersom (D66) ziet deze differentiatie in het Gasthuiskwartier en niet alleen op het GZG-terrein, maar in de gehele gebiedsontwikkeling. D66 hoort graag van de wethouder dat die doet wat hij in het raadsvoorstel belooft. Als een gebied wordt ontwikkeld, kunnen er wat afwijkingen zijn en het is goed dat er nu een gedifferentieerd plan is omdat de raad geen blauwdrukplan wilde.

Hij gaat ervan uit dat aan het einde van de gebiedsontwikkeling minimaal 20% sociaal en 40% middelduur wordt gehaald. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) denkt dat de heer Hommersom met 'we wilden geen blauwdruk' een organische ontwikkeling bedoelt, maar in zijn optiek is organisch ontwikkelen kijken waar behoefte aan is en waar de markt om vraagt. Hij vraagt of de heer Hommersom het ermee eens is dat er vooral vraag is naar het sociale en middensegment en dat daar veel meer aandacht voor moet zijn bij het organisch ontwikkelen van een plangebied. De heer Hommersom (D66) vindt dat de gepresenteerde plannen hierin meegaan. De richtlijnen met 20% sociale woningbouw zijn aan het begin geformuleerd, in een tijd waarin ontwikkelen veel moeilijker was dan nu. Er is nu ook aandacht voor andere woningbouw ook al mist D66 middenhuur en hij denkt dat wel naar ruimte is gezocht. Ook de gemeente moet bij iedere gebiedsontwikkeling een betrouwbare partij zijn en zich houden aan de afspraken met de raad, maar ook met derden. De raad moet in dat krachtenveld opereren. De heer Kabbouti (PvdA) is het ermee eens dat de gemeente een betrouwbare partner moet zijn, maar de raad heeft kaders aan het bestuur meegegeven en daar wordt van afgeweken. Dan heeft de raad zijn handen vrij om het college de opdracht te geven om weer in gesprek te gaan om invulling te geven aan wat de raad heeft meegegeven.

De heer Hommersom (D66) vindt het gebied Gasthuiskwartier groter dan het Gasthuisterrein en dat het college de kaders naleeft.

9

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat niemand bestrijdt dat het masterplan groter is dan de GZG-locatie. Het masterplan omvat van fase 1 en 2, maar er zijn afspraken gemaakt over fase 1 en fase 2 wordt later ontwikkeld. De heer Hommersom (D66) deelt de zorg over de bouw van goedkope woningen omdat de vraag is of goedkope koopwoningen op de lange termijn ook goedkoop blijven. Hij ziet liever middenhuurwoningen omdat er dan relatief goedkope woningen blijven. De heer Van Slageren (GroenLinks) vindt het belangrijkste dat er in de ontwikkelgebieden in het centrum ruimte blijft voor sociale huur en dat wordt in dit project gerealiseerd. Het gaat om plannen van een behoorlijke tijd geleden, maar aan andere kant worden afspraken niet voor niks gemaakt. De wereld verandert echter wel en de vraag is wat nog reëel is. Hij begrijpt dat wordt geprobeerd om zo dicht mogelijk bij de afspraken te blijven en dat dit een grijs gebied opent, maar dat is bij dit soort lange projecten soms nodig. De heer Roovers (SP) vraagt of de heer Van Slageren vindt dat de nood aan sociale huurwoningen minder groot is dan in 2009. De heer Van Slageren (GroenLinks) denkt dat deze nood alleen maar is toegenomen, maar hij is tevreden over het feit dat, met de Bloemenkamp erbij, meer dan 20% in de sociale sector wordt gebouwd.

Het is logisch dat organisch wordt gebouwd, maar de goedkopere woningen worden steeds verder naar de randen gedrukt en het zou mooi zijn als in eerdere vlekken meer ruimte voor sociale en middenhuur was geclaimd. Daar zouden vooraf duidelijke afspraken over moeten worden gemaakt. De heer Roovers (SP) is het ermee eens dat de raad in een fuik terechtkomt door de discussie over sociale woningen steeds uit te stellen, maar de heer Van Slageren doet eigenlijk precies hetzelfde door nu ineens de Bloemenkamp erbij te betrekken als een soort noodoplossing voor de rest van het Gasthuiskwartier. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) hoorde de heer Van Slageren eigenlijk zeggen dat de afspraken niet gehaald worden en dat die moeten worden aangepast. De heer Van Slageren (GroenLinks) vindt dat de Bloemenkamp erbij hoort omdat die wijk in hetzelfde gebied in het centrum ligt en hij ziet het betrekken van de Bloemenkamp daarom niet als een noodoplossing, maar als een onderdeel van het project. De sociale woningen komen vooral aan het einde van het project en als men nu teruggaat naar de tekentafel leidt dit misschien tot jaren uitstel. Dan is de oplossing misschien wel erger dan de kwaal en hij wil de huidige plannen met spoed uitrollen, zeker het sociale deel.

In verband met de organische manier van ontwikkelen moeten strakker momenten worden aangewezen waarop opnieuw wordt gekeken hoe het verdergaat om te voorkomen dat een aantal discussies aan het einde van het traject opstropen. GroenLinks maakt zich ernstig zorgen over het duurzaam beschikbaar blijven van goedkope koopwoningen in het project, vooral de eerste bewoners zullen daar winst op maken en de woningen worden vervolgens zo duur dat het eigenlijk geen goedkope koopwoningen meer zijn. Hij wil daar iets op verzinnen wat juridisch mogelijk is, er kan bijvoorbeeld worden gekozen voor huurwoningen. De heer Hommersom (D66) hoorde de heer Van Slageren het woord 'opstropen' gebruiken, maar hij gaat ervan uit dat het project niet ter discussie staat en wel wordt gerealiseerd Mevrouw Welten (VVD) zegt dat is gevraagd om inzicht te krijgen in alle mogelijkheden die er zijn om speculatie te voorkomen en om de discussie daarover aan te gaan. Ze vraagt of de heer Van Slageren daar een voorstander van is. De heer Van Slageren (GroenLinks) bedoelde met 'opstropen' dat de vraag hoe het met de sociale woningen zit pas aan het einde komt en ze dan met stoom en kokend water moeten worden ingepast. Een deel van de sociale woningbouw had ook al eerder in andere vlekken kunnen worden gerealiseerd en hij vindt dit wel een les voor dit soort projecten.

Het is absoluut noodzakelijk om heel serieus te kijken naar wat de gemeente kan doen om de prijzen van koopwoningen onder controle te houden. 10

De heer Kabbouti (PvdA) memoreert dat de raad in 2009 bepaalde romantische teksten in het masterplan heeft opgenomen over oude en jonge mensen, dikke Mercedessen maar ook een alleenstaande moeder die terechtkan in een betaalbare woning en allerlei zorgvoorzieningen. De realiteit in 2021 is echter dat er in de Vlekken A tot en met E prachtige woningen staan, maar dat er niets van het in het masterplan geschetste romantische beeld terecht is gekomen. Mevrouw Welten (VVD) vindt dat het romantische beeld wel degelijk is gerealiseerd met zorg en 40% sociale woningbouw. De heer Kabbouti (PvdA) zegt dat de raad een besluit heeft genomen over de in het plan doorgevoerde wijzigingen. Wat de PvdA betreft, staan de in het masterplan geformuleerde uitgangspunten nog steeds als een paal boven water. Er is tot nu toe geen gemengde stad voor iedereen waarin alle lagen van de samenleving bij elkaar komen gerealiseerd en nu wordt een voor de gemiddelde Bosschenaar onbetaalbaar deel doorgezet. De heer Hommersom (D66) vraagt zich af of de heer Kabbouti niet alleen de beeldvorming uitvergroot, maar ook het projectgebied veel groter maakt dan het is. Het Gasthuiskwartier is een belangrijk onderdeel van de stad, maar het is niet de hele stad. D66 vindt dat de uitgangspunten goed zijn nagestreefd en hoopt dat een deel van de 40% sociale huur middenhuur wordt.

De heer Kabbouti (PvdA) zegt dat het in Vlek A tot en met E over ruim 200 woningen gaat, maar dat nu niet wordt gerealiseerd waar behoefte aan is. Ook voor fase 1 is het masterplan het kader en als organisch wordt gewerkt moet ook tijdig worden bijgestuurd. Hij had zijn betoog van 2019 kunnen herhalen omdat de argumenten die hij toen gebruikte nog steeds als een paal boven water staan. De PvdA staat voor gemengde wijken, ook in het Gasthuiskwartier, en wil niet een gebied in het Gasthuiskwartier afbakenen voor dure woningen. Hij vindt het pijnlijk dat het balletje weer vooruitgeschoven wordt terwijl in 2019 in een soortgelijk debat is vastgesteld dat er iets moet gebeuren en raadsbreed een motie daarover is aangenomen. Het tot nu toe gerealiseerde woningbouwprogramma voldoet niet en het is nu het moment om bij te sturen, zeker met het oog op wat in 2019 is afgesproken namelijk dat in dit deel van het Gasthuiskwartier een gemengde wijk moet worden gerealiseerd, waarbij de betaalbaarheid is geborgd. De heer Hommersom (D66) vraagt of de heer Kabbouti 200 woningen een wijk vindt, hij vindt dat zelf meer een buurt, een wijk bestaat uit meer dan 200 woningen. De heer Kabbouti (PvdA) is het met de heer Hommersom eens dat dit geen wijk is, maar gezien de afbakening van het gebied moet daar wel gemengd worden gebouwd en hij deelt de zorgen over de betaalbaarheid.

De heer Van Griensven (PVV) is voor marktwerking in de woningbouw en dat betekent dat de prijzen door de markt worden bepaald. Hij vindt dat statushouders geen voorrang mogen krijgen bij de sociale woningen die worden gebouwd omdat iemand die op de wachtlijst staat dan langer moet wachten waardoor er geen doorstroom plaatsvindt. De heer Roovers (SP) vraagt of de heer Van Griensven het ermee eens is dat de wachtlijsten ook niet korter worden als er geen sociale huurwoningen worden gebouwd. De heer Kabbouti (PvdA) vindt dat het de PVV zou sieren als die inhoudelijk op de in de discussienotitie gestelde vragen reageert. De heer Van Griensven (PVV) neemt de opmerking van de heer Kabbouti ter kennisneming aan. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt de reactie van de heer Van Griensven richting de heer Kabbouti geen pas geven. De heer Van Griensven (PVV) kiest zijn eigen woorden.

11

De heer Smeets (Rosmalens Belang) bedankt de indieners voor de notitie. Rosmalens Belang ziet het GZG-terrein als een geheel. Het feit dat dit plan voor een prachtig deel van de stad in 2009 met een masterplan is afgetrapt en het nu een fors aantal jaren is, geeft aan dat dit een erg complex deel van de stad is om goed te ontwikkeling, zowel financieel en qua woningaanbod als wat betreft het op een goed manier inpassen met over de volle breedte aandacht voor alle doelgroepen en differentiatie in woningen. Er is gekozen voor fasering, een organische opbouw, luisteren naar de markt en kijken naar de vraagstukken die zich aandienen. Rosmalens Belang geeft de wethouder de ruimte, hier is duidelijk gekeken naar de mening van de raad over hoe dit gebied optimaal kan worden ontwikkeld en maximale winst kan worden behaald. Het resultaat daarvan is 40% sociale woningen en er is geen sprake van monocultuur in de zin van dat er alleen voor mensen met veel geld wordt gebouwd. De heer Roovers (SP) merkt op dat er in 2009 en 2014 kaders zijn afgesproken. Als de heer Smeets vindt dat organisch ontwikkelen betekent dat het college de vrijheid krijgt om de kaders los te laten, vraagt hij zich af wat de raad nu aan het doen is en waarom de kaders in eerste instantie zijn vastgesteld.

De heer Smeets (Rosmalens Belang) zegt dat de kaders over de volle breedte van het GZGterrein, inclusief de Bloemenkamp, gaan en dat het college zich wel degelijk aan de kaders heeft gehouden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat in de stukken uit 2009 en 2014 wordt gesproken over differentiatie van woonmilieus en hij citeert uit de discussienotitie: "De vof heeft in het kader van dit onderzoek een haalbaarheidsstudie verricht omvattende de ontwikkeling van een masterplan en onderzoek naar de uitvoerbaarheid van dit plan". In 2014 was de crisis net voorbij en vijf jaar is er een veel grotere kans om in de buurt te komen van die differentiatie in 20% en 40% middelduur. Momenteel gaan woningen van € 750.000 tot meer dan € 1,2 miljoen als warme broodjes over de toonbank en hij wil dat de ontwikkelaar de kans grijpt om betrouwbaarheid te tonen. De heer Smeets (Rosmalens Belang) kijkt naar de volle breedte van het gebied en ziet geen monocultuur. Hij is het wel eens met de zorgen over de betaalbaarheid op de langere termijn en hoort graag wat met name de PvdA daaraan wil doen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat de motie van de SP probeert daar wel grip op te krijgen. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) ziet dit plan als een hele gebiedsontwikkeling.

Het masterplan is opgesteld in 2009 ten tijde van een hele grote woningcrisis en daarna kwam er toch een dynamische ontwikkeling met andere eisen, heel veel duurzaamheidsvraagstukken en demografische en economische ontwikkelingen. De prijsstijgingen hebben ertoe geleid dat er wat wordt geschoven. Op die manier ontstaat een bepaald plan, het huidige plan doet recht aan de uitgangspunten en er is ook voldoende invulling gegeven aan woonmilieus en woonvormen. Het CDA vindt monocultuur niet wenselijk, maar het gaat ook om hoe de sociale woningen goedkoop kunnen worden gehouden. Woningen zijn onbetaalbaar geworden, die kosten tegenwoordig € 700.000 tot € 800.000 en dat staat nergens meer tot in verhouding. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) was bij de openingszet van Vlek A en B, toen was bekend dat de ontwikkelaar moest worden gepusht. Die openingszet was uit bedrijfsvoeringsoverwegingen begrijpelijk, maar bij de vlekken daarna zijn er kansen voor de raad om te sturen. De heer Kabbouti (PvdA) vraagt zich af of met deze prijzen het nog passend is om in het vervolg van het project nog dure woningen te realiseren, wetende waar de noden van de inwoners liggen.

Mevrouw Van Zwambagt (CDA) zegt dat niemand heeft voorspeld dat de prijzen zich zo zouden ontwikkelen en dat de vraag is hoe sociale koopwoningen betaalbaar kunnen blijven en zelfbewoningsplicht kan worden geborgd, misschien kan de woningbouwcorporatie daar een rol in spelen.

12

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil ook in deze tijd van gekte op de woningmarkt qua maatvoering aan het stuur blijven zitten. De heer Hommersom (D66) vraagt of de raad niet aan het stuur zit. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat de raad kansen moet pakken, ook om middeldure huur- en koopwoningen te realiseren, bijvoorbeeld in Vlek F. Mevrouw Welten (VVD) vraagt aan de indieners van de bespreeknotitie hoe zij denken de huizen betaalbaar te houden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) weet dat de heer Roovers bij het agendapunt over Vlek F met een motie komt en dat is een bijdrage om over vier tot vijf jaar te kunnen zeggen dat er middeldure woningen zijn gebouwd. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) zegt dat de raad rechtdoet aan de uitgangspunten. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt dat organisch bouwen en schuiven mogelijk is, maar dat dit het oprekken van de kaders. Als de kaders worden losgelaten moet de bestuurder naar de raad terugkomen om te vragen of de raad kan leven met een ander voorstel. De heer Hommersom (D66) zegt dat er een raadsvoorstel voorligt. Mevrouw Welten (VVD) geeft aan dat er een heel duidelijk kader is, namelijk over een periode van vier jaar stadsbreed 20% sociaal, 40% middelduur en 40% duur.

Er zijn ook bouwprojecten geweest met 35% sociale woningen en daar heeft de VVD niemand op aangesproken omdat de percentages stadsbreed gelden en het over een langere periode moet worden bezien. De heer Roovers (SP) zegt dat in 2009 en 2014 andere kaders voor het Gasthuiskwartier en het GZG-terrein zijn afgesproken dan wat in de woonvisie staat voor een langere periode. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) geeft in reactie op de vraag van de heer Hommersom aan dat zijn bijdrage niet over het raadsvoorstel, maar over de discussienotitie ging. In reactie op de vraag van mevrouw Welten zegt hij dat het nu gaat over het GZG-terrein en niet over Bloemenkamp. De heer Hommersom (D66) hoorde de heer Van Creij zeggen dat het de wethouder zou sieren als die zou uitleggen hoe hij met de plannen is omgegaan en als hij een afwijking aan de raad zou voorleggen. Dat ligt hier voor en daarom kan de wethouder in dezen niets worden verweten. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat de Bloemenkamp er inderdaad onder is geschoven en ze deelt de mening dat de communicatie hierover niet duidelijk was. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) gaat ermee akkoord als de Bloemenkamp hierbij wordt betrokken, maar dan had het jasje groter moeten zijn. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) hoorde Excelwijsheid en andere goedbedoelde rekenmethodieken.

In 2009 heeft Buro Lubbers een prachtig plan geschreven en daar is gaandeweg van alles aan veranderd, zoals het schrappen 16.000 m² commerciële ruimte en daar zouden nog zestig woningen kunnen worden gebouwd. In het masterplan staan geen getallen, maar wel in het raadsvoorstel over fase 1 en gaandeweg is er geschoven en zijn zaken geschrapt. Er komt nu een enclave van meer dan 200 woningen en 20% daarvan levert niet zoveel sociale woningen op. Met de Bloemenkamp erbij is het wel een hoog percentage, maar hij raadt iedereen aan de tijdlijn nog een keer te bekijken omdat wat Buro Lubbers in 2009 heeft gepresenteerd in de verste verte niet wordt gehaald. De heer Hommersom (D66): heeft begrepen dat 36 van de 200 woningen in de sociale huursector zitten en dat is in dit project op vier woningen na 20%.

13

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) laat zich niet verleiden tot de rekenmethodiek waarmee hij al weken wordt doodgegooid. Het gaat om de originele aantallen en wat er überhaupt op het GZG-terrein past. Als wordt gekeken naar wat er past aan commerciële ruimte en woningen en daarop de percentages worden toegepast, is er in fase 1 op het hele GZG-terrein geen huurhuis te vinden. Gezien de tijdlijn en de oorspronkelijke afspraken vindt hij het tijd om bij te sturen. De heer Gersjes (Bosch Belang) gaat ervan uit dat een van de uitgangspunten van het masterplan uit 2009 was dat er op het GZG-terrein 20 tot 25% sociale huur of koop zou komen en daar wordt aan voldaan, waarbij de ontwikkelaar voor sociale koop kiest. De heer Roovers (SP) zegt dat de kaders uit 2009 breder zijn dan alleen de segmentering en dat het aantal sociale koopwoningen uit die segmentering niet wordt gehaald. De kaders gaan ook over differentiatie in huizen voor mensen met een beperking, huizen voor ouderen en eigendomsvormen, maar nu komt er op de hele GZG-locatie geen enkele huurwoning en dan wordt niet aan de kaders voldaan. De heer Gersjes (Bosch Belang) zegt dat de kaders door de tijd heen echt zijn veranderd en dat er een mix van allerlei woonvormen is ontstaan. De heer Roovers (SP) vraagt wanneer er een voorstel over verandering van de kaders aan de raad is voorgelegd.

De heer Gersjes (Bosch Belang) gaat terug naar wat in het masterplan uit 2009 werd beoogd. In dit gebied is differentiatie in erg dure woningen en betaalbare woningen van € 205.000. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat de kaders uit 2009 in 2013-2014 zijn bevestigd en dat die in de overeenkomst met de aannemer nog eens zijn vastgelegd. Hij vraagt of de heer Gersjes kan zeggen wanneer de raad de kaders heeft aangepast. De heer Gersjes (Bosch Belang) moet het antwoord op deze vraag schuldig blijven, hij had dat in de bespreeknotitie willen lezen. Hij beoordeelt het nu, er hebben veel veranderingen plaatsgevonden en hij blijft erbij dat in het kader 20 tot 25% staat en dat daaraan wordt voldaan. Reactie college Wethouder Geers zegt dat het klopt dat de ontwikkelingen in het masterplan niet terugkomen in de huidige ontwikkelingen. Op basis van de economische crisis die er in Nederland is geweest, is een flinke stap teruggezet ten opzichte van dat masterplan en het kader is daarom organisch ontwikkeld. Er komen bijvoorbeeld veel minder detailhandel en maatschappelijke functies in het gebied, het hele Agoraconcept is eruit. Daarna zijn er diverse andere afspraken gemaakt over de invulling van het hele Gasthuiskwartier en op dit moment wordt aan die invulling gewerkt.

Er is onder andere een afspraak gemaakt over 20% sociale huur of sociale koop in het volledige Gasthuiskwartier en die afspraak is meegegeven aan de ontwikkelmaatschappij, maar dat vond het college onvoldoende. Juist vanwege de organische ontwikkeling, de beweging in de stad en bouwen wat in de huidige tijd moet worden gebouwd, moeten er veel meer betaalbare woningen worden gerealiseerd en het college heeft zich daarvoor ingezet. Dat resulteert erin dat er ruim 40% in plaats van 20% goedkope huur, sociale huur en goedkope koop worden gerealiseerd waarmee alle in de woonvisie genoemde segmenten worden bediend. Er komen in het Gasthuiskwartier 115 sociale huurwoningen, 36 goedkope koopwoningen en ook vrijesectorwoningen in alle vormen en typen, appartementen, grondgebonden woningen, zorgwoningen, kleine woningen en grote woningen. Er is daarom qua wonen geen sprake van monocultuur, maar het is juist erg gevarieerd. Sommige prijsklassen of type woningen komen misschien wat meer in een bepaalde hoek, maar er is een goede differentiatie in het project en de buurt en in het centrum komt verhoudingsgewijs meer sociale huur dan in de rest van de gemeente. Er komen in het centrum überhaupt meer huurwoningen en minder koopwoningen. Hiermee wordt dus een belangrijk project toegevoegd om juist de differentiatie in de wijk Centrum te realiseren.

De heer Hommersom (D66) vraagt of hij het antwoord van de wethouder zo mag interpreteren dat er ook ruimte voor middenhuur is.

14

Wethouder Geers legt uit dat er drie segmenten in de woonvisie staan, namelijk sociale huur, middenhuur en sociale koop en vrije sector. De 36 woningen in Vlek F horen bij het middensegment. De heer Gersjes (Bosch Belang) vraagt wat de wethouder bedoelde met inperking van de commerciële ruimtes en of er 1500 m 2 aan commerciële ruimte over is. Wethouder Geers kent de getallen niet uit zijn hoofd, maar hij weet wel dat de oppervlakte voor retail en maatschappelijke functies eerder veel groter was dan nu. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt vast dat op het terrein van het voormalige ziekenhuis de woningbouwopgave met 20% sociale huur en koop, 40% middeldure huur en koop en 35 tot 40% duur niet wordt gerealiseerd. In 2014 werd een slag om de arm gehouden en werd gezegd dat de differentiatie ongewis was omdat naar de markt zou worden gekeken, maar vijf jaar later is er een veel gunstiger marktperspectief en kan dichter bij die differentiatie worden gekomen. Hij wacht het debat bij agendapunt 8 af voordat hij een conclusie trekt. De voorzitter schorst de vergadering. Schorsing 8.

Ruimtelijke onderbouwing deelgebied F Gasthuiskwartier De voorzitter heropent de vergadering. De heer Roovers (SP) heeft een conceptmotie bij dit voorstel gevoegd omdat hij de indruk had dat het in deze commissie volstrekt normaal is om moties alvast ter bespreking aan de commissie voor te leggen. Het is duidelijk wat de SP vindt van de segmentering op het GZG-terrein, daar worden geen huurhuizen gebouwd en dat ziet de SP graag anders, vandaar deze motie. Er dreigt in dit gebied een tekort aan middenhuur en sociale huur te ontstaan en de SP stelt daarom 50% middenhuur en 50% sociale huur voor. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt zich af hoe nog een boost aan de differentiatie kan worden gegeven en hij kan zich helemaal vinden in het voorstel van de SP. De heer Hommersom (D66) vindt het plan op zich mooi, het is een prima toevoeging aan de stad, maar D66 zet veel vraagtekens bij de segmentering. Er staat in het raadsvoorstel dat de nieuwbouw van ongeveer 78 woningen binnen de ambitie van de Woonvisie 2020 past en dat de 36 sociale huurwoningen of goedkope koopwoningen in dit plan 18% van het geheel uitmaken. In het raadsvoorstel staat dat met de herontwikkeling van de Bloemenkamp naar 115 sociale huurwoningen in verschillende categorieën en huurprijzen minimaal twintig goedkope woningen ruimschoots wordt gehaald en dat is 40%.

In het raadsvoorstel staat echter niets over middenhuur, maar als wordt verwezen naar de woonvisie zou die ruimte ook kunnen worden benut. D66 is groot voorstander van het bouwen van sociale huurwoningen maar als alleen die woningen worden gebouwd worden de problemen op de woningmarkt niet opgelost. Iemand die € 42.000 per jaar verdient, komt niet in aanmerking voor een sociale huurwoning, komt op geen enkele wachtlijst en is aan de makelaars overgeleverd en dat is momenteel geen pretje. D66 vindt dat hier iets aan gedaan moet worden, om te beginnen in het Gasthuiskwartier en daar lijkt ruimte voor te zijn. D66 wil niet zover gaan als in de motie van de SP staat, om in deze vlek alleen maar dit type woningen te bouwen, maar kijkt naar het Gasthuiskwartier in zijn geheel. Hij is wel benieuwd welke mogelijkheden de wethouder ziet om van de 40% die nu beschikbaar is om andere woningen te bouwen een substantieel deel in de middenhuur te realiseren. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de heer Hommersom met zijn vraag over de 40% Vlek F bedoelt. De heer Hommersom (D66): geeft aan dat in het raadsvoorstel staat dat in Vlek F 18% wordt gehaald, maar dat met de ontwikkeling van 115 sociale huurwoningen in de Bloemenkamp in het Gasthuiskwartier een substantieel groter deel wordt gerealiseerd dan in de kaders is afgesproken.

Als dat zo is, wil D66 die ruimte niet alleen invullen met sociale huurwoningen, maar ook met middenhuur. In het voorstel wordt ook verwezen naar de ambities in de woonvisie en 15

hij wil proberen alle ambities in de woonvisie zo veel mogelijk te halen en niet alleen extra sociale huurwoningen bouwen. De heer Roovers (SP) vraagt welk percentage middenhuur D66 acceptabel vindt. De heer Hommersom (D66) zou graag zien dat in de totale ontwikkeling de 40% evenredig wordt verdeeld over sociale huur en middenhuur zoals dat in de woonvisie is afgesproken. De heer Roovers (SP) stelt voor om middenhuur en sociale huur in Vlek F te realiseren en hij vraagt of D66 geen middenhuur in Vlek F wil of dat een compromis mogelijk is. De heer Hommersom (D66) heeft twijfels bij sociale koop en het langdurig beschikbaar stellen van goedkope woningen. D66 pleit ervoor om de 40% over middenhuur en sociale huur te verdelen. In de woonvisie staat nu 30% sociaal en 20% middenhuur en dat zou hij willen veranderen in 25-15. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt de wethouder om een lijst met welke woningen in welk segment in fase 1 in de Vlekken A, B, C, D, E en F worden gebouwd en of het gaat om bijvoorbeeld een zorgwoning of een koopwoning. De heer Hommersom (D66) wil ook wel een overzicht van de soorten en aantallen woningen om te kijken of dat de ambitie van de woonvisie benadert.

De heer Kabbouti (PvdA) merkt op dat er voor het Gasthuiskwartier een specifieke segmentering is met 40% middenhuur en hij vraagt waarom D66 daar niet aan vasthoudt, aan de segmentering in het masterplan. De heer Hommersom (D66) heeft het zo geïnterpreteerd dat middelduur iets anders is dan alleen middenhuur, dat laatste is goedkoop middelduur. Hij refereerde aan de woonvisie omdat in het raadsvoorstel staat dat de nieuwbouw van circa 78 woningen in de binnenstad past binnen de ambities van de Woonvisie 2020. Hij juicht het toe dat het college verder wil gaan dan de kaders, maar dan moeten ook de andere ambities worden meegenomen. De heer Kabbouti (PvdA) vindt dat de manier waarop nu invulling wordt gegeven aan Vlek F geen recht doet aan het debat dat in 2019 is gevoerd en aan de conclusie die toen werd getrokken en dat het ook niet past in het beeld dat de PvdA schetst van hoe zo'n gebied moet worden ontwikkeld met diversiteit en het mengen van verschillende woonvormen en eigendomsvormen. De 40% middelduur kan zowel in de koop- als in de huursector worden gerealiseerd en middeldure huur valt ook in deze categorie. Gezien de bedragen in het Gasthuiskwartier die op dit moment rondgaan is er nu een momentum. De PvdA hoort graag van de wethouder welke mogelijkheden er zijn om nu nog bij te sturen omdat dit plan gezien de noden in de stad niet voldoende is.

Hij wil een stap terugzetten en zoeken naar de behoefte die er wel is en er is behoefte aan goedkope woningen en de categorie daarboven. Hij is bang dat de middencategorie er bekaaid vanaf komt als de raad nu geen correctie doorvoert. Mevrouw Welten (VVD) vraagt of de heer Kabbouti het ervoor over heeft dat hierdoor de woningbouw nu stagneert. De heer Kabbouti (PvdA) is zich ervan bewust dat nu bijsturen vertraging oplevert, maar het leidt er wel toe dat er woningen worden gerealiseerd waar ook behoefte aan bestaat. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) sluit zich aan bij de woorden van de heer Kabbouti en staat open voor de motie van de SP. Hij hoort D66 vaak pleiten voor middenhuur, maar wat betreft het bouwplan voor de verpleegstersflat is het voor hem eerst zien dan geloven, inclusief de verhoudingen waarin daar wordt gebouwd. Hij hoort graag van de wethouder of 50% middelduur en 50% sociaal tot de mogelijkheden behoort. De heer Hommersom (D66) begrijpt dat de heer Kagie uit zijn woorden opmaakt dat D66 niet wil corrigeren.