2021-03-23 Commissie Omgeving vastgesteld

Commissie OMGEVING Verslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

23 maart 2021 Raadzaal

O.R. Thelissen mr. G.L. Pijnenburg J.J.E.L. van Creij, mw. ing. E.E.M. Eigenhuijsen E.R.F. Esser (later aangesloten), J.J.M. Gersjes, L.A.J. van Griensven, mw. drs. J. Hendrickx, mw. A. Hernández (eerder vertrokken), L.G. van Herpen, W.B.G. Hoeben, S. Hommersom, mr. F. Kabbouti (later aangesloten), P.E. Kagie (later aangesloten), ing. W.P. van Koert, mw. E. Kummeling, G.A.J. van Rooij, P.W.M. Schellings, drs. S.R.M. van Slageren, G.J.I.J. Smeets MBA, W.A.M. Vugs, mw. J.P.M. Welten-van Doremalen, mw. ir. I.J.J. van Zwambagt

Collegeleden:

M.J.J. van der Geld MSc, U. Kâhya

Verslaglegging:

mw. P.J. van Hoorn

Afwezig:

J.T.M. van Hoek, G.M.M. Verbruggen, R.G. Vonk, B.F.C. Roovers

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 16.00 uur en heet iedereen welkom. Het vraagt iedereen kort en bondig te zijn vanwege de overvolle agenda. Vervolgens wijst hij de aanwezigen op de coronarichtlijnen. Er zijn afmeldingen ontvangen van de heren Vonk van GroenLinks, Verbruggen van D66 en Roovers van de SP. De heer Van Hoek van 50PLUS wordt vervangen door mevrouw Hernández en de heren Hoeben en Kabbouti komen iets later.

2.

Vaststellen van de agenda De agenda wordt vastgesteld.

3.

Verslag van de commissie Omgeving d.d. 23 februari 2021 Het verslag van 23 februari 2021 is vastgesteld.

4.

Openstaande moties en bestuurlijke toezeggingen a. Lijst bestuurlijke toezeggingen b. Overzicht openstaande moties Er zijn geen opmerkingen over de lijst met bestuurlijke toezeggingen en het overzicht met openstaande moties.

Raadsvoorstellen 5.

Actualisering verkeersveiligheidsbeleid De heer Van Rooij (PvdA) is positief over het raadsvoorstel. Het college gaat voor een proactieve risicogestuurde benadering waarbij het kiest voor de fietser, jong en oud, en kritisch kijkt naar de snelheid op 50km-wegen, waarvan ook de PvdA groot voorstander is. Begin 2020 heeft een werkgroep van de commissie vijf aanbevelingen gedaan en hij is blij dat deze aanbevelingen nagenoeg allemaal zijn overgenomen. Hij kan zich voorstellen dat met name gedragsverandering erg moeilijk kan worden gemeten, maar het college doet er alles aan om dit voor elkaar te krijgen. Hij hoopt dat het college hier snel mee aan de slag gaat en hij kijkt met belangstelling naar de uitvoering uit.

1

Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) merkt op dat de stad steeds drukker en voller is geworden, dat verdergaande verstedelijking om een nieuwe kijk op mobiliteit vraagt en dat het aantal verkeersongevallen omlaag moet. Het voorliggende voorstel gaat uit van veel monitoring en onderzoek en wat haar betreft mogen de concrete acties er wel wat scherper in naar voren komen. In 2010 is het 'Lekker fietsenplan' met alle problemen met betrekking tot fietsers in de raad besproken en de tijd van praten is nu voorbij. Zeven van de tien meest in het oog springende knelpunten liggen in Noord en De Bossche Groenen heeft daarom in die wijk haar verkeersveiligheidsactie uitgerold. Het viel haar op dat de wijkraad en de bewoners in die wijk zich niet gehoord voelen, zij proberen al jaren aandacht voor de aanrijdingen en de verkeersdoden in hun wijk te vragen; sinds 2014 zijn daar maar liefst 100 ongevallen gebeurd en waren er drie doden te betreuren. De voorgestelde maatregelen blijken niet afdoende te zijn, bijvoorbeeld de Zevenhontseweg is aangepakt, maar daar worden nog steeds regelmatig fietsers aangereden. Het college zou samen met de wijkraad en bewoners ter plaatse naar passende oplossingen moeten zoeken, zij hebben erg veel expertise en kundigheid.

Deze kennis heeft het college niet altijd, in het voorstel staat bijvoorbeeld dat er op de meest onveilige rotonde van Brabant drempels zijn aangelegd, maar die liggen er niet. Ook het hardrijden in de binnenstad en met name op de Zuid-Willemsvaart heeft aandacht nodig, dat moet stoppen. De proef in de Hinthamerstraat op initiatief van het CDA heeft nog steeds niet tot een goede oplossing geleid, terwijl de bewoners hierover al jarenlang met het college in gesprek zijn en dat leidt tot veel frustraties bij hen. Ze wil breed naar oplossingen kijken, ook bijvoorbeeld naar de vele aanrijdingen op de Vlietdijk in Rosmalen. Daar is van alles geprobeerd, maar ze ziet op social media nog steeds veel filmpjes van fietsers die op die plek worden aangereden. Als de gemeente dit niet kan oplossen moet expertise van buiten worden ingeschakeld. De meeste mensen die De Bossche Groenen benaderen, doen dat uit gevoelens van onveiligheid in het verkeer en dat is eigenlijk stadsbreed. Wat De Bossche Groenen betreft gaat het stedelijke wegennet op de schop en wordt 30 km per uur de maximumsnelheid in de bebouwde omdat de snelheid een belangrijke oorzaak voor de problematiek is.

Ze wil op korte termijn de wijkontsluitingswegen als 30kmwegen inrichten en kijken wat er nog meer mogelijk is, bijvoorbeeld een knip in de Binnenstadsring, waardoor daar geen doorgaand verkeer meer komt en er geen rondjes meer worden gereden. De heer Schellings (Bosch Belang) is het eens met de opmerking van mevrouw Hendrickx over 30km-zones, al hoeft van hem niet de hele stad een 30km-zone te worden. Hij vraagt hoe mevrouw Hendrickx naar de handhaving hiervan kijkt. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) weet dat veel inwoners dit ook frustrerend vinden. Op dit moment is het wegennet ingericht voor 50 km per uur, maar er wordt vaak harder gereden en ze denkt aan snelheidsbeperkende maatregelen zoals wegversmallingen, eenrichtingsverkeer of zigzaggen. Verder wil ze kijken naar wat er met handhaving mogelijk is. Camera's worden vaak als een oplossing gezien, maar het rijk en niet de wethouder gaat daar over. Ze wil beginnen met het omzetten van het wegennet naar 30km-zones en hardrijden fysiek onmogelijk maken. De heer Van Herpen (Leefbaar 's-Hertogenbosch) woont in De Groote Wielen, daar zijn de wegen smal en ingericht als 30km-zone, maar niemand houdt zich daar aan die snelheid. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) denkt dat de straten in De Groote Wielen uitnodigen om hard te rijden vanwege de breedte en het asfalt.

De heer Vugs (SP) kent geen brede wegen in De Groote Wielen. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) bedoelt het verlengde van de Vlietdijk. Door smallere wegen wordt al veel snelheid uit het verkeer gehaald. De heer Van Herpen (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat er op de Vlietdijk om de 10 meter versmallingen in de weg zitten en dat er daarna een drempel ligt. Hij zou niet weten wat er nog meer kan worden gedaan. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) wil ervoor zorgen dat voor verplaatsingen van oost naar west en andersom de ring rond de stad en niet de wegen door de stad worden gebruikt. 2

Ook hierdoor wordt de verkeersveiligheid verbeterd en blijft de stad leefbaar. In Amsterdam en Utrecht is meer ruimte voor fietsers en voetgangers en minder voor de automobilist en dat kan ook in Den Bosch worden toegepast. Verder kunnen straten worden omgezet in eenrichtingsstraten en kunnen fietspaden breder worden gemaakt waardoor er meer ruimte voor fietsers en voetgangers komt. Dat is veiliger en het geeft een boost aan de verblijfskwaliteit van de stad. Een ander idee is ervoor te zorgen dat mensen op tien minuten van hun woning voorzieningen zoals winkels, horeca en scholen hebben, waardoor ze er gemakkelijker voor kiezen om te voet of op de fiets te gaan. De omgeving van de scholen moet autoluw worden en het moet voor ouders fysiek onmogelijk worden om hun kinderen met de auto te halen en te brengen. Het aantal verkeersbewegingen en het aantal verkeersslachtoffers moet omlaag en ze hoort graag wat de wethouder en de overige fracties hier op korte termijn aan willen doen. Ze wil nu aan de slag en de maatregelen niet langer uitstellen, zoals ze een beetje uit dit voorstel proeft. De heer Van Rooij (PvdA) denkt dat veel van de voorstellen van mevrouw Hendrickx vele miljoenen kosten en hij vraagt hoe ze alle door haar genoemde maatregelen denkt te kunnen financieren. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) wil eerst in beeld brengen hoeveel de maatregelen kosten.

De gemeente is verantwoordelijk voor de veiligheid van het wegennet en dat kost inderdaad geld, maar een mensenleven is onbetaalbaar en daarom wil ze prioriteit geven aan investeringen in het wegennet die de komende jaren moeten gebeuren. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) hoorde mevrouw Hendrickx zeggen dat de wijkraden en de bewoners er niet bij betrokken worden, maar ze las in het stuk dat er wel degelijk samenwerking met de wijkraden en de bestuursraden is en ze vraagt of mevrouw Hendrickx dat ook heeft gelezen. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) heeft daar met verbazing kennis van genomen. Toen De Bossche Groenen met mensen in De Groote Wielen, De Rompert en Orthen sprak, bleek dat zij het college niet of nauwelijks zien of horen en dat er nauwelijks feedback komt op de problemen die zij aankaarten. Ze vindt dat beter naar de bewoners moet worden geluisterd. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt het vreemd dat punt 1 over nul verkeersdoden in het stuk staat omdat dit vanzelfsprekend het streven is. Het is ook vanzelfsprekend dat maatwerk vooropstaat en dat 'veilig' belangrijker is dan 'duurzaam veilig'. De heer Hommersom (D66) vindt dat er bij maatwerk een idee moet zijn van wat veilig is en hij vraagt of de heer Van Creij niet wil vertrouwen op deskundigen die daar jarenlang onderzoek naar hebben gedaan.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) denkt dat dit wel het geval zou moeten zijn, maar dat dit in de praktijk niet zo is. De wegen moeten eerst veilig worden gemaakt en daarna kan een stap verder worden gegaan. Het gaat altijd om de politieke wil om zaken aan te pakken en het geld erbij te halen. De heer Van Rooij (PvdA) is het ermee eens dat wegen veilig moeten zijn en hij vraagt hoe de heer Van Creij kijkt naar het gedrag van de verkeersdeelnemers. Een weg kan nog zo veilig worden ingericht, maar het kan nog fout gaan als verkeersdeelnemers zich niet aan de regels houden en bijvoorbeeld in de auto of op de fiets gaan appen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat het gedrag volgt als een weg of een fietspad goed is ingericht. Bijvoorbeeld op de Vlietdijk mag een fietser eigenlijk niet afgeremd worden vanwege de duurzaam veilige inrichting, maar ook een fiets moet wel eens remmen om het veiliger te maken. Hij is er niet gerust op dat 30km-zones helpen en hij wil van de wethouder weten of 30km-zones en 50km-zones in een raadsvoorstel worden geregeld omdat anders de kans bestaat dat een aantal wegen 30km-weg wordt zonder dat de gemeenteraad daarover heeft gesproken. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) geeft aan dat het CDA zich al jaren hard maakt voor het veilig van A naar B kunnen gaan en dat zal blijven doen. Niets is zo belangrijk als veiligheid, maar bij 3

verkeersveiligheid speelt helaas ook menselijk gedrag een belangrijke rol en dat kan zowel verwijtbaar als onverwijtbaar zijn, het gaat erom dat wordt gestreefd naar nul verkeersslachtoffers. Met de voorliggende actualisatie Verkeersveiligheidsbeleid wordt ingezet op een risicogestuurde proactieve aanpak waarbij wordt ingezet op de meest kwetsbare verkeersdeelnemers zoals fietsers, mensen op een e-bike, 50km-wegen en de snelheid. Helaas scoort Noord-Brabant ten opzichte van de landelijke cijfers relatief slecht en er wordt ingezet op infrastructuur, handhaving, technologie, gedrag, educatie en een combinatie van maatregelen. De handhaving en de aanpak van ongeoorloofd gedrag is erg belangrijk. Wat betreft de infrastructuur wordt het maatwerk en duurzaam veilig en wordt werk met werk gemaakt, dat vindt ze een goede combinatie. Ze benadrukt aandacht voor tweerichtingenrotondes en de veiligheid in het buitengebied. De heer Schellings (Bosch Belang) vraag wat het CDA aan de tweerichtingenrotonde wil veranderen. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) weet dat er op een tweerichtingenrotonde veel ongelukken gebeuren en ze wil er weer een eenrichtingenrotonde van maken. De heer Schellings (Bosch Belang) zegt dat De Bossche Volkspartij jaren geleden al wilde kijken of deze rotondes wel veilig waren. Er is alleen maar meer verkeer gekomen en hij vraagt waarom het CDA nu van mening is veranderd.

Mevrouw Van Zwambagt (CDA) geeft aan dat het CDA dit punt al vaker heeft ingebracht. De heer Van Slageren (GroenLinks) vraagt of mevrouw Van Zwambagt bij Informeren & Ontmoeten ook heeft gehoord dat de verkeerskundige zei dat noch uit verkeerskundig oogpunt noch uit ongevallenstatistieken blijkt dat een tweerichtingenrotonde gevaarlijk is en wat ze daarvan vindt. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat in de kaders van duurzaam veilig wel een rotonde in twee richtingen staat en hij concludeert dat het CDA niet voor duurzaam veilig is. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) gaat wel voor duurzaam veilig. Ze heeft tijdens I&O de opmerking van de verkeerskundige gehoord, maar ze wil hier toch aandacht voor omdat er meer fietsers en woningen komen. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vraagt of de heer Van Slageren wel of niet vindt dat er iets moet gebeuren. De heer Vugs (SP) wil graag dat mevrouw Van Zwambagt haar bijdrage vervolgt. De voorzitter hoorde de heer Van Slageren een vraag stellen aan mevrouw Van Zwambagt over de tweerichtingenrotonde en mevrouw Hendrickx stelde daarna een vraag aan de heer Van Slageren. Hij geeft het woord aan de heer Van Slageren. De heer Van Slageren (GroenLinks) zegt dat het college een uitvoeringsprogramma heeft opgesteld waarmee het probeert de meest gevaarlijke punten binnen de beschikbare budgetten aan te pakken.

Afhankelijk van of dit een van de meest gevaarlijke plekken in de stad is, hoort daar wel of geen tweerichtingenrotonde bij. Hij gaat af op de verkeerskundige en die zegt dat het hier niet om een gevaarlijk punt gaat. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) zegt dat het hier gaat om een van de gevaarlijkste plekken in heel Brabant. De heer Hommersom (D66) vraagt zich af of onveiligheid wordt verward met onoverzichtelijkheid. Onoverzichtelijkheid bevordert de veiligheid juist omdat mensen dan langzamer gaan rijden en fietsers vaker voorrang krijgen. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) denkt dat dit per situatie verschilt. Hoe drukker het is, hoe beter mensen moeten opletten, maar ze blijft toch aandacht voor tweerichtingenrotondes vragen. Ze vindt ook de veiligheid in het buitengebied belangrijk, dat moet geborgd zijn. In het buitengebied 4

bestaat veel last van worteldruk op fietspaden en ze wil genoeg markeringen, borden en strepen op de weg omdat dit de veiligheid kan bevorderen. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) weet dat het CDA ook altijd opkomt voor de hardrijdproblematiek in de binnenstad en dat het CDA het initiatief heeft genomen om de Hinthamerstraat af te sluiten, maar mevrouw Van Zwambagt zegt nu niets over de verkeersveiligheid in de binnenstad en ze vraagt of het CDA op korte termijn aan de slag wil met de omgeving Hinthamerstraat/Zuid-Willemsvaart of dat dit voor het CDA nu geen prioriteit meer heeft. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) antwoordt dat ook de binnenstad prioriteit heeft, ze vindt dat het overal veilig moet zijn. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) komt binnenkort samen met andere partijen met een voorstel om op korte termijn naar de hardrijdproblematiek op de Zuid-Willemsvaart en de Hinthamerstraat te kijken en ze vraagt of ze het CDA hierin kan meenemen. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) wil dat tegen die tijd bekijken, maar ze staat daar in principe wel voor open. De heer Van Slageren (GroenLinks) kan zich vinden in het geformuleerde beleid, zeker in de insteek om het zo veel mogelijk proactief te maken, en hij vindt de toevoeging van de inzet van technologie, gedrag en educatie als uitgangspunt erg waardevol.

Gedrag is erg belangrijk, uit onderzoek blijkt dat bij de meeste ongevallen gedrag op zijn minst een grote rol speelt. Hij juicht het daarom toe dat dit een van de uitgangspunten is. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) geeft aan dat uit de stukken blijkt dat fietsers vaak niet goed opletten en hij vraagt hoe de heer Van Slageren daarop wil sturen. De heer Van Slageren (GroenLinks) vindt gedrag en educatie een belangrijk beleidsuitgangspunt en dat geldt niet alleen voor automobilisten of alleen voor fietsers, maar voor het gedrag als geheel. Fietsers krijgen meer aandacht omdat ze relatief kwetsbaar zijn, maar dat wil niet zeggen dat het gedrag van andere weggebruikers niet belangrijk is. GroenLinks kan zich goed in het voorstel vinden, maar hij wil wel nog drie zaken benadrukken. Het wegennet is aangelegd voor auto's en nu moet worden gekeken hoe het ook veiliger voor fietsers kan worden, bijvoorbeeld met verhoogde fietspaden. Bij veel projecten zou het goed zijn om eerst te kijken hoe woonwijken veiliger voor fietsers en voetgangers kunnen worden en daarna hoe ook de auto's daar op een goede manier kunnen rijden. Dat is het gemakkelijkste bij nieuwe projecten, maar het kan ook bij projecten waar veranderingen moeten worden doorgevoerd. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) hoort weinig positieve reacties over verhoogde fietspaden omdat mensen bij het passeren sneller vallen.

De heer Van Slageren (GroenLinks) bedoelde dit ook te zeggen. Er wordt geprobeerd een bestaande weg zo veilig mogelijk voor fietsers te maken, maar dat is niet altijd mogelijk vanwege de basisstructuur van de weg. Het is goed dat met betrekking tot fietsers met scholen wordt samengewerkt en verder wil hij letten op het gedrag van alle verkeersgebruikers. Bij Informeren & Ontmoeten werd wat lacherig gedaan over zijn opmerking over het knoeien van koffie, maar waar handsfree bellen verboden is, wordt nog wel achter het stuur gegeten en gedronken en uit onderzoek blijkt dat het knoeien van koffie net zo gevaarlijk is als handfree bellen achter het stuur. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) is het ermee eens dat gedrag een rol speelt, maar de minister erkent ook dat het wegennet aan een bepaald regime moet worden aangepast en ze vraagt of de heer Van Slageren ook vindt dat meer naar fysieke maatregelen moet worden gekeken. Veilig Verkeer Nederland adviseert bijvoorbeeld om het onmogelijk te maken dat auto's 25 meter voor en 25 meter na een school kunnen stoppen. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) denkt dat het gaat om zowel gedrag als de infrastructuur.

5

Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) weet dat 60 tot 90% van de ongelukken door menselijk falen komt en dat in 10 tot 30% van de gevallen de inrichting mede een oorzaak is. Er wordt al bijna € 1 miljoen per jaar aan verkeersveiligheid uitgegeven en ze begrijpt daarom niet dat mevrouw Hendrickx zegt dat menselijk falen maar een beperkt deel is. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) zegt dat een aanrijding van een fietser of voetganger met een auto die 50 km per uur rijdt iets heel anders is dan als die auto 30 km per uur rijdt. De kans op een dodelijk ongeval of een ongeval met zwaar letsel neemt substantieel af bij 30 km per uur in plaats van 50 km per uur en dergelijke maatregelen genereren direct winst. In Amsterdam en Utrecht worden grote delen van de weg ten behoeve van fietsers en voetgangers ingericht en als auto's minder dominant aanwezig zijn, ontstaat een prettigere en veiligere verblijfskwaliteit. De heer Van Slageren (GroenLinks) is blij dat ook gedrag nadrukkelijk in het voorstel genoemd wordt omdat dit zo'n grote rol speelt, maar daarmee bedoelt hij niet dat er niets aan de wegen hoeft te worden gedaan, het gaat om een combinatie. Ten slotte merkt hij op dat fietsers geen homogene groep vormen, het gaat om kinderen die naar de basisschool fietsen, maar ook om bijvoorbeeld e-bikes, en deze groepen vereisen een andere aanpak.

Mevrouw Hernández (50PLUS) kan zich vinden in de uitgangspunten van dit voorstel. Ze vindt verkeersverkeersveiligheid de verantwoordelijkheid van de gemeente en de bewoners samen. De gemeente moet hier beleid voor maken en de bewoners moeten op hun gedrag letten om te voorkomen dat er verkeersdoden vallen, maar ze laat het aan de experts over hoe dat precies moet. In Noord speelt deze problematiek al decennia, dat moet snel worden aangepakt en ze adviseert dit als eerste te doen. Tegenwoordig zijn er veel verschillende soorten verkeersgebruikers met verschillende snelheden zoals fietsers, scooters, e-bikes en scootmobielen wat tot gevaarlijke situaties kan leiden, zeker op een tweerichtingenrotonde. 25 jaar geleden werden stoplichten vervangen door een rotonde, daarna werden daar signalen aan toegevoegd, daarna drempels en nu weer lampjes in plaats van nog eens rustig naar een oplossing te kijken. De heer Smeets (Rosmalens Belang) gaat op hoofdlijnen akkoord met het voorliggende voorstel, waarbij de belangrijkste ambitie nul verkeersslachtoffers is en een norm 50 km per uur met in specifieke gevallen 30 km per uur.

Er moet zowel naar de infrastructuur als naar het gedrag worden gekeken en het is goed dat er maatregelen worden genomen, maar het probleem is niet opgelost en hij vraagt wat de wethouder concreet gaat doen om het aantal verkeersongevallen nog lager te maken en of er een jaarlijks een herijking van een top 10 naar een top 5 naar een top 'geen' komt. Op de Vlietdijk gaat het vaak om bewoners die niet alert genoeg zijn en hier kan de dialoog met de bewoners worden aangegaan. Hij vraagt of de wethouder dit voldoende doet en of er andere oplossingen voor het doorgaande verkeer zijn. Hij sluit zich aan bij de woorden van het CDA over het niet vergeten van het buitengebied. Zijn collega Van der Kallen heeft meerdere malen aandacht gevraagd voor de gevaarlijke verkeerssituatie bij Nuland en Vinkel, onder andere vanwege de slechte verlichting en worteldruk, maar hij leest hier niet veel over in dit voorstel. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vraagt of ze Rosmalens Belang aan haar kant vindt als De Bossche Groenen met een voorstel over Bruggen komt. Dat is een weg waar wel wordt gefietst maar waar ook veel zwaar verkeer rijdt. Als De Bossche Groenen daar vragen over stelt, zegt het college dat er niet zoveel aan de hand is. De heer Smeets (Rosmalens Belang) vindt dat niet echt buitengebied, maar hij wil naar iedere situatie kijken.

Hij weet dat daar veel verkeer rijdt en dat fietsers daar een bepaalde positie hebben, maar het is hem niet bekend dat daar buitensporig veel ongemak wordt ervaren. Als De Bossche Groenen een goed verhaal heeft, wil Rosmalens Belang daar zeker goed naar kijken. De heer Vugs (SP) kan zich in grote lijnen vinden in wat GroenLinks naar voren bracht. Hij is vooral benieuwd naar de uitvoeringsagenda en of er gebeurt wat er in de stad moet gebeuren. De SP zet vooral een grote streep onder uitgangspunt 4 waarin alle termen staan die aan bod moeten komen.

6

Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) brengt haar compliment over voor de voorliggende stukken, de infographic maakt in één beeld duidelijk waar de gemeente voor staat en ze denkt dat iedereen het eens is met het doel verkeersveiligheid: de gemeente werkt met een proactieve integrale aanpak aan een goede bereikbaarheid en veilig van A naar B. Een belangrijke constatering daarbij is dat het gaat om een combinatie van de inrichting van de infrastructuur, gedrag, educatie, handhaving, samenwerking en technologie. Maatwerk is belangrijk, maar dat gebeurt ook volop: toen ze van haar huis hiernaartoe reed, kwam ze via een 60km-weg en rotondes de snelweg op. Daarna kwam ze langs stoplichten de stad in met 50 km per uur en voordat ze de parkeergarage bereikte, was dat 30 km per uur geworden. In 30% van de gevallen speelt de inrichting mee bij de oorzaak van een ongeluk, maar in 60 tot 90% speelt ook menselijk gedrag mee, ze is het ermee eens dat de infrastructuur optimaal moet zijn, maar de verkeersdeelnemers moeten ook hun gedrag aanpassen en als dat niet gebeurt, moet er worden gehandhaafd. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) is het ermee eens dat 60 tot 90% van de verkeersongelukken met menselijk falen te maken heeft en daarom is het goed om op korte termijn in ieder geval de snelheid eruit te halen.

Ze vraagt of de VVD bereid is om bijvoorbeeld in Noord te kijken naar een lagere maximumsnelheid. Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) hoorde mevrouw Hendrickx een koppeling maken tussen menselijk falen en snelheid en die maakt de VVD niet expliciet. Het is goed dat wordt onderzocht wat de prioriteiten zijn en welke locaties kwetsbaar zijn, maar dat wil niet zeggen dat menselijk falen alleen bestaat uit te hard rijden, het kan bijvoorbeeld ook gaan om telefoongebruik of koffiedrinken. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) weet uit onderzoek dat een aanrijding met een automobilist die 50 km per uur rijdt veel meer letsel tot gevolg dan als die automobilist 30 km per uur rijdt. Als de snelheid eruit wordt gehaald ontstaan er minder zware ongelukken met doden en zwaargewonden en ze vraagt of de VVD het hiermee eens is. Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) denkt dat iedereen hetzelfde doel heeft, namelijk nul verkeersdoden, maar dat er anders wordt gedacht over de weg daar naartoe. Bij losliggende fietspaden waar fietsen en auto's elkaar kruisen, ligt de focus op de punten waar de verkeersstromen elkaar tegenkomen maar dat wil niet zeggen dat een weg waarop 50 km per uur mag worden gereden altijd een racebaan is, de VVD denkt dat wijkontsluitingswegen zeker op een veilige manier met 50 km per uur kunnen worden ingericht.

Bij de top 10 van meest gevaarlijke punten tussen 2014 en 2019 is heel effectief gekeken waar de risico's liggen en waar de gemeente de infrastructuur kan aanpassen omdat de gemeente dat in tegenstelling tot het gedrag van de bewoners wel in de hand heeft. De voorzitter vraagt de vragen en antwoorden kort en bondig te houden. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) geeft mevrouw Eigenhuijsen mee in gesprek te gaan met de wijkraden in Noord omdat hard rijden daar een erg groot probleem is. Ze denkt dat mevrouw Eigenhuijsen zich niet realiseert wat snelheid met de verkeersveiligheid doet. Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) sprak over de hele gemeente 's-Hertogenbosch waar uiteraard ook aandacht moet zijn voor lokale incidenten en structurele problemen. Het is goed om te zien dat focus helpt, maar het is ook goed als de inrichting wordt aangepakt om vervolgens te monitoren of dat voldoende is of dat er nog meer nodig is op de onveilige locaties in de top 10. De werkgroep Verdieping jaarrekening 2018 heeft geadviseerd over verkeersveiligheid in de jaarrekening en aangegeven dat er indicatoren moeten komen voor hoe verkeersveiligheid in de begroting en de jaarrekening terechtkomt. Ze vindt het goed dat de wethouder deze adviezen ter harte neemt en dat de raad de vinger aan de pols kan houden op het onderwerp verkeersveiligheid in de begrotingscyclus.

De komende jaren ligt de focus op fietsen, 50 km per uur en de snelheid in het verkeer en de VVD is benieuwd hoe onderscheid wordt gemaakt tussen de wijkontsluitingswegen waar veilig 50 km per uur kan worden gereden en welke wegen in de wijken naar 30 km per uur moeten. Alleen een bordje '30' is niet voldoende, maar ook de inrichting moet daarop worden aangepast. Er wordt € 1 miljoen per jaar in verkeersveiligheid geïnvesteerd en de VVD is erg benieuwd naar de prioriteitenlijst en de bijbehorende investeringen. Waar de inrichting op orde is, maar het gedrag van de weggebruikers zich daar niet op aanpast 7

moet actiever worden gehandhaafd en als ook dat geen resultaat heeft, moet op sommige punten wellicht het verlies worden opgenomen. Op sommige problematische locaties kan bijvoorbeeld weer een verkeerslicht worden geplaatst. De heer Hommersom (D66) is van mening dat het nu gaat om de actualisatie van het verkeersbeleid en het formuleren van uitgangspunten. Het is belangrijk om over bepaalde onderdelen te spreken, maar daar studeren verkeerskundigen jaren op en hij vindt dat de raad zich niet te gedetailleerd met deze problemen moet bemoeien, maar het college moet aanspreken op het halen van de geformuleerde uitgangspunten. Het uitgangspunt van nul verkeersslachtoffers is een erg goed uitgangspunt en daar wil D66 het college de komende periode op controleren. Duurzaam veilig is ook erg belangrijk en wat hem betreft ligt hier een goed stuk voor. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vindt dat de heer Hommersom zich er wel erg gemakkelijk vanaf maakt. Er wordt al 2,5 jaar over de verkeersveiligheid gesproken en nu komt er eindelijk een stuk en ze wil weten of de heer Hommersom op grond van de signalen van buiten ook wat meer accenten wil leggen en welke dat zijn. De heer Hommersom (D66) vindt dat de raad geen accenten hoeft aan te geven maar uitgangspunten moet formuleren. Als het uitgangspunt is dat er nul verkeersslachtoffers moeten zijn, moet het college daaraan werken.

De raad is geen verkeerskundige en kan niet alle problemen oplossen, maar kan wel signalen afgeven over dat er ergens iets moet gebeuren en dat gebeurt ook. Als signalen niet bij het college terechtkomen, kunnen mensen de raad daarop aanspreken of kunnen ze inspreken bij Informeren & Ontmoeten, maar het is niet de taak van de raad om rotondes te ontwerpen of drempels aan te leggen, de raad moet erop toezien dat de verkeersveiligheid wordt verbeterd. Hij vindt de verkeersveiligheid in Den Bosch regionaal gezien helemaal niet zo slecht, het kan altijd beter, maar Den Bosch is niet het slechtste jongetje van de klas. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) weet uit een recent onderzoek dat de rotonde bij de Sint Teunislaan de meest onveilige rotonde is en De Donk een van de meest onveilige wijken qua verkeersveiligheid van heel Brabant. Ze begrijpt daarom niet dat de heer Hommersom zegt dat het allemaal wel meevalt. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat de gemeente Den Bosch een 5,5 haalt, maar dat hij voor een 8 of een 9 wil gaan. De heer Hommersom (D66) is het ermee eens dat naar een 8 of een 9 moet worden gestreefd, maar de raad heeft daarvoor niet de deskundigheid, die moet dat aan het college overlaten en alleen de uitgangspunten formuleren en vaststellen. Dat gebeurt nu met de actualisatie van dit beleid.

Het is de taak van de raad om erop toe te zien dat het college ervoor zorgt dat de problemen in de stad worden weggenomen en het is niet aan hem om te zeggen of een rotonde linksom of rechtsom moet worden genomen. De heer Schellings (Bosch Belang) vindt verkeersveiligheid erg belangrijk, niet alleen qua infrastructuur en gedrag maar vooral qua veiligheidsgevoel. Hij geeft de wethouder mee vooral naar de klachten van de bewoners te luisteren. Zij krijgen vaak als antwoord dat de verkeerskundigen ernaar hebben gekeken en dat hun oplossing niet mogelijk is. Hij wil ook sturen op het veiligheidsgevoel omdat daarmee ook automatisch het gedrag wordt beïnvloed. Verder vraagt hij of het mogelijk is dat de gemeentelijke handhavers onveilige plekken in de stad doorgeven zodat de gemeente aan de politie kan vragen om te komen controleren. Er zijn regelmatig snelheidscontroles op de Zandzuigerstraat waar veel te hard wordt gereden, maar ook in woonwijken met 30km-zones wordt veel te hard gereden en daar is nauwelijks controle. Hij vraagt of daar wat meer gericht kan worden gecontroleerd. Er gaat erg veel geld naar verkeersveiligheid, maar dat is ook nodig om het verkeer in de gemeente Den Bosch te verbeteren. De heer Van Herpen (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is blij dat de landelijke en provinciale aanpak wordt gevolgd.

Den Bosch streeft naar nul verkeersslachtoffers en dat geldt voor iedere stad in Brabant en Nederland. Reactie college 8

Wethouder Kâhya pakt het verkeersveiligheidsbeleid voortvarend op. In het bestuursakkoord staat dat met name rond scholen en sportcentra de verkeersveiligheid moet worden geoptimaliseerd, zodat iedereen veilig naar school en naar de sportverenigingen kan fietsen. De dynamiek in het verkeer, de technologie en de manier van mobiliteit verandert en het fietsbeleid van de gemeente Den Bosch is een groot succes. Uit de cijfers blijkt dat het aantal verkeersslachtoffers daalt, maar het streven moet altijd nul verkeersslachtoffers zijn en daarin spelen verschillende factoren mee, zoals de inrichting van de wegen en hoe mensen zich gedragen. In de helft van de gevallen gaat het om een eenzijdig ongeval door onoplettendheid. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) hoorde de wethouder zeggen dat het aantal verkeersslachtoffers daalt, maar veel mensen doen geen aangifte van een aanrijding en ze vraagt of hij doelt op cijfers over geregistreerde ongevallen. Wethouder Kâhya kijkt inderdaad naar de geregistreerde cijfers en als er schade is, wordt er wel een melding gedaan. Dat geldt ook voor ernstige ongevallen en dat aantal daalt.

De raadswerkgroep Verkeersveiligheid heeft een aantal aanbevelingen gedaan die in het beleid zijn overgenomen en de VVD en De Bossche Groenen hebben in 2020 een discussienotitie gepresenteerd en hij citeert uit de behandeling daarvan: 'om het niet meer met elkaar te hebben over de verschillende verkeerssituaties, maar om als raad de kaders te bepalen waarlangs dit moet'. Die kaders liggen nu voor en hij wil samen bepalen langs welke lijnen de uitvoering aan de slag moet. Hij wil samen met de partners aan de slag en die partners zijn de bewoners en de wijkraden, maar ook onder andere de Fietsersbond, de hulpdiensten en de handhaving. In het verleden werd pas gekeken als er een ongeluk was gebeurd, maar nu wordt er geanticipeerd op basis van analyses en GPS-data; als het op een bepaalde route drukker wordt, kan worden nagedacht over de verkeersveiligheid. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) geeft aan dat er een wezenlijk verschil bestaat tussen GPS-data en een verkeerstelling. In het antwoord op een vraag van De Bossche Groenen staat dat uit GPS-data blijkt dat er 2500 auto's over de Kruisstraat rijden, maar enkele jaren geleden bleek uit een meting met een lus in de weg dat daar ruim 6000 voertuigen reden. Wethouder Kâhya geeft aan dat dit klopt.

De risicogestuurde aanpak is nieuw, daarbij wordt gebruikgemaakt van lussen en GPS-data en het gaat daarbij niet alleen om de intensiteit, maar ook bijvoorbeeld om de relatie tussen ongevallen en de vormgeving van de weg. Hij wil alles in beeld brengen en niet alleen terugkijkend maar ook vooruitkijkend naar de komende ontwikkelingen. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) zegt dat in 2010 allerlei inwoners met het 'lekker fietsenplan' input hebben opgehaald en dat er een prachtig plan is ontwikkeld, maar de problemen nog steeds hetzelfde zijn en ze vraagt waarom de wethouder nu weer gaat monitoren en hij niet op basis van dat plan aan de slag gaat. Wethouder Kâhya zegt dat mevrouw Hendrickx een aanname doet die niet waar is, het college voert het 'lekkerfietsenplan' wel uit. Op pagina 11 van de bijlage staan de maatregelen die in deze bestuursperiode zijn genomen, en die lijst is nog niet eens compleet, om het veiliger te maken voor fietsers die het meest kwetsbaar zijn. Er wordt veel meer gefietst en het 'lekker fietsenplan' is een groot succes en in de door de raad aangenomen bereikbaarheidsstrategie en het actieplan Duurzame mobiliteit wordt daar zelfs een versnelling aan gegeven. Mevrouw Hendrickx vroeg waarom niet naar Amsterdam of Utrecht wordt gekeken, maar twee weken geleden keek heel Nederland, ook Amsterdam en Utrecht, naar Den Bosch.

Toen was een halfuur lang bij RTL op de televisie te zien hoe Den Bosch met zijn mobiliteitsbeleid vooruitloopt op heel Nederland. Rosmalens Belang vroeg naar de top 10. Zolang er een top 10 wordt gemaakt, is die er, maar hij heeft het liefst nul verkeersongevallen zodat er geen top 10 is. De heer Smeets (Rosmalens Belang) vraagt om een de jaarlijkse actualisatie van de voortgang van de aanpak. Wethouder Kâhya zal de verkeersveiligheid een wat explicietere plek in de begroting en het jaarverslag geven. Daarnaast informeert hij de raad regelmatig via de reguliere kanalen. Bosch Belang vroeg hoe wordt omgegaan met de participatie van de bewoners. Dat gebeurt 9

zeker bij specifieke situaties, er zijn wijkschouwen en er komen op allerlei andere manieren signalen binnen waarmee het college aan de slag gaat, maar de inzichten van de bewoners en de expertise van verkeerskundigen moet wel altijd tegen elkaar worden afgewogen. Het eerste verzoek dat hij als wethouder kreeg, was om een drempel weg te halen omdat die veel overlast veroorzaakte. Die drempel was aangelegd omdat de bewoners dat wilden, terwijl de verkeerskundigen negatief hadden geadviseerd. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) hoorde van bewoners uit de omgeving van de Hinthamerstraat dat ze al jaren last van hardrijdend verkeer hebben, van mensen uit de omgeving van de Vlietdijk dat het daar onveilig is en van mensen uit Noord dat daar veel te hard wordt gereden. Sinds 2014 zijn er maar liefst ruim 100 ongelukken en drie doden geregistreerd, maar ze ziet de wethouder niet en er komen geen goede oplossingen. Ze vraagt zich daarom af hoe de wethouder kan beweren dat hij zulke goede contacten heeft. Ook de insprekers tijdens Informeren & Ontmoeten hebben een heel ander verhaal. Wethouder Kâhya vindt dat het lastig om iets aan iemand uit te leggen die niet openstaat voor andere beelden en signalen. Als 1% van de mensen uit een wijk een petitie ondertekent, ondertekent 99% van de mensen die niet.

Het klopt niet dat de ambtenaren en medewerkers die dag in dag uit contacten hebben, die telefoontjes en e-mails beantwoorden en wijkschouwen doen geen contact met de bewoners hebben, deze opmerking vindt hij getuigen van disrespect naar de mensen in de organisatie die keihard werken. Niet iedereen krijgt zijn zin omdat er verschillende belangen spelen, maar er was wel een jaar lang met veel bewoners een participatietraject over de Oranjeboulevard waarin ook verkeerskundige expertise is meegewogen. Mevrouw Hendrickx wil een externe toetsing als de gemeente zelf de kennis niet in huis heeft en dat gebeurt ook. De heer Schellings (Bosch Belang) begrijpt dat de wethouder het niet iedereen naar de zin kan maken, maar hij hoort vaak dat mensen tegen een muur aanlopen en hij vraagt of dat gevoel kan worden weggenomen in de communicatie over waarom zaken wel of niet kunnen. Vaak dient een groep bewoners een verzoek in en krijgt één persoon antwoord, terwijl het beter is om iedereen te informeren. Wethouder Kâhya vindt dit geen rechtdoen aan de inzet van de communicatiemedewerkers. Er is altijd ruis in de communicatie en er wordt vanuit een lerende houding steeds geprobeerd dit te verbeteren. De raad heeft een brief van de voorzitter van wijkraad Zuid ontvangen over hoe prettig het participatieproces was en hoe goed de mensen zich gehoord voelden, die signalen zijn er ook.

De inzet is om het steeds beter te doen en hij staat altijd open voor feedback, maar hij herkent het beeld dat signalen niet worden opgepakt niet. Ook de veiligheid in het buitengebied heeft zijn aandacht en ook daar wordt met de inwoners gesproken en er wordt gekeken of hier werk met werk kan worden gemaakt. De wegencategorisering is al tien jaar oud en de herijking komt naar de raad, maar hij weet nog niet of dit in de vorm van een raadsvoorstel of een raadsinformatiebrief is omdat hij niet weet of dit een collegebevoegdheid of een raadsbevoegdheid is. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) wil expliciet weten of er een 30/50km-discussie komt. Hij denk dat dit een collegebevoegdheid is, maar hij wil voorkomen dat de raad met de invoering van 30 km per uur wordt geconfronteerd zonder daar zelf over te hebben gesproken. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) heeft een aantal suggesties gedaan zoals een knip in de Binnenstadsring, auto's meer via de ring in plaats van door de stad te laten rijden en het autoluw maken van schoolomgevingen. Wethouder Kâhya geeft aan dat het bij individuele wegen om een collegebevoegdheid gaat, maar dat nu naar de hele gemeente wordt gekeken om de wegencategorisering te actualiseren. Als het een collegebevoegdheid is, krijgt de raad geen raadsvoorstel, maar een raadsinformatiebrief en dan kan de raad erover discussiëren.

De raad heeft recent een brief naar aanleiding van de evaluatie van de Hinthamerstraat ontvangen en er komt een discussienotitie omdat verschillende maatregelen allerlei consequenties hebben en een probleem zich niet moet verplaatsen. Hij vraagt aan mevrouw Hendrickx hoe zij de omgeving van scholen autoluw denkt te kun-

10

nen maken als de omwonenden of de ouders dat niet willen. Ook hier moeten keuzes worden gemaakt. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) stelt voor een pilot te starten. Wethouder Kâhya zegt dat er al een pilot draait. De heer Schellings (Bosch Belang) neemt het terug in de fractie om de communicatie te bespreken. De heer Vugs (SP) vindt het een hamerstuk. De heer Van Slageren (GroenLinks) vindt het een hamerstuk. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) komt met een motie over tweerichtingenrotondes. De heer Van Herpen (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt het een hamerstuk. De heer Van Rooij (PvdA) vindt het een hamerstuk. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) neemt het terug in de fractie. Mevrouw Hernández (50PLUS) vindt het een hamerstuk. De heer Smeets (Rosmalens Belang) gaat akkoord met het voorstel. De heer Hommersom (D66) gaat ook akkoord. Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) gaat akkoord. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) gaat akkoord. Het voorstel gaat als bespreekstuk naar de raadsvergadering. 6.

Bestemmingsplan Veedijk 9 te Rosmalen Mevrouw Welten (VVD) is positief over de inhoud van dit bestemmingsplan, ze hoort vooral positieve reacties. Om tijd te besparen wordt de inspraakprocedure overgeslagen en ze vraagt waarom deze tijdsbesparing niet wordt doorgetrokken. Voor ieder bouwplan worden dure onderzoeken gedaan, maar er kan ook voor een gebiedsgerichte aanpak worden gekozen. De gemeente heeft een duurzaamheidsakkoord getekend waarmee wordt aangegeven dat naar een leefbare stad wordt gestreefd en met een gebiedsgerichte aanpak kan één rapport met een totaalinzicht voor de hele gemeente worden gemaakt waarmee de gemeente het signaal afgeeft er actief mee bezig te zijn. Met dat signaal toont de gemeente aan met respect voor milieu en natuur te werk te gaan en daarmee wordt ook ingezet op natuurinclusief bouwen. De heer Kabbouti (PvdA) vraagt de VVD om hier een bespreeknotitie over te maken, zodat dit agendapunt nu redelijk snel kan worden afgewikkeld. Mevrouw Welten (VVD) geeft graag gehoor aan deze oproep. Mevrouw Hernández (50PLUS) is ook positief over dit bestemmingsplan, maar ze vraagt zich wel af of hiermee geen precedent wordt geschapen. De heer Gersjes (Bosch Belang) hoorde tijdens Informeren & Ontmoeten dat de heer Smits met een aanvullend stuk over dit onderwerp zou komen en hij vraagt of dit stuk is binnengekomen.

De voorzitter neemt aan dat dit niet het geval is omdat het dan bij de stukken had gezeten. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) vindt het een hamerstuk.

11

Mevrouw Welten (VVD) hoort graag een reactie van de wethouder op de vraag van mevrouw Hernández. Wethouder Geers geeft aan dat bij ieder initiatief dat binnenkomt naar de mogelijkheden wordt gekeken. Bij dit initiatief kan een onherroepelijke vergunning voor een agrarisch bedrijf worden omgezet naar een burgerwoning, die past ook op deze locatie, ook gezien de functies in de omgeving en daarom kan op deze locatie medewerking worden verleend. Er wordt per locatie een afweging gemaakt op basis van diverse onderwerpen. Mevrouw Welten (VVD) vraagt of dit ook heeft te maken met de compensatie voor planschade. Wethouder Geers zegt dat er een onherroepelijke omgevingsvergunning ligt, dat de vergunning eigenlijk in het bestemmingsplan is wegbestemd, maar dat die wel blijft bestaan. Dat leidt tot een planschadeclaim, maar dat is een andere situatie dan hier het geval is. Hier gaat het erom dat er een agrarisch bedrijf mag worden gevestigd maar dat mensen daarvan afzien en een burgerwoning willen bouwen. Het college wil die ontwikkeling ondersteunen en legt daarom een bestemmingsplan ter vaststelling aan de raad voor. De heer Van Herpen (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de bestemming er permanent wordt afgehaald. Wethouder Geers geeft aan dat er een bestemmingsplan was en dat de bestemming eraf is gehaald, maar dat er wel een onherroepelijke vergunning voor de bestemming was.

Dat zou tot een planschadeclaim kunnen leiden. Inmiddels wil men die vergunning niet meer realiseren, maar liever een burgerwoning realiseren. Daardoor is er een betere ruimtelijke ordening voor deze omgeving waar veel bewoners gelukkig mee zijn. Als de raad het bestemmingsplan vaststelt, is dit wel een permanente bestemming. De heer Gersjes (Bosch Belang) stemt in. De heer Vugs (SP) vindt het een hamerstuk. De heer Van Slageren (GroenLinks) vindt het een hamerstuk. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt het een hamerstuk. De heer Van Herpen (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt het een hamerstuk. De heer Kabbouti (PvdA) vindt het een hamerstuk. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) vindt het een hamerstuk. Mevrouw Hernández (50PLUS) vindt het een hamerstuk. De heer Smeets (Rosmalens Belang) vindt het een hamerstuk. De heer Hommersom (D66): vindt het een hamerstuk. Mevrouw Welten (VVD) gaat akkoord Mevrouw Van Zwambagt (CDA) vindt het een hamerstuk. Het voorstel gaat als hamerstuk naar de raadsvergadering. Schorsing 7.

Bestemmingsplan De Groote Wielen, vierde klooster De heer Van Herpen (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt wanneer de wethouder op de laatste van de vier kloosters begint met het plaatsen van flexwoningen.

12

De heer Gersjes (Bosch Belang) zegt dat er vijf kloosters komen. De heer Van Herpen (Leefbaar 's-Hertogenbosch) ziet vier kloosters op de tekening. Het gebied krijgt een goede invulling, maar hij vindt huizen van € 375.000 wel duur en hij maakt zich zorgen over de verkeersafwikkeling. Auto's op de Vlietdijk krijgen voorrang omdat de bewoners anders via de Hooiwagen moeten rijden waardoor ze tweemaal het fietspad moeten oversteken. Tijdens de spits is het al erg druk op de Vlietdijk omdat het ook de ontsluiting voor De Hoven, Broekland en De Lanen is en nu komt er nog een ontsluiting bij. Mevrouw Welten (VVD) vraagt wat de heer Van Herpen dan voorstelt. De heer Van Herpen (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil de verkeersafwikkeling aan de kant van de Hooiwagen situeren. De heer Smeets (Rosmalens Belang) zegt dat auto's dan wel tweemaal over het fietspad moeten. De heer Van Herpen (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat dit alleen geldt voor de 200 bewoners die 's morgens massaal van huis gaan. De heer Gersjes (Bosch Belang) merkt op dat alle zienswijzen zijn opgepakt. Er is gekozen voor grondgebonden woningen, maar er had wat meer gestapeld kunnen worden vanwege de druk op de woningmarkt. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) is voor dit plan en ze heeft enkele suggesties.

In de omgeving komt een boomgaardachtige beplanting en dat is een mooie kans om in verband met de motie 'Bomen voor bijen' fruitbomen te planten. Die leveren voedsel op en zo ontstaat een leuke sociale ontmoetingsplek. Het CDA heeft onlangs nog aandacht gevraagd voor speelvoorzieningen voor met name voor tieners en jongvolwassenen en vindt het fantastisch dat er aandacht voor spelen is. Dit is een unieke gelegenheid om te kijken welke voorziening voor welke doelgroep hier het best past en het CDA wil weten hoe hier verder mee wordt omgegaan. In coronatijd is vissen helemaal in en mogelijk kan het water dienstdoen als een leuke visvijver. Ze vindt het wel jammer dat het stroomhuisje prominent aanwezig is en dat dit een drempel voor het fietspad vormt. Mevrouw Welten (VVD) is positief over de bouw van dertig grondgebonden woningen voor mensen die wat meer verdienen omdat daardoor goedkopere woningen voor minderdraagkrachtige huishoudens vrijkomen. Het gaat om een wijziging op het bestemmingsplan De Groote Wielen uit 2011 en het college heeft de raad via een raadsinformatiebrief geïnformeerd over deze wijziging, maar in plaats van aan door de raad vastgestelde kaders, wordt hier aan algemene ruimtelijke aspecten getoetst en ze vraagt of ook over de rest van De Groote Wielen op deze wijze wordt besloten. Dan ontneemt de wethouder de raad zijn kaderstellende rol.

Ze is positief over de verkeersafwisseling. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) maakt zich wel zorgen over de verkeersafwikkeling omdat het nu al erg druk op de Vlietdijk is. De heer Smeets (Rosmalens Belang) vraagt aan welke oplossing van de heer Van Creij denkt. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) is het ermee eens dat de afwikkeling via de Hooiwagen moet. Hij hoorde de heer Gersjes iets over zienswijzen zeggen, maar hij denkt dat er geen zienswijzen zijn ingediend. De heer Gersjes (Bosch Belang) zegt dat er tijdens de omgevingsdialoog acht reacties zijn gekomen waarop positief is gereageerd. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt hoe het zit met het ondergronds brengen van de hoogspanningsleidingen.

13

De heer Vugs (SP) stemt in met het bestemmingsplan, maar hij is voor een ontsluiting bij de Hooiwagen omdat mensen dan direct beseffen dat ze in een woonwijk rijden en ze dan wat langzamer rijden. Het vijfde klooster staat gepland op de plek waar nu de Albert Heijn gevestigd is, hij gaat ervan uit dat dit nog komt en als hij hoort het graag als dat niet zo is. De heer Smeets (Rosmalens Belang) vindt het een uitstekend plan met mooie woningen. Hij begrijpt de gevoeligheid van de aansluiting op de Vlietdijk, daar moet goed naar worden gekeken maar er is over nagedacht en hij hoopt dat wethouder daar nog iets over zegt. Hij wil geen ontsluiting op de Hooiwagen omdat dit een kinderrijke buurt met veel fietsers is en auto's tweemaal over het fietspad moeten voordat ze de wijk uit zijn. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) vindt dit een goede plek voor inbreiding, maar dertig grondgebonden woningen is maar een druppel op de gloeiende plaat in een steeds grotere woondruk en de woningen zijn het afgelopen jaar ruim 10% duurder geworden. Alleen grondgebonden woningen op die plek voegt niets toe, een mix van grondgebonden woningen en appartementen zou beter zijn. Door het toevoegen van appartementen ontstaat doorstroming doordat ouderen hun eengezinswoning kunnen verruilen voor een appartement, waardoor er weer ruimte ontstaat voor starters op de woningmarkt.

Naast de inzet op meer woningen en doorstroming moet er ook oog zijn voor groene kwaliteit en bereikbaarheid met focus op OV-bereikbaarheid, veilige fietsverbindingen, deelauto's en een gezonde en veilige leefomgeving. De heer Van Herpen (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt dat juist grondgebonden woningen in die omgeving passen omdat er op de Hooiwagen ook allemaal grondgebonden woningen staan. Verder merkt hij op dat er om de hoek een bushalte is. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) wil een goede mix van grondgebonden woningen en appartementen. De heer Van Herpen (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat er aan de overkant van de weg al appartementen staan. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) wil op deze plek de hoogte in. De heer Smeets (Rosmalens Belang) vraagt wat de bewoners van de Hooiwagen van dat idee zouden vinden. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) moet het antwoord op die vraag schuldig blijven. Ze denkt dat veel mensen blij zijn met starterswoningen en woningen voor ouderen. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) concludeert dat mevrouw Kummeling minder groen wil omdat ze zo veel meer wil bouwen. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat er afspraken over segmentering zijn met een deel sociaal, een deel middelduur en een deel duur en dat er veel vraag onder 65-plussers is. Ze vraagt of mevrouw Kummeling zich niet aan deze afspraken wil houden en alleen starterswoningen wil bouwen.

Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) heeft niet gezegd dat er alleen starterswoningen moeten worden gebouwd, maar dat starters het moeilijk hebben om op de woningmarkt te komen. Beleid wordt eigenlijk altijd ingehaald door de werkelijkheid en woningen zijn erg duur geworden, waardoor starters vastzitten. Er moet naar de afspraken worden gekeken, maar ook naar de hele stad. Ze vindt het stedenbouwkundig onverantwoord om op deze plek alleen lage woningen te bouwen. De heer Hommersom (D66) merkt op dat uit de omgevingsdialoog en de inspraak blijkt dat er in samenwerking met de buurt een plan is ontwikkeld waar niemand bezwaar tegen heeft. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) zegt dat ze een visie voor de hele stad wil, met inbreidingslocaties ten gunste van groen.

14

Mevrouw Van Zwambagt (CDA) hoorde mevrouw Hendrickx net zeggen dat het zo belangrijk is om met de omgeving te praten en dat is hier uitermate goed gebeurd, maar nu komt De Bossche Groenen met een ander plan. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) denkt dat er bij hoogbouw minder groen wordt opgeofferd, dat levert een kleinere footprint op. Ze zou klooster 5 als bosje laten bestaan, dat stuk wordt nu gebruikt als groen voor spelende kinderen en er huist een roekenkolonie. De heer Van Herpen (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat op het door mevrouw Kummeling genoemde bosje drie hoge woontorens zijn gepland. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) vraagt of mevrouw Kummeling niet wil bouwen in verband met drie roeken. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) wil het breder bekijken. Klooster 5 ligt naast klooster 4 en dat gebied kan prima als groen gebied voor de hele wijk worden gebruikt. Als aan de buurt wordt gevraagd of ze het bosje willen opofferen omdat er meer woningen moeten worden gebouwd, zal er een heel ander antwoord komen dan in de omgevingsdialoog. De Bossche Groenen wil de plannen samen met de omwonenden bezien, maar er bestaat wel grote druk op de woningmarkt. Daarnaast moet worden gefocust op OV-verbindingen, juist met het toevoegen van deze woningen is het eindelijk tijd om een lightrail naar deze plek te leggen, in te zetten op deelautoconcepten en hoogwaardig OV.

Dit wordt een volwassen stuk stad en dat moet voldoende wordt ontsloten, ook via het openbaar vervoer. De heer Van Herpen (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat er viermaal per uur een bus van Station Rosmalen naar Station Den Bosch rijdt die ook tegenover de Albert Heijn stopt. Reactie college Wethouder Geers geeft aan dat de verkeersdeskundigen hebben geadviseerd de ontsluiting niet via de Hooiwagen te doen omdat er dan meer verkeersbewegingen in de wijk komen en auto's meerdere malen het fietspad moeten oversteken. Juist door de verkeersafwikkeling op de Vlietdijk te organiseren, ontstaat een extra punt waar men moet opletten en dat zorgt voor meer alertheid op de Vlietdijk. Hij neemt de suggesties van het CDA over de groene omgeving van het klooster mee. Hij is het er niet mee eens dat het college de raad zijn kaderstellende rol ontneemt. De raad heeft een bestemmingsplan vastgesteld waarin op deze locatie een klooster is opgenomen en bij het kader hoort ook dat er een klooster in het groen wordt gerealiseerd, waarbij het parkeren zo veel mogelijk uit het zicht gebeurt. Bij veel woningen moet ondergronds worden geparkeerd, maar de afgelopen vijftien jaar is gebleken dat de ontwikkeling daardoor ongelooflijk ingewikkeld wordt en financieel niet haalbaar is.

Daarom is gekeken naar de mogelijkheden om het tweede klooster op te pakken en daar wordt op dit moment gestart met de bouw van sociale huurwoningen van Zayaz. Er is ook naar de mogelijkheden van het derde klooster gekeken en daar wordt aan hoogbouw gedacht, waarbij het parkeren goed geregeld is. Hij is het er niet mee eens dat hoogbouw een kleinere footprint heeft omdat bij meer woningen ook meer parkeerplaatsen nodig zijn. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) zegt dat nog moet worden bepaald wat hoogbouw precies is. Ze heeft ook gesproken over deelconcepten voor parkeren en een lightrail. Ze is het er niet mee eens dat de footprint bij hoogbouw groter is, die is per woning veel kleiner. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat een klooster in het groen en 'volgens de huidige parkeernorm' beide een kader hadden kunnen zijn. Ze had graag gezien dat de wethouder deze kaders aan de raad had voorgelegd, zodat die ze had kunnen bekijken en eventueel aanpassen. Wethouder Geers zegt dat de raad in het bestemmingsplan, de parkeernota en allerlei andere beleidsstukken veel kaders heeft meegegeven. Op basis daarvan is het plan ontwikkeld en als van een bestaand bestemmingsplan wordt afgeweken stuurt het college de raad een raadsinformatiebrief met de plannen. Voorafgaand daaraan krijgt de raad ook een raadsinformatiebrief waarin staat dat er een omgevingsdialoog wordt gestart.

De raad kan een raadsinformatiebrief agenderen en kan wel of niet met een bestemmingsplan instemmen. Hij vindt dat de kaderstellende rol van de raad niet beperkt wordt omdat die verschillende malen in de gelegenheid is 15

geweest om te reageren op dit plan. Als het college een andere mogelijkheid voor woningbouw ziet en dit afwijkt van de kaders, wordt dit aan de raad voorgelegd. De heer Vugs (SP) vraagt naar het vijfde klooster. De heer Van Herpen (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt wat er gebeurt op de plek van klooster 2. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) heeft geen antwoord gekregen op zijn vraag over de hoogspanningsleidingen. Wethouder Geers zegt dat de artikel 71-vragen over de hoogspanningsleidingen worden beantwoord. De hoogspanningsleidingen vormen geen belemmering voor dit plan, ook niet als ze niet ondergronds gaan. Hij heeft zich voorbereid op een agendapunt over het vierde klooster. Er wordt ook naar de mogelijkheden van het vijfde klooster gekeken, gegeven het feit dat het roekenbosje daar zit, maar hij kan nu nog geen antwoord geven op de vraag over de planning. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) vraagt wat de wethouder bedoelt met zijn opmerking over het roekenbosje. Wethouder Geers kijkt naar de mogelijkheden, maar die zijn op dit moment nog niet in beeld. Als van de kaders van de raad wordt afgeweken, wordt dit aan de raad voorgelegd. De heer Gersjes (Bosch Belang) vindt het een hamerstuk. De heer Vugs (SP) vindt het een hamerstuk. De heer Van Slageren (GroenLinks) vindt het een hamerstuk. De heer Van Griensven (PVV) vindt het een hamerstuk.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt het een hamerstuk, maar hij vindt de opmerking dat het veiliger wordt omdat het drukker wordt wel vreemd. De heer Van Herpen (Leefbaar 's-Hertogenbosch) neemt het terug in de fractie, met name over de ontwikkeling van het verkeer. De heer Kabbouti (PvdA) vindt het een hamerstuk. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) neemt het terug in de fractie. Mevrouw Hernández (50PLUS) vindt het een hamerstuk. De heer Smeets (Rosmalens Belang) gaat akkoord. De heer Hommersom (D66) vindt het een hamerstuk. Mevrouw Welten (VVD) is wel positief over het stuk, maar ze neemt het toch terug in de fractie om over het proces te spreken. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) bedankt de wethouder voor de toezeggingen. Wat het CDA betreft, is het een hamerstuk. De voorzitter hoort dat enkele commissieleden het terugnemen in de fractie, maar hij leidt dit onderwerp toch als hamerstuk door naar de raad. Als dit anders wordt, kan dat in de raadsvergadering worden aangegeven. Het voorstel gaat als hamerstuk naar de raadsvergadering. 8.

Bestemmingsplan Noord, Klokkenlaan 2 16

Mevrouw Welten (VVD) maakt de wethouder een compliment voor het enorme aantal sociale woningen met toch differentiatie. De heer Gersjes (Bosch Belang) is teleurgesteld omdat de zienswijze van 63 indieners met allemaal verbeterpunten ongegrond is verklaard. Hij maakt zich zorgen over de veiligheid rond het complex, er is een school en een Kiss & Ride, en hij wil weten hoe die gewaarborgd is. Hij weet dat er een zware woningbouwopgave is, maar hij vraagt zich af waarom in deze wijk is gekozen voor alleen maar huurwoningen. De heer Hommersom (D66) vraagt zich ook af waarom hier alleen maar sociale woningen komen. Bij punt 11 staat dat Zayaz in reactie op een zienswijze met dezelfde vraag stelt dat er weliswaar meer huurwoningen in deze wijk met al veel sociale woningen komen, maar dat de vrijkomende woningen worden aangeboden als middenhuur en dat op doorstroming wordt ingestoken. Dat klinkt goed, maar hij vraagt zich af hoe dit werkt omdat doorstroming overal in het land een groot probleem is en hij wil weten welke garantie er is op doorstroming. Hij hoopt dat het werkt en als dat zo is, is hij benieuwd of dit beleid ook elders in de gemeente wordt ingezet. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) schrok ook dat de zienswijze is afgewezen. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat niet alle inspraak is genegeerd.