2021-02-11 Commissie Bestuur vastgesteld

Commissie BESTUUR Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

11 februari 2021 Maaspoort Sports & Events

A.P.R.G.M. van Rosmalen mr. drs. R. van der Meer R.J.J. Geers, F.G.F. van Genugten, ing. A.J.G. de Groot, A.W.J.A. van Hattem LLB, mw. drs. J. Hendrickx, mw. A. Hernández, mw. J.M.M. Hoog Antink, drs. P.E. Kagie, mw. drs. E.J. de Ruiter, P. Slikker, W.A.M. Vugs mr. J.W.F. Hoskam, drs. J.M.L.N. Mikkers, mr. H.C. van Olden

Afwezig:

J.J.E.L. van Creij, drs. R.M.J. van den Kerkhof, P.M. van der Krabben, mw. C.K.J. Visscher

Verslaglegging:

mw. P.J. van Hoorn (DemiSec)

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering en heet iedereen welkom. De heer Van den Kerkhof wordt vervangen door mevrouw Hoog Antink en mevrouw Visscher door de heer Vugs. De heren Van Creij en Van der Krabben zijn afwezig en de heer Van Hattem is er nog niet.

2.

Vaststellen van de agenda De agenda wordt vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Bestuur van 26 november 2020 Het verslag van de commissie Bestuur van 26 november 2020 wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en lijst openstaande moties De voorzitter meldt dat het college voorstelt om motie 9, BOA's hebben recht op bonus, als afgedaan te beschouwen. De commissie stemt daarmee in. Daarmee is de lijst met toezeggingen en de lijst met openstaande moties vastgesteld.

5.

Derde coronareport De voorzitter geeft aan dat de vraag die voorligt is: kunt u instemmen met de door het college genomen of te nemen maatregelen of vindt u dat er naast de door het college genomen maatregelen nog andere maatregelen genomen moeten worden? De fractie van Leefbaar 's-Hertogenbosch wil expliciet aandacht geven aan de helpende hand en concrete ondersteuning van de gemeente aan de door de plunderingen en vernielingen gedupeerde ondernemers. Het geluid blijkt niet te werken en hij schorst de vergadering. Schorsing De voorzitter heropent de vergadering en heet de heer Van Hattem welkom. De heer Vugs (SP) geeft aan dat het college voortvarend probeert de ellende als gevolg van corona aan te pakken en dat samen met het steunpakket van de overheid van € 150 miljoen wordt geprobeerd de effecten op te vangen. De toelichting van de gemeentesecretaris op 10 februari jl. was erg verhelderend en hij vindt dat op de ingeslagen weg verder moet worden gegaan met extra aandacht voor startende ondernemers die nergens op kunnen terugvallen. De heer Geers (VVD) merkt op dat corona er al bijna een jaar is.

In 2020 was de verwachting dat het heftigste deel achter de rug was, iedereen zat toen in de crisismodus en er was hulp voor elkaar en bij het ontlasten van de zorg, maar op 1 oktober 2020, na zeven maanden coronacrisis, hadden 1025 inwoners van Den Bosch een besmetting opgelopen en op 27 januari 2021 waren dat er 8705. Dat betekent dat niet begin 2020 het zwaartepunt van de crisis was, maar dat corona nog steeds erg veel impact heeft. De vervelende coronamaatrege1

len zijn daarom nog steeds nodig om het aantal besmettingen omlaag te krijgen en ervoor te zorgen dat ondernemers en culturele makers weer open kunnen en iedereen weer kan sporten en samen kan komen. Hij complimenteert het college omdat alleen al in 2020 meer dan 200 maatregelen zijn genomen en er steeds meer maatregelen bijkomen en ook voor de manier waarop het college daarover stelselmatig communiceert en een inschatting van de kosten geeft, zodat de raad enigszins een idee heeft van wat het gaat kosten. Dat is wel onzeker omdat niet duidelijk is hoeveel wordt gecompenseerd en hoelang de maatregelen gelden, hij wil daarom wel de vinger aan de pols houden en het blijven monitoren, ook met het oog op de komende voorjaarsnota en begroting. Met het oplossen van de gezondheidscrisis is niet alles voorbij omdat dan een economische crisis volgt. Veel bedrijven worden nu overeind gehouden met de € 150 miljoen aan landelijke steunmaatregelen en daarnaast heeft het college in 2020 bijvoorbeeld geen precariorechten op de extra grote terrassen geheven.

Ondernemers krijgen veel steun, maar er vallen onherroepelijk ondernemingen om, in het dashboard is te zien dat bijvoorbeeld een stevige krimp wordt verwacht in de sectoren cultuur, recreatie en horeca, 11% van de banen in de gemeente Den Bosch, en ook in de detailhandel en de industrie, ook ongeveer 11% van de banen in de gemeente Den Bosch. Hij maakt zich daar wel zorgen om omdat het gaat om een op de vijf banen die zich qua opleidingsniveau aan de onderkant van de markt bevinden en waar erg veel goed werk wordt gedaan. Hij verwacht dat het college een soort economisch actieplan maakt over het aan de gang krijgen van die kwetsbare sectoren om ervoor te zorgen dat de mensen die ontslagen zijn weer werk vinden. De VVD maakt zich ook zorgen over de jongeren. In de brief van 9 februari 2021 staat in een tussenzin dat er een platform, dropzone komt waar jongeren hun geluid kunnen laten horen en dat mag meer aandacht krijgen omdat jongeren het enorm lastig hebben en ze moeilijker de juiste wegen kunnen vinden. In het kader van ondermijning maakt hij zich ook zorgen over ondernemers en verenigingen en hij verwacht dat het college extra scherp is op foute sponsoren die voor de deur staan om bedrijven en verenigingen door de crisis te helpen als die in de problemen komen.

In het kader van de sociale crisis maakt de VVD zich ook zorgen over zorgmijders en leerachterstanden en hij verwacht dat het college ook op het gebied van zorgmijders met de zorginstellingen kijkt hoe ervoor gezorgd kan worden dat er geen stuwmeer aan zorgvragen ontstaat. De heer Slikker (PvdA) denkt dat iemand die een jaar geleden zou hebben gezegd dat er in 2021 geen carnaval zou zijn voor doemdenker zou zijn uitgemaakt, maar het is nu wel een digitaal carnaval met de deur op de knip en dat vindt hij treurig. Het is goed om te zien wat er landelijk en lokaal gebeurt om de sociale en economische gevolgen van een jaar lang pandemie aan te pakken; er komt € 150 miljoen aan landelijke steun en een ongekend pakket aan lokale maatregelen. Daarvoor complimenteert hij de werkers, de ambtenaren, het college en de raad. De PvdA vraagt aandacht voor een aantal punten. Ten eerste voor de jongeren, waaronder eenzaamheid, depressie, werkloosheid en uitval toeneemt. Er wordt veel geprobeerd, zoals jongerenwerkers op straat de verbinding te laten zoeken, jongeren die niet meer op school komen via de inspectie zover te krijgen dat ze weer naar school gaan en jongeren die echt uitvallen er weer bij te trekken. Het TOM-project op de Lagelandstraat had vroeger veertig deelnemers, dat zijn er inmiddels 65 en er staan tien jongeren op de wachtlijst.

In november 2020 moest er eigenlijk al een gebouwtje op de binnenplaats worden bijgebouwd, maar dat is er nog niet. De maatschappelijke werkelijkheid verandert sneller dan de overheid acteert en hij vraagt om snelheid omdat deze groep groter wordt. Op dit moment doen twintig leerlingen mee aan het actieplan Leerbanen, dat waren er de afgelopen jaren gemiddeld vijftien tot twintig per jaar en dit aantal is dus niet groter geworden terwijl er wel meer uitvallers zijn, dat heeft ook te maken met capaciteit. Momenteel komen er vijftig jongeren per dag naar de huiswerkbegeleiding in Hambaken en daar is een wachtlijst omdat ze werken met vrijwilligers en een beperkt aantal jongerenwerkers. Deze jongerenwerkers hebben een contract van 24 uur per week en als zij een contract van 36 uur zouden hebben, zouden ze ook meer vrijwilligers kunnen aantrekken en meer jongeren huiswerkbegeleiding kunnen geven. Hij wil die deze contracten tijdens de crisis tijdelijk uitbreiden. Het beeld is dat de meeste sportverenigingen het redden, maar de PvdA ziet dat het wel zorgelijk wordt. Hij kent sportclubs die in maart, april en mei 2020 geen huur hoefden te betalen, maar die in november en december 2020 al hebben gezegd het niet te redden als het zo doorgaat en zij hebben nog steeds geen duidelijkheid over wat er gebeurt met het laatste kwartaal van 2020 en in 2021.

Ze hebben op 1 februari 2021 wel een brief ontvangen waarin staat dat de huur van de sportvelden en -accommodaties van de gemeente ondanks de coronapandemie met 1,3% wordt geïndexeerd en hij vraagt deze huurverhogingen voor sportverenigingen en verenigingen in te trekken en zo spoedig mogelijk duidelijk te bieden over 2

het vierde kwartaal van 2020 en het jaar 2021. Veel wijken en dorpen willen beginnen met het organiseren van toekomstige evenementen, maar het is nu nog niet zeker of die kunnen doorgaan en de vraag is of de gemeente uit de wijk- en dorpsbudgetten een garantstelling kan bieden, zodat de organisatoren ook aan hun eventuele financiële verplichtingen kunnen voldoen als een evenement niet doorgaat. De heer De Groot (Rosmalens Belang) complimenteert het college voor de communicatie over de bestrijding van de coronapandemie met de coronareports, de coronabarometer en de update van de gemeentesecretaris op 10 februari jl. Hij schrok van het feit dat de gemeente op dit moment al € 160 miljoen extra voor maatregelen in de eigen gemeente heeft gevoteerd, maar dat is nodig en Rosmalens Belang is het daarmee eens, zeker omdat het college al vanaf het begin van de coronapandemie heeft gezegd te willen helpen en ondersteunen en perspectief te blijven bieden. Er kan nog niet echt vooruit worden gekeken, maar Rosmalens Belang maakt zich wel zorgen over de toekomst van de jongeren, ondernemers, culturele instellingen en sportverenigingen. Hij is het eens met wat het college tot nu toe aan ondersteuning heeft gedaan, maar hij heeft wel een suggestie, namelijk om de ozb-aanslag voor de ondernemers te verdagen naar september of oktober 2021 omdat dit wat extra ruimte schept.

Hij hoopt dat het college zo doorgaat met het bestrijden van de pandemie en het ondersteunen van en perspectief bieden aan de burgers en ondernemers in Den Bosch en hij geeft alle burgers en het college mee vol te houden om aan het einde van de pandemie te kunnen recupereren. Mevrouw De Ruiter (GroenLinks) bedankt het college voor het derde coronareport en de bijbehorende brieven. Inmiddels is er een tweede lockdown en de crisis is enorm, niet alleen voor de ondernemers, maar ook voor de inwoners en er moet steeds meer een beroep worden gedaan op de financiële regelingen van de overheid. Naast de financiële tekorten van de gemeente, zijn er ook gevolgen voor de kwetsbare inwoners en daar wil ze aandacht voor hebben. Het verwarde gedrag op straat neemt toe en er zijn steeds meer zorgmijders, maar ook de mentale gezondheid van de jongeren is in gevaar. Verder neemt het aantal mishandelingen achter de voordeur toe en ook daarvoor vraagt ze aandacht. GroenLinks is positief wat betreft de dak- en thuislozen, omdat iedereen in de koude winterperiode een dak boven zijn hoofd heeft. GroenLinks is ook positief over de investeringen voor de jongeren en de mantelzorgers en ze hoopt dat de het ambtelijk apparaat, het college en de inwoners van de stad de komende periode de schouders eronder zetten en dat iedereen nog even kan volhouden.

De heer Van Genugten (CDA) vraagt aandacht voor de mensen die worstelen met de gevolgen van een besmetting. Zij moeten het al geruime tijd doen met minder dan de helft van de conditie die ze voor de coronabesmetting hadden en dat heeft gevolgen voor hun werkzame bestaan, maar ook voor hun rol en taak binnen het gezin en het familieleven. Kortom het is nog volop crisis en dat vraagt om doorpakken. Hij complimenteert het college en het ambtelijk apparaat voor al hun inspanningen. Het college biedt een luisterend oor in de stad en handelt daar ook naar, het beweegt mee en faciliteert waar mogelijk en maakt steeds weer afwegingen in verband met bijzondere groepen, maar ook in het grote belang van de stad. De gemeentesecretaris bracht op 10 februari jl. nog eens overzichtelijk in beeld dat er ongeveer € 150 miljoen in de Bossche maatschappij wordt gepompt. Hij deelt de geluiden over de kracht van de verenigingen. Naast de medische crisis en de economische crisis is steeds meer sprake van een sociale crisis. Den Bosch heeft een wethouder van Eenzaamheid en ook de koning sprak over het eenzaamheidsvirus, maar er is zo langzamerhand een eenzaamheidcrisis en dat signaal wordt alleen maar sterker, bij ouderen maar ook steeds meer bij jongeren.

Huisartsen geven aan dat jongeren op het spreekuur aangeven dat ze geen structuur en houvast hebben, niet weten wat ze met zichzelf aan moeten, eenzaam zijn en dat ze hun toekomst somber inzien. Jongeren spreken over 2020 als een verloren jaar en dit is al het tweede coronajaar. Hij wil extra inzetten op de jongeren om te voorkomen dat dit een verloren generatie wordt. Er is veel saamhorigheid en veerkracht in Den Bosch en hij wil dit 'samen de schouders eronder' vasthouden. De raad wordt goed geïnformeerd middels brieven over de stand van zaken van de maatregelen. In het najaar van 2020 heeft de raad de begroting voor 2021 vastgesteld die steeds minder met de werkelijkheid overeenkomt omdat veel zaken niet doorgaan en er anders moet worden gewerkt. De middelen worden ingezet voor andere doeleinden, bijvoorbeeld de middelen die oorspronkelijk voor de carnaval waren bedoeld, worden ingezet voor De Bossche Zomer. In de presentatie van de gemeentesecretaris was ook te zien dat het coronaeffect wordt geraamd op € 4 tot € 10 miljoen negatief en dat betekent dat ook de voorjaarsnota er wel eens heel anders kan uitzien dan die 3

van de afgelopen drie jaar. Daarom moet de raad goed wordt geïnformeerd en in stelling worden gebracht met betrekking tot zijn financiële kaderstellende rol. Hij kent de wethouder als een teamspeler en dat past bij de mentaliteit van de Bossche samenleving, samen de schouders eronder, maar het CDA wil een tussenstap maken voordat de voorjaarsnota wordt neergelegd om te kijken welke taken de komende periode minder of niet worden gedaan en wat met deze budgetten wordt gedaan. Hij wil zo inzicht krijgen in met welke budgetten wordt geschoven, zodat de raad kan sturen en kan kiezen hoe het geld wordt ingezet. Hij zegt niet dat er geen geld voor De Bossche Zomer moet worden vrijgemaakt, maar misschien zou de raad hebben beslist dat het geld dat aan de carnaval besteed zou zijn voor de jongeren moet worden ingezet. Hij vindt dat dit soort keuzes past bij de kaderstellende rol van de raad. Mevrouw Hoog Antink (D66) bedankt het college en de ambtenaren voor de nauwgezette en frequente informatie over de ontwikkelingen rond corona, de maatregelen en de gevolgen en ook voor de uitgebreide en verhelderende analyse tijdens I&O van 11 februari jl. Er wordt wel eens gezegd dat er licht is aan het eind van de tunnel maar ze vreest dat de crisis er nog wel even is.

D66 is daarom blij met alle lokale inspanningen om de schade zo veel mogelijk te beperken en om klaar te zijn als het einde van de tunnel is bereikt. Tot het zover is, moet worden geïnvesteerd, moet er flexibiliteit zijn en waar het kan ruimte worden geboden. Het gevaar van de kansenongelijkheid is een punt van grote zorg, in het algemeen en in het bijzonder in het onderwijs. Ze is daarom blij met alle maatregelen voor jongeren en in het onderwijs, zoals de uitbreiding van TOM, en voor kwetsbare mensen in de maatschappelijke omvang zoals de uitbreiding van de 24 uursopvang. Ze vertrouwt erop dat het college samen met het onderwijs en de partners in het Sociaal Domein alles uit de kast haalt om toekomstige schade zo veel mogelijk te voorkomen. Ze is ook blij met de helpende hand en de concrete ondersteuning van de gemeente aan de door de vernielingen en plunderingen gedupeerde ondernemers. Deze nazorg in financiële en mentale zin vraagt echter om langdurige inzet van de gemeente. De jongeren lijden verhoudingsgewijs misschien wel het meest onder de huidige crisis en gelukkig houden zij zich over het algemeen goed aan de regels en daarvoor brengt ze haar complimenten over, ook aan hun ouders omdat het niet niks is.

Dat kunnen ze alleen volhouden als er uiteindelijk perspectief is en het is erg belangrijk om nu al te werken aan het bieden van echt perspectief aan alle inwoners, het licht aan het eind van de tunnel. Als onderdeel van het terugkomen naar een nieuw normaal wil D66, als de vrijheid weer gevierd kan worden, ook echt een Bosch COVID-bevrijdingsweekend vieren en ze vraagt het college dat nu al samen met alle partners in de gemeente, zoals ondernemers, verenigingen, het onderwijs, culturele organisaties en zeker ook de jongeren, voor te bereiden. Dat moet een weekend worden waarin de gemeente ruimte XL biedt, zodat er één groot feest komt dat voor iedereen letterlijk en figuurlijk toegankelijk is zonder fysieke drempels en drempels zoals vergunningen en belastingen. Alleen al het voorbereiden van zo'n weekend geeft energie, biedt houvast en zorgt hopelijk voor veel creativiteit in Den Bosch en de dorpen. De heer Van Hattem (PVV) bedankt iedereen die betrokken was bij alle maatregelen die de afgelopen tijd zijn genomen om de burgers en ondernemers in Den Bosch de helpende hand te bieden. Hij complimenteert het college voor de voortvarende actie van het herstelfonds na de schandelijke rellen die onlangs plaatsvonden.

Bij veel maatregelen is de gemeente afhankelijk van wat er op landelijk niveau wordt besloten, Den Bosch heeft daartoe erg weinig sturingsmogelijkheden, maar de gemeente kan proberen de ruimte binnen de bestaande maatregelen op te zoeken om de ondernemers deze crisis zo optimaal mogelijk te laten overleven. In Utrecht komt mogelijk een proef met de horeca en hij vraagt of het college bereid is te lobbyen om ook de horeca Den Bosch een dergelijk perspectief te bieden. Dat geldt ook voor de financiële overlevingsmogelijkheden, bijvoorbeeld de gemeente Tilburg verstrekt leningen aan startende ondernemers om te kunnen overleven. Den Bosch heeft Essentgelden die opnieuw moeten worden belegd en dat geld kan worden gebruikt om een impuls aan de samenleving te geven door de ondernemers te laten overleven. Hij denkt hierbij aan financieringen, leningen of vouchers die de burgers in de eigen horeca en de eigen winkeliers in de gemeente Den Bosch kunnen besteden. In Luxemburg heeft iedere burger een voucher gekregen om te besteden in de eigen recreatieve sector, dat is goed besteed geld dat terugvloeit in de eigen economie.

De heer Geers (VVD) vraagt of de heer Van Hattem zich kan herinneren dat het college als een van de eerste in Nederland met vouchers voor het zorgpersoneel en later ook voor de mantelzorgers kwam en of hij weet dat Den Bosch met onder andere OndernemersLift+ en het Bos4

sche investeringsfonds al veel mechanismes heeft die Tilburg nu voor het eerst ontdekt. De heer Van Hattem (PVV) kan zich dat herinneren en de zorgmedewerkers verdienen dit zeker, maar dit kan breder worden getrokken zodat het een sterker effect op de samenleving krijgt, juist nu de maatregelen al zo lang duren en er echt iets moet gebeuren om met name de horeca en de kleine winkeliers overeind te houden, met vouchers krijgt de eigen samenleving een impuls. Het is prima dat er al maatregelen voor ondernemers zijn, maar die kunnen worden uitgebreid. Tilburg kijkt nu ook naar startende ondernemers, maar er kan ook worden gekeken naar een financiering voor bestaande ondernemers, zodat die overeind kunnen blijven. Het inzetten van de Essentmiddelen kan een impulswerking hebben. De heer De Groot (Rosmalens Belang) vraagt of de heer Van Hattem weet dat de Essentgelden pas in 2024 vrijvallen en dat eerste de raad nog aan zet is. Hij vindt het prematuur om nu al te spreken over de verdeling van de Essentgelden. De heer Van Hattem (PVV) weet dat deze gelden pas in 2024 vrijvallen, maar hij vindt dat wel kan worden gekeken naar andere vormen van financiering. Hij zoekt naar een dekking en dat zou een mooie besteding van de Essentgelden zijn.

Een lening wordt niet voor een paar maanden of een jaar verstrekt, maar bijvoorbeeld voor tien jaar en bij die termijnen kan wel worden gekeken of de Essentgelden een dekkingsmiddel kunnen vormen. Het is goed dat de terrassen mogen worden uitgebreid en hij vraagt of ook kan worden gekeken naar mogelijkheden voor kleine horecaondernemers die geen terras hebben om inkomsten te halen uit bijvoorbeeld een stand op een deel van een plein. Hij sluit zich van harte aan bij de woorden van GroenLinks over de psychosociale problematiek en de problematiek met verwarde personen, dit zorgpunt kan de komende tijd alleen maar erger worden en hij hoort graag van het college hoe daarop nog meer kan worden ingezet. Hij is het ook van harte eens met het CDA dat richting de voorjaarsnota de kaderstellende rol van de raad moet worden opgepakt. In Provinciale Staten is een voorsessie geweest om vanuit de volksvertegenwoordiging input mee te geven voor de Perspectiefnota. Hij wil raadsbreed kunnen meesturen, zoals het hoogste orgaan van de gemeente hoort te doen. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) kan zich vinden in het pleidooi van de heer Van Hattem over creatief kijken naar een reddingsplan voor de kleine winkeliers en de horeca. Ze wil niet kijken naar wat er allemaal al gebeurt, maar vooral naar wat anders of extra kan worden gedaan.

Ze hoort eigenlijk alle winkeliers zeggen dat de opening te laat komt en dat het water hen tot aan de lippen staat. Ze maakt zich daar ernstige zorgen over en ze heeft hierover schriftelijke vragen aan het college gesteld. Ze heeft de afgelopen week met ondernemers gesproken en naar oplossingen gezocht, maar het lukt op de een of andere manier niet om maatwerk te bieden waardoor pareltjes uit Den Bosch verdwijnen die juist na de crisis weer voor een stroom bezoekers moeten zorgen. Ze heeft zelf het antwoord ook niet, maar wel een aantal suggesties, zoals haast maken met het aanstellen van een centrummanager en kijken of er iets extra's kan. Ze krijgt ook signalen dat het bij de sportclubs begint te knellen en ze ondersteunt het betoog van de heer Slikker over de indexering. Wethouder Hoskam heeft een paar maal gezegd dat vastgoedondernemers het goede voorbeeld moeten geven, maar ook de gemeente moet het goede voorbeeld geven door op zijn minst de indexering achterwege te laten, dat geldt voor de sportclubs, maar ook voor de kunstenaars die op dit moment allerlei ateliers van de gemeente huren en die ook de eindjes niet aan elkaar kunnen knopen. Ze wil kijken wat er kan, maar op zijn minst de indexering niet doorvoeren. Ze vindt het ook bijzonder ongelukkig dat de marktkooplui in december 2020 werden geconfronteerd met een forse verhoging van het geld voor de standplaatsen.

Deze mensen kunnen alles wat er extra bij komt in deze tijd niet dragen en ze wil dat deze mensen zo veel mogelijk worden ontzien. Ze wil bij de voorjaarsnota creatief kijken naar wat er mogelijk is. Ze hoorde het CDA spreken over het schuiven met geld en de raad moet vanuit zijn volksvertegenwoordigende rol daar aan de voorkant in meekijken. De gemeente kan bepaalde projecten naar voren halen, dat kan een enorme stimulans voor de stad zijn omdat die er dan weer netjes bij ligt en daarmee wordt ook werkgelegenheid gecreëerd. Rare tijden vragen om iets andere oplossingen. Ze maakt zich ook zorgen over de groeiende groep mensen die afdwaalt, maar ook over de groeiende groep die niet zo veel met de hele COVIDgedachte heeft en zich aansluit bij bijvoorbeeld Viruswaanzin. De heer De Groot (Rosmalens Belang) vraagt aan welke concrete projecten mevrouw 5

Hendrickx denkt. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) denkt bijvoorbeeld aan de binnenstadsbevoorrading. Ze wil dat de binnenstad van een place to buy een place to be wordt en daarbij hoort een wat andere kijk op de binnenstad met ook een andere kijk op het vervoer. De heer De Groot (Rosmalens Belang) vraagt hoeveel werkgelegenheid dat oplevert. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) zegt dat bij een overslagpunt buiten de binnenstad en vervoer met klein elektrisch schoon verkeer naar de binnenstad werkgelegenheid voor mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt wordt gecreëerd. Dit is een voorbeeld en ze nodigt iedereen uit te kijken of er projecten zijn die naar voren kunnen worden gehaald. De Bossche Groenen ziet nog steeds veel mensen naar buiten gaan en ze vraagt of de gemeente ook moet zorgen dat mensen zich minder verplaatsen, waardoor de files afnemen. De Bossche Groenen ziet kansen, maar heeft ook vragen over de Bossche Zomer en de Bossche Winter. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) complimenteert het college met de inzichtelijkheid van de financiële doorkijk, het derde coronareport, het brede palet aan betekenisvolle maatregelen en de derde inwonerspeiling.

De metaalmoeheid slaat toe en de gezondheidscrisis, de economische crisis en de sociale crisis versterken elkaar, Verder is de non-houdbaarheid van het welzijns- en zorgstelsel blootgelegd, het is niet de gewoonte om bij mensen achter de voordeur te komen, terwijl er veel eenzaamheid bestaat. Hij wil een fundamenteel debat over de preventieve werking van het zorg- en welzijnsstelsel. Hij sprak een 81-jarige man die nog geen uitnodiging voor een inenting heeft ontvangen en dat vindt hij niet kunnen. Er komt een parlementaire enquête naar de aanpak van de pandemie en de systeemfouten. De Bossche Zomer is fantastisch, maar daarmee is niet alles voor de horeca opgelost. Het is goed dat er een actieplan Brede binnenstad is, dat is een mooie opstap om te kijken naar welke investeringen kunnen worden gedaan om ruimte in de binnenstad te creëren. Normaal gesproken wordt er driekwart jaar voor de verkiezingen een beleidsarme voorjaarsnota gepresenteerd, maar er wordt nu links en rechts al geschoven en dat is nodig omdat er wel slagen moeten worden gemaakt. Er wordt gevraagd om creativiteit, maar het gaat over het verschuiven van euro's en dat debat moet de raad fundamenteel voeren. De herstart van het maatschappelijke bouwwerk, van de Verkadefabriek tot BVV en van Wilhelmina tot de Westhoek, buurthuizen, ondernemers en de horeca, kost geld.

De heer Slikker (PvdA) heeft eerder al gepleit voor een herstelplan 's-Hertogenbosch na corona en hij hoort de heer Kagie nu vergelijkbare dingen zeggen. Een volgende coalitie treedt aan met een structureel tekort van € 3,5 miljoen en er wordt eigenlijk tot na de verkiezingen gewacht met het oppakken van het echte werk aan een herstelplan omdat er nu geen maatregelen meer worden genomen die structureel geld kosten. Hij wil niet over zijn graf heen regeren en de kiezer moet zich eerst uitspreken, maar aan de andere kant kunnen onder andere jongeren, werklozen en kroegbazen niet wachten en hij wil daarom een raadsbreed akkoord sluiten over een stip op de horizon qua herstel. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat het maatschappelijke bouwwerk van een fundament moet worden voorzien. De weerstandkassen zijn leeg en de rekeningen van de buitensportverenigingen die ruimte van de gemeente huren lopen op met € 100.000 per kwartaal, ook al maken ze gebruik van de 45-55%-regeling. Hij stelt zich bij de tussenstap die de heer Van Genugten naar voren bracht voor dat de raad duidelijk krijgt wat de financiële problematiek is om het college vervolgens richting de voorjaarsnota een scherpere opdracht te geven om door te kijken naar de komende twee tot drie jaar. Hij vraagt zich daarbij af of een verhoging van de toeristenbelasting hoort bij het herstel van de lokale economie.

De heer Van Genugten (CDA) pleit voor een tussenfase in de richting van de voorjaarsnota. Hij wil dan spreken met de kennis die er dan is over de te verschuiven budgetten en de toekomstvraagstukken. Hij vraagt of de heer Kagie het met hem eens is dat deze discussie op dat moment moet worden gevoerd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is het hiermee eens, maar hij vindt dat de tussenstappen en de ideeën over het herstelplan in de komende raadsvergadering wel gericht moeten 6

worden beschreven omdat het college anders met een containerbegrip op pad wordt gestuurd. De heer Van Genugten (CDA) heeft een concreet voorstel neergelegd voor een concrete tussenstap waarin de wethouder aangeeft welke budgetten anders zijn aangewend dan waarvoor ze eigenlijk waren en wat hij verwacht naar de toekomst toe te doen. Mevrouw Hernández (50PLUS) is het ermee eens dat er een tussenstap moet komen en ze vraagt of de heer Van Genugten het ermee eens is dat er ook over de lange termijn moet worden nagedacht. De heer Van Genugten (CDA) vindt het altijd goed om de lange termijn voor ogen te houden, maar midden in de coronacrisis is de lange termijn eigenlijk al de staat van de volgende maand. Het college rapporteert goed over alle genomen maatregelen en bij de voorjaarsnota wordt vooruitgekeken naar de begroting van 2022. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vindt het goed om naar de budgetten en de verschuivingen daarin te kijken, maar ze wil het ook breder bekijken. Ze wil bepaalde projecten naar voren halen en massa maken om er integraal voor te zorgen dat de stad vooruit kan. Dat gaat verder dan alleen de begroting voor de komende periode, dat geldt voor de komende jaren. Ze zou het goed vinden als een aantal collega's eens bij elkaar gaat zitten om daarover van gedachten te wisselen, waardoor er richting de voorjaarsnota een opdracht kan worden neergelegd.

De heer Geers (VVD) zegt dat de begroting voor 2021 in november 2020 is vastgesteld en dat er nu af en toe met geld wordt geschoven. Hij vraagt of de heer Kagie een tussenstap wil om de begroting 2021 te actualiseren of dat hij in het voorjaar van 2021 wil schuiven in de begroting voor 2022. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) maakt uit deze discussie op dat het goed is om de tussenstap wat preciezer te definiëren omdat er anders verschillende verwachtingen bij deze tussenstap leven. Momenteel wordt de Begroting 2021 al geweld aangedaan en als er een debat komt over bepaalde structurele maatregelen en de condities die onder het maatschappelijke bouwwerk liggen kan dat gaan over wat de gemeente meer dan nu in financiële zin wil betekenen of over het eventueel verlengen van het steunpakket. Dan heeft hij het nog niet over het fundamentele investeringsprogramma zoals het naar voren halen van acties uit het brede binnenstadverhaal. De heer Vugs (SP) zegt dat van tevoren duidelijk moet zijn wat de gemeente gaat doen omdat, als iets naar de ene pot gaat er in de andere pot een gat valt. De voorjaarsnota is het moment om aan te geven waar het een jaar later naartoe gaat en hij vindt het beter om halverwege het jaar bij te stellen dan al in februari.

De heer Slikker (PvdA) ziet een aantal ongekend grote uitdagingen zoals de enorme uitval van jongeren en het sociale weefsel van verenigingen en sportclubs. Er kan in verband met de verkiezingen een beleidsarme begroting voor 2022 worden gemaakt, maar dat verhoudt zich niet zo goed tot de werkelijkheid. Hij wil ook een antwoord verzinnen op de meer structurele vraagstukken. De heer Vugs (SP) is het daarmee eens, maar de raad moet wel goed weten wat er gaat gebeuren. Er moeten geen gaten vallen waarvan later wordt gezegd: waarom hebben we dat toen gedaan? De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt dat de voorjaarsnota geen beleidsarme exercitie mag worden. Dat kan ook niet omdat er nu al een zware aanslag op wordt gedaan. Hij stelt voor te schorsen om zich met een aantal collega's te buigen over de kenmerken van deze tussenstap. Het is fantastisch dat het college direct een herstelfonds heeft ingesteld, maar hij wil wel voorkomen dat er een bureaucratisch moeras ontstaat. Mevrouw Hernández (50PLUS) complimenteert het college, de ambtenaren en de gemeenteraad omdat zij het afgelopen jaar met weinig informatie beslissingen hebben moeten nemen. Ze 7

complimenteert het college ook voor de manier waarop het de rellen heeft aangepakt. Op dit moment wordt de economie met financiële steunpakketten overeind gehouden, maar als deze pakketten over enkele maanden niet meer bestaan, zullen er bedrijven omvallen waardoor veel inwoners hun baan zullen verliezen. Ze wil stappen zetten om ervoor te zorgen dat die mensen zo kort mogelijk zonder baan thuisblijven. Ze vraagt of het college nu al nadenkt over hoe het deze problemen gaat aanpakken. Wat betreft de horeca en de kleine winkeliers sluit ze zich aan bij het betoog van de heer Van Hattem. De Bossche Zomer heeft bewezen hoe ondernemers creatief met mogelijkheden kunnen omgaan en het zou fijn zijn als er terrassen komen voor horecaondernemers die daar nu geen ruimte voor hebben. Ze complimenteert het college voor het herstelfonds, het is fijn dat dit er snel is gekomen omdat het kansen biedt voor de ondernemers en zij weten dat ze niet alleen staan. Ze is ervan overtuigd dat er wat betreft de voorjaarsnota een tussenstap moet komen, maar er is nog steeds corona en dat betekent dat de raad ook over de lange termijn moet nadenken en dat is een extra uitdaging. Het dagelijks leven van de jongeren is totaal in de war, zij voelen zich soms opgesloten, eenzaam en depressief omdat ze hun dagindeling kwijt zijn.

Ze vraagt het college of er programma's komen voor mensen die in deze coronatijd depressief zijn en nog depressiever zullen worden, maar ook voor de patiënten die aan het herstellen zijn. Dat herstel is niet alleen fysiek, maar ook mentaal, ook voor de familie en de mantelzorgers van deze mensen. Ze denkt dat de daadkracht van ondernemers, verenigingen, cultuurinstellingen en sportorganisaties genoeg op de proef is gesteld en ze hoopt dat de Bossche Zomer creatief genoeg wordt georganiseerd en dat de evenementen voor iedereen toegankelijk zijn, ze wil er een feest van maken. Ze hoopt dat het vaccin in de zomer werkt, dat iedereen naar buiten kan en dat iedereen weer een normaal leven kan leiden. Portefeuillehouder Mikkers bedankt de raad voor alle complimenten. Het centraal stellen van bepaalde zaken vanuit de drie uitgangspunten, helpen, ondersteunen en perspectief bieden, is een samenspel van politieke ruimte, bestuurlijk lef en ambtelijk hard werken. De raad heeft in 2020 gevraagd om een concretisering van de langetermijnvisie 's-Hertogenbosch 2035 als een punt op de horizon en als richtlijn om te kijken of daarop verder kan worden geborduurd en op basis daarvan kan worden gekeken wat de prioriteiten van 's-Hertogenbosch zijn, hoe daar vorm en inhoud aan kan worden gegeven en hoe dit samen met de lange lijn wordt gepakt.

Dit was een voorzet om de politieke discussie op een goed manier te voeren en het is aan de politiek om te kijken of deze ontwikkellijnen goed zijn. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat er twee dingen zijn, de toekomstvisie 's-Hertogenbosch 2035 en het herstelplan voor de komende vier tot zes jaar. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat in de raadsvergadering van september 2020 is gevraagd om een voorzet van het college om te kunnen kijken of de investeringen die de gemeente de komende vier tot vijf jaar gaat doen, passen in het langetermijnperspectief van de stad. De vraag is of het op grond van deze denklijnen verstandige investeringen zijn voor de komende vier tot vijf jaar. Dat is een politiek debat, het college heeft een voorzet gegeven en de raad is in charge om dat verder vorm en inhoud te geven. Op 12 februari a.s. neemt de ministerraad een besluit over het flankerend beleid, € 325 miljoen dat richting de lokale overheden gaat voor het sociale beleid. Dat gaat over drie actielijnen, namelijk jongeren, kwetsbare ouderen en andere kwetsbare doelgroepen en de gezonde levensstijl. De lokale overheden worden uitgedaagd om plannen en acties voor die actielijnen te ontwikkelen en veel van de door de commissieleden genoemde punten kunnen daarmee worden gefinancierd. Dat maakt dat het bij de financiële situatie zoals die op 10 februari jl.

door gemeentesecretaris is geduid bijna om dagkoersen gaat. Van die € 325 miljoen gaat ongeveer 1% naar Den Bosch en dat is ongeveer € 3 miljoen dat op basis van dat programma in het Sociaal Domein kan worden geïnvesteerd. Dat is geen klein bier en het is verstandig om te kijken of dit soort trajecten in het proces kan worden meegenomen. Er is in samenwerking met Koninklijke Horeca Nederland een programma opgezet om horecaondernemers weerbaarder te maken met betrekking tot ondermijning en er wordt gekeken of dit ook voor winkeliers en wat kleinere bedrijven kan worden opgezet. Hij begrijpt de zorgen over de randvoorwaarden voor wijkactiviteiten die in veel wijken en buurten leven omdat er geen zicht is op wanneer er weer evenementen kunnen plaatsvinden. Het garantiefonds van de Rijksoverheid voor evenementen gaat pas in per 1 juli 2021 in, dat is misschien de reden dat veel activiteiten na 1 juli worden georganiseerd en misschien moet worden gekeken wat het lokale evenementenbeleid in het klein kan bieden.

8

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) denkt dat het zo kan zijn dat wordt gezegd 'naar verwachting krijgt u op 1 juli 2021 een garantiestelling voor uw evenement en de gemeente Den Bosch neemt daaraan voorafgaand de garantiestelling alvast voor een bepaalde tijd op zich'. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat de garantiestelling van de Rijksoverheid alleen voor grotere evenementen zoals Paaspop geldt en dat dit soort evenementen wat minder in Den Bosch plaatsvindt. In Den Bosch gaat het om redelijk lokaal georiënteerde activiteiten zoals Jazz in Duketown en het is de vraag of die in aanmerking voor de landelijke garantieregeling komen. De vraag is daarom of die activiteiten op een andere manier moeten worden gefaciliteerd en wethouder Van der Geld kijkt momenteel samen met de evenementenorganisatoren hoe dat het beste kan worden georganiseerd. De vraag van de heer Slikker ging over hoe wordt omgegaan met investeringen voor kleinere wijkactiviteiten zoals voor een springkussen. Daarover is nog niet nagedacht en hij gaat naar de suggestie van de heer Kagie kijken. De politiecijfers over mishandeling achter de voordeur zijn niet schokkend, maar gezien de stijging van de afgelopen jaren is de vraag of het minder zichtbaar is en het er wel is. Het is, zeker in de huidige tijd, een probleem om achter de voordeur te komen omdat ook bijvoorbeeld Veilig Thuis digitaal moet werken.

Dat betekent afhankelijkheid van de politie en de handhavingsorganisatie, maar er wordt gekeken hoe dat anders en beter kan gebeuren en Farent en de wijkmanager spelen daar een goede rol in. Hij maakt zich daar wel zorgen over omdat hij de aantallen niet kan duiden, op basis van het feit dat mensen zo dicht op elkaars lip zitten is het vreemd dat er minder mishandelingen zouden zijn dan een jaar eerder. Er is met de horeca en een aantal andere organisaties in de gemeente gesproken over een nieuwe fase die aantreedt als er meer ruimte is waarin gecontroleerd en binnen bepaalde randvoorwaarden iets kan worden georganiseerd. Er kan bijvoorbeeld later in het jaar gebruik worden gemaakt van de ruimte in de vergunning voor het carnaval. Het Brabants Dagblad en sommige horecaondernemers duiden dat als 'de burgemeester vindt dat de carnaval naar mei kan', dat heeft hij niet gezegd, maar de vergunningen kunnen wel op een andere manier worden gebruikt. De eerste contacten zijn al gelegd en er wordt gekeken op welke manieren dat vorm en inhoud kan krijgen. Als dat onder de paraplu van de Bossche Zomer kan, is het in die periode en als dat niet zo is of als er nog niets mag en het later moet, is dat ook mogelijk. Het zou mooi zijn dat, als premier Rutte op dinsdag zou zeggen 'vanaf volgende week is het open', er drie dagen later al een feest is.

Andere tijden vragen andere oplossingen en dan moet dit in drie dagen lukken. De GGD heeft vorige week uitgelegd hoe het vaccinatieprogramma in de regio functioneert en ook hij maakt zich zorgen over de parlementaire discussie over dit traject. Het gaat om een regionale uitvoeringsorganisatie, maar de minister wil er zelf over gaan. De minister bepaalt de regels en vindt dat de GGD daaraan moet voldoen, maar als het niet goed gaat krijgt de regio de zwartepiet toegespeeld. Het is erg lastig omdat er landelijke informatiesystemen, landelijke communicatielijnen, landelijke persberichten en landelijke processen zijn en de regio het alleen maar moet uitvoeren. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) constateerde alleen maar dat een onderdeel van de zware parlementaire enquête wordt of dit in Nederland werkt en waar het systeem eventueel heeft gefaald, daarbij komen onder andere de systeemproblemen van de doorgedecentraliseerde verantwoordelijkheden aan de orde. Hij vroeg naar de communicatie richting de 81-jarigen. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat daar ook het probleem zit. Hij wil de communicatie graag regionaal opstarten, maar er is een nationaal callcenter en er gaan nationale uitnodigingen uit. Als iemand uit Den Bosch een afspraak via een callcenter wil maken, wordt in Amsterdam gezegd 'Den Bosch? Nee, die staat er niet bij', dan staat er 's-Hertogenbosch.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat een Bosschenaar van 81 jaar op dit moment nog steeds geen uitnodiging op papier heeft ontvangen. Waar deze brief ook vandaan komt, het is een waardeloze exercitie als er al maanden wordt gecommuniceerd over allerlei routekaarten e.d. Portefeuillehouder Mikkers zegt dat mensen die volgende week gevaccineerd worden deze week een brief krijgen. Het probleem is dat het hele vaccinatieprogramma bijna iedere week wijzigt en dat het vervelende is dat de regio verantwoordelijk is voor de uitvoering, maar niet voor de strategie en de tactiek die daarachter zit. Hij baalt ervan dat hij niet aan een 81-jarige kan vertellen wanneer hij deze brief krijgt. Er worden rond de evenementen fieldlabs georganiseerd en Brabant heeft zich daar ook voor aangemeld, maar de Rijksoverheid heeft ervoor ge9

kozen om die proef te doen in het Beatrixtheater in Utrecht, de Arena in Amsterdam, in Dronten en in het voetbalstadion in Almere. Voor de horeca bestaan nog geen fieldlabs. Koninklijke Horeca Nederland heeft een protocol gemaakt en daarover heeft hij op 10 februari jl. samen met wethouder Hoskam met de horeca gesproken. Dat is een interessant protocol met een aantal stappen dat de sector wat meer uit elkaar haalt in plaats van dat alle horeca open moet. Er wordt dan gekozen tussen onder andere droge horeca, natte horeca, staan, zitten, op welke manier en de grootte van de faciliteit. Daarvoor wil hij zich hardmaken. In Utrecht wil men in drie tenten iets proberen, maar het is de vraag of dit lukt. Hij wil liever het protocol van Koninklijke Horeca Nederland, afdeling Den Bosch omarmen en pluggen bij de ministeries en het veiligheidsberaad in plaats van op drie locaties een of twee keer iets te proberen omdat de horeca daar niet mee is geholpen. De heer Slikker (PvdA) vraagt of er ook wordt nagedacht over het verschuiven van activiteiten van het ene naar het andere potje zodat ook nachtzaken iets eerder perspectief hebben.

Portefeuillehouder Mikkers heeft met de horeca afgesproken dat de gemeente en de horeca samen tot een kwaliteitsprogramma proberen te komen, waarbij men elkaar helpt met een soort Robin Hoodachtige activiteit, waarbij iemand die niet zo veel kan toch kan profiteren van de openingen die er wel zijn. Bijvoorbeeld kleine kroegjes die alleen maar een bar zijn, zijn als laatste aan de beurt om open te gaan en er kan worden gekeken of die zaken iets anders kunnen zonder dat ze zwaar met de bestaande restaurants gaan concurreren. Wethouder Hoskam geeft aan dat tijdens de Bossche Zomer juist kleine ondernemers de ruimte kregen om hun terras uit te breiden. De Bossche Zomer heeft de horeca en de retail in Den Bosch in een andere uitgangspositie gebracht dan de horeca en retail in menig andere gemeente. Het aantal faillissementen is afgenomen, blijkbaar leiden de steunmaatregelen ertoe dat bedrijven die eigenlijk zouden omvallen nog steeds in de lucht zijn. Vanaf november 2020 voert hij naar aanleiding van de tweede coronabrief en de begroting gesprekken met verschillende branches waaronder zwaar getroffen branches zoals de horeca en de modesector, waar 20% minder personeel is, maar ook met standbouwers, die de helft minder personeel hebben, en met cateringbedrijven waar 25% van het personeel weg is.

De laatste twee branches geloven wel in het voortbestaan van hun bedrijf, maar zij maken zich zorgen over de vraag of hun personeel terugkomt als alles weer normaal is omdat dit personeel inmiddels ander werk heeft gevonden, de flexibele schil heeft nu massaal voor vastigheid gekozen. De autoverkoop bleef in 2020 door andere verkooptechnieken op orde, maar het technisch personeel dat de garagebedrijven opleidt gaat snel weg en ook bijvoorbeeld ASML krijgt het personeel niet aangesleept. Dit soort vraagstukken maakt het ook moeilijk. Een grote horecaondernemer in Amsterdam heeft aangegeven dat 40% van de horeca het al moeilijk heeft en daarom wordt consequent gekeken hoe binnen de bestaande regeling maximaal de ruimte kan worden gegeven om bedrijven te helpen, in de wetenschap dat beide sectoren ook voor de crisis al zorgen over de toekomst hadden. In een crisis is het belangrijk dat er geen bureaucratisch moeras ontstaat en dat was ook het succes van de Bossche Zomer. In een crisis is maximale wendbaarheid in het budget nodig en daar streeft het college naar, binnen de randvoorwaarden die de raad heeft meegegeven. Alle flexibele budgetten zijn in de crisis ook flexibel gebruikt en hij gaat graag met de raad in gesprek over hoe de voorjaarsnota eruit gaat zien.

Die is niet beleidsarm, maar die zal ingaan op hoe budgetten flexibel kunnen worden ingezet en daarvoor komt het college terug naar de raad. De heer De Groot (Rosmalens Belang) vraagt of de wethouder overweegt de ozb-aanslag voor ondernemers te vertragen of in ieder geval wat meer clementie te hebben. Wethouder Hoskam wil wel meer clementie hebben en er komt een betalingsregeling, maar hij kan de aanslag niet terughalen. Hij heeft geen inzicht in welke ondernemers het moeilijk hebben en welke niet. Er zijn ook ondernemers waarmee het heel goed gaat en er is in 's-Hertogenbosch nog nooit zoveel bedrijfsgrond verkocht als in 2020. Dat bevestigt het beeld dat er aan de ene kant een crisis is en er aan de andere kant kansen zijn, dat maakt dat er maximale flexibiliteit nodig in het doen van dingen die goed zijn voor de stad. De heer De Groot (Rosmalens Belang) concludeert dat bij het innen van de onroerendzaakbelasting bij ondernemers ook maatwerk wordt toegepast. 10

Wethouder Hoskam zegt dat het uitgangspunt altijd al was dat zorgvuldig wordt omgegaan met mensen die bij de gemeente aankloppen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt naar de tussenstap voorafgaand aan de voorjaarsnota. Wethouder Hoskam zegt dat het in de crisis gaat om het herschikken van hooguit 0,5% van de begroting. Hij gaat op initiatief van de raad graag in gesprek met de raad over de voorsturing van de voorjaarsnota. De raad moet hem een duidelijk kader meegeven. De heer Van Hattem (PVV) vraagt hoe het college aankijkt tegen de mogelijkheden om impulsen te geven aan het mkb, en in het bijzonder de detailhandel en de horeca, bijvoorbeeld door het inzetten van vouchers of het verstrekken van leningen om de bestedingen binnen de eigen gemeente aan te jagen om daarmee die sectoren wat sterker te maken. De wethouder zegt wel dat het met een deel van de bedrijven goed gaat, maar dat zijn bedrijven in andere segmenten dan het mkb. Juist de detailhandel en de horeca hebben het nu zwaar omdat de particuliere verkoop daar vrijwel stilligt. Hij wil weten hoe die beter in positie kunnen worden gebracht. Wethouder Hoskam geeft aan dat de gemeente Den Bosch in de zomer van 2020 al een vouchersysteem heeft geïntroduceerd. Hij is zeer terughoudend om geld aan ondernemers te lemen omdat hij dan een soort bancaire functie gaat vervullen.

Het gaat om gemeenschapsgeld en hij moet ook ten aanzien van het risico een afweging maken en daartoe is hij niet geëquipeerd omdat hij geen bank is. De heer Slikker (PvdA) is het ermee eens dat de raad moet aangeven hoe die het wil, maar hij wil wel wat lijnen van het college meekrijgen over het type discussie. Er kan een beleidsarme voorjaarsnota komen die mikt op 2022 of er kunnen langere lijnen worden getrokken in verband met een structureel herstelplan voor de stad. Hij wil weten wat de goede manier is om dat debat te organiseren. Wethouder Hoskam heeft behoefte aan een raad die niet spreekt over processen, maar die met elkaar in discussie gaat over wat de langere lijnen zijn omdat er erg diverse signalen uit de stad komen. Hij gaat dat debat graag aan, maar het gaat dan om voorsturing op een voorjaarsnota. Hij heeft bij de voorjaarsnota van 2020 met de raad afgesproken dat de voorjaarsnota zo wordt ingericht dat hij niet hoeft te bezuinigen, dat de maatregelen die zijn genomen en het tekort dat wordt geprognosticeerd binnen de algemene reserve is op te vangen en zoals het er nu naar uitziet hoeft die algemene reserve nog niet te worden aangevuld.

De heer Slikker (PvdA) vraagt of, als er aan het eind van 2021 een structureel tekort van € 3,5 miljoen is, niet meer voor een beleidsrijke begroting wordt gekozen omdat dit op de coalitietafel moet worden opgelost of dat er gezien de problemen voor een paar langere lijnen wordt gekozen en wordt gekeken naar de consequenties voor de begroting. Als de raad dat debat wil aangaan, moet ook naar het proces worden gekeken en dan helpt het als de wethouder niet alleen wil horen wat de inhoudelijke lijnen zijn, maar ook helpt in de zoektocht naar het proces. Wethouder Hoskam geeft aan dat het college bij de behandeling van de voorjaarsnota in 2020 heeft gezegd conform bestaand beleid te zorgen voor een schone oplevering in 2022 en dat de gemeente ten aanzien van de problemen met PFAS, stikstof, de Wmo en de jeugdzorg ook afhankelijk is van wat er vanaf 17 maart 2021 vanuit Den Haag richting de steden komt. Hij denkt dat, als er in het najaar van 2021 een nieuw kabinet is, er meer eieren kunnen worden gelegd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) hoorde de wethouder nadrukkelijk zeggen 'dat beleidsarme, vergeet dat maar' en tegen de raad 'pak je voorsturingsmoment en dan gaan we er over drie tot vier weken stevig voor zitten'. Wethouder Hoskam hoort dan wel graag wat de raad aan hem vraagt.

De raad zou eerst een werkgroep maken waarin hij wel zitting wil nemen, maar de vraag moet wel helder zijn. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is hier wel voor omdat er anders in de volle breedte 11

allerlei vragen op de wethouder worden afgevuurd, maar hij is niet van de werkgroepjes. Hij vraagt of het voorsturingsmoment ER over drie tot vier weken is omdat de voorjaarsnota anders al is geprint. Wethouder Hoskam zegt dat de heer Kagie lang genoeg meeloopt om te weten dat het proces van de voorjaarsnota in april loopt. Hij wil best in maart a.s. met de raad over de voorsturing spreken. De heer Van Genugten (CDA) hoorde de wethouder zeggen dat 0,5% van de begroting op een wat andere manier is gealloceerd dan aan de voorkant is vastgesteld en dat is iets waarin de raad inzicht wil hebben. De voorjaarsnota van 2020 was een totaal ander moment dan nu omdat toen, in de eerste golf, nog helemaal niet duidelijk was wat corona zou brengen. Hij vindt het daarom goed om aan de voorkant een tussenstap te maken en hij komt met een voorstel daarvoor. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vraagt of er een tweede termijn komt of dat nu nog meer punten naar voren kunnen worden gebracht. De voorzitter inventariseert later of er behoefte is aan een tweede termijn. De heer De Groot (Rosmalens Belang) vraagt de wethouder te bevestigen dat de raad in ieder geval een actualisatie van de financiële cijfers krijgt voordat over de voorjaarsnota wordt gesproken. Wethouder Hoskam heeft heel veel cijfers en hij weet niet welke cijfers de heer De Groot wil hebben.

Hij kan de raad een actualisatie geven van wat de coronamaatregelen kosten. Het is pas het eerste kwartaal van 2021 en de budgetten lijken nog aardig op wat in de begroting is vastgesteld. De heer Geers (VVD) zegt dat de voorjaarsnota geen financieel, maar een kaderstellend document is en dat hij nu de indruk krijgt dat bij de voorjaarsnota de begroting van 2022 financieel wordt dichtgetrokken. Het is goed om bij de behandeling van de voorjaarsnota een richtinggevende politieke discussie te voeren. Hij wil voor de volgende raadsvergadering een motie opstellen over de vormgeving van een aantal zaken dat daarvoor nodig is. Het college werkt op dit moment met veel flexibele budgetten en hij kan zich voorstellen dat daar op een gegeven moment een einde aan zit. Als dan met andere budgetten wordt geschoven, komt er een actualisatie van de begroting en hij is benieuwd of het college dan snel wil schakelen en dat regelmatig aan de raad wil voorleggen. Nu kunnen het carnavalsbudget en de carnavalsvergunning voor iets anders worden gebruikt, maar die gaan in 2022 hopelijk weer naar de carnaval en hij vraagt of de wethouder het met hem eens is dat de raad inzicht moet hebben in de alternatieven voor het vrije budget dat nu wordt gebruikt voor corona, ook voor het tweede halfjaar van 2021 als er hopelijk meer mogelijk is.

Wethouder Hoskam kan nu nog niet in het tweede halfjaar van 2021 kijken. De heer Van Genugten refereerde aan de behandeling van de voorjaarsnota in juni 2020. Toen was de eerste coronaperiode net voorbij en de begrotingsbespreking ging over veel zaken, maar niet over wat er het afgelopen tijd is gebeurd en hoe vooruit wordt gekeken. Dat maakt het bijzonder lastig om discussies aan te gaan over een toekomst die sinds 1940 nog nooit zo onzeker is geweest. Hij wil graag met de raad in discussie, maar niemand had na de Bossche Zomer verwacht dat er tot maart 2021 een lockdown zou komen of zelfs een derde golf en andere varianten. Het is zoeken op de tast en daarom heeft de raad in 2020 terecht om coronarapporten gevraagd omdat de raad zijn rol wil pakken. Het college communiceert de onzekerheid over de toekomst naar de raad omdat zowel de raad als het college midden in de maatschappij staan. Wethouder Van Olden geeft aan dat een vergoeding huurkosten sportzalen voor Q4 van 2020 en Q1 en Q2 van 2021 wordt voorbereid. Bij 45% kwijtschelding blijft er nog 55% van de huur voor sportzalen over, het kost ongeveer € 100.000 per kwartaal als dat ook wordt kwijtgescholden en voor een heel jaar zou dat gaan om € 400.000. De vraag is of de raad € 400.000 voor de sportverenigingen over heeft om die een heel kalenderjaar rust te geven. Op pagina 15 en 12

16 van het maatregelenoverzicht staat een hele waslijst met zaken die gebeuren en de verenigingsondersteuners hebben wekelijks contact met talloze sportverenigingen. Hij wil de hardware van de sportinfrastructuur, de plekken en gebouwen waar wordt gesport, maar ook de software, de verenigingen en de ongeorganiseerde sporters, in stand houden, zodat er na corona weer een goed sportklimaat is. Er is ook aandacht gevraagd voor jongeren in brede zin. De jongeren houden zich overwegend goed aan de regels, maar dat brengt ook eenzaamheid met zich mee. De heer Kagie wil in debat over de zorg- en welzijnsfunctie en hoe dat ertoe leidt dat men niet achter de voordeur komt. Alles wat is geïnstitutionaliseerd en wat op afroep beschikbaar is, komt vaak te laat achter welke voordeur dan ook, dat geldt niet alleen voor zorg en welzijn, maar ook voor financiële dienstverlening. Hij is blij dat het college en de raad al jaren geleden nadrukkelijk aandacht hebben gevraagd voor vroegsignalering en eenzaamheidsbestrijding. Wat dat betreft, is Den Bosch, ook vergeleken met de andere G40-gemeenten, best aardig op dreef, maar dat laat onverlet dat deze pandemie een enorm enorme deuk heeft geslagen in de behoeften van de samenleving. Er zijn talloze initiatieven voor jongeren, zoals dropzones en recent was het de week van het vergeten kind.

Dat soort problemen hakt erin en dat geldt ook voor verwarde personen. Er worden vaak interventies gepleegd, de zorgaanbieders houden dat nadrukkelijk in de gaten en er is regelmatig overleg over waar iets gebeurt en waar moet worden bijgeschakeld. Op 14 februari a.s. wordt er geen carnavalshoogheid verwelkomd, maar hij gunt het de PvdA wel dat die dan de PvdA-hoogheid op de Markt mag ontmoeten, al is het met een zeer bescheiden intochtje. Mevrouw Hernández (50PLUS) vraagt of de wethouder heeft nagedacht over programma's voor mensen die van corona herstellen en die de komende maanden psychologische ondersteuning nodig hebben. Wethouder Van Olden heeft daar wel degelijk over nagedacht, er wordt maximaal gebruikgemaakt van wat er in het bestaande systeem beschikbaar is. Als een patiënt die erg corona heeft gehad naar huis gaat en het fysieke herstel lang duurt, ontstaan er psychische problemen. Dan is de huisarts de eerste lijn en die kan vrij snel opschalen naar andersoortige hulpverleners. Aan de welzijnskant zijn Farent en de andere partners in de stad op afroep beschikbaar. Het is echter wel pionieren omdat niet duidelijk hoe vaak dit soort problemen voor komen. Er zijn ook ambtenaren die corona hebben gehad en als wethouder van Personeel heeft hij digitaal contract met hen om te vragen hoe het gaat en waar hij of zij tegenaan loopt.

Het college neemt de suggesties van de commissie mee om de witte vlekken te kunnen invullen. De voorzitter schorst de vergadering. Schorsing De voorzitter heropent de vergadering. Tweede termijn De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat bij de 55%-regeling voor sportverenigingen de openstaande huur aan de gemeente oploopt en hij vraagt of de wethouder op korte termijn komt met een voorstel over hoe hiermee wordt omgegaan. De heer Van Hattem (PVV) is het in principe met de wethouder eens dat de overheid niet voor bankier moet spelen, maar in deze situatie zijn ondernemers in de problemen gekomen door maatregelen van de overheid en daarom moet de overheid een noodhulppakket bieden. Dat is iets anders dan dat de overheid voor bankier speelt en eraan verdient en ervoor zorgen dat er voor deze bedrijven een economie overeind blijft, is een hele andere factor. Bovendien verstrekt de gemeente al leningen met bijvoorbeeld het Bossche investeringsfonds BV dat leningen aan de skill-ups verstrekt. Hij wil, naast de mogelijkheden die het rijk biedt, bedrijven toekomstperspectief bieden door in te zetten op het verstrekken van leningen die niet concurreren met bancaire leningen.

Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vindt de opmerking van de burgemeester dat de situatie vraagt om durf, lef en moed de spijker op zijn kop, maar ze hoorde ook veel over nadenken, zorg en onzekerheid. Dat is inherent aan een crisis, maar ze wil meer over oplossingen horen. Het is bijvoorbeeld lastig om achter de voordeur te komen en ze vraagt zich af of er goede 13

oplossingen uit andere gemeenten zijn. De heer Van Genugten (CDA) hoorde mevrouw Hendrickx zeggen dat er naar oplossingen moet worden gezocht, maar volgens hem zijn alle voorgestelde maatregelen oplossingen voor de problemen die er op dit moment in de samenleving zijn en hij vraagt of mevrouw Hendrickx beweert dat het college niet de juiste dingen op het juiste moment doet. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) bedoelt het niet zo, ze ziet wel dat het college probeert de problemen op te lossen en dat het met allerlei voorstellen komt, maar ze mist structurele oplossingen voor de problemen die er de komende jaren komen. Ze verwacht een soort denkrichting voor de volgende stappen. De heer Van Genugten (CDA) zegt dat momenteel een crisis wordt beslecht. De raad heeft in het najaar van 2020 een begroting aangenomen die langzamerhand wat uit de pas loopt omdat de situatie anders is dan gedacht, destijds werd gedacht dat corona na een tweede golf wel voorbij zou zijn. Mevrouw Hendrickx wil nu oplossingen voor de lange termijn, terwijl nu niet bekend is welke problemen er op de lange termijn zijn. Hij wil weten naar welke oplossingen voor welke problemen mevrouw Hendrickx zoekt.